!4-ОШ_БЖБ_Биология_8-сын_?аз


Чтобы посмотреть этот PDF файл с форматированием и разметкой, скачайте его и откройте на своем компьютере.
Жиынтық бағалауға арналған
әдістемелік нұсқаулықтар
Биология
сынып
дістемелік ұсыныстар мұғалімге
сынып оқушыларына "Биология" пәні бойынша
жиынтық бағалауды жоспарлау, ұйымдастыру және өткізуге көмек құралы ретінде
құрасты
рылған. Әдістемелік ұсыныстар
(қазақ тілінде білім беретін)
сыныптың "Биология"
пәні бойынша оқу бағдарламасы мен оқу жоспарының негізінде дайындалған.
Бөлім / ортақ тақырып бойынша жиынтық бағалаудың тапсырмалары мұғалімге
оқушылардың тоқсан бойынша ж
оспарланған Оқу мақсатына жету деңгейін анықтауға
мүмкіндік береді.
Әдістемелік ұсыныстарда бөлім / ортақ тақырып бойынша жиынтық бағалауды
өткізуге арналған бағалау критерийлері мен дескрипторлары бар тапсырмалар ұсынылған.
Сондай
ақ, жинақта оқушылард
ың оқу жетістіктерінің мүмкін деңгейлері (рубрикалар)
сипатталған. Дескрипторлары мен балдары бар тапсырмалар ұсыныс түрінде берілген.
Әдістемелік ұсыныс негізгі мектеп мұғалімдеріне, мектеп әкімшілігіне, білім беру
бөлімінің әдіскерлеріне, критериалды бағ
алау бойынша мектеп, өңірлік үйлестірушілеріне
және басқа да мүдделі тұлғаларға арналған.
Әдістемелік ұсыныстарды дайындау барысында ресми интернет
сайттағы
қолжетімді ресурстар (суреттер, фотосуреттер, мәтіндер, аудио және бейнематериалдар)
қолданылды
Мазмұны
ТОҚСАН
Бөлім: Жасушалық биология.
Молекула
лық биология…
...................................................
Бөлім
Тірі ағзалардың көптүрлілігі
……………………………………………………
Бөлім: Қоректену............................................................................
ТОҚСАН
………………………………………………
Бөлім: Заттардың тасымалдануы..........................................................
Бөлім
Тыныс алу
...............................................................................................................
ТОҚСАН
Бөлім
Бөліп шығару
.................................
Бөлім: Қозғалыс (Био
физика)…………
Бөлім
Координация
және
реттелу
........................................................................
ТОҚСАН
...............
Бөлім
Көбею.
Өсу
және даму.
..........................
Бөлім: Тұқымқуалаушылық пен өзгергіштік
.....................................................................
Бөлім: Биосфера және экожүйе.
Адам қызметінің қоршаған ортаға әсері..
асушалық биология
. Молекулалық биология
» бөлімі бойынша жиынтық бағалау
Бөлімше
Өсімдік және жануар ұлпаларын жіктеу
Прокариот және эукариот жасушаларын салыстыру
Полимерлер мен мономерлер арасындағы айырмашылық.
Көмірсулар мен липидтердің құрылымы ммен
қызметі.
Нәруыздардың биологиялық құрылымы мен қызметі.
Оқыту мақсаттары
прокариот және эукариот жасушалардың
құрылысын салыстыру
сімдіктер мен жануарлардың ұлпаларын
классификациялау
8.4.1.1 биологиялық мысалдарды пайдаланып,
полимерл
ер мен мономерлер арасындағы
айырмашылықты сипаттау
8.4.1.2 көмірсулар мен липидтің құрылымы мен
биологиялық қызметтерін сипаттау
8.4.1.3 нәруыздардың биологиялық құрылымы мен
қызметі
Бағалау критерий
Білім алушы
Прокариот және эукариот жасушаларының
рылысын салыстырады
Өсімдіктер мен
жануарлардың ұлпаларын жіктейді
Полимерлер мен мономерлердің арасындағы
айырмашылықты биологиялық мысалдар арқылы
сипаттайды
Көмірсулар мен липидтердің құрылымы мен
қызметін сипаттайды
Нәруыздардың құрылымы мен қызметін с
ипаттайды
Ойлау дағдыларының
деңгейі
Білу,
түсіну және қолдану
Орындау
уақыты
минут
Тапсырма
лар
Прокариот жасушасы құрылымында кездеспейтін органоидты
көрсетіңі
асуша мембранасы
В) р
ибосома
дро
итоплазма
Прокариот және эукариот
жасушасы құрылысындағы ортақ
құрылымды
табыңы
А) а
ппарат Гольджи
ибосома
С) л
изосома
дро

Төмендегі суреттер де қандай ағзаның жасушалары берілген,
ата
ңыз.
А.___________________________________________________________________
В.__________
____________________________
С.___________________________________________________________________
(ii).
А және С суреттердегі жасушалардың құрылымын
», «+» белгілеңіз.
Жасуша құрылымы
асуша қабырғасы
лоропласт
итоплазма
итохондрия
Cуретте берілген жасуша
лар
қай ұлпаға
жатады
және
оның
қызметін жазыңыз.
(i)
Ұлпа түрі:__________________________________________
Қызметі:_________________________________
(ii)
Ұлпалардың түрі мен құрылысын және қызметін
сәйкестендіріңіз.
Ұлпа түрлері
Құрылысы
Қызметі
Бұлшықет ұлпасы
⡁⤀
Жасушалары бір
біріне
тығыз жанасады,
сушаралық заттары нашар
дамыған
(1)
hj_dld�lZkufZe^Zm�
`%g
_�hjZgur�
uaf_ll_
jg�ZlZjZ^u�
(d)
Дәнекер
ұлпасы
⠀䈩
Ұлпа ұзындығы 1
мм,
кейбірі
сантиметрге
жететін көп
ядролы ет
талшықтарынан тұрады
(2)
AZl�ZefZkm^u�j_ll_m]_�
ZlukZ^u�
(e)
Эпителий ұлпасы
⡃⤀
Жасушааралық заттар
қызметіне б
айланысты әр
Жиыр
у және жазылу
қызметін атқарады

түрлі болып келеді
⠳⤀
Полимерге жататын қосылысты
белгілеңіз.
амин қышқылдары
глюкоза
сутегі
крахмал
(i)
Мономер мен полимердің айырмашылықтарын сипаттаңыз. Биологиялық мысалдар
келтіріңіз.
Мономер
Полимер
Мысалдар
i).
Кестені толтырыңыз, тұжырымдаманы сәйкестендіріңіз.
Көмірсулар
Майлар
Нәруыздар
Тұжырымдамалар.
Өсімдік жасушаларында қорға жиналатын зат
крахмал.
Энергетикалық қызмет атқарады, себебі оның 1 грамы ыдырағанда 38,9кДж
энергия түзіледі.
Мақта та
лшығында 98 пайыз целлюлоза болады.
Адам және жануарлардың асқорыту жүйесінде ферменттер маңызды рөл
атқарады.
Тасымалдау қызметін гемоглобин атқарады.
Тері, шаш және көздің нұрлы қабықшасында меланин түс береді.
(ii)
Биологиялық есеп.
1 грамм нәруыз тоты
ққанда түзілетін энергия 1 грамм көмірсу тотыққандағы
энергиямен бірдей. Не себепті ағза нәруыздарды
энергия көзі ретінде тек аса қажет
жағдайда ғана пайдаланады? Түсіндіріңіз?

Бағалау
критерийі
Тапсырма №
Дескриптор
Балл
Білім алушы
Прокариот және
эукариот
жасушаларының
құрылысын
салыстырады.
рокариот жасушасы құрылымында
кездеспейтін
органоидты көрсетеді
рокариот және эукариот жасушасы
құрылысындағы ортақ құрылымды
анықтайды
mj_ll_j�Zjueu�`ZkmrZ�jueufugZ�
k%cd_k�ZaZeZj^u�
ZgulZc^u�
(ii)
:�`%g_�K�kmj_ll_j
Zjueu��`ZkmrZ�
jueufugZg
асуша
абырғасы
ның
бар
жоқ
тығын анықтайды
А және С суреттер
арқылы жасуша
құрылымынан
хлоропласты
анықтайды
А және С суреттер
арқылы жасуша
құрылымынан
цитоплазманың
бар
жоқтығын
анықтайды
А және С суреттер
арқылы жасуша
құрылымынан
митохондрияның
кездесетіндіг
ін анықтайды
Өсімдіктер мен
жануарлардың
ұлпаларын
жіктейді.
суретте берілген ұлпаны
атап,
қызметін
жазады;
(ii)
ұлпалардың түрлері:
бұлшықет, дәнекер және эпителий
ұлпаларының құрылысын және
қызметтерін
сәйкестендіреді
Полимерлер
мен
мономерлердің
арасындағы
айырмашылықты
биологиялық
мысалдар
арқылы
сипаттайды.
ihebf_j�
[heZlug�hkueuklu�ZgulZc^u
(i)
fhghf_j�f_g�ihebf_j]_�kbiZllZfZ�[_j_^��
`%g_�fhghf_j�f_g�ihebf_j]_��fukZe�
d_elj_^�
Көмірсулар мен
липидтердің
құрылымы ме
қызметін
сипаттайды.
6(i)
берілген тұжырымдамаларға сәйкес
көмірсу,май және нәруыздар қасиеттері
мен қызметтерін сәйкестендіреді;
Нәруыздардың
құрылымы мен
қызметін
сипаттайды.
� �L�\f
g%jmua^u�[bheh]byeu�fZuaug�
lkg^j_^�
Жалпы балл саны
Жасушалық биология
. Молекулалық биология.
» бөлімі бойынша
жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты
ата
аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрика
Білім алушының аты
жөні
__________________________________________
Бағалау критерийі
Оқу жетістіктерінің деңгейі
Төмен
Орташа
Жоғары
Прокариот және эукариот
жасушаларының құрылысын
салыстырады.
Прокариот және эукариот
жасушаларының құрылысын
салыстыруда қиналады.
Прокариот жасушасы құрылымында
кездеспейтін органоидты көрсетуде /
жасушаларының құрамындағы ортақ
құрылымды
белгілеуде /
суреттердегі ағзаның
жасушаларының құрылымын:
жасуша
қабырғасын /
хлоропласт / цитоплазма /
митохондрияны қай ағзада бол
атынын
анықтауда қателіктер жібереді.
Прокариот және эукариот
жасушаларының құрылысын дұрыс
салыстырады.
Өсім
діктер
мен
жануарлардың ұлпаларын
жіктейді.
Өсімдіктер
мен жануарлардың
ұлпаларын жіктеуде қиналады.
Өсімдік
ұлпас
ының түрлерін анықтауда /
негізгі /
тірек
өткізгіш
ұлп
алардың қызметін
анықтауда /
Жануардың ұлпасын
ың түрлерін /
қызметін
сурет арқыл
анықтауда /
бұлшықет
/ дәнекер /
ителий ұлпаларының
құрылысын /
қызметін
сәйкестендіруде
қателіктер жібереді.
&kf^dl_j
f_g�`ZgmZjeZj^u��
eiZeZjug�`dl_c^�
Полимерлер
мен
мономерлердің арасындағы
айырмашылықты
биологиялық мысалдар
арқылы сипат
тайды.
Ihebf_je_j�f_g�fhghf_je_j^�
ZjZkug^Zu�ZcujfZrueulu�
[bheh]byeu�fukZe^Zj�Zjueu�
kbiZllZm^Z�bgZeZ^u�
Полимер болатын қосылысты анықта
уда /
ономер мен полимерге сипаттама бер
уде /
мысал келтір
уде қателіктер жібереді.
Полимерлер мен мономерлерді
ң
арасындағы айырмашылықты
биологиялық мысалдар арқылы
сипаттайды.
Көмірсулар мен липидтердің
құрылымы мен қызметін
сипаттайды.
Көмірсулар мен липидтердің
құрылымы мен қызметін
сипаттауда қиналады.
Өсімдік жасушасының қабырғасы қандай
көмірсудан тұратын
ын / буынаяқтылардың
қаңқасы неден тұратынын анықтауда
қателіктер жібереді.
D'fjkmeZj�f_g�ebib^l_j^�
jueufu�f_g�uaf_lg�
kbiZllZc^u�
Нәруыздардың құрылымы
мен қызметін сипаттайды.
Нәруыздардың құрылымы мен
қызметін сипаттауда қиналады.
Нәруыздардың
қасиеттерін анықтауда /
тұжырымдамаларға сәйкес көмірсу / май /
нәруыздың қасиеттерін / қызметтерін
сәйкестендіруде / нәруыздардың биологиялық
маңызын түсіндіруде қателіктер жіберді.
G%jmua^Zj^u�jueufu�f_g�
uaf_lg�kbiZllZc^u

Тірі ағзалардың к
өптүрлілігі»
бөлімі бойынша
жиынтық бағалау
Бөлімше
Балдырлар, мүктер, қырықжапырақ тәріздестер, ашық және
жабықтұқымдылардың ерекшеліктері.
Саңырауқұлақтардың негізгі белгілері.
Даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктердің айырмашылығы.
Буынаяқтылар мен х
ордалылардың ерекше белгілері.
Оқыту мақсаттары
балдырлар, мүктер, қырықжапырақ тәріздестер, ашық және
жабықтұқымдылар мысалында өсімдіктердің ерекшеліктерін
сипаттау
саңырауқұлақтардың негізгі белгілерін сипаттау
даражарнақты жә
не қосжарнақты өсімдіктерді негізгі
белгілеріне қарай ажырату
буынаяқтылар мен хордалы жануарлар кластарын ерекше
белгілері бойынша тану
Бағалау критерий
Білім алушы
алдырлар, мүктер, қырықжапырақ тәріздестер, ашық және
жабықтұқымдылар мысалын
да өсімд
ікт
ердің ерекшеліктерін
сипаттайды
аңырауқұлақта
рды
ң негізгі белгілерін сипаттайды
аражарнақты және қосжарнақты өсімдіктерді н
егі
згі
белгілеріне қарай ажыратады
уынаяқтылар мен хордалы жануарлар кластар
ын ерек
ше
белгілері бойынша сипаттайды
лау дағдыларының
деңгейі
Білу, түсіну және қолдану
Орындау
уақыты
15 минут
Тапсырма
Балдырлармен салыстырғанда мүктерде болады
споралар
мүшелер
хлорофилл
камбий
(i)
Өсімдіктер дүниесінің бөлімдеріне сай ерекшеліктерін сәйкестендіре отырып,
белгі
леңіз.
Ашықтұқымдылар
Топыраққа ризоидтары арқылы бекінеді
Жабықтұқымдылар
Спордан жүрекше тәрізді өскін өсіп шығады
Мүктәріздестер
Тұқымы жабық орналасқан
Қырықжапарықтәріздестер
Қанатша тәрізді тұқымнан таралады
А, 2
С, 3
D,

(ii) Аталған өсімдіктердің тобынындағы ағзаларының құрамына кіретін мүшелерін
таңдаңдаңыз
шықтұқымдылар
алдырлар
үктер
ырықжапырақ
тәріздестер
Мүшелер:
Таллом
Өркен
Ризоид
Антеридии
Архегонии
Қауашақ
Өскін
Гаметофит
Спорофит
Тамырсабақ
Жапырағы
Аналық бүр
Саңырауқұлақтардың жасуша қабықшасының құрамына кіреді
муреин
рахмал
еллюлоза
итин
Саңырауқұлақтардың сыртқы бөлігі
... тұрады.
алпақшадан және жіпшумақтан
үбіртектен және
жіпшумақтан
іпшумақтан және қалпақшадан
алпақшадан және түбіртектен
Суретте көрсетілген
өсім
діктердің
негізгі белгілерін даражарнақты және қосжарнақты
кластарға тән белгілермен сәйк
естендіріп,
кестеге толтырыңыз.
Даражарнақты
кластарға тән белгілер:
Қосжарнақты
кластарға тән
белгілер:
Хордалылар мен
буынаяқтылар
белгілерін
белгілеңіз
Хордалылар
Белгілер
Буынаяқтылар
Желісі бар
Сыртқы қанқа
Тұйық қан айналым жүйесі
Бас сүйегінің жоқтығы
х камер
алы жүрек
Денесі хитинді
затпен қапталған

Бағалау критерийі
Тапсырма
Дескриптор
Балл
Білім алушы
Балдырлар, мүктер,
қырықжапырақ
тәріздестер, ашық және
жабықтұқымдылар
мысалында өсімдіктердің
ерекшеліктерін
сипаттайды
балдырлармен мүктердің құрылысын
салыстырады;
⡩⤀
мүк,
қырықжапырақ
тәріздестер, ашықтұқымдылар
және жабықтұқымдылар мысалында өсімдіктердің
ерекшеліктерін анықтайды;
(ii)
ашықтұқымдыларға тән ерекшеліктерді
анықтайды;
балдырларға тән құрылысындағы ерекшеліктерді
анықтайды;
мүктерг
е тән құрылысындағы ерекшеліктерді
анықтайды;
қырықжапырақ тәріздестерге тән
құрылыстарындағы ерекшеліктерді анықтайды;
Саңырауқұлақтардың
негізгі белгілерін
сипаттайды
саңырауқұлақтардың жасушасындағы ерекшелігін
сипаттайды;
саңырауқұлақт
ардың құрылыс ерекшелігін
сипаттайды;
Даражарнақты және
қосжарнақты
өсімдіктерді негізгі
белгілеріне қарай
ажыратады
даражарнақты өсімдіктің там
ырындағы
ерекшелікті ажырата
даражарнақты өсімдіктің жапырақ жүйкелену
ерекшелігін ажырат
ады
даражарнақты өсімдіктің сабағының
құрыл
ысындағы ерекшелікті ажырата
қосжарнақты өсімдіктің там
ырындағы ерекшелікті
ажырата
қосжарнақты өсімдіктің жапырақ жүйкелену
інің
ерекшеліктерін ажырата
қосжарнақты өсімдіктің сабағының
рыл
ысындағы ерекшелікті ажырата
Буынаяқтылар мен
хордалы жануарлар
кластарын ерекше
белгілері бойынша
сипаттайды
уынаяқтылар
кластарының ерекше белгілерін
анықтай
ордалы жануарлар кластарын
ың ерекше
белгілерін анықтай
Жалпы балл саны

«Тірі ағзалардың көптүрлілігі
» бөлімі бойынша
жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты
ата
аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрика
Білім алушының аты
жөні
__________________________________________
Бағалау критерийі
Оқу жетістіктерінің деңгейі
Төме
Орташа
Жоғары
Балдырлар, мүктер,
қырықжапырақ тәріздестер,
ашық және жабықтұқымдылар
мысалында өсімдіктердің
ерекшеліктерін сипаттайды
Балдырлар, мүктер,
қырықжапырақ тәріздестер, ашық
және жабықтұқымдылар
мысалында өсімдіктердің
ерекшеліктерін сипат
тауда
қиналады.
Балдырлармен мүктердің
құрылысын салыстыруда / мүк /
қырықжапырақ тәріздестер /
ашықтұқымдылар /
жабықтұқымдылар мысалында
өсімдіктердің ерекшеліктерін
анықтауда қателіктер жібереді.
;Ze^ujeZj��fdl_j��
uju`ZiujZ�l%ja^_kl_j��
Zru�`
%g_�`Z[uluf^ueZj�
fukZeug^Z�'kf^dl_j^�
_j_dr_edl_jg�kbiZllZc^u�
Ашықтұқымдылар, балдырлар,
мүктер және қырықжапырақ
тәріздестер құрылыстарындағы
ерекшеліктерді анықтайды және
ажыратуда қиналады.
:ruluf^ueZjZ����[Ze^ujeZjZ�
��fdl_j]_���uju
`ZiujZ
тәріздестерге тән
құрылыстарындағы ерекшеліктерді
анықтауда қателіктер жібереді.
:ruluf^ueZj��[Ze^ujeZj��
fdl_j�`%g_�uju`ZiujZ�
l%ja^_kl_j�jueuklZjug^Zu�
_j_dr_edl_j^�ZgulZc^u�
`%g_�Z`ujZlZ^u
KZujZmeZlZj^u�g_]a]�
[_e]e_jg�kbiZl
lZc^u
Саңырауқұлақтардың
жасушасындағы ерекшелікті
сипаттауда қиналады.
KZujZmeZlZj^u�
`ZkmrZkug^Zu�_j_dr_edl�
kbiZllZm^Z�Zl_edl_j�`[_j_^�
KZujZmeZlZj^u�
`ZkmrZkug^Zu�_j_dr_edl�
lheu�kbiZllZc^u�
KZujZmeZlZj^u�jueuk�
_j_dr_e]g
сипаттауда қиналады.
Саңырауқұлақтардың құрылыс
ерекшелігін сипаттауда қателіктер
жібереді.
KZujZmeZlZj^u�jueuk�
_j_dr_e]g�lheu�kbiZllZc^u��
Даражарнақты және
қосжарнақты өсімдіктерді
негізгі белгілеріне қарай
ажыратады
Даражарнақты және қос
жарнақты
өсімдіктер кластарын негізгі
белгілерін ажыратуда қателіктер
жібереді.
аражарнақты
қосжарнақты
өсімдіктің
тамырындағы
жапырақ
жүйкеленуіндегі / сабағының
құрылысындағы
ерекшеліктерін
ажыратуда қателіктер жібереді.
�ZjZ`ZjgZlu�`%g_�
hk`Zj
gZlu�'kf^dl_j�
deZklZjug�g_]a]�[_e]e_jg�
Z`ujZlZ^u�
Буынаяқтылар мен хордалы
жануарлар кластарын ерекше
белгілері бойынша сипаттайды
Буынаяқтылар
/ хордалы
жануарлар
класта
рының ерекше
белгілерін анықтауда қиналады.
Буынаяқтылар
/ хордалы жануарлар
кластарының ерекше белгілерін
анықтауда қателіктер жібереді.
Буынаяқтылар мен хордалы
жануарлар кластарын ерекше
белгілері бойынша сипаттайды

Қоректену
бөлімі бойынша жиынтық бағалау
Бөлімше
Омыртқасыз (жауынқұрт), күйіс қайыратын (сиыр) жануарлар
ен адамның ас қорыту жүйесін салыстыру.
Тістердің құрылысы мен типтері,тісті күту ережесі.
Адамның асқорыту жүйесінің құрылысы.
Асқорыту жолы ауруларының себептері және астан улану
белгілері.
Адам ағзасы үшін дәрмендердің маңызы.
Оқыту мақсаттары
омыртқасыз (жауынқұрт), күйіс қайыратын (сиыр)
жануарлар мен адамның ас қорыту жүйесінің құрылысын
салыстыру
тістердің құрылысы, әртүрлі типтері мен қызметтері
арасындағы байланысты және тісті күту ережелерін сипаттау
адамның ас қорыту
жүйесінің құрылысы мен
қызметтері арасындағы өзара байланысты анықтау
асқорыту жолы ауруларының себептерін және астан
улану себебін ашу
адам ағзасындағы дәрумендердің маңыздылығын
сипаттау
Бағалау критерий
Білім алушы
мыртқасыз (жауын
құрт), күйіс қайыратын (сиыр)
жануарлар мен адамның ас қорыту жүйесінің құрылысын
салыстырады
дамның ас қорыту жүйесінің құрылысы мен қызметтері
ара
сындағы өзара байланысты анықтайды
істердің құрылысы, әртүрлі типтері мен қызметтері
арасындағы байланыст
ы және
тісті күту ережелерін айтады
сқорыту жолы ауруларының себепте
рін және астан улану
себебін анықтайды
дам ағзасындағы дәр
умендердің маңыздылығын
сипаттайды
Ойлау дағдыларының
деңгейі
Жоғары деңгей дағдылары
Орындау уақыты
25 минут
Тапсырма
(i)
Сиырдың
әрпімен, жауын құртының 5 санымен бел
іленген асқор
ыту жүйесінің
бөлімдерін атаңыз және қызметін сипаттаңыз.
Х______________________________________________

(ii)
Терминдерді
пайдаланып,
асқорыту жүйесі құрылысының диаграммасын жа
зыңыз
Терминдер:
ауыр, ауыз қуысы, ұйқы безі, асқазан, ашы ішек, тоқ ішек, сілекей бездері, өт ,
аппендикс және тік ішек.
(iiі)
Адамның асқорыту жүйесінде асқазан, тоқ ішек,
бауыр және ашы ішек
маңызды
қызмет атқарады,
олардың қызм
етін сипаттаңыз.
Асқазан
Тоқ ішек
Ашы ішек ____________________________________________________________________
Адамның тісі бейнеленген суретті пайдалана
отырып, кестеге тістің ерекше
құрылымдарын жазыңыз.

істің
типтері
уыз қуысындағы тіс
типтерінің саны
іс қаптамасының
пішіні
іс түбірінің
құрылымы

күрек тіс
бір
ит тіс
кіші азу ті
Тегіс еме
кедір
бұдырлы
үлкен азу тіс
(іі)
Адамдағы күрек тістер мен азу тістердің негізгі қызметтеріне
сипаттама беріңіз
күрек тіс ___________________________________________________________
азу
тіс ______________________________________________
(iii)
Тісті күту ережелерін түсіндіріңіз.
(b)
Асқорыту ауруларының екі немесе үш с
ебептерін келтіріңіз:
румендерді
ызын к
рсетіңіз
зат алмасу бұзылады
ғзаның
улануына әкеп
соғады
рулардың пайда болуын күшейтеді
ұқпалы аур
уларға қарсы тұруын жоғарлатады

Бағалау критерийі
Тапсырма
Дескриптор
Балл
Білім алушы
Омыртқасыз (жауынқұрт),
күйіс қайыратын (сиыр)
жануарлар мен адамның ас
қорыту жүйесінің
құрылысын салыс
тырады.
kbuj�`%g_�`Zmug�jlugu�Zkhjulm�
['efg�ZlZc^u��uaf_lg�`ZaZ^u�
Адамның ас қорыту
жүйесінің құрылысы мен
қызметтері арасындағы
өзара байланысты
анықтайды.
(ii)
асқорыту жүйесінің құрылысының
бөлімдерін терминдер пайдаланып
анықтайды;
(iiі)
адамның асқорыту жүйесі асқазан, тоқ
ішек, ашы ішектің қызметін
сипаттайды;
Тістердің құрылысы,
әртүрлі типтері мен
қызметтері арасындағы
байланысты және тісті күту
ережелерін айтады.
(a)
lkl_j^
jueuku��
je�lbil_j��
f_g�
uaf_ll_j�Z
jZkug^Z
[ZceZguklu�Z`ujZlZ�ZeZ^u�`
g_�lkl�
lm�_j_`_e_jg�kbiZllZi�`ZaZ�ZeZ^u��
(ii)
(iii)
Асқорыту жолы
ауруларының себептерін
және астан улану себебін
анықтайды.
Zkhjulm�ZmjmeZjugu�_d�g_f_k_�r�
k_[_il_jg�d_elj_^
Адам ағзасын
дағы
дәрумендердің
маңыздылығын
сипаттайды.
Z^Zf�ZaZkug^Zu�^%jmf_g^_j^�
fZua^ueuug�d'jk_l_^
Жалпы балл саны

«Қоректену
» бөлімі бойынша
жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата
аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрика
Білім алушының аты
жөні
__________________________________________
Бағалау критерийі
Оқу жетістіктерінің деңгейі
Төмен
Орташа
Жоғары
мыртқасыз (жауынқұрт), күйіс
қайыратын (сиыр) жануарлар
мен адамның ас қ
орыту
жүйесінің құрылысын
салыстырады.
HfujlZkua�� `Zmugjl�\f�
dck�
ZcujZlug�� kbuj�\f�`ZgmZjeZj�f_g�
Z^Zfgu�Zk�hjulm�`c_kg�
jueukug�kZeuklujm^Z�bgZeZ^u�
Сиыр
жауын құртының асқорыту
бөлімін атауда
қызметін жазуда
қателіктер жібереді.
Омыртқасыз (жауынқұрт), күйіс
қайыратын (сиыр) жануарлар мен
адамның
ас қорыту жүйесінің
құрылысын салыстырады.
дамның ас қорыту жүйесінің
құрылысы мен қызметтері
ара
сындағы өзара байланысты
анықтайды.
Адамның ас қорыту жүйесінің
құрылысы мен қызметтері
арасындағы өзара байланысты
анықтауда қиналады.
сқорыту жүйесінің
құрылысының
бөлімдерін терминдер пайда
ланып
толық анықтауда /
асқоры
ту жүйесі
асқазан / тоқ ішек / бауыр /
ашы
ішектің қызметін
сипаттауда
қателіктер жібереді.
:^Zfgu�Zk�hjulm�`c_kg�
jueuku�f_g�uaf_ll_j�
ZjZkug^Zu�'aZjZ�[ZceZguklu�
ZgulZc^u
істердің құрылысы, әртүрлі
типтері мен қызметтері
арасындағы байланысты жән
тісті күту ережелерін айтады.
Тістерді
рылысы,
рлі типтері
мен
ызметтері арасында
байланысты ажырата алмайды ж
не
тісті к
ту ережелерін
айтуда
қиналады.
Lkl_j^
jueukug���
je�
lbil_jg���
uaf_ll_j�ZjZkug^Z
[ZceZguklu��Z`ujZlm^Z���
lkl�d
lm�
_j_`_e_jg�
kbiZllZm^Z�Zl_e
dl_j�
`[_j_^�
Lkl_j^�jueuku��%jlje�
lbil_j�f_g�uaf_ll_j�ZjZkug^Zu�
[ZceZguklu�`%g_�lkl�dlm�
_j_`_e_jg�ZclZ^u
сқорыту жол
ы ауруларының
себепте
рін және астан улану
себебін анықтайды.
:khjulm�`heu�ZmjmeZjugu�
k_[_il_jg�`%g_�ZklZg�meZgm�k_[_[g�
ZgulZm^Z�bgZeZ^u�
:khjulm�ZmjmeZjugu�_d�
k_[_[g�
келті
руде қателіктер жібереді.
Асқорыту жолы ауруларының
себептерін және
астан улану себебін
анықтайды.
^Zf�ZaZkug^Zu�
mf_g^_j^�fZua^ueuug�
kbiZllZc^u�
Адам ағзасындағы дәруменде
рдің
маңыздылығын сипаттауда қиналады
Адам ағзасындағы дәрумендердің
маңыздылығын сипатт
ауда қателіктер
жібереді
Адам ағзасындағы дәру
ендердің
маңыздылығын толық сипаттай

тоқсан
«Заттардың тасымалдануы»
бөлімі бойынша жиынтық бағалау
Бөлімше
Қан құрамы және қызметі.
Лейкоциттердің типтері және қызметі.
Гуморальдық және жасушалық иммунитет.
Қарапайымдылар, саңырауқұлақтар, бакте
риялар мен вирустар
қоздыратынмен туындайтын аурулардың ерекшеліктерін сипаттау
және алдын алу шаралары.
Жануарлар жүрегінің құрылысы мен қантамырлар жүйелерінің
маңызы.
Қантамыр қабырғасының құрылысы мен олардың қызметі.
Қантамыр жүйесі ауруларының себеп
тері мен ауру белгілері.
Оқыту мақсаттары
қан құрамы мен қызметін сипаттау
8.1.3.3 лейкоциттердің түрлі типтерінің қызметтерін сипаттау
8.1.3.4 гуморальдық және жасушалық иммунитетті салыстыру
8.4.3.1 қарапайымдылар, саңырауқұлақтар, бактерияла
р мен
вирустар қоздыратынмен туындайтын аурулардың ерекшеліктерін
сипаттау және алдын алу шараларын сипаттау
8.1.3.8 жануарлар жүрегінің құрылысы мен қантамырлар
жүйелерінің маңызын сипаттау
8.1.3.9 қантамыр қабырғасының құрылысы мен олардың қызметі
арасы
ндағы байланысты орнату
8.1.3.12 қантамыр жүйесі ауруларының себептері мен ауру
белгілерін сипаттау
Бағалау критерий
Білім алушы
Қан
құрамы мен қызметін сипаттайды
Лейкоциттердің түрлі типтерінің қызметтері
н сипаттайды
Гуморальдық және жасушалық иммун
итет
ті салыстырады
Қарапайымдылар, саңырауқұлақтар, бактериялар мен вирустар
қоздыратынмен туындайтын аурулардың ерекшеліктерін және
алдын алу шараларын сипаттайды
Жануарлар жүрегінің құрылысы мен қантамырлар
жүйелерінің
маңызын сипаттайды
Қантамыр қабырға
сының құрылысы мен олардың қызметі
расындағы байланысты сипаттайды
Қантамыр жүйесі ауруларының себептері
мен ауру белгілерін
сипаттайды
Ойлау дағдыларының
деңгейі
оғары
деңгей
ағды
лары
Орындау уақыты
25 минут
Тапсырма
. Қанның формалы элементте
рін белгілеңіз
су және минерал
ды тұздар
қан плазмасындағы нәруыздар, майлар және көмірсулар
қан жасушалары және қан пластинкалары
сары
су,
қан жасушалары

Эритроциттердің қызметі:
тромбының түзілуі
бак
терияны жояды
қанның ұюы
оттегінің тасымалдануы
i).
Кестені толтырыңыз.
Лейкоциттердің түрлері
Түзілетін орны
ызметтері
Ауру тудырғыш
бактерияларды сіңіреді.
Эозинофилдер
Аллергиялық реакцияларға
қатысу
Гепарин және гистамин
синтездейді
Сүйектің қызыл кемігінде
Бактерияны фагоцитоздайды
Антидені синтездейді
(ii)
Сызбаға назар
аударыңыз
Әріптер А,В және С әріптері нені білдіреді, атау беріңіз.
А____________________________________________________________________________
В____________________________________________________________
С____________________________________________
(iii)
Қарапайымдылар, саңырауқұлақтар, бактериялар мен вирустар арқылы туындайтын
ауруларды амебалық қантышқақ, фитофтороз, оба, күл, лейшмания, герпес сәйкесте
ндіріңіз
және сипаттама беріңіз.

Қарапайымдар
аңырауқұлақтар
Бактериялар
ируст
Қан тамырлары түрлеріне
мұқият қараңыз.
(a)
(i)
Қан тамырларының түрлерін
атаңыз.
____________________________________________________________________
(iі)
Қан тамырларының ортақ құрылымдарын атаңыз.
(a)
iі)
Қан тамырларының ортақ құрылымдарының
қызметін сипаттаңыз.
(b)
Кестені толтырыңыз.
алыстыру параметрлері
уылтық
құрттар
уынаяқтылар
мыртқалылар
Қан айналым жүйесінің типі
Қанайналым жүйесінің құрылысы
Айналыстағы сұйықтық атауы
Жүрек
қан айналым жүйесіне кері әсер ететін факторларды атаңыз.

Бағалау критерийі
Тапсырма
Дескриптор
Балл
Білім алушы
Қан құрамы мен
қызметін сипаттайды.
қанның формалы элементтерін көрсетеді;
эритроциттің қызметін айтады;
Лейкоциттердің түрлі
типтерінің қызметтерін
сипаттайды.
(i)
e_cdhpbll_j^�lje_j�f_g�lae_lg��
hjgug�`%g_�uaf_ll_jg�kbiZllZc^u�
Гуморальдық және
жас
ушалық иммунитетті
салыстырады.
� �L�\f
]mfhjZev^u�`%g_�`ZkmrZeu�
bffmgbl_ll�kZeuklujZ^u�lae_lg�hjgug�
`ZaZ^u�
ZjZiZcuf^ueZj��
kZujZmeZlZj��
[Zdl_jbyeZ
j�f_g�
\bjmklZj�ha^ujZlugf_g�
lmug^Zclug�ZmjmeZj^u�
_j_dr_edl_jg�`%g_�
Ze^ug�Zem�rZjZeZjug�
kbiZllZc^u
(iii)
қарапайымдылар, саңырауқұлақтар,
бактериялар мен вирустар арқылы
туындайтын ауруларды амебалық
қантышқақ, фитофтороз, оба, күл,
лейшмания, герпес с
әйкестендіреді және әр
ауру түріне сипаттама береді;
Қантамыр қабырғасының
құрылысы мен олардың
қызметі арасындағы
байланысты сипаттайды.
Жануарлар жүрегінің
құрылысы мен
қантамырлар жүйелерінің
маңызын сипаттайды.
(i)
қан тамырлар түрлерін атайды
(iі)
қан тамырларының ортақ құрылымдарын
атайды
(іiі)
қан тамырларының ортақ
құрылымдарының қызметін сипаттайды;
буылтық, буынаяқтылар және
омыртқалылардың қан айналым жүйесін,
типтерін және айналыстағы сұйық атауын
салыстырады;
Қантамы
р жүйесі
ауруларының себептері
мен ауру белгілерін
сипаттайды.
(с) (і)
жүрек
қан айналым жүйесіне кері әсер
ететін факторларды анықтайды;
(c)
(іі)
жүрек
қан айналым жүйесі аурулары:
атеросклероз, ишемиялық ауру және
инфарктті сипаттайды.
Жалпы
балл саны
(c)
(іі
Жүрек
қан айналым жүйесі ауруларына сипаттама беріңіз.
Ишемиялық ауру
____________________________________________________________
Атеросклероз
Инфаркт_____________________________________________________________________


«Заттардың тасымалдануы
» бөлімі бойынша
жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата
аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрика
Білім алушының аты
жөні
__________________________________________
Бағалау критерийі
Оқу жетістіктерінің деңгейі
Төмен
Орташа
Жоғары
Қан құрамы
мен қызметін
сипаттайды.
Қан құрамы мен қызметін
сипаттауда қиналады.
Қанның формалы элементтерін
көрсетуде /э
ритроциттің қызметін
сипаттауда қателіктер жібереді
Қан құрамы мен қызметін
сипаттайды.
Лейкоциттердің т
үрлі
типтерінің қызметтерін
сипаттайды.
Лейкоциттердің түрлі типтерінің
қызметтерін сипаттауда
қиналады.
Лейкоциттердің түрлерін / түзілетін
орнын сипаттауда қателіктер жібереді.
Лейкоциттердің түрлі
типтерінің қызметтерін
сипаттайды.
Гуморальдық жән
сушалық иммунитетті
салыстырады.
=mfhjZev^u�`%g_�`ZkmrZeu�
bffmg
bl_ll�kZeuklujZm^Z�
bgZeZ^u�
=mfhjZev^u�
`ZkmrZeu�bffmgbl_ll��
kZeuklujm^Z�
түзілетін орнын жазуда
қателіктер жібереді.
=mfhjZev^u�`%g_�`ZkmrZeu�
bffmgbl_ll
салыстыра
ды.
рапайымдылар,
саңырауқұлақтар,
бактериялар мен вирустар
қоздыратынмен
туындайтын аурулардың
ерекшеліктерін және алдын
алу шараларын
сипаттайды
ZjZiZcuf^ueZj��
kZujZmeZlZj��[Zdl_jbyeZj�
f_g�\bjmklZj�ha^ujZlugf_g�
lmug^Zclug�ZmjmeZj^u�
_j_dr_edl_jg�`%
g_�Ze^ug�Zem�
rZjZeZjug�kbiZllZm^Z�bgZeZ^u�
Қарапайымдылар
/ саңырауқұлақтар /
бактериялар /
вирустар арқылы
туындайт
ын ауруларды амебалық
қантышқақ / фитофтороз / оба / күл /
лейшмания / герпес ауру түрлеріне
сәйкестендіруде қателіктер жібереді.
рапайымдылар,
саңырауқұлақтар, бактериялар
мен вирустар қоздыратынмен
туындайтын аурулардың
ерекшеліктерін және алдын алу
шараларын сипаттайды.

Қантамыр қабырғасының
құрылысы мен олардың
қызметі арасындағы
байланысты
сипаттайды.
Жануарлар жүрегінің
құрыл
ысы мен қантамырлар
жүйелерінің маңызын
сипаттайды.
Қантамыр қабырғасының
құрылысы мен олардың қызметі
расындағы байланысты
сипаттауда қиналады.
Буылтық, буынаяқтылар және
омыртқалылардың қан айналым
жүйесін, типтерін
және
айналыстағы сұйық атауын
салыс
тыруда қиналады.
Қан
тамырлар түрлерін атауда
ортақ құрылымдарын анықтауда
қызметін
сипаттауда қателіктер жібереді.
Буылтық
буынаяқтылар
омыртқалылардың қан айналым жүйесін
типтерін
айналыстағы сұйық атауын
салыстыруда қателіктер жібереді.
Қантамыр қабырғасының
құрылысы мен олардың
қызметі арасындағы
байланысты сипаттайды.
Қантамыр жүйесі
ауруларының себептері
мен
ауру белгілерін сипаттайды.
Қантамыр жүйесі ауруларының
себептері мен ауру белгілерін
сипаттауда қиналады.
Жүрек
қан айн
алым жүйесіне кері әс
ер
ететін факторларды анықтауда
үрек
қан айналы
м жүйесі аурулары:
атеросклероз
ишемиялық ауру
инфаркті
сипаттауда қателіктер жібереді.
Қантамыр жүйесі ауруларының
себептері мен ауру белгілерін
сипаттайды.

Тыныс алу
імі бойынша жиынтық бағалау
Бөлімше
Өкпе мен ұлпадағы газалмасу
Тыныс алу және тыныс шығару механизмі
Өкпенің тіршілік сыйымдылығы.
Оқыту мақсаттары
8.1.4.1 өкпе мен ұлпадағы газ алмасу механизмдерін
сипаттау
8.1.4.2 тыныс алу және тыныс шығару механ
измін
түсіндіру
8.1.4.3 өкпенің тіршілік сыйымдылығын анықтау және
қалыпты жағдайдағы және дененің физикалық жүктемесі
кезіндегі тыныс алудың минуттық көлемін анықтау
Бағалау критерий
Білім алушы
Өкпе мен ұлпадағы газ алмасу
механизмдерін
түсіндіреді
ыныс алу және тын
ыс шығару механизмін сипаттайды
Өкпенің
тіршілік сыйымдылығын анықтайды
Ойлау дағдыларының
деңгейі
Жоғары деңгей
дағды
лары
Орындау уақыты
15 минут
Тапсырма
(i)
Ұлпалық газ алмасу себептерін белгілеңіз.
ұлпа сұйықтығы мен қанның
арасындағы оттегі мен көмірқышқыл газының
концен
рациясының айырмашылығында
лпа сұйықтығы мен қанның құрамындағы гемоглобиннің санының
айырмашылығында
ылтамырл
ардағы қан жылдамдығының аздығы
ртерия қан тамырларының қан жылдамдығының жоғары болуы
(ii)
Тыныс алу және тыныс шығару кезінде жүретін процестердің реттілігін анықтаңыз.
Өкпе көлемі ұлғаяды
және онда ауаның қысымы азаяды
Көкет пен қаб
ырғааралық бұлшықетте жиырылады
Сыртқы ауаның өкпеде қозғалуы жүзеге аса
Ауаның бөлігі өкпеден шығады
ныс ал
у бұлшықеттері босаңсиды
Кеуде қуысы көлемі кішірейеді
Өкпе сығылады
Кеуде қуысы көлемі ұлғаяды
Тыныс алғанда:
Тыныс шығарғанда:
Карта тапсырма.
(i)
Өкпенің тіршілік сыйымдылығы дегеніміз не,
анықтама беріңіз.

(ii)
Өкпенің тіршілік сыйымдылығын қал
ай анықтайды,түсіндіріңіз.
(iii)
Адамның
салауатты
өмір сүру салтын ұстануда өкпенің тіршілік сыйымды
лығының
байланысы қандай,түсіндіріңіз. Кестені пайдаланыңыз.
Спортшы
ӨТС көрсеткіші,мл
Баскетболшы
Жеңіл атлетик
Жүзгіш
Ескекші

Бағалау критерийі
Тапсырма
Дескриптор
Балл
Білім алушы
Өкпе мен ұлпадағы газ
алмасу механизмдерін
түсіндіреді.
Тыныс алу және тын
ыс
шығару механизмін
сипаттайды.
(i)
лпалық газ алмасу себептерін
түсіндіреді
(iі)
ыныс алу және тыныс шығару
кезінде
жүретін про
цестердің реттілігін
анықтайды;
Өкпенің
тіршілік
сыйымдылығын
анықтайды.
2(i)
кпенің тіршілік сыйымдылығының
анықтамасын жазады;
(iі)
кпенің тіршілік сыйымдылығын қалай
анықтауға
болатындығын түсіндіре алады;
(iіі)
портш
ылардың өкпесінің тіршілік
сыйымдылықтарын білу арқылы салауатты
өмір салтын ұстану қағидасын түсіндіреді.
Жалпы балл саны

«Тыныс алу
» бөлімі бойынша
жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата
аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрика
Білім алушы
ның аты
жөні
__________________________________________
Бағалау критерийі
Оқу жетістіктерінің деңгейі
Төмен
Орташа
Жоғары
Өкпе мен ұлпадағы газ
алмасу механизмдерін
түсіндіреді.
Өкпе мен ұлпадағы газ алмасу
механизмдерін түсіндіруде
қиналады.
Ұлпалы
қ г
аз алмасу себептерін
түсіндіруде қателіктер жібереді.
Өкпе мен ұлпадағы газ алмасу
механизмдерін түсіндіреді.
Тыныс алу және тын
ыс
шығару механизмін
сипаттайды.
Luguk�Zem�`%g_�luguk�ruZjm�
f_oZgbafg�kbiZllZm^Z�
bgZeZ^u�
Luguk�Zem�
luguk�ruZjm�d_
ag^_�
`j_l
g�ijhp_kl_j^��j_lle]g�
ZgulZm^Z�Zl_edl_j�`[_j_^�
Luguk�Zem�`%g_�luguk�ruZjm�
f_oZgbafg�kbiZllZc^u�
Өкпенің
тіршілік
сыйымдылығын
анықтайды.
Өкпенің тіршілік
сыйымдылығын анықтауда
қиналады.
Өкпенің тіршілік сыйымдылығының
анықтама
сын
жазуда
тіршілік
сыйымдылығын анықтауда
портшылардың өкпесінің тіршілік
сыйымдылықтарын білу арқылы
салауатты өмір салтын ұстану
қағидасын
түсіндіруде қателіктер
жібереді.
Өкпенің тіршілік сыйымдылығын
анықтайды.

тоқсан
«Бөліп шығару» бөлі
мі бойынша жиынтық бағалау
Бөлімше
Адамның зәр шығару мүшелері.
Бүйректің құрылымдық бірлігі.
Терінің құрылысы мен қызметі.
Тері ауруларының алдын алу.
Оқыту мақсаттары
8.1.5.1 адамның зәр шығару жүйесі мүшелерінің
құрылысы мен қызметін сипаттау
2 бүйректің құрылымдық бөліктерін танып білу
терінің құрылысы мен оның бөліп шығарудағы
маңызын сипаттау
тері ауруларының алдын алу шараларын түсіндіру
Бағалау критерий
Білім алушы
дамның зәр шығару жүйесі мүшелерінің
рылысы мен қыз
метін сипаттайды
үйрект
ің құрылымдық бөліктерін анықтайды
ерінің құрылысы мен оның бөлі
п шығарудағы
маңызын сипаттайды
ері ауруларының алдын алу шараларын
сипаттайды
Ойлау дағдыларының
деңгейі
Жоғары деңгей
дағды
лары
Орындау уақыты
минут
Тапс
ырма
1(i)
Суретте көрсетілген зәршығару мүшелерінің
рет
ілігін анықтаңыз.
үйрек, қуық, несепағар, нефрон
уық, несепағар, нефрон,бүйрек
есепағар, нефрон, бүйрек, қуық
ефрон, бүйрек, несепағар, қуық

(ii)
Бүйрек және нефрон құрылысын
құрылымдар
ын атаңыз
Бүйрек құрылымы:
Нефрон құрылымы:
А._____________________________________
B.____________________________________________________________________________
C.____________________________________________________________________________
(iiі).
Суретте берілген №2, 3, 4 және 5 бүйрек құрылымыны
ң атқаратын қызметін
сипаттаңыз.
№2________________________________________________________
№3________________________________________________________
№4_______________________________________________
№5________________________________________________________
Нефрон құрылысына сипаттама беріңіз.
2 (і)
Бөліп шығарудың маңызын
жазыңыз.
(іі)
Кестені толтырыңыз.
Тері аурулары
Қышыма
Безеу
елгілері
Алдын алу шаралар

Бағалау критерийі
Тапсырма
Дескриптор
Балл
Білім алушы
Адамның зәр шығару
жүй
есі мүшелерінің
құрылысы
мен қызметін
сипаттайды.
(i)
дамның зәршығару жүйесінің
мүшелерінің реттілігін анықтайды
Бүйректің құрылымдық
бөліктерін анықтайды.
суретте берілген бүйректің және
нефронның құрылысын атайды;
(iiі)
суреттегі бүйрек
тің №2, 3, 4 және 5
құрылымдарының қызметін
сипаттайды;
g_njhggu�uaf_lg�kbiZllZc^u�
L_jg�jueuku�f_g�
hgu�['ei�ruZjm^Zu�
fZuaug�kbiZl
lZc^u�
Тері ауруларының
алдын алу шараларын
сипаттайды.
2(i)
i�ruZjm^u�fZuaug�
kbiZllZc^u�
ері аурулары:
қышыма,безеудің
белгілері мен алдын алу шараларын
түсіндіреді.
Жалпы балл саны

Бөліп
шығару
» бөлімі бойынша
жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата
аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрика
Білім алушының аты
жөні
__________________________________
Бағалау критерийі
Оқу жетістіктерінің деңгейі
Төмен
Орташа
Жоғары
дамның зәр шығару жүйесі
мүшелерінің құ
рылысы мен
қызметін сипаттайды.
Адамның зәр шығару жүйесі
мүшелерінің құрылысы мен
қызметін сипаттауда
қиналад
A%jru
Zjm�fr_e_jg�j_lle]g��
ZgulZm^Z�Zl_edl_j�`[_j_^�
Адамның зәр шығару жүйесі
мүшелерінің құрылысы мен
қызметін сипаттайды.
үйрект
ің құрылымдық
бөліктерін анықтайды.
Бүйректің құрылымдық
бөліктерін анықтауда
қиналады.
үйректің
фронның құрылысын
атауда
уреттегі бүйректің №2,3,4
және
5 құрылымдарының
ефронның
қызметін
сипаттауда қателіктер
жібереді.
Бүйректің құрылымдық
бөліктерін анықтайды.
Терінің құрылысы мен оның
бөлі
п шығарудағы маңызын
сипаттайды.
ері ауруларының
алдын алу
шараларын сипаттайды
Терінің құрылысы мен оның
бөліп шығарудағы маңызын
сипаттауда қиналады.
;'ei�ruZjm^u
fZuaug�lheu�
kbiZllZm^Z�Zl_edl_j�`[_j_^�
Терінің құрылысы мен оның
бөліп шығарудағы маңызын
сипаттайды.
L_j�ZmjmeZjugu�Ze^
ug�Zem�
rZjZeZjug�kbiZllZm^Z�
bgZeZ^u�
Тері аурулары:қышыма
безеудің
белгілері
лдын алу шараларын
түсіндіруде қателіктер жібереді.
Тері ауруларының алдын алу
шараларын сипаттайды.

Қозғалыс. Биофизика»
бөлімі бойынша жиынтық бағалау
Бөлімше
Тір
қимыл жүйесінің қызметі.
Сүйектің макро және микроскопиялық құрылысы,химиялық құрамы.
Сүйектің байланыс түрлері.
Буынның типтері, олардың құрылысы және қызметі.
Бұлшықет ұлпасының түрлері және олардың қызметтері.
Гиподинамия салдары ,сымбаттың бұзылуы
және
жалпақтақтабандылықтың пайда болуы
Тік жүрге байланысты адам қозғалысының биомеханикалық
ерекшеліктері.
Оқыту мақсаттары
8.1.6.1 тірек
қимыл жүйесінің қызметтерін сипаттау
8.1.6.2 сүйектің химиялық құрамын, макро
және микроскопиялық
құрылыс
ын зерттеу
8.1.6.3 сүйектердің байланыс түрлерін салыстыру
8.1.6.4 буынның әр түрлі типтерінің құрылысы және олардың
қызметтерінің арасында байланыс орнату
гиподинамия салдарын атау;
сымбаттың бұзылуы және жалпақтабандылықтың пайда болу
себептерін анықтау
8.4.4.1 тік жүруге байланысты адам қозғалуының биомеханикалық
ерекшеліктерін зерттеу
Бағалау критерий
Білім алушы
Тірек
қимы
л жүйесінің қызметін сипаттайды
Сүйе
ктің химиялық құрамын анықтайды
Макро және мик
роскопиялық құрылысын ан
ықтайды
Буынның әр түрлі типтерінің құрылысы және олардың
қызметтерінің
арасында байланысын анықтайды
Гиподинамия салдарын ат
айды
Сымбаттың бұзылуы және жапақтабандылықтың
пайда болу
себептерін анықтайды
Тік жүруге байланысты адам қозғалысының биомехан
икал
ық
ерекшеліктерін анықтайды
Ойлау дағдыларының
деңгейі
Жоғары деңгей
дағды
лары
Орындау уақыты
5 минут
Тапсырма
Суретті мұқият қараңыз.

Қол бас сүйектерін
атауларын
жазыңыз:
Инженер Але
ксандр Густав Эйфель Париждегі
қамалды жасауда қандай сүйек құрылымын
пайдаланды,
белгілеңіз.
адамның ортан жілігінің басын
адам жауырынын
адам сүйегін
кәрі жілік
Сүйектің
қалыңдап өсуі ...арқылы жүреді.
буын сіңірі
қызыл сүйек к
емігі
сары сүйек кемігі
сүйек қабығы
(i)
Суретте
4 санмен беріл
ген құрылымның атауын атаңыз және қызметін жазыңыз.

(ii)
Cүйектің байланысу типтерін атаңыз:
А.____________________________________________
В.___________________________________________________________________________
С.___________________________________________________________________________
Буынның типтерін
атаңыз. Әр буын типіне сипаттама беріңіз.
А.___________________________________________________________________________
В.__________________________________________________________________________
С.___________________________________________________________________________
Суре
тке мұқият қараңыз.
(i)
Аурудың түрін атаңыз:
(ii)
Аурудың кем дегенде екі
салдарын атаңыз:

(ii
Сур
етке назар аударыңыз.
Суретті пайдалыны
п А және В
жағдайды
сипаттаңыз.
B жағдайын да аурудың пайда болу себебін анықтаңыз.
._________________________________________________________________________________
Суретке назар аударыңыз.
Екі ж
ағдайды анықтаңыз.
А.___________________________________________________________________________
В.___________________________________________________________________________
В жағдайының кем дегенде екі пайда болу себептерін келтіріңіз
Биомеханика терминіне анықтама беріңіз.
Cуретке назар аударыңыз.
Адамның тік жүруін биомехани
камен байланыстыра түсіндіріңіз.

Бағалау критерийі
Тапсырма
Дескриптор
Балл
Білім алушы
Тірек
қимыл жүйесінің
қызметін сипаттайды.
иық белдеуі сүйектерінің қызметіне
сипаттама береді;
Сүйектің
макроскоп
иялық
құрылымын анықтайды.
c_d�jueufug
ZlZc^
Kc_dl�
fbdjhkdhibyeu�
jueukug�ZgulZc^u
үйектің
микроскопиялық
құрылысын атайды;
4⡩⤀
№ 4 санмен берілген құрылымның
атау
ын атаңыз және қызметін
жазады;
Буынның әр түрлі
типтерінің құрылысы
және олардың
қызметтерінің
арасында
байланыс
ын анықтайды.
(ii)
үйект
ің байланысу типтерін
анықтайды;
(iii)
буынның типтерін атайды және
сипаттайды;
=bih^bgZfby�k
Ze^Zjug�
ZlZc^u�
(і)
урет
арқылы аурудың түрін
анықтайды
(iі)
урудың пайда болу
ының кем
дегенде екі
себептерін атайды;
Сымбаттың бұзылуы
және
жапақтабандылықтың
пайда болу себептерін
анықтайды.
(iii)
уреттер арқылы аурудың түрлерін
анықтайды,
себебін атайды;
урет арқылы аурудың қалыпты не
қалыпты емес жағдайын анықтайды;
урудың пайда болу себептерін
анықтай
ды;
Тік жүруге байланысты
адам қозғалысының
биомехан
икалық
ерекшеліктерін
анықтайды.
иомеханика терминіне анықтама
береді;
дамның тік жүруін биомеханикамен
байланыстыра түсіндіреді.
Жалпы балл
саны

Қозғалыс. Биофизика»
бөлімі бойынш
жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата
аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрика
Білім алушының аты
жөні
__________________________________________
Бағалау критерийі
Оқу жетістіктерінің деңгейі
Төмен
Орташа
Жоғары
Тірек
қимыл жүйесінің
қызметі
н сипаттайды.
Тірек
қимыл жүйесінің
қызметін сипаттауда
қиналады.
Иық белдеуінің сүйектерін атауда
сүйектерінің қызметіне
сипаттама беруде
қателіктер жібереді.
Тірек
қимыл жүйесінің
қызметін сипаттайды.
Сүйектің мак
роскопиялық
құрылымын анықта
йды.
Сүйектің макроскопиялық
құрылымын анықтауда
қиналады.
Kc_d�jueufug�
kc_dl�
fbdjhkdhibyeu�jueukug�ZlZm^Z�
Zl_edl_j�`[_j_^�
Kc_dl�fZdjhkdhibyeu�
jueufug�ZgulZc^u�
Сүйектің микроскопиялық
құрылысын анықтайды
Сүйектің ми
кроскопиял
ық
құрылысын анықтауда
қиналады.
Kc_dl�fbdjhkd
hibyeu�
jueukugZgulZm^Z�Zl_edl_j�`[_j_^�
Сүйектің микрос
копиялық
құрылысын дұрыс анықтайды.
№ 4 санмен бе
рілген сүйек
құрылымының атауда және
қызметін жазуда қиналады.
№ 4 санмен берілген сүйек
құрылы
мының
атауын
қызметін
жазуда қателіктер
жібереді.
№ 4 санмен берілген сүйек
құрылымының
атауын толық
атайды
және қызметін толық
жазады.
;muggu�%j�lje�lbil_jg�
jueuku�`%g_�heZj^u�
uaf_ll_jg
арасында
байланысын анықтайды.
Буынның әр тү
рлі типтерінің
құрылысы және олардың
қызметтерінің арасында
байланысын анықтауда
қиналады.
�&c
_dl�[ZceZgukm�lbil_jg�ZgulZm^Z�
muggu�lbil_jg��
ZlZm^Z�
р буын типіне
сипаттама беруде қателіктер жібереді.
Буынның әр түрлі типтерінің
құрылысы және о
лардың
қызметтерінің арасында
байланысын анықтайды.
Гиподинамия салдарын
атайды.
Гиподинамия салдарын атауда
қиналады.
Сурет арқылы аурудың түрін
анықтауда
аурудың пайда болуының
себебін
анақтауда қателіктер жібереді.
Гиподинамия салдарын атайды.
ымбаттың бұзылуы және
жапақтабандылықтың
пайда
болу себептерін анықтайды
Жапақтабандылықтың пайда
болу себептерін анықтауда
қиналады.
Аурудың қалыпты
қалыпты емес
жағдайын
анықтауда қателіктер жібереді.
Жапақтабандылықтың пайда
болу себептерін анық
тайды.

Тік жүруге байланысты адам
қозғалысының
биомеханикалық
ерекшеліктерін анықтайды.
Биомеханика терминіне
анықтама беруде
адамның тік
жүруін биомеханикамен
байланыстырып түсіндіруде
қиналады.
Биомеханика терминіне толық анықтама
беруде
адамның ті
к жүруін
биомеханикамен байланыстырып
түсіндіруде қателіктер жібереді.
Тік жүруге байланысты адам
қозғалысының биомеханикалық
ерекшеліктерін анықтайды.

Координация және реттелу»
бөлімі бойынша жиынтық бағалау
Бөлімше
Көруді қабылдаудың ерекшеліктер
і және көру гигиенасы.
Дыбысты қабылдау ерекшеліктері және есту гигиенасы.
Эндокринді,экзокринді және аралас бездер.
бұзылуынан туындаған аурулар.
Жылықанды жануарлардың дене температураны
сақтаудағ
ы терінің рө
лі.
Оқу мақсаттары
8.1.7.1 көруді қабылдауды
ң ерекшеліктерін зерттеу және
көру гигиенасы ережесін сипаттау
8.1.7.2 дыбысты қабылдау ерекшеліктерін зерттеу және
есту гигиенасының ережелерін сипаттау
8.1.7.4 эндокринді, экзокринді және аралас бездердің
орналасқан жерлерін анықтау
эндокр
дік
бездер қызметінің бұзылуынан
туындаған ауруларды атау.
8.1.7.8 жылықанды жануарлардың дене тем
ператураны
сақтаудағы терінің рө
лін сипаттау
Бағалау критерий
Білім алушы
Көруді қабылдаудың ерекшеліктерін зерттеу және
көру гигиенасы ережесін сипаттайд
Дыбысты қабылдау ерекшеліктерін зерттеу және
есту гигиенасының ережелерін түсіндіреді
Эндокринді, экзокринді және аралас бездердің
орналасқан жерлерін анықтайды
Эндокриндік бездер қызметінің бұзылуынан
туындаған ауруларды анықтайды
Жылықанды жануарларды
ң дене температураны
сақтаудағы терінің рөлін түсіндіреді
Ойлау дағдыларының
деңгейі
оғары де
ңгей
дағды
лары
Орындау уақыты
20 минут
Тапсырма
уретке назар аударыңыз.
(а)
(і)
№1,№5 сандары нені
білдіреді, қызметтерін жазыңыз.
(ii)
Көру анализаторының сызбанұсқасын сызып көрсетіңіз.

Сызбаға назар аударыңыз.
(i)
Жарыққа сезімтал рецепторлар көздің
ай қабатында
орналасқанын
атаңыз.
(iі)
Сызбадағы
А және В жағдайын
атаңыз.
А.________________________________________________________________________
В.________________________
Қараңғыдағы бейімделуді cуретті пайдалана отырып, түсіндіріңіз.

10 см


(ii
Көру қызметінің
игиенасын жазыңыз
3(i
Сызбадағы санды пайдалана
дыбысты қабылдау ме
ханизмін түсіндіріңіз.

Суретке назар аударыңыз.
(і)
Суретке қарай отырып бездердің
атауларын жазыңыз.
Эндокринді
Экзокринді
Аралас бездер
(ii)
Бездер мен олардың
қызметінің бұзы
луынан туындаған аурулар
сәйкестендіріңіз.
Гипофиз
Қалқанша без
Бүйрек үсті безі
Ұйқы безі
қантты диабет
ергейжейлілік
микседема
акромегалия
базедов ауруы
алыптық
кретинизм
Логикалық тапсырманы орындаңыз.
Науқастың
мінез
қылығына қарай қалқанша безінің аз немесе көп мөлшерде бөлінгенін
анықтаңыз.
Бірінші емд
елуші
Екінші емделуші
Ашушаң,
ұйқысыздықпен зардап шегеді,
эмоциялық тұрақсыз.
Енжар,
ұйқышыл, қоршаған ортаға
немқұрайлы қарайды,
тез шаршайды.
Суретке назар аударыңыз.
(і)
Терінің маңызын
сипаттаңыз.


Бағалау критерийі
Тапсырма
Дескриптор
Балл
Білім алушы
Көруді қабылдаудың
ерекшеліктерін зерттейді және
көру гигиенасы ережесін
сипаттайды
(а)
(і)
көздің №1
және №5 сандармен
берілген құ
рылысын атайды және
қызметін жазады;
� �L�\f
'jm�ZgZebaZlhjugu
kua[ZgkZkug�
kuaui�d'jk_l_^�
b(i)
ZjuZ�k_aflZe�j_p_ilhjeZj�d'a^��
Zc
Z[Zlug^Z�hjgZeZkZlugug�ZclZ^u�
(ii)
ua[Z^Z�[_cg_e_g]_g�:�`%g_��
`Z^Zcug
ZlZc^u�
'a^�ZjZu^Z�[_c
f^_em�`Z^Zcug�
lkg^j_^�
'jm�u
af_lg�]b]b_gZkug�
lkg^j_^�
�u[uklu�Z[ue^Zm�
_j_dr_edl_jg�a_jll_c^�`%g_�
_klm�]b
]b_gZkugu�_j_`_e_jg�
lkg^j_^�
3(i)
ua[Z^Zu�kZg^u�iZc^ZeZgZ�^u[uklu�
Z[ue^Zm�
f_oZgbafg�lkg^j_^
Эндокринді, экзокринді және
аралас бездердің орналасқан
жерлерін анықтайды
(i)
wg^hdjbg^d��ZjZeZk�`%g_�wdahdjb
g^d�
[_a^_j^�ZlZmeZjug�ZlZc^u�
Эндокриндік бездер
қызметінің бұзылуынан
туындаған ауруларды
елгілеріне қара
атанықтайды.
ездер мен олардың
қызметінің
бұзылуынан туын
даған ауруларды
сәйкестендіреді;
� �L�\f
_a^_j�uaf_lg�[auemugZg�
lmug^ZZg�ZmjmeZjZ�[ZceZguklu�
h]bdZeu�lZikujfZgu�hjug^Zc^u�
@ueuZg^u�`ZgmZjeZj^u�
^_g_�l_fi_jZlmjZgu�
kZlZm^Zu
терінің рөлін
түсіндіреді.
_jg�fZuaug�kbiZllZc^u�
Жалпы балл саны

Координация және реттелу
бөлімі бойынша
жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата
аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрика
Білім алушының аты
жөні
_____________________
Бағалау критерийі
Оқу жетістіктерінің деңгейі
Төмен
Орташа
Жоғары
Көруді қабылдаудың
ерекшеліктерін зерттейді және
көру гигиенасы ережесін
сипаттайды
Көруді қабылдаудың
ерекшеліктерін зерттейді және
көру гигиенасы ережесін
сипатт
ауда қиналады.
өздің №1 және №5 сан
дармен берілген
құрылысын атауда
қызметін
жазуда
көру анализаторының сызбанұсқасын
сызып көрсетуде
жарыққа сезімтал
рецепторлар көздің қай қабатында
орналасатынын айтуда
бейнеленген А
және В жағдайын атауда
қараңғыда
бейімделу жағдайын түсіндіруде
көру
қызметінің гигиенасын толық түсіндіруде
дыбысты қабылдау механизмін толық
түсіндіруде қателіктер жібереді.
D'jm^�Z[ue^Zm^u�
_j_dr_edl_jg�a_jll_c^�`%g_�
d'jm�]b]b_gZku�_j_`_kg�
kbiZllZc^u
Дыбысты қаб
ылдау
ерекшеліктерін зерттейді және
есту гиг
иенасының ережелерін
түсіндіреді.
�u[uklu�
Z[ue^Zm�
_j_dr_edl_jg�a_jll_c^�`%g_�
_klm�]b]b_gZkugu�_j_`_e_jg�
lkg^jm^_�bgZeZ^u�
�u[uklu�Z[ue^Zm�f_oZgbafg�
lkg^jm^_�Zl_edl_j�`[_j_^�
Дыбысты
қабылдау
ерекшеліктерін зерттейді және
есту гигиенасының ережелерін
түсіндіреді.
Wg^hdjbg^��wdahdjbg^�`%g_�
ZjZeZk�[_a^_j^�hjgZeZkZg�
`_je_jg�ZgulZc^u�
Эндокринді, экзокринді және
аралас бездердің орналасқан
жерлерін анықтауда қателіктер
жібереді.
Wg^hdjb
g^d�
ZjZeZk�
wdahdjbg^d�
[_a^_j^�ZlZmeZjug
атауда қателіктер
жібереді.
Эндокринді, экзокринді және
аралас бездердің орналасқан
жерлерін анықтайды.
Эндокриндік бездер қызметінің
бұзылуынан туындаған
ауруларды белгілеріне қарай
анықтайды.
Эндокрин
дік бездер қызметінің
бұзылуынан туындаған
ауруларды белгілеріне қарай
анықтауда қиналады.
Бездер мен олардың
қызметінің
бұзылуынан туындаған ауруларды
сәйкестендіруде
логикалық тапсырманы
орындауда қателіктер жібереді.
Эндокриндік бездер қызметіні
бұзылуынан туындаған
ауруларды белгілеріне қарай
анықтайды.
Жылықанды жануарлардың дене
тем
ператураны сақтаудағы
терінің рө
лін сипаттайды
Жылықанды жануарлардың
дене температураны сақтаудағы
терінің рөлін сипаттауда
қиналады.
L_jg�fZuaug�
kbiZl
lZm^Z�Zl_edl_j�
`[_j_^�
Жылықанды жануарлардың
дене температураны сақтаудағы
терінің рөлін сипаттайды.

тоқсан
«Көбею
Өсу және дам
» бөлімі бойынша жиынтық бағалау
Бөлімше
Митоз бен мейоздың маңызы.
Жануарлардың көбею тәсілдері.
Мүктер мен қы
рықжапырақтартың көбею ерекшеліктері.
Ашықтұқымды және жабықтұқымды өсімдіктердің
тіршілік циклінің ерекшеліктері.
Эмбрионалдық даму кезеңдері
Әртүрлі ұрық жапырақшаларынан қалыптасатын ұлпалар
мен мүшелердің дифференцияциялануы
Оқу мақсаттары
8.2.2.1 ті
рі ағзалардың тіршілік әрекетіндегі митоз бен
мейоздың маңызын түсіндіру
8.2.1.1 жануарлардың көбею тәсілдерін салыстыру
8.2.1.2 мүктер мен қырықжапырақтардың мысалдарында
жынысты және жыныссыз ұрпақтарының ерекшеліктерін
түсіндіру
8.2.1.3 ашықтұқымды ж
әне жабықтұқымды өсімдіктердің
тіршілік циклінің ерекшеліктерін түсіндіру
8.2.3.1 эмбрионалдық даму кезеңдерін сипаттау
8.2.3.2 әр түрлі ұрық жапырақшаларынан қалыптасатын
ұлпалар мен мүшелердің дифференциялануын сипаттау
Бағалау критерий
Білім алушы
ірі ағзалардың тіршілік әрекетіндегі митоз бе
мейоздың маңызын салыстарады
Жануарлард
ың көбею тәсілдерін түсіндіреді
Мүктер мен қырықжапырақтардың мысалдарында
жынысты және жыныссыз ұрпақтар
ының
ерекшеліктерін түсіндіреді
Ашықтұқымды және жабықтұқымды ө
сімдіктердің
тіршілік циклінің ерекшеліктерін
кілтті сөздерді
пайдаланып
эссе жазу арқылы түсіндіреді
Эмбрионалдық даму кезеңдерін сипаттайды
Әр түрлі ұрық жапырақшаларынан қалыптасатын
ұлпалар мен мүшелердің дифференциялануын
сипаттайды
Ойлау дағдылары
ның
деңгейі
Қолдану және ж
оғары деңгей
дағды
лары
Орындау уақыты
минут
Тапсырма
Cуретке назар аударыңыз

(i)
Көбею тәсілдерінің түрлерін атаңыз және
сипаттама беріңіз.
(ii)
Салыстыру кестесін толтырыңыз.
Жасушаның түрлері
Түз
ілу әдістері
Мүктердің спорасы
Митоз
Мейоз
Жасушаның тең екіге бөлінуі.
Гидраның спора арқылы көбеюі.
Мүктерде суда ұрықтану жүреді, зигота пайда
болады.
Аналық бүрдің ісінуі
ырықжапырақтардың архегонии жасушасы
Әріптерге сай келетін жау
апты санмен жазыңыз
Мүктер мен қырықжапырақтардың
тіршілік цикліне назар аударыңыз.
(ii)
А.
Сызбаны
пайд
аланып:гаметофит және спорофитті ұрпақтарына
түсініктеме беріңіз.

B.
ызбаны пайдаланып:
гаметофит және спорофитті ұрпақтарына
түсініктеме беріңіз.
(iiі)
«Ашықтұқымды және жабықтұқымды өсімдіктердің тіршілік циклі» тақырыбында
мини
эссе жазыңыз.
75 сөз.
Кілтті сөздер
Ашықтұқымды өсімдіктер:
порофит,
аталық бүр,
микроспорангий,
аталық гаметофит, аналық бүр,
тұқым
бүршік, мегаспор, мегаспорангий,
аналық гаметофит, архегония, тозаңның
өнуі, ұрық
@Z[uluf^u�'kf^dl_j
��]e��ZlZeu��
ZgZeu��f_]Zkihj��fbdjhkihj��ki_jfbc��
hkuem��`fujlZ`ZkmrZ��^%g�juu�
ұрықтану, зигота, қосарлы ұрықтану,ұрық,
эндосперм, жаңа өсімдік, аналық жатын,
тозаң түтікшесі.
�©:ruluf^u�`%g_�`Z[uluf^u�'kf^dl_j^�ljred�pbde�ª�lZuju[u�
(а.)
Төмендегі суретте ағзаның эмбрионалды даму кезеңдері бейнеленген.
(i)
Дұрыс реттілігін
көрсетіңіз._______________________________________________
(b)
Ұрықтық
даму кезеңдеріне тән сипаттамаларды
аяқтаңыз._________________________
(і)
Ұрық
жапырақшаларының түзілуінің даму кезеңін көрсетіңіз. _____________________
(іі)
Бласт
ула кезеңінің ерекшелігін түсіндіріңіз. _____________________________________
Ұрық жапырақшаларында түзілетін мүшелерді анықтаңыз.
Эктодерма
Энтодерма
Мезодерма
жұлын
бауыр
қан
тамырлары
көз

Бағалау критерийі
Тапсырма
Дескриптор
Балл
Білім алушы
Жануарл
ардың көбею
тәсілдерін салыстырады.
1(i)
көб
ею тәсілдерінің түрлерін атайды
әрқайсысына сипаттама береді;
Тірі ағзалардың тіршілік
әрекетіндегі митоз бен
мейоздың маңызы
түсіндіреді.
� �L�\f
fblha
[_g�f_chaZ�kZeuklujZ^u�
dl_j�f_g�
uju`ZiujZlZj^u��
fukZe^Zjug^Z�`uguklu�
`%g_�`ugukkua�
jiZ
lZjugu�
_j_dr_edl_jg�
lkg^j_^
(ii)
dl_j�f_g�uju`ZiujZlZj^u�ljred�
pbdeg^_]�]Zf_lhnbl�`%g_�kihjhnbll�
jiZlZjug
ugu�_j_dr_edl_jg�
lkg^j_^�
Ашықтұқымды және
жабы
қтұқымды
өсімдіктердің тіршілік
циклінің ерекшеліктерін
кілтті сөздерді
пайдаланып түсіндіреді.
� �L�L�\f
ruluf^u�`%g_�`Z[uluf^u�
'kf^dl_j^�ljred�pbdeg�
_j_dr_edl_jg�dell�k'a^_j^�iZc^ZeZgZ�
hlujui�wkk_�`Zam�Zjueu�lkg^j_^
Эмбрионалды
қ даму
кезеңдерін сипаттайды
(a)
(i)
эмбрионалды даму кезеңдерінің реттілігін
анықтайды;
⡢⤨椀⤀
рық
жапырақшаларының
түзілуінің
даму
кезеңі
н сипаттайды;
⡢⤨椀椀⤀
ластула
кезеңінің
ерекшелігі
н түсіндіреді;
Әр түрлі ұрық
жапырақшаларынан
қалы
птасатын ұлпалар
мен мүшелердің
дифференциялануын
сипаттайды.
эктодерма, энтодерма және мезодермадан
түзілетін мүшелерді атайды.
Жалпы балл саны

Көбею
.Өсу және даму
бөлімі бойынша
жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты
ата
аналарға а
қпарат ұс
ынуға арналған рубрика
Білім алушының аты
жөні
__________________________________________
Бағалау критерийі
Оқу жетістіктерінің деңгейі
Төмен
Орташа
Жоғары
Жануарл
ардың көбею
тәсілдерін салыстырады.
Жануарлардың көбею тәсілдерін
салыстыруда қиналады.
өбею тәсілдерінің түрлерін
толық
атауда
әрқайсысына
сипаттама беруде қателіктер
жібереді.
Жануарлардың көбею тәсілдерін
салыстырады
Тірі ағзалардың тіршілік
әрекетіндегі мито
з бен
мейоздың маңызын
түсіндіреді.
Тірі ағзалардың тіршілік
әрекетіндег
і митоз бен мейоздың
маңызын түсіндіруде қиналады.
Жасуша түрлерін бөліну әдістері:
митоз бен мейозды салыстыруда
қателіктер жіберді.
Тірі ағзалардың тіршілік
әрекетіндегі митоз бен мейоздың
маңызын түсіндіреді.
Мүктер мен
қырықжапырақтардың
мысалдар
ында жынысты және
жыныссыз ұрпақтарының
ерекшеліктерін түсіндіреді
Мүктер мен
қырықжапырақтардың тіршілік
цикліндегі гаметофит және
спорофитті ұрпақтарынының
ерекшелі
ктерін түсіндіруде
қиналады.
Мүктер мен қырықжапырақтардың
ршілік цикліндегі гамето
фит
спорофитті ұрпақтарынының
ерекшеліктерін
түсіндіруде
қателіктер жібереді.
Мүктер мен
қырықжапырақтардың тіршілік
цикліндегі гаметофит және
спорофитті ұрпақтарынының
ерекшеліктерін толық
түсіндіреді.
Ашықтұқымды және
жабықтұқымды өсімдіктердің
тірш
ілік циклінің
ерекшеліктерін кілтті сөздерді
пайдаланып түсіндіреді.
Ашықтұқымды және
жабықтұқымды өсімдіктердің
тіршілік циклінің ерекшеліктерін
кілтті сөздерді пайдалана отырып
эсс
е жазу арқылы түсіндіруде
қиналады.
Ашықтұқымды және
жабықтұқымды өсім
діктердің
тіршілік циклінің ерекшеліктері
кілтті сөздерді пайдалан
ып эссе
жазу арқылы
түсіндіруде
қателіктер жібереді.
Ашықтұқымды және
жабықтұқымды өсімдіктердің
тіршілік циклінің ерекшеліктерін
кілтті сөздерді пайдалана отырып
эссе жазу арқылы толық
түсіндіреді.
Эмбрионалдық даму
кезеңдерін сипаттайды
Эмбрионалды даму кезеңдерінің
реттілігін сипаттауда қиналады.
Эмбрионалды даму кезеңдерінің
реттілігін сипаттауда қателіктер
жібереді.
Wf[jbhgZe^u�^Zfm�d_a_^_jg�
j_lle]g�lheu�kbiZllZc^u�
ық жапырақшаларының
түзілуінің даму кезеңін сипаттауда
қиналады.
ju
`ZiujZrZeZjugu�
laemg�^Zfm�d_a_g�kbiZllZm^Z�
Zl_edl_j�`[_j_^�
ju
`ZiujZrZeZjugu�
laemg�^Zfm�d_a_g�lheu�
kbiZllZc^u�

Бластула кезеңінің ерекшелігін
түсіндіру
де қиналады.
Бластула кезеңінің ерекшелігін
толық түсіндіруде қателіктер
жібереді.
;eZklmeZ�d_a_g�_j_dr_e]g��
lheu�lkg^j_^�
Әр түрлі ұрық
жапырақшаларынан
қалыптасатын ұлпалар мен
мүшелердің
дифференциялануын
сипаттайды.
Эктодерма, энтодерма
және
мезодермадан түзілетін мүшелерді
сипаттауда қиналады.
Эктодерма, энтодерма және
мезодермадан түзілетін мүшелерді
сипаттауда қателіктер жібереді.
Эктодерма, энтодерма және
мезодермадан түзілетін
мүшелерді дұрыс сипаттайды.

«Тұқымқулаушылық пен өзг
ергіштік
» бөлімі бойынша жиынтық бағалау
Бөлімше
Тұқымқуалаушылық пен өзгергіштіктің эволюциядағы
ролі.
Ағзалар селекциясы үшін қолдан сұрыптаудың маңызы.
Мәдени өсімдіктер мен үй жануарларының шығу тегінің
орталықтары.
Маңызды мәдени өсімдіктер іріктемел
ері мен үй
жануарлары.
Оқу мақсаттары
8.2.4.1 тұқым қуалаушылық пен өзгергіштіктің
эволюциядағы ролін дәйектеу
8.2.4.2 ағзалар селекциясы үшін қолдан сұрыптаудың
маңызын сипаттау
8.2.4.3 мәдени өсімдіктер мен үй жануарларының шығу
тегінің орталықтары
н оқып білу
8.2.4.4 маңызды мәдени өсімдіктер іріктемелері мен үй
жануарлары қолтұқымын сипаттау
Бағалау критерий
Білім алушы
ұқым қуалаушылық пен өзгергіштіктің
эволюциядағы ролін
сипаттайды
ғзалар селекциясы үшін қол
дан
сұрыптаудың
маңызын сипаттай
әдени өсімдіктер мен үй жануарларының шығу
l_]g��hjlZeulZjug�ZlZc^u
й жануарлары қ
тұқымын сипаттайды
Ойлау дағдыларының
деңгейі
Білу,түсіну және қолдану
Орындау уақыты
15 минут
Тапсырма
(a)
Терминдерге анықтама беріңіз.
Тұқымқуалаушыл
Өзгергіштік
(ii)
Ағзалар селекциясы үшін қолдан сұыраптаудың маңызын түсіндіріңіз.
b(ii)
Мәдени
өсімдіктердің
шығу орталықтарын
ың атауын
жазыңыз.
Күріш, қант қызылшасы, циртусты өсімдіктер,баклажан және тб
(50% м
әдени
өсімдіктер

2.Соя,
тары,
қарақұмық,
жемісті
алша,
шие және көкөніс дақылдары
. (20%
мәдени
өсімдіктер)
3.Бидай,
қарабидай,
шомыр,
бұршақ тұқымдастар, жүзім,
сарымсақ
(14%
мәдени
өсімдіктер
4. Қырыққабат,
жоңышқа,
зәйтүн (11% мәдени өсімдіктер
5. Қатты бидай,
арпа,кофе ағашы, банан,сорго
6. Жүгері, какао,
асқабақ,
темекі,мақта
7. Картоп,
ананас,
хинна ағашы
__________________________________________________
Картаға назар
аударыңыз.
(с)
(і)
Үй жануары қолтұқымының біріне сипаттама беріңіз.
(іі)
Кестені толтырыңыз
Шығу орталық атауы
жануарлары


Бағалау критерийі
Тапсырма
Дескриптор
Балл
Білім алушы
Tұқым қуалаушылық пен
гергіштіктің
эволюциядағы ролін
сипаттайды.
(a)
ufmZemrueu�i_g�'a]_j]rld�
uf^ZjugZ�ZgulZfZ�[_j_^�
Ағзалар селекциясы үшін
қолдан сұрыптаудың
маңызын сипаттайды.
(i)
aZeZj�k_e_dpbyku�rg�he^Zg�
kjuilZm^u�fZuaug�kbiZllZc^u�
Мәдени өсі
мдіктер мен
үй жануарларының шығу
тегінің орталықтарын
атайды.
(b)(ii)
ерілген м
әдени
өсімдіктердің шығу
орталықтарының атауын
жазады;
Үй жануарлары
олтұқымын сипаттайды.
с(i)
й жануары қолтұқымының біріне
сипаттама береді;
(ii)
артада берілг
шығу ор
талықтары мен
суреттер арқылы үй
жануарларының
қолтұқымдарына атау береді.
Жалпы балл саны

Тұқымқуалаушылық пен өзгергіштік
бөлімі бойынша
жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты
ата
аналарға а
қпарат ұсынуға арналған рубрика
Білім ал
ушының аты
жөні
__________________________________________
Бағалау критерийі
Оқу жетістіктерінің деңгейі
Төмен
Орташа
Жоғары
Tұқым қуалаушылық пе
өзгергіштіктің эволюциядағы
лін сипаттайды.
Тұқымқуалушылық пен өзге
ргіштік
ұғымдарына анықтама беруд
қиналады.
Тұқымқуалушылық пен
өзгергіштік ұғымдарына толық
анықтама беруде қателіктер
жібереді.
Тұқымқуалушылық пен
өзгергіштік ұғымдарына
анықтама береді.
Ағзалар селекциясы үшін
қолдан сұрыптаудың маңызын
сипаттайды.
Ағзалар селекциясы үшін қолд
сұрыптаудың маңызын сипаттауда
қиналады.
Ағзалар селекциясы үшін
қолдан сұрыптаудың маңызын
сипаттауда қателіктер жібереді.
Ағзалар селекциясы үшін қолдан
сұрыптаудың маңызын толық
сипаттайды.
Мәдени өсімдіктер мен үй
жануарларының шығу
тегінің
талықтарын атайды.
Берілген мәдени өсімдіктердің
шығу
орталықтарының атауын жазуда
қиналады.
;_je]_g�f%^_gb�'kf^dl_j^��
rum�hjlZeulZjugu�ZlZmug�
`Zam^Z�Zl_edl_j�`[_j_^�
Берілген мәдени өсімдіктерді
шығу орталықтарының атауын
толық
жаза
ды.
Үй жануарлары қолтұқымын
сипаттайды.
жануары қолтұқымының біріне
сипаттама беруде қиналады.
жануары қолтұқымының
біріне толық сипаттама беруде
қателіктер жібереді.
жануары қолтұқымының
біріне т
олық сипаттама береді.

«Биосфера, экожүйе және популяция
«Адам қызметінің қоршаған ортаға әсері»
бөлімі бойынша жиынтық бағалау
Бөлімше
Экожүйелердің жалпы құрылымы.
Су және құрлық экожүйесі.
Популяцияның негізгі қасиеттері және құрылымдық ерекшелікт
ері.
Ағзалардың тіршілікке қабілеттілігінің әртүрлі тәсілдері.
Жыртқыш
құрбан қарым
қатынасы
Тірі ағзалардың өзара қарым
қатынас түрлері.
Тірі ағзалардың қоршаған ортаның өзгермелі жағдайларына
бейімделу механизмдері.
Дүниежүзілік Тұқым қорының маңызы.
Қаз
ақстан аумағындағы экологиялық проблемалардың туындау
себептері мен оларды шешу жолдарын.
Оқу мақсаттары
8.3.1.1 экожүйелердің жалпы құрылымының сызбасын жасау;
су және құрлық экожүйелерін салыстыру
популяцияның негізгі қасиеттерін және
құрылымдық
ерекшеліктерін сипаттау;
ағзалардың тіршілікке қабілеттілігінің әртүрлі тәсілдерін
зерттеу
жыртқыш
құрбан қарым
қатынасы мысалында популяция
санының өзгеру себептерін анықтау
тірі ағзалардың өзара қарым
қатынас түрлерін
сипаттау;
тірі ағзалардың қоршаған ортаның өзгермелі жағдайларына
бейімделу механизмдерін түсіндіру
8.3.2.2 Дүниежүзілік Тұқым қорының маңызын бағалау
8.3.2.3 Қазақстан аумағындағы экологиялық проблемалардың
туындау себептері мен оларды шешу жолдар
ын түсіндіру
Бағалау критерий
Білім алушы
Экожүйедегі заттар ағынының айналымын
а қатысатын
компонентті анықтайды
Су және құрлық
экожүйелерін салыстырады
Популяцияның негізгі қасиеттерін және құрыл
ымдық
ерекшеліктерін сипаттайды
Ағзалардың тіршілікке
қабілеттілігінің әртүрлі тәсілд
ерін
зерттейді
Жыртқыш
құрбан қарым
қатынасы мысалында популяция
саны
ның өзгеру себептерін анықтайды
Тірі ағзалардың өзара қарым
қатынас түрлерін сипаттайды
Тірі ағзалардың қоршаған ортаның өзгермелі жағдайларына
бейімделу
еханизмдерін түсіндіреді
Дүниежүзілік Тұқым қорының маңызын бағалайды
Қазақстан аумағындағы экологиялық проблемалардың
туындау себептері мен оларды шешу жолдарын түсіндіреді
Ойлау дағдыларының
деңгейі
Жоғары деңгей
дағды
лары
Орындау уақыты
25 минут

Тапсырма
Диаграммада экожүйедегі заттар ағынының трофикалық деңгейдегі айналымы
көрсетілген. Шөпқоректілер айналымның қай бөлігінде бейнеленген, көрсетіңіз

(a)
Экожүйеге назар аударыңыз
(i)
Екі экожүйеге атау
беріңіз.
А.________________________________________________________________________
В.________________________________________________________________________
(іі).
Екі экожүйені
салыстырыңыз.

(iii)
опуляцияның негізгі ерекшеліктерінің бірі құрылымдық популяция
түрлерін
атаңыз.
2._______________________________

Төменде берілген екі графикке назар
аударыңыз.
(і)
Сұр тышқан санының 5 және 6 жылдары арасындағы санының тө
мендеуінің 2 себебін
келтірің
із.
(ii)
Сұр тышқан мен үкінің арасындағы байланыс 10 жыл бойы зерттелді. Сұр тышқан
кішкене с
үтқоректі, ал үкі
етқоректі құс.
1 және 2 графикті пайдалана отырып, үкінің негізгі қорегі сұр тышқан болғандығын, нақты
дәлелдемелер арқылы түсіндіріңіз.
(а)
Тірі ағзалардың қарым
қатынас түрлерін
атаңыз
彟彟彟彟彟彟彟彟彟彟彟彟彟彟彟彟彟彟彟彟彟彟彟彟彟彟彟彟彟彟彟彟彟彟彟彟彟彟
Сызбаға назар аударыңыз.

(ii)
Түр дарақт
арының қоршаған ортаның температруасына бейімделу механизмін түсіндіріңіз.
4 (i).
Қазіргі т
аңда биоаулан түрліліктің азаюының екі себебін келтіріңіз:
(ii).
«Дүниежүзілік Тұқым қорының маңызы
» тақырыбында эссе жазыңыз.
(iii).
Суреттегі Арал және Каспий теңіздерінің көрінісіне назар аударыңыз.
ал теңізінің тартылуының себебін түсіндіріңіз.
Каспий теңізінің ластану себебін келтіріңіз:
(с).
Қазақстан аумағындағы эк
ологиялық проблемаларды шешудің кем дегенде 2
жолдарын ұсыныңыз.

Бағалау критерийі
Тапсырма
Дескриптор
Балл
Білім алушы
Экожүйедегі заттар ағынының
айналымын
а қатысатын
компонентті анықтайды.
иаграммада берілген
экожүйедегі
заттар
ынының трофикалық
деңгейдегі шөпқоректілер
айналымнын
көрсетеді;
Km�`%g_�jeu
wdh`c_e_jg�
uklujZ^u�
⡩⤀
уретті п
айдаланып экожүйеге атау
береді;
уретті пайдалана от
ырып, екі
экожүйені салыстырады;
Популяцияның негізгі
қасиеттерін және
құрыл
ымдық ерекшеліктерін
сипаттайды.
(iii)
mj_li_g�kua[ZZ�ZjZc�hlujui��
ihimeypbygu�g_]a
]�_j_dr_edl_jg�
[j�jueuf^u�
ihimeypby�lje_jg�
ZlZc^u�
:aZeZj^u�ljredd_�
Z[e_lle]g�%jlj
e�
l%ke^_jg�a_jll_c^�
2(i)
j�lurZg�kZgugu���`%g_���
`ue^Zju�ZjZkug^Zu�kZgugu�
f_g^_mg���k_[_[g�d_elj_^�
@ujlur
j[Zg�Zjuf
lugZku�fukZeug^Z�
ihimeypby�kZgu
gu�'a]_jm�
k_[_il_jg�ZgulZc^u�
(ii)
ұр тышқан мен үкінің арасындағы
қарым
қатынасты нақты дәлелдемелер
арқылы
графикті пайдаланып
түсіндіреді;
Тірі ағзалардың өзара қарым
қатынас түрлерін сипаттайды.
3(а)
және
сурет
терді пайдаланып, тірі
ағзалардың қарым
қатынас түрлерін
атайды;
Тірі ағзалардың қоршаған
ортаның өзгермелі
жағдайларына бейімделу
механизмдерін түсіндіреді
в(iі)
үр дарақтарының қоршаған ортаның
температу
асына бейімделу механизмін
графикті пайдаланы
түсіндіреді;
иологиялық әртүрлілікті
сақтаудың және қолдауды
қажеттіктің себептерін
негіздей
ді.
4 (i)
қазіргі таңда биоаулан түрліліктің
азаюының екі себебін
келтіреді;
Дүниежүзілік Тұқым қорының
маңызын бағалайды.
(ii)
Дүниежүзілік тұқым қорының
маңызы
тақырыбында эссе жазып,
түсіндіреді
Қазақстан аумағындағы
экологиялық проблемалардың
туындау себептері мен оларды
шешу жолдарын түсіндіреді.
(ii
Арал теңізінің тартылуы мен
Каспий теңізінің ластану себебін
келтіреді;
1
(с)
Қазақстан ау
мағындағы экологиялық
проблемаларды шешудің кем дегенде 2
3 жолдарын ұсынады.
Жалпы балл саны
57

Биосфера, экожүйе және популяция
«Адам қызметінің қоршаған ортаға әсері»
бөлімі бойынша
жиынтық бағалаудың нәтижесіне
қатысты ата
аналарға ақпарат ұсын
уға арналған рубрика
Білім алушының аты
жөні
Бағалау критерийі
Оқу жетістіктерінің деңгейі
Төмен
Орташа
Жоғары
Экожүйедегі заттар ағынының
айналымын
а қатысатын
компонентті анықтайды.
Экожүйедегі заттар ағы
нының
айналымына қатысатын
компонентті анықтауда қиналады.
Диаграммада берілген экожүйедегі
заттар ағынының трофикалық
деңгейдегі
шөпқоректілер
айналымнын толық көрсете алмайды.
Экожүйед
егі заттар ағынының
айналымына
қатысатын
компонентті анықтай
ды.
Су және құрлық экожүйелерін
салыстырады.
Экожүйеге атау беруде
екі
экожүйені салыстыруда қиналады.
Экожүйеге толық атау беруде
екі
экожүйені толық салыстыруда
қателіктер жібереді.
Су және құрлық экожүйелерін
салыстырады.
Популяцияның нег
ізгі қасиеттерін
және құрыл
ымдық ерекшеліктерін
сипаттайды.
Популяцияның негізгі қасиеттерін
және құрылымдық ерекшеліктерін
сипаттауда қиналады.
Популяцияның негізгі
ерекшеліктерінің бірі құрылымдық
популяция түрлерін атауда қателіктер
жібереді.
Популя
цияның негізгі қасиеттерін
және құрылымдық ерекшеліктерін
сипаттайды.
Ағзалардың тіршілікке
қабілеттілігінің әртүр
лі тәсілдерін
зерттейді.
Ағзалардың
тіршілікке
қабілеттілігінің әртүрлі тәсілдерін
зерттеуде қиналады.
Сұр тышқан санының 5 және 6
жылдары
арасындағы санының
төмендеуінің 2 себебін
зерттеуде
қателіктер жібереді.
Ағзалардың
тіршілікке
қабілеттілігінің әртүрлі тәсілдерін
зерттейді.
Жыртқыш
құрбан қарым
қатынасы мысалында популяция
саны
ның өзгеру себептерін
анықтайды.
Жыртқыш
құрбан қарым
қатынасы
мысалында популяция санының
өзгеру себептерін анықтауда
қиналады.
Сұр тышқан мен үкінің арасындағы
қарым
қатынасты нақты дәлелдемелер
арқылы графикті пайдаланып
түсіндіруде қателіктер жібереді.
Жыртқыш
құрбан қарым
қатынасы мысалында популяция
санының өзгеру себептерін
анықтайды.
Тірі ағзалардың өзара қарым
қатынас түрлерін сипаттайды.
Тірі ағзалардың өзара қарым
қатынас түрлерін сипаттауда
қиналады.
Тірі ағзалардың қарым
қатынас
түрлерін
атауда
сипаттама беруде
қателіктер жібереді.
Тірі
ағзалардың өзара қарым
қатынас түрлерін сипаттайды

Тірі ағзалардың қоршаған ортаның
өзгермелі жағдайларына
бейімделу механизмдерін
түсіндіреді
Тірі ағзалардың қоршаған ортаның
өзгермелі жағдайларына бейімделу
механизмдерін түсіндіруде
қиналады.
Түр д
арақтарының қоршаған ортаның
температруасына бейімделу
механизмін
графикті пайдаланып
түсіндіруде қателіктер жібереді.
Тірі ағзалардың қоршаған ортаның
өзгермелі жағдайларына
бейімделу механизмдерін
түсіндіреді.
Биологиялық әртүрлілікті
сақтаудың және
қолдауды
қажеттіктің себептерін негіздейді.
Биологиялық әртүрлілікті
сақтаудың және қолдауды
қажеттіктің себептерін негіздеуде
қиналады.
Биологиялық алуан түрлілікке толық
сипаттама бере алмайды.
Биологиялық әртүрлілікті
сақтаудың және қолдауды
қажетті
ктің себептерін негіздейді.
Дүниежүзілік Тұқым қорының
маңызын бағалайды.
Дүниежүзілік Тұқым қорының
маңызын бағалауда қиналады.
Дүниежүзілік Тұқым қорының
маңызы тақырыбында эссе жазып,
түсіндіруде қателіктер жібереді.
Дүниежүзілік Тұқым қорының
маң
ызын бағалайды.
Қазақстан аумағындағы
экологиялық проблемалардың
туындау себептері мен оларды
шешу жолдарын түсіндіреді.
Қазақстан аумағындағы
экологиялық проблемалардың
туындау себептері мен оларды
шешу жолдарын түсіндіруде
қиналады.
Арал теңізінің та
ртылуы мен
Каспий теңізінің ластану себебін
айтуда
Қазақстан аумағындағы
экологиялық проблемаларды шешудің
кем дегенде 2
3 жолдарын ұсынуда
қателіктер жібереді.
Қазақстан аумағындағы
экологиялық проблемалардың
туындау себептері мен оларды
шешу жолдар
ын түсіндіреді.

60


Приложенные файлы

  • pdf 9651581
    Размер файла: 2 MB Загрузок: 2

Добавить комментарий