Ibn Esirin Kamil taryh atly kitaby 2.DOC

MILLI MEDENIЭET «MIRAS» MERKEZI
TЬRKMENBA
·Y ADYNDAKY TЬRKMENISTAN MILLI GOLЭAZMALAR INSTITUTY






YZZEDDIN IBN ESIR

KДMIL TARYH


·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·


·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·

II


Arap dilinden terjime eden
we зapa taээarlan
Rahman Ilmдmmedow






A
·GABAT «MIRAS» 2005
UOK 950
I 12
I 12 Ibn Esir Y.
Kдmil taryh, II jilt. A.: Tьrkmenistany
· milli medeniэet «Miras» merkezi, 2005 – 344sah.

JOGAPKДR REDAKTORLAR
Hramow W.M., A
·yrow A.A.

REDAKTOR
R.Geldiэew, dil-edebiэat ylymlaryny
· kandidaty

XIII asyrda эa
·ap geзen beэik taryhзy alym Yzzeddin ibn Esiri
· «Kдmil taryh» atly kitaby dьnэд taryhyny цwrenmekde i
· ygtybarly зe
·meleri
· biri hasaplanэar. Цmrьni
· agramly bцlegini tьrkmen hцkьmdarlaryny
· hemaэatkдrliginde geзiren Ibn Esiri
· tьrkmen serkerdelerini
· эцri
·lerine, sцwe
·lerine taryhзy hцkmьnde gatna
·andygy has-da gyzyklydyr. Ol birnдзe wagtlap Mosul atabegleri bilen halypany
· arasynda ilзi bolэar. Ol цz эazgylarynda beэan edэдn wakalaryny
· kцpьsine gцzli
·aэat bolan
·ahsdyr.
Ibn Esiri
· «Kдmil taryh» atly kцp jiltli eserini
· esasan tьrkmen halkyny
· taryhy bilen baglany
·ykly bцlьmleri saэlanyp terjime edildi.
Tьrkmen halkyny
· taryhyna degi
·li gyzykly maglumatlary цzьnde jemleэдn bu kitap Beэik Saparmyrat Tьrkmenba
·y zamanasynda ilkinji gezek tьrkmen dilinde ne
·ir edilip, gi
· okyjylar kцpзьligine эetirilэдr.

TMMMM №28

TDKP №4 2005 KBK 63,3(5)

© Tьrkmenistany
· milli medeniэet «Miras» merkezi, 2005 э.
Ibn Esir Y., II jilt, 2005 э.
Ilmдmmedow R., terjime, зapa taээarlama, 2005 э.
Gara
·syz we baky Bitarap Tьrkmenistany
· Ilkinji we Цmьrlik Prezidenti Beэik Saparmyrat Tьrkmenba
·yny
· howandarlygynda ne
·ir edilэдr.

GEЗMI
·I
· ЭA
·Y GELJEGI
· DA
·Y

Tьrkmeni
· ykbal asmanyndan nur saзэan Gara
·syzlyk halkymyza di
·e bir Altyn eээamy
· altyn gapysyny aзyp bermдn, eэsem onu
· asyrlary
· jьmmь
·inden gцzba
· alэan эol-эцrelgelerini, dдp-dessurlaryny, edim-gylymlaryny tдzeden dikeltmeklige, medeni we ruhy miraslaryny
· il-gьnь
· kц
·ьl ganatyna цwrьlmegine hem gi
· mьmkinзilik berdi. Bu bolsa hдzirki tьrkmen dцwletini
· berk taryhy binэat esasynda gurulэandygyny alamatlandyrэar.
Tьrkmen topragy mь
·lerзe эyllary
· dowamynda dьnэд medeniэetini
· umumy taryhy ьзin дhmiэetli wakalary
· mesgeni boldy. Bu toprak ekeranзylyk, maldarзylyk, ylym, medeniэet we sungat sallanзagy boldy. Alymlar bizi
· eээamymyzdan 6 mь
· эyl ц
· tьrkmenleri
· ata-babalaryny
· ц
·debaryjy bilimleri цzle
·direndigini nygtaэarlar. Irki ekeranзylyk zamanasyndaky tьrkmen jemgyэetleri Garadepe, Gцksьэri, Эylgynly эaly oturymly эerleri ajaэyp эadygдrlikleri miras goэdy. Gadymy oguz-tьrkmen dцwleti, Parfiэa zamanasy, seljuk tьrkmenlerini
· dцreden onlarзa dцwletleri, osman tьrkmenlerini
· soltanlyklary we beэleki tьrkmen dцwletleri adamzady
· syэasy taryhynda цzbolu
·ly adalat baэdagy bolup pasyrdady. Hut
·onu
· ьзin hem Tьrkmenistany dьnэд taryhyny
· цsь
·inde Hytaэy
·, Mesopotamiэany
·, Mьsьri
· hatarynda goээarlar. Ata-babalarymyz dьnэд gymmatlyklaryny
· arasynda цzbolu
·ly, milli цwь
·gin bilen lowurdaэan ruhy we medeni baэlyklary bize miras galdyrdy.
Medeni miras bu perzendi
· ьstьnde kцkenek gerэдn tьrkmen enesini
· hьwdьsidir, agras tьrkmen gojasyny
· pendi-nesihatydyr. Mukaddes topragy gany bilen goran gaэduwsyz gerзegi
· i
· so
·ky demdдki wesэetidir, naзar dogany
· gerзegi
· jesedini эuwэan ajy gцzэa
·ydyr.
Medeni miras bu tьrkmeni
·
·an-
·цhratdan doly geзmi
·ine buэsanjydyr,
·u gьnьne sцэgьsidir, ertirine ynamydyr.
Medeni miras bu gadymy hem mьdimi halkymyzy
· asyrlary
· dowamynda ho
·alap зцplдn paэhas hakydasydyr,
·u gьnьne ygtybarly ynamydyr, ertirine эol зelgisidir. Mahlasy, medeni miras tьrkmeni
· geзmi
·idir, barlygydyr, dowamatydyr.
Tьrkmen halkyny
· gadymdan gцzba
· alyp gaэdэan edebi akabalaryny
·, sungat dдplerini
· adalaty, erkinligi, agzybirligi, mertligi we bitewiligi wasp etmedik dцwri bolan dдldir. Bu gьn
·ol asylly dдpler bizi
· beэik Gara
·syzlygymyzy
· beren sьэji miweleri, rцw
·en ertirini
· mukaddes umytlary bilen birle
·ip, tьrkmen abraэyny
·, mertebesini
· has-da belende gцterilmegine hyzmat etmelidir.
Ruhnamada bellдp geзi
·im эaly, «Biz tьrkmen halkyny
· mirasdь
·erleri hцkmьnde ata-babalarymyzy
· taryhy
· gatlarynda galan medeni, edebi gymmatlyklaryny tapmalydyrys, tдzeden jana getirmelidiris. Bu ata-babalarymyzy
· ц
·ьnde bizi
· ogullyk borjumyzdyr». Biz ata-babalarymyzy
· ц
·ьndдki
·ol ogullyk borjumyzy berjaэ etmek maksady bilen hem Tьrkmenistany
· milli medeniэet «Miras» merkezini dцretdik.
Asyrlary
· gatlaryna si
·en medeni mirasymyzy dьэpli цwrenmek, Ruhnamany
· ruhunda ylmy esasda цzle
·dirmek, dьnэдni
· dьrli kьnjeginde beэik dцwletleri dцreden halkymyza degi
·li miraslary tapmak, olary tдzeden jana getirmek, ajaэyp kitaplara цwrьp, gaэtadan halkymyza hem-de dьnэд эaэmak «Miras» merkezini
· i
·gдrlerini
· ц
·ьnde duran gaэragoэulmasyz borзdur!
Eziz halkym!
Sizi
· eli
·izde «Miras» merkezini
· taээarlan kitaby. Bu kitaby
· bizi
· ata-babalarymyzy
· dцreden ruhy we medeni gymmatlyklaryna te
·ne kalby
·yza teselli berjekdigine ynanэaryn. Kдbelerimiz hem kyblalarymyz hakyndaky эьreklerimizi
· tцrьndдki gyzgyn sцэgini
· oduny alawlandyrjakdygy mende эakymly duэgy dцredэдr.
«Miras» merkezini
· зykarjak kitaplaryny
· hцwrьni
· kцp boljakdygyna ynanэaryn we o
·a ak эol arzuw edэдrin.
I
·i
· rowaз, эollary
· эagty bolsun!




Tьrkmenistany
· Prezidenti
Saparmyrat TЬRKMENBA
·Y.
451-NJI HIJRI ЭYLY
(17.02.1059 05.02.1060 э.)

GAZNA HЦKЬMDARY FERRUHZADY
· ЦLЬMINI
· WE DOGANY YBRAЭYMY
· HЦKЬMDAR BOLMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· sapar aэynda Gazna hцkьmdary Ferruhzat ibn Mesut ibn Mahmyt ibn Sцbьktegin эogaldy. Gullary 450-nji эylda ony цldьrmek ьзin o
·a gar
·y dildьw
·ьk guraэarlar. Ferruhzat hammamdaka gullary onu
· ьstьne hьjьm etdiler. Ferruhzat эanyndaky gylyjy bilen olardan gorandy. So
· beэleki dцwlet adamlary gelip, ony halas etdiler we gullary цldьrdiler.
Ferruhzat bu эagdaэdan so
· цlьm gьrrь
·ini kцp edip ugrady we dьnэд durmu
·yny ta
·lady. Bir эyllap
·eэle эagdaэda gezdi. Bu эyl hem iзinden sanjy keseli dцrдp эogaldy. Onu
· эerine dogany Ybraэym ibn Mesut ibn Mahmyt geзdi. Ybraэym dogry эoldan эцredi. Hindistanda gazawat ьзin gerekli taээarlyklary gцrdi we atasy bilen kakasyny
· basyp alyp bilmedik эerlerini-de eэeledi. Цzi hem rejep, meret we oraza aэlarynda agyz beklдrdi.

SOLTAN YBRAЭYM BILEN ЗAGRY BEG DAWUDY
· ARASYNDA GAZANYLAN YLALA
·YGY
· BEЭANY

Bu эyl soltan Ybraэym ibn Mesut ibn Mahmyt ibn Sцbьktegin bilen Horasany
· hдkimi Dawut ibn Mikaэyl ibn Seljugy
· arasynda ylala
·yk gazanyldy. Ylala
·yga gцrд, her haэsy цz golastyndaky эerlere hдkim bolmalydy. Цz aralaryndaky эer ьзin dawa-jenjeller эatyryldy.
Bu ylala
·ygy
· sebдbi
·eэledi. Iki tarapy
· эolba
·зylary hem oэlany
·yp gцrdьler. Iki hцkьmdar hem biri-birlerini эe
·ip bilmejekdigine, mal-mьlklerini эersiz-эere harзlajakdyklaryna, esgerleri эadatjakdyklaryna, ilaty
· emlдgini
· talanjakdygyna we nдhak эere цldьriljekdigine gцzleri эetip, эara
·yk ьзin ylala
·dylar. Netijede, ylala
·yk we
·ertnama taээarlandy. Ilat mu
·a begendi, kynзylyklardan halas bolmaklary olary
·atlandyrdy.

ЗAGRY BEG DAWUDY
· ЦLЬMINI
· WE OGLY ALP ARSLANY
· HЦKЬMDAR BOLMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· rejep aэynda soltan Togrul begi
· dogany Зagry beg Dawut ibn Mikaэyl ibn Seljuk эogaldy. Ba
·ga bir gьrrь
·e gцrд, ol 452-nji эyly
· sapar aэynda эogaldy diэilэдr. Зagry beg эogalanda эetmi
· эa
· tцweregindedi. Horasany
· hдkimi bolan Зagry beg Sцbьkteginogullaryny
· (gaznalylary
·) gar
·ysyna зykyp, olar bilen sцwe
·ip, olary Horasandan kowup зykarypdy. Onu
· цlьminden so
· Horasana ogly Alp Arslan hдkim boldy. Зagry begi
· yzynda birnдзe ogul galdy. Bulary
· arasynda Alp Arslany, Эakudy, Sьleэmany we Gurt begi agzap bileris. Soltan Togrul beg Зagry begi
· цlьminden so
· Sьleэmany
· ejesine цэlendi we цzьnden so
· tagta Sьleэmany
· geзmegini wesэet etdi. Onu
· bilen baglany
·ykly hadysalary so
·ra aэdarys.
Зagry beg haэyrsцэer, adalatly, эag
·y hдsiэetli, Allany
· цzьne beren nygmatlary ьзin Alla
·ьkьr edэдn ynsandy. Зagry begi
· Saragt kazysy Abdyssamat arkaly dogany soltan Togrul bege iberen haty hem mu
·a aэdy
· mysaldyr. Зagry beg hat эazyp: «Men seni
· basyp alan we eэelдn
·дherleri
·i weэran edendigi
·i, ilatyny ol эerden зykarandygy
·y e
·itdim. Allany
· bendelerine we
·дherlerine gar
·y eden bu i
·i
· bilen Allany
· emirlerine ters hereket edэдndigi
· д
·gдrdir. Bu hili hereketler seni
· erbet tдsir galdyrmagy
·a we ilaty
· senden sowa
·magyna sebдp bolar.
Цz bil
·i
· эaly, biz otuz ki
·i bilen du
·many
· ьз эьzьsini
· gar
·ysyna зykdyk we olary эe
·dik. Biz ьз эьz ki
·i bilen olary
· ьз mь
· ki
·ilik go
·unyny эe
·dik, ьз mь
· ki
·i bilen olary
· otuz mь
· ki
·ili go
·unyny dep etdik. Эa
·y-эakynda hem
·amдlik bilen зakny
·dyk. Onu
· go
·uny цrдn kцp bolsa-da, ony derbi-dagyn etdik we Horezmdдki ьlkesini eэeledik. Ol bizden gaзyp, bд
· эьz parsah uzak эere gitdi. Эцne onda-da, biz ony эe
·dik we ony эesir tutup цldьrdik. Horasan, Tabarystan we Sistan ьlkelerini basyp aldyk. Ba
·da biz kiзi we tabyn эagdaэdadyk. Indi bolsa, цzьmize tabyn hцkьmdarlar bolan uly dцwlet bolduk. Allany
· bize beren munзa nygmatyna beэle bigadyrlyk etmeli dдldiris» diэdi.
Togrul beg hem ilзiden doganyna
·eэle jogap эazdy: «Eэ, doganym! Sen Horasany eэeledi
·. Ol эeri цsen ьlkedi. Ol эeri weэran etdi
·. Ol эerde derrew dьzgьn-tertibi эola goэmagy
· gerek. Men bolsa menden ц
·kьler tarapyndan weэran we haraba edilen ьlkд geldim. Ma
·a du
·manlar tarapyndan da
·y gur
·alan bu ьlkede dьzgьn tertibi эola goэmak цrдn kyn bolar. Esgerler hem bialaз
·дherleri
· ьstьnden geзenlerinde,
·дherler aэak astyna salynэar.
·дherleri bu zyэanlardan goramak mьmkin dдl».
Зagry beg bilen baglany
·ykly aэdylan zat kцp. Эцne biz sцzьmizi uzaltmajak bolup, bulary beэan etmedik.

SOLTANY
· WASYTA GITMEGINI
·, ESGERLERINI
· AMALA A
·YRAN ISLERINI
· WE DUBEЭS BILEN ARASYNY
· DЬZELMEGIMI
· BEЭANY

Soltan Togrul beg Bagdatdaky i
·lerini bitirenso
·, Wasyt
·дherine gitdi we
·дheri
· talanandygyny gцrdi.
·ol mahal Hazarasp ibn Bengir hem soltany
· эanyna geldi. Hazarasp soltan Togrul beg bilen Dubeэs ibn Mezэedi эara
·dyranso
·, ony hem Togrul begi
· hyzmatyna saldy. So
· bilelikde Bagdada gitdiler. Sadaka ibn Mansur ibn Hьseэin hem olar bilen bilelikde Bagdada gaэtdy.
Soltan Togrul beg Wasyty iki эьz mь
· dinara Abu Aly ibn Fazlana, Basrany hem (ylala
·ylan mцзber bilen) Agar Abu Sagt Sabur ibn Muzaffara ykta hцkmьnde berdi. Soltan so
· Dejle derэasyndan geзip, Bagdady
· gьndogar эakasyna, ol эerden hem Batyha tцwereklerine зenli gitdi. Esgerler
·ol mahal Wasyt, Basra we Ahwaz aralygyndaky эerleri taladylar.
452-nji эyly
· sapar aэynda soltan эanyna Abylfath ibn Werramy, Hazarasp ibn Bengir ibn Yэady, Dubeэs ibn Mezэedi, Abu Aly ibn Mдlik Abu Kalyjary, Sadaka ibn Mansur ibn Hьseэini we beэlekileri alyp Bagdada gaэtdy. Ol эerde halypa bilen du
·u
·dy. Halypa uly zyэapat berdi we bu zyэapata soltan, emirleri we beэleki adamlary gatna
·dylar. Soltan Togrul beg hem uly zyэapat berdi we emeldarlary зagyryp, olara halat-serpaэ эapdy. So
· 452-nji эyly
· dцrt tirke
·igini
· birinji aэynda soltan Jebele tarap эцredi. Emir Porsugy hem Bagdada
·ihne edip belledi.
·eэle-de Bagdady Abylfath Muzapber ibn Huseэine dцrt эьz mь
· dinara ykta hцkmьnde berdi.

452-NJI HIJRI ЭYLY
(06.02. 1060 25.01. 1061 э.)

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl soltan Togrul beg Mahmyt ibn Ahram Hafaja halat-serpaэ эapdy, Hafaja ogullaryny
· emirligini, Kufe hдkimligini we Sakэyl Fyraty o
·a berdi. Soltany
· ol эerdдki эakyn adamlary her эyl dцrt mь
· dinar tцlenmegine kepil geзdiler.
·eэle hem soltan Rejep ibn Menigi ol эerden kowdy.
Bu эyl эa
·y segsenden geзen Bagdady
· howpsuzlyk guramasyny
· mьdiri Abu Muhammet Nesewi эogaldy.
Bu эyly
· bo
· aэynda Zenjanda soltan Togrul begi
· aэaly Hatyn эogaldy. Soltan onu
· цlьmine gaty gynandy. Ony Reэ
·дherinde jaэladylar.

454-NJI HIJRI ЭYLY
(15.01.1062 03.01.1063 э.)

SOLTAN TOGRUL BEGI
· HALYPANY
· GYZY
BILEN NIKALA
·MAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl soltan Togrul beg bilen halypa Kaэym Biemrillдni
· gyzyny
· nikasy gyэyldy. Ц
· 453-nji (1061-nji) эylda Reэi
· kazysy Abu Sagdy
· araзylygy bilen gudaзylyga gelnipdi. Halypa bu i
·e nдrazy bolupdy. Abu Muhammet Temimini jogap bermek ьзin iberdi we bu i
·i goэbolsun etmegini teklip etdi. Eger razy bolmasa, onda bu i
·i
· amala a
·magy ьзin soltany
· galy
· hцkmьnde ьз эьz mь
· dinar bilen Wasyty we da
·-tцweregini bermegini sorady.
Abu Muhammet Temimi soltany
· эanyna gelende bu gudaзylygy goэbolsun etmegi we цtьnз bilen baglany
·ykly meselдni wezir Amydylmьlke aэtdy. Onda wezir:
Soltan эalbaryp haэy
· edenso
·, onu
· teklibini
· ret edilmegi we цtьnз soralmagy bigel
·ik bolar. Teklibi
· kabul edilmegini
· deregine, mal-mьlk we galy
· islenilmegi hem nдdogrudyr. Soltan onu
· isleэдninden hem has kцp berэдr ahyry diэdi.
Temimi:
Meni
· i
·im sa
·a aэtmak, sen nдme etse
· ol dogrudyr diэdi.
Wezir Amydylmьlk hem bu jogapdan so
· teklibi kabul edilen hasaplap i
·e giri
·di. Wezir jogaby soltana habar berenso
·, soltan begendi. Ilaty эygnap, maksadyny
· halypa arkaly Hezreti pygamberi
· neberesi bilen garynda
·lyk aзmakdygyny beэan etdi.
·eэdip, soltan цzьnden ba
·ga hiз bir hцkьmdara nesip bolmadyk bagta эetdi.
Soltan Amydylmьlke halypany
· aэaly Arslan Hatyn bilen bilelikde эola
·aэlanmagy we эanyna эьz mь
· dinar pul bilen
·aэ-sep almagy ьзin buэruk berdi. Soltan
·eэle-de Feramurz ibn Kдkeweэhi, emirleri we Reэ
·дherini
· emeldarlaryny hem wezir bilen bilelikde Bagdada iberdi.
Amydylmьlk halypa Kaэym Biemrillдni
· эanyna baryp halypany
· aэaly Hatyny цэьne eltdi, цzьni
· we эanyndakylary
· gelendigini habar berdi. Цэlenmek meselesi bilen baglany
·ykly эagdaэy halypa aэdanso
·, halypa muny kabul etmedi.
Halypa:
Eger bizi
· bu meselede цtьnjimizi kabul etmese
·iz, Bagdady terk edip giderin diэdi.
Onda Amydylmьlk o
·a:
Eger kabul etmejek bolsa
·yz, hiз hili
·ert ц
·e sьrmezden ret etmelidi
·iz. Ц
·de goэan
·ertleri
·iz kabul edilenso
·, эьz dцndermek, gan dцkьlmegi ьзin sebдp bolup biler diэdi we зadyrlaryny Nehrewana зykardy.
Эцne kazyl-kuzat we
·yh Abu Mansur ibn Эusup ony saklady we halypa:
Amydylmьlkь
· beэle эagdaэda yzyna gitmegini
· netijesi erbet bolar diэdiler.
Halypany
· weziri Ibn Darest Amydylmьlk ьзin zyэapat berdi. Amydylmьlk hem zyэapata gelende metjidi
· iзinde: «Mugawyэa Alyny
· daэysydyr» diэlip эazylan эazgyny gцrdi we derrew ony aэyrmaklaryny buэruk berdi.
Halypalyk diwanyndan Humartegin Tugraэa hat эazyldy we Amydylmьlke arz-
·ikaэat etdiler. Humartegin hem haty
· jogabynda Amydylmьlke sypaэyзylyk we mдhirlilik gцrkezilmegini maslahat berdi. Halypa hem Abydylmьlke hat эazyp:
Biz эagdaэy seni
· ygtyэary
·a goээarys we bu meselede seni
· dindarlygy
·a we dogruзyllygy
·a ynam bildirэдris diэdi.
Amydylmьlk hem bir gьn wezirlerden, kazylardan we
·aэatlardan ybarat topar bilen halypany
· эanyna geldi. Mejlise цzi эolba
·зylyk etdi, ondan ba
·ga hiз kim geplemedi. Ol halypa garap:
Hojaэynymyz mцminleri
· emirini
· wepaly guly bolan
·ahyn
·a Rukneddini
· (soltan Togrul begi
·) isleglerini эetirmek meselesi bilen ц
· gelendigimi bu эerdдki jemagata habar bermegi
·i haэy
· edэдrin diэdi.
Halypa Kaэym Biemrillд sцzi bula
·dyrjak bolup:
Bu meselede эeterli derejede jogap эazyldy diэdi.
Onu
· bu sцzьnden so
· Amydylmьlk gaharlanyp, mejlisi terk etdi we dцrt tirke
·igi
· dцrdьnji aэyny
· эigrimi altysyna Bagdatdan зykyp gitdi. Эanyndaky getiren zatlaryny hem Hemedana alyp gaэtdy. Soltana hem:
Bu i
·i
· bozulmagyna Humartegin Tugraэy bilen halypany
· dildьw
·ьgi sebдp boldy diэip habar эollady.
Soltan Humartegine gaharlandy. Ol hem alty sany hyzmatkдri bilen gaзyp gitdi. Soltan kazyl-kuzat bilen
·yh Abu Mansur ibn Эusuba hat эazyp, ikisine hem igendi:
Men halypa ьзin doganymy hem цldьrdim. Onu
· indi ma
·a edэдn sylagy
·umy( Men дhli zadymy o
·a pida etdim, i
· эakynlarymy o
·a bolan sцэgim ьзin цldьrdim diэdi.
Ba
·ga-da kдbir zatlary agzap, o
·a gaharlandy. Olar hem haty
· jogabynda i
·i
· beэle netijesi sebдpli цtьnз soradylar.
Tugraэydan habar alsak, ol Berujirtde ele salyndy. Ybraэym Эynaly
· ogullary Togrul bege:
Ol bizi
· kakamyzy цldьrdi, biz hem ony цldьrmek isleэдris diэdiler.
Amydylmьlk hem bu meselede Humartegin Tugraэyny цldьrmekleri ьзin olara rugsat berdi. Ybraэym Эynaly
· perzentleri hem Humartegini цldьrdiler. Togrul beg onu
· эerine Sawtegini belledi.
Amydylmьlk halypa agzyna gelenini diэdi. Togrul beg hem halypany
· doganyny
· gyzy bolan aэaly Arslan Hatyny yzyna, цzьni
· эanyna getirilmegini isledi. Эagdaэ tas umumy pitnд sebдp bolupdy.
Halypa i
·i
· o
·una dдldigini gцrьp, bu nika razy boldy we Amydylmьlkь
· adyna gyzy
· wekilзiligini berdi. Wekilзilik haty Abylganaэym ibn Muhallebandan iberildi we 454-nji эyly
· meret aэynda Tцwrizi
· eteginde nika gyэyldy.
Bu halypalar ьзin adaty bolmadyk эagdaэdy. Buweэhiler apbasly halypalaryny цzlerini
· tabynlygynda saklap, zulum etseler-de, ynanзlary halypalary
· dьэp ynanзlaryna ters bolmagyna garamazdan, bu hili isleg-arzuwda bolmandylar. Togrul begi
· eden bu i
·ini etmдndiler.
Nika gyэlandan so
·, soltan halypa, mirasdь
·er
·azada, gelne, ejesine we beэleki dogan-garynda
·laryna kцp mukdarda mal-mьlk we gymmatbaha zatlar iberdi. Soltany
· эogalan aэalyna degi
·li Bakubadaky we Yrakdaky эerleri hem halypany
· gyzy Seээide Hatyna berdi.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl soltan Togrul beg Deэlem topraklarynda bolan Tyrm galasyny
· ьstьne эцri
· etdi. Galany
· hдkimi Musafyr o
·a эьz mь
· dinar we mь
· sany lybas tцlemдge razy boldy.

455-NJI HIJRI ЭYLY
(04.01. 24.12.1063 э.)

SOLTANY
· BAGDADA GELMEGINI
· WE HALYPANY
· GYZY BILEN ЦRЬK ЦЭЬNE GIRMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· a
·yr aэynda soltan Togrul beg Armenэiadan Bagdada tarap эola rowana boldy. Halypa soltany gar
·y almak isledi. Эцne so
· soltandan цtьnз sorady we soltany gar
·ylamak ьзin weziri Ibn Juheэri iberdi.
Soltany
· эanynda emirlerden Abu Aly Ibn Mдlik Abu Kalyjar, Surhap ibn Bedr, Hazarasp, Abu Mansur Feramurz ibn Kдkeweэh dagy bardy. Soltany
· esgerleri Bagdady
· gьnbatar eteginde dь
·lediler we ilata gaty kцp ezэet berdiler.
Amydylmьlk halypany
· эanyna bardy we эьzbe-эьz du
·u
·yp, Seээidдni bermegini isledi.
·ol gijдni hem halypalyk kц
·gьnde geзirdi. O
·a:
Seni
· haty
·
·ertli.
·onu
· ьзinem bu nika birle
·me dдl-de, abraэdyr. Eger maksat bu bolsa birle
·me halypalyk kц
·gьnde amala a
·malydyr diэdiler.
Amydylmьlk hem:
Biz muny ederis, эцne эeterlik mцзberde эa
·amaga цэlerimiz эok. Soltany
· эanynda эцrite adamlary, emirleri we hyzmatkдrleri bar. Olardan aэra dь
·megi mьmkin dдl diэdi.
Netijede, sapar aэyny
· on bд
·ine Seээide Hatyn soltany
· kц
·gьne getirildi. Seээide Hatyn altyn bilen gaplanan tagty
· ьstьnde otyrdy. Soltan gelni
· otagyna girdi we эeri цpьp, o
·a hyzmat etdi. Gelin эьzьndдki perdдni aэyrmaэ
·y эaly, soltany
· hormaty ьзin эerindenem turmady. Togrul beg o
·a
·aэ-seplerden we beэleki zatlardan ybarat birnдзe sowgat berdi. Ol her gьn gelip,
·eэle эagdaэda hyzmat edenso
·, otagdan зykyp gidэдrdi.
Soltan so
· weziri Amydylmьlke halat-serpaэ эapdy we birnдзe gьnlдp zyэapat berdi. Beэleki emirlere hem halat-serpaэ эapdy. Soltany
· эьzьnde
·atlyk alamatlary gцrьnэдrdi. Bagdat hem Abu Sagyt Kaэyna ykta hцkmьnde berildi.
Togrul beg dцrt tirke
·igi
· ikinji aэynda эatyran mirasdь
·erlik salgydy bilen kдbir urp-adat salgytlaryny tдzeden dikeltdi. Ol Basrany
· ykta eэesi bolan Sagt Arabyny tussag etdi we Wasyty
· yktasyny iki эьz mь
· dinara Abu Japar ibn Sakalyba berdi.

SOLTAN TOGRUL BEGI
· WEPAT BOLMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl dцrt tirke
·igi
· birinji aэynda soltan Bagdatdan Jebele tarap gaэtdy. Reэe baryp, halypany
· aэaly we doganyny
· gyzy bolan Arslan Hatyny
· эanyna bardy. Arslan Hatyn halypany
· цzьne эowuz garaэandygyny aэtdy. Soltan hem ony цz эany bilen alyp gaэtdy. Soltan so
· nдsaglady we oraza aэyny
· sekizine anna gьni эogaldy. Ol эetmi
· tцweregi эa
·yndady. Zьrэady эokdy.
Ol эogalanda, weziri Amydylmьlk Kundury эetmi
· parsah uzakdady. Ol soltany
· цlьm habaryny e
·idip, derrew эola зykdy we iki gьnь
· iзinde gelip эeti
·di. Soltan heniz jaэlanmandy we ol gelip soltany jaэlady. Halypany
· weziri Fahreddцwle ibn Juheэr soltany
· цlьmi sebдpli gelэдn gynanз habarlaryny kabul etmek ьзin Bagdatda matam tutdy.
Kundury soltany
·
·eэle diэendigini gьrrь
· berэдr: «Horasanda gezip эцrkдm dьэ
· gцrdьm. Dьэ
·ьmde asmana beэgelэдrin. Da
·-tцweregim duman bilen gur
·alandy, hiз zat gцrmeэдrdim. Эцne эakymly bir ys duээardym we ma
·a:
Sen Allatagala эakynsy
·, nдme islegi
· bar bolsa aэt, kabul bolar diэip эьzlenэдrdiler.
Men:
Uzyn цmьr isleэдrin diэdim.
Ma
·a:
Sa
·a эetmi
· эa
· berildi diэildi.
Men:
Eэ, Allam, bu ma
·a эetmez diэdim.
Ma
·a:
Sen эetmi
· эa
·arsy
· diэildi.
Men:
Eэ, Allam bu ma
·a эetmeэдr diэdim.
Ma
·a:
Sen эetmi
· эa
·arsy
· diэildi.
Soltan эogalanda Amydylmьlk onu
· эa
·yny hasaplady, эetmi
· tцweregi эa
·apdy. Onu
· hцkьmdarlygy 7 эyl 11 aэ 12 gьn dowam etdi.

SOLTAN TOGRUL BEG BARADA BEЭLEKI KДBIR MAGLUMATLAR

Soltan Togrul beg akylly, эum
·ak hдsiэetli, sabyrly we syr saklaэan adamdy. Bir gezek soltan цzьni
· эakyn adamlaryndan birini
· Mдlik Abu Kalyjara эazan we dцwlet syrlaryny pa
· edэдn bir hatyny ele saldy. Эцne muny gizlin saklap, o
·a bermeэ
·i эaly, o
·a hem hiз zat degmedi. Эцne aradan ep-esli wagt geзenso
·, bu meselдni ba
·ga birine gьrrь
· berdi.
Kazyl-kuzat Mawerdi soltan barada
·ulary gьrrь
· berdi: «433-nji эylda halypa Kaэym Biemrillд meni soltanlyga ilзi hцkmьnde iberdi. Men hem ol эerden Bagdada halypa bir hat эazyp, soltany
· ahlak-sypatyny we эa
·aэ
·yny, ьlkesini
· harabaзylyk эagdaэdadygyny aэtdym. Onu
· дhli kemзiliklerini эazdym. Hat зapary
· elinden gaзypdyr we soltana getirilip berlipdir. Soltan haty okap gцrdi, ma
·a hatda эekeje sцz hem aэtmady. Meselдni gizlin saklap, ma
·a bu meselede hiз zat hem diэmedi. Onu
· ma
·a bolan garaэ
·ynda hem hiз zat ьэtgemedi».
Soltan (goэ, Alla o
·a rehmet etsin!) bд
· wagt namazyny geзirmezdi. Ba
· we ho
· gьnleri agyz beklдrdi. Ak e
·ik geэip gezerdi. Цrдn jomartdy, onu
· jomartlygyny gцrkezэдn hadysalary
· biri hem
·u wakadyr: «Dogany Ybraэym Эynal Anadola gazawata giden mahaly rumlulardan birini эesir alypdy. Rum hцkьmdarlaryny
· biri ol эesiri halas etmek ьзin dцrt эьz mь
· dinar teklip etdi. Эцne Ybraэym Эynal muny kabul etmedi we эesiri Togrul bege iberdi. Rum hцkьmdary Nasruddцwle ibn Merwana hat эazyp, onu
· bo
·adylmagy ьзin Togrul beg bilen gцrь
·megini isledi. Togrul beg onu
· hatyny alanso
·, rumly эesiri fidэe almazdan Ibn Merwany
· эanyna iberdi. Эanyna hem bir
·aэyny эolbelet edip go
·dy. Onda Rum hцkьmdary soltan Togrul bege ц
·ki dцwьrlerde hiз hili me
·ze
·i gцrьlmedik sowgatlar iberdi. Bu sowgatlary
· arasynda mь
· sany эьpek lybas, bд
· эьz sany dьrli re
·kli lybas, bд
· эьz at, iki эьz mь
· dinar, эьz sany kьmь
· bцlegi, alty эьz sany e
·ek, mь
· sany ak эь
·li, gara gцzli we
·ahly geзi bardy.
·eэle hem ol Nasruddцwle ibn Merwana on цlзeg mь
·k-anbar iberdi. Rum hцkьmdary hem emewi serkerdesi Mesleme ibn Abdylmдlik tarapyndan Konstantinopolda gurlan metjidi
· we minarasyny
· gurlu
·ygyny
· abatlaэy
· i
·lerine rugsat berdi. Metjidi
· iзine
·emdanlar goэdy, mдhrabyna ok-эaэ эasatdy we
·ertnamany hemme эere эaэratdy.

SOLTAN ALP ARSLANY
· HЦKЬMDAR BOLMAGYNY
· BEЭANY

Soltan Togrul beg эogalanso
·, Amydylmьlk Kundury soltan Togrul begi
· dogany Зagry begi
· ogly Sьleэmany tagta geзirdi. Togrul beg ony ц
·
·azada diэip yglan edipdi. Sьleэmany
· ejesi soltan Togrul begi
· nikasyndady. Sьleэmany
· adyna hutba okalyp ba
·lananda, emirler nдgilelik bildirdiler. Emir Эagysyэan bilen emir Erdem Kazwyna gitdiler we Horasany
· hдkimi bolan Adududdцwle Alp Arslan Muhammet ibn Dawut Зagry begi
· adyna hutba okatdylar. Alp Arslany
· эanynda weziri Nyzamylmьlk hem bardy. Ilat Alp Arslany
· soltan bolmagyny isleэдrdi. Amydylmьlk эagdaэy
· dьэbьnden tersine gidэдndigini we цzьne gar
·ydygyny gцrьp, Reэde hutbany ц
·ьrti soltan Alp Arslany
·, so
· hem Sьleэmany
· adyna okalmagyny emr etdi.

456-NJY HIJRI ЭYLY
(25.12.1063 12.12. 1064 э.)

AMYDYLMЬLKЬ
· TUSSAG EDILMEGINI
· WE ЦLDЬRILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl soltan Alp Arslan Togrul begi
· weziri Amydylmьlk Abu Nasr Mansur ibn Muhammet Kunduryny tussag etdi.
Onu
· sebдbi
·eэledi: Amydylmьlk soltan Alp Arslany
· weziri Nyzamylmьlkь
· эanyna gidip, onu
· ц
·ьne bд
· эьz dinar ta
·lady. So
· hem цtьnз sorap зykyp gitdi.
·ol mahal ilaty
· kцpьsi hem Amydylmьlk bilen bilelikde gidipdi. Bu эagdaэdan so
· soltan Alp Arslana:
Amydylmьlk so
· ba
·y
·a bela bolup dцrдэmesin – diэdiler, ol hem Amydylmьlki tutup, Merweruza iberdi. Ol bir эyllap zyndanda эatdy. So
· onu
· эanyna iki sany adam iberdiler. Olar gelende Amydylmьlk gyzdyryp эatyrdy. Olar Amydylmьlke:
Eden etmi
·leri
· we gьnдleri
· ьзin toba et – diэdiler. Ol hem toba etdi, ma
·galasyny
· эanyna baryp, olar bilen ho
·la
·dy. So
·
·ol эerdдki bir metjitde iki rekat namaz okady. Ol: «Men ogry dдl» diэdi.
Onu
· donuny
· bir эerini эyrtyp, onu
· bilen gцzlerini da
·dylar we ony gylyзlap цldьrdiler. Ol gurban aэynda цldьrildi. Kesilen kellesi halypany
· debiki matasyna we halypalary
· эanynda saklanэan pygamberi
· donuna saraldy. Jesedi bolsa Kundura iberilip, ol эerde kakasyny
· эanynda jaэlandy. Ol цldьrilende kyrk tцweregi эa
·yndady.
Amydylmьlkь
· soltan Togrul begi
· hyzmatyna girmegini
· sebдbi
·eэledi: «Soltan Ny
·apura gelenso
·, arassa arapзa bilэдn kдtip gцzledi. Onda Abu Sehmi
· kakasy bolan Muwaffak o
·a Amydylmьlki gцrkezipdi. Ykbal o
·a эar boldy. Ol arassa gepleэдn adamdy. Onu
· pyзak bilen saз syrэan bir tьrkmen hyzmatkдri hakynda dьzen
·ygry hemme эere эaэrapdy».
Amydylmьlk agtady. Togrul beg ony bir aэala sцz aэtmak ьзin gudaзylyga iberdi. Эцne Amydylmьlk ol aэala цzi цэlenipdi. Soltan hem ony tutup getirdip, biзdi. Эцne wezipesinden aэyrmady.
Ba
·ga bir gьrrь
·e gцrд, du
·manlary Amydylmьlkь
· ol aэala цэlenendigi barada gьrrь
· зykardylar. Ol hem soltany
· цzьni цldьrmeginden gorkup, janyny halas etmek ьзin, цzьni biзdirdi.
Amydylmьlk
·apygylara diэse
· du
·mandy. Ymam
·apyga dil эetirerdi.
·apygylara gar
·y
·eэle bir ganym du
·mandy welin, Horasan mьnberlerinden rafyzylara lagnat okamak ьзin soltandan rugsat sorady. Soltan hem bu meselede o
·a rugsat berenso
·, ol rafyzylary
· lagnatlanmagyny buэruk berdi we e
·garylary hem rafyzylary
· arasyna go
·up, olara hem lagnat okatdy. Horasan alymlaryndan Ymam Abylkasym Ku
·eэri, Ymam Abylmagaly Jьweэni we beэlekiler mu
·a gar
·y зykyp, Horasany terk etdiler. Ymamyl-Harameэn Abylmagaly Juweэni Amydylmьlk dьnэдden цtэдnзд dцrt эyllap Mekgede эa
·ap, sapak berdi.
·onu
· ьзinem o
·a Ymamyl-Harameэn lakamy dakyldy. Nyzamylmьlk wezir bolanso
·, эurtlaryny terk edenleri yzyna getirtdi we olara hormat-sylag bildirdi. Rowaэat edili
·ine gцrд, Amydylmьlk so
· Ymam
·apyga dil эetirendigi ьзin toba edipdir.
Цrдn ge
· galaэmaly zat, Amydylmьlk Horezmde biзildi, gany Merwde dцkьldi, jesedi bolsa Kundurda depin edildi. Kelleзanagyndan galan дhli эerleri Ny
·apurda gцmьldi. Kelleзanagy bolsa Nyzamylmьlkь
· эanyna, Kermana iberildi.
Ybrat aly
·, eэ, akyl eэeleri! Amydylmьlk цldьrilmegini
· ц
· эanynda jellada: «Nyzamylmьlke aэt, tьrkmenleri wezirleri we diwan i
·gдrlerini цldьrmдge цwreni
·dirmek bilen, nдhili erbet i
· etdi
·! Beэlekiler ьзin gazan guэusyna onu
· цzi dь
·er» diэipdir.

ALP ARSLANY
· HUTTALAN, HYRAT WE SAGANYЭAN
·ДHERLERINI EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Togrul beg эogalyp, Alp Arslan hцkьmdar bolanso
·, Huttalany
· galasyny
· emiri soltan Alp Arslana зykyp, haraз tцlemekden boэun towlady. Soltan hem onu
· ьstьne эцri
· etdi. Gala dagy
· depesinde we цrдn berk эerde durandygy ьзin, galany
· ц
·ьnde durup sцwe
·di, эцne maksadyna эetip bilmedi.
Bir gьn soltan Alp Arslany
· hut цzi sцwe
·e gatna
·dy we atyndan dь
·ьp, daga зykdy. Ilat hem onu
· yzyna dь
·di we onu
· de
·inden geзip, du
·mana hьjьm edip зakny
·dylar. Galany
· hдkimi galany
· diwaryny
· i
· beэik эerine зykyp, ilaty sцwe
·e зagyrэardy.
·ol mahal эesirleri
· atan oklaryny
· biri o
·a degdi we ol эogaldy. Alp Arslan
·eэdip galany eэeledi we gala onu
· hдkimiэetine girdi.
Hyratdaky agasy [kakasyny
· dogany] Fahrulmьlk Beэgu ibn Mikaэyl hem o
·a gar
·y gozgala
· turuzdy we tagty ele geзirmek isledi. Alp Arslan uly go
·un bilen onu
· ьstьne эцri
· etdi, onu
· da
·yny gabady. Gije-gьndiz sцwe
·ip, ahyry
·дheri eэeledi. So
· agasy onu
· эanyna geldi we Alp Arslan hem ony ц
·ki эerinde goэdy, o
·a sylag-serpaэ etdi.
So
· soltan Alp Arslan bu эerden Saganyэana gaэtdy. Saganyэan emirini
· ady Musady, ol hem soltana gar
·y aэaga galypdy. Soltan ol эere эakynla
·anda, Musa эylзyr daglary
· ьstьndдki gala зykdy. Эanynda edermen эigitlerden ybarat uly go
·un bardy. Soltan ol эere gelip-gelmдnkд sцwe
· ba
·lady. Heniz цэle bolmanka, esgerler daga зykdylar we galany basyp aldylar. Musa эesir alyndy. Soltan onu
· цldьrilmegini emr etdi. Musa janyny halas etmek ьзin kцp mukdarda zat bermдge sцz berdi. Эцne soltan: «Bu mahal sцwda zamany dдl» diэdi. Soltan welaэaty
· дhli эerini basyp alyp, Merwe gaэdyp geldi. So
· ol эerden Ny
·apura gaэtdy.

HALYPANY
· GYZYNY
· BAGDADA GAЭDYP GELMEGINI
· WE BAGDATDA SOLTAN ALP ARSLANY
· ADYNA HUTBA OKALMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl soltan Alp Arslan halypany
· gyzy Seээidдni
· Bagdada gitmegine rugsat berdi. O
·a Amydylmьlki halypany
· razyзylygy bolmazdan, ony Bagdatdan Reэe alyp gelendigi ьзin tussag edendigini aэtdy. Aэtegin Sьleэmana hem Seээidдni
· hyzmatynda Bagdada зenli gitmegini we ol эerde
·ihne hцkmьnde galmagyny buэruk berdi. Abu Sehl Muhammet ibn Hibetullany (Ibn Muwaffagy) hem onu
· bilen bilelikde iberdi we hutbany
· цz adyna okalmagy ьзin halypa эьz tutmagyny haэy
· etmegi tab
·yrdy. Эцne Abu Sehl эolda mama keseline эolukdy we эogaldy.
Abu Sehl Ny
·apurdaky
·apygylary
· эolba
·зylaryndandy. Oraza aэynda her ag
·am agzaзarda medresedдki fykh talyplaryndan dцrt эьz talyba agyz aзdyrardy. Arafa gijesi hem olary
· hemmesine bir laэ e
·ik we pul bererdi. Soltan onu
· цlьm habaryny e
·idenso
·, Amyt Abylfath Muzaffar ibn Hьseэini iberdi. Эцne ol hem эolda эogaldy.
Soltan olara Reisilyrakaэn diэen эere gitmekleri ьзin habar эollady. Olar dцrt tirke
·igi
· ikinji aэyny
· on bд
·ine Bagdada bardylar. Wezir Fahreddцwle ibn Juheэri
· ogly Amydeddцwle olary gar
·y almak ьзin ц
·lerinden зykdy. Soltan цzьne «El-Weled El-Mueээid» diэip hutba okalmagyny teklip edipdi. Onu
· bu teklibi kabul edildi we o
·a Zyэaeddin Adududdцwle lakamy dakyldy.
Halypa dцrt tirke
·igi
· dцrdьnji aэyny
· sekizine umumy kabul edi
·lik dabarasyny geзirdi we Alp Arslany
· soltanlygyny
· tassyklanmagy meselesinde ilзiler bilen gцrь
·di. Halat-serpaэlar ilaty
· huzurynda kabul edildi. Halypa ykrar edilmegini gazanmak ьзin diwan i
·gдrlerinden Nakyp Tarrat Zeэnebini soltan Alp Arslany
· эanyna iberdi. Bular soltany
· эanyna ol Genjд degi
·li bolan Nahyзewanda gezip эцrkд geldiler. Soltan цzьne iberilen halady geэdi we halypany ykrar etdi.

SOLTAN ALP ARSLAN BILEN GUTALMY
·Y
· ARASYNDAKY SЦWE
·I
· BEЭANY

Bu эyl Alp Arslan bizi
· dцwrьmizde Konэa, Kaэsara, Aksaraэ we Malatэa hдkim bolan hцkьmdarlary
· atasy bolan seljuk neberesinden
·yhabeddцwle Gutalmy
·y
· цzьne gar
·y aэaga galandygyny we birnдзe esger эygnap Reэi, basyp almak maksady bilen hereket edendigini e
·idip, uly go
·un эygnap, зцlь
· ьstьnden Reэe tarap gaэtdy. Bu go
·un Gutalmy
·dan ц
·ьrti Reэe bardy.
Alp Arslan hem bu эyly
· a
·yr aэyny
· ba
·ynda Ny
·apurdan эola зykdy. Damagana baranso
·, Gutalmy
·a hat эazyp, onu
· bu edэдn i
·ini
· gowy dдldigini we telekdigini aэtdy. Bu hili эal
·y
·lardan da
· durmagyny aэdyp, bu gozgala
·yny derrew эatyrmaga buэruk berdi. Sebдbi ol garynda
·lyk hak-hukugyny эerine эetirэдrdi. Эцne Gutalmy
· эanyndaky esgerlerini
· kцplьgine buэsanэan serkerde hцkmьnde jogap berdi. Reэi
· obalaryny talap, Milh deresine suw goэberip, ц
· hem hasylsyz bolan bu эeri ц
·kьsinden hem beter эagdaэa getirdi. Wezir Nyzamylmьlk soltan Alp Arslana:
Horasanda seni
· ьзin
·eэle bir go
·un taээarladym welin, bular sa
·a kцmek ederler we seni hiз haзan эal
·yz we kцmeksiz goэmazlar. Seni
· ugru
·da ny
·anyndan зykmaэan oklar atarlar. Bu go
·uny
· serkerdeleri alymlar we takwalardyr. Bulara эag
·ylyk we haэyr-yhsan edip, sa
·a i
· uly kцmekзiler halyna getirdim diэdi.
Soltan so
· Gutalmy
·a has hem golaэ geldi. Nyzamylmьlk hem эaraglaryny dakyndy we esgerleri эerli-эerine эerle
·dirdi. Ahyry iki go
·un gar
·yla
·dy.
Gutalmy
· эyldyz ylmyny bilэдrdi. Эyldyzlara seredip gцrdi,
·ol gьn ykbalynda
·umluk gцrdi. Эe
·i
· mьmkinзilikleri gцrьnmeэдrdi.
·onu
· ьзinem sцwe
·e pдsgel bolmaga synany
·dy. Sцwe
·e pдsgel bolmak, зakny
·ygy yza зekmek ьзin, Alp Arslan bilen цz arasyna suw basan batgalyk эeri saldy. Soltan Alp Arslan bu batgalyk suwu
· iзine girdi. Esgerler hem onu
· yzyna dь
·dьler. Alp Arslan we esgerler suwdan sag-salamat зykdylar we Gutalmy
· bilen эьzbe-эьz bolup sцwe
·e ba
·ladylar. Gutalmy
·y
· go
·uny soltany
· go
·unyny
· ц
·ьnde durup bilmedi, derbi-dagyn boldy we esgerleri dagynyk эagdaэda Girdkuh galasyna gitdiler. Girdkuh Gutalmy
·a degi
·li galady. Gutalmy
·y
· esgerlerini
· bir bцlegi gyryldy, bir bцlegi hem эesir alyndy. Soltan эesirleri цldьrmek isledi, эцne Nyzamylmьlk bular ьзin
·epagat isledi. Alp Arslan hem olary bagy
·lady.
Tozan, duman эaty
·yp, esgerler atlaryndan dь
·enso
·, Gutalmy
·y
· цli эagdaэda эerde эatandygyny gцrdьler. Onu
· nдdip цlendigi nдbellidi. Onu
· gorkudan цlendigini aэtdylar. Dogrusyny Alla biler.
Soltan Gutalmy
·y
· цlьmine aglady, onu
· эasyny tutdy. Ony эitirendigi sebдpli gaty gynandy. Nyzamylmьlk o
·a teselli berdi.
Bu эyly
· a
·yr aэyny
· so
·ky gьni Alp Arslan Reэ
·дherine girdi.
Цrдn ge
· galaэmaly, Gutalmy
· tьrkmen bolsa-da, mьneзjimligi bilэдrdi we mundan doly ba
· зykarэardy. Gutalmy
· mundan ba
·ga-da, millet ylmyny hem bilэдrdi. Onu
· цlьminden so
· perzentleri hem mьneзjimligi цwrenmegi, bu ylmy
· ussatlaryny эanlarynda saklamagy dowam etdirdiler.
·onu
· ьзinem dinlerine zyэan эetirdiler.

ALP ARSLANY
· ANY WE BEЭLEKI HRISTIAN
·ДHERLERINI EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Dцrt tirke
·igi
· birinji aэyny
· ba
·ynda soltan Reэden Genjд tarap gaэtdy. Rumlar bilen sцwe
·mek we jyhat etmek maksady bilen Merewense bardy. Merentde gezip эцrkд, onu
· эanyna birnдзe gezek Rum gazawadyna зykan Togtegi
· atly tьrkmen emiri geldi. Bu emiri
· эanynda kцp sanly tьrkmen bardy, bular jyhada цwreni
·ipdiler we ol эerlere beletdiler. Tugtegin soltany Rum эurduna эцri
· etmдge hцweslendirdi we o
·a Rum эurduna tarap эoly gцrkezmдge we эolba
·зylyk etmдge sцz berip, kepil geзdi. Soltan hem onu
· bilen birlikde эola зykdy. Esgerler bilen bilelikde ol sebitlerdдki dar geзelgelerden we dar эollardan geзip, Nahyзewana bardylar. Soltan Araz зaэyny geзmek ьзin gдmiler gurulmagyna buэruk berdi. O
·a: «Genjд degi
·li bolan Hьweэ we Selenias
·дherini
· эa
·aэjylary tabyn bolmagy
·
·ertini эerine эetirmediler we
·дherlerine girip, goraga geзdiler» diэdiler. Soltan hem bu sцzleri e
·idip, Horasany
· hдkimini olary
· ьstьne iberdi we olary boэun bolmaga зagyrdy. «Eger boэun bolmasalar, ony ederin, muny ederin» diэip, haэbat atdy. Hьweэ we Selenias ilaty hem o
·a tabyn boldular we soltany
· tarapdarlaryny
· we esgerlerini
· arasyna go
·uldylar.
·eэdip, soltan Alp Arslany
· da
·-tцwereginde birnдзe hцkьmdar we дgirt uly go
·un эygnandy.
Soltan esger эygnama we gдmi gurma i
·ini эerine эetirenso
·, Gьrjьstan эцri
·ine зykdy. Go
·undaky эerine ogly Mдlik
·a bilen weziri Nyzamylmьlki belledi. Nyzamylmьlk we Mдlik
·a
·ol эerdдki bir galany
· ьstьne эцri
· etdiler. Ilat galadan inip, esgerleri
· bir bцlegini dyr-pytrak etdi we olary
· bir bцlegini gyrdy. Mundan so
· Nyzamylmьlk bilen Mдlik
·a hem atlaryndan dь
·ьp, galadakylar bilen sцwe
·e girdiler, ьstlerine hьjьm edip, galany
· serkerdesini цldьrdiler we
·eэdip, musulmanlar galany eэelediler. Ol эerden Surmary galasyna gitdiler. Bu galany
· iзinde akar suwlar we bossanlar bardy. Olar sцwe
·ip, bu galany eэelediler we ilaty galadan da
·ary зykardylar. Surmaryny
· эanynda ba
·ga bir gala hem bardy. Mдlik
·a ol эeri weэran etmek isledi, эцne Nyzamylmьlk Mдlik
·any
· bu i
·ine pдsgel boldy, o
·a «Bu эer musulmanlar ьзin uз galasydyr» diэip, ol эeri ynsanlar, mal-mьlk we эaraglar bilen doldurdy. So
· bu galalary Nahyзewan emirine berdi.
Mдlik
·a we Nyzamylmьlk so
· Merэem Ni
·in
·дherine эцri
· etdiler. Bu эerde kцp sanly monah, ruhany, hristian hцkьmdarlary we olara degi
·li ilat bardy. Bular bu
·дheri
· ilatyna эakynla
·mak ьзin здre gцzleэдrdiler. Merэem Ni
·in цrдn berk
·дherdi. Galalary belent we mдkдm da
·lardan edilendi, gur
·un we demirler bilen biri-birine da
·lypdy, эanynda hem uly bir derэa bardy. Nyzamylmьlk sцwe
·mek ьзin gerek bolan gдmileri we beэleki zatlary taээarlatdy we sцwe
·e girdi. Sцwe
· gije-gьndiz dowam etdi. Nyzamylmьlk esgerlerini nobat boэunзa sцwe
·dirэдrdi. Kapyrlar mu
·a gar
·y durup bilmediler we ejizlediler. Musulmanlar
·дheri
· galasyna зenli gelip эetdiler, merduwanlary galalara sцэediler we galany
· зьr depesine зenli зykdylar.

·дher ilaty musulmanlary galany
· ьstьnde gцrьp, gaэgy-gama dь
·dьler we eden i
·lerine pu
·man boldular. Mдlik
·a bilen Nyzamylmьlk
·дhere girdiler. Buthanalary эykyp эumurdylar. Ilat kцpьsini gyrdylar. Olary
· kцpьsi musulman bolup, цldьrilmekden halas boldy.
Alp Arslan so
· ogly Mдlik
·any we Nyzamylmьlki эanyna зagyrdy. Allany
· ogluna nesip eden bu эe
·
·ine begendi. Mдlik
·a эol ugrundaky birnдзe galalary hem basyp alypdy, sansyz-sajaksyz hristiany hem эesir alypdy. Seljuk go
·unlary so
· Subiz
·дhere эцri
· etdiler. Bu
·дheri
· ilaty bilen musulmanlary
· arasynda aэylganз sцwe
· ba
·lady. Kцp musulman
·ehit boldy. So
· Allatagala эe
·
·i Alp Arslana nesip etdi we Alp Arslan Subiz
·дheri eэeledi.
So
· olar Agallal
·дherine tarap эцrediler. Bu эeri berk
·дherdi, galalary beэikdi, gьndogar we gьnbatar taraplarynda beэik bir dag bardy. Dagda hem birnдзe gala bardy. Demirgazygynda we gьnortasynda bolsa geзmesi цrдn kyn bolan uly bir derэa akэardy. Musulmanlar muny gцrьp,
·дheri eэelдp bilmeris цэtdьler.
·дheri
· hдkimi gьrjьdi, эokardaky ady agzalan
·дherler hem onu
·kydy. Soltan derэany
· ьstьnden uly bir kцpri gurdy. Sцwe
· gyzy
·dy, эagdaэ gorkunзdy.
·ol mahal
·дherden iki sany adam зykyp, kцmek we aman diledi. Soltandan цzleri bilen birnдзe esger ibermegini islediler.
Alp Arslan hem olara saэlama go
·undan ybarat go
·un iberdi. Bu esgerler diwardan geзip-geзmдnkдler,
·дherdдki gьrjьler tarapyndan gabawa alyndylar we sцwe
·e girdiler. Musulmanlary
· kцpьsi gyryldy. Geзidi
· darlygy sebдpli musulmanlar gaзmaga mьmkinзilik tapmadylar.
So
· gьrjьler
·дherden зykyp, seljuk go
·unlaryny
· ьsьne зozdular. Цrдn aэylganз sцwe
· ba
·lady. Soltan
·ol mahal namaz okaэardy, dat-bidat seslerini e
·itse-de, namazyny gutarэanзa эerinden turmady. Namazyny gutaranso
·, atyna mьnьp, du
·many
· ьstьne e
·di.
Musulmanlar hem «Allahu ekber» sцzleri bilen du
·many
· ьstьne hьjьm etdiler. Du
·man derbi-dagyn bolup, yza gaзyp,
·дhere girdi. Musulmanlar hem olar bilen bile
·дhere girdiler. Soltan Alp Arslan hem
·дhere girip,
·дheri eэeledi.
·дheri
· ilatyny
· bir bцlegi hem bir kь
·rдni
· iзine girip bukuldy. Soltan hem kь
·rдni
· da
·-tцweregine odun ьэ
·ьrmдge we otlamaga buэruk berdi. Bu buэruk эerine эetirildi we kь
·re iзindдkiler bilen bilelikde эandy. Soltan so
· go
·uny
· dь
·legine geldi. Musulmanlar bu
·дherden sansyz-sajaksyz olja aldylar.
Gije dь
·enso
·, gьэзli эel turdy. Kь
·rдni
· эanan эerinde ot heniz sцnmдndi. Эel ody da
·-tцwerege эaэratdy we
·дher
·ol dur
·una эandy. Bu hadysa 456-njy эyly
· rejep aэynda bolup geзipdi. Soltan ba
·ga-da bu
·дheri
· эanynda bolan berk bir galany hem eэeledi. Ol эerden Kars we Any
·дherine эцredi. Anyny
· эakynynda bolan Seэlwurda we Newre atly iki obany
· ilaty yslamy kabul etdiler. Monastyrlaryny эykyp, эerine metjit gurdular.
Soltan ol эerden Any
·дherine tarap gaэtdy.
·дher цrдn berk we mдkдmdi.
·дheri
· dцrtden ьз bцlegi Araz зaэy bilen gur
·alypdy. Beэleki tarapynda bolsa цrдn gьэзli akэan bir derэa bardy. Derэa atylan uly da
·lar hem togalanyp gidэдrdi.
·дhere gidэдn эol berk da
·dan gurlan galany
· hendeginden geзэдrdi. Any цrдn uly we цsen
·дherdi. Ilaty kцpdi, bд
· эьz tцweregi buthanasy bardy. Soltan Alp Arslan bu эeri gabawa aldy. Эцne esgerler bu galany
· berkdigini gцrьp, эe
·i
·den umytlaryny ьzdьler. Soltan agaзdan di
· gurdurdy, iзine esgerleri эerle
·dirdi, ьstьne manjanyk gurdurdy we mergenleri эerle
·dirdi. Netijede, esgerler di
·i
· ьstьnden rumlary gцrэдrdiler. Musulmanlar galany эykmak maksady bilen ц
·e gitdiler. Эцne, birdenkд Allany
· kцmegi hцkmьnde, gara
·ylmadyk bir эagdaэ emele geldi we galany
· bir burзy цz-цzьnden эykyldy. Musulmanlar hem iзeri girip,
·дher ilatyny gyrdylar, hatda цlьlerden эa
·a
·дheri
· iзine girer эaly bolmady,
·onзa hem эesir aldylar.
Bu эe
·i
· bilen baglany
·ykly bu
·luk habarlary bьtin ьlkд эaэrady. Musulmanlar
·atlandylar. Эe
·i
·nama Bagdatdaky halypany
· kц
·gьnde okaldy. Halypa hem soltana цwgi we dogalar эazylan hat эazdy.
Soltan Alp Arslan bir serkerdдni uly go
·una ba
· edip, Anyda goэup gaэtdy. Gьrji hцkьmdary Alp Arslana ilзi iberip, эara
·yk isledi. Soltan hem her эyl jizэe tцlemek
·erti bilen эara
·yk teklibini kabul etdi.
Soltan Anydan gaэdyp gelэдrkд Yspyhana bardy, ol эerden Kermana geзdi we bu эerde dogany Gurt beg tarapyndan gar
·y alyndy. So
· Kermandan Merwe geзdi we ogly Mдlik
·any Mawerannahr hцkьmdary Hany
· gyzyna цэlendirdi.
·ol эerde hem olar цrьk цэьne girdiler. Soltan beэleki ogly Arslan
·any Gaznaly hцkьmdaryny
· gyzyna цэerdi.
·eэdip, iki nesil
·alyk, эagny seljuklar bilen gaznalylary
· arasynda agzybirlik emele geldi.

457-NJI HIJRI ЭYLY
(13.12.1064 02.12.1065 э.)

SOLTAN ALP ARSLANY
· JENT WE SAЭRAN
·ДHERLERINI EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl soltan Alp Arslan Jeэhun derэasyndan geзip, Jendi
· we Saэrany
· ьstьne эцri
· etdi. Bu iki
·дher Buharany
· tцwereginde эerle
·эдrdi. Atasy Seljugy
· gubury hem Jentdedi. Ol Jende эetende,
·дheri
· hцkьmdary ony gar
·y aldy, o
·a tabyn boldy. Alp Arslan hem o
·a hiз zat degmedi we onu
· golastyndaky эerleri o
·a berdi. Jendi
· hдkimine hem haэyr-yhsan edenso
·, ol эerden Gьrgenз-Horezme gitdi, so
· hem Merwe gaэtdy.
Bu эyl Bagdatdaky Nyzamyэe medresesini
· gurlu
·ygyna ba
·landy.

458-NJI HIJRI ЭYLY
(03.12.1065 21.11.1066 э.)

SOLTAN ALP ARSLANY
· OGLY MДLIK
·ANY MIRASDЬ
·ER DIЭIP YGLAN ETMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl soltan Alp Arslan Merwden Raэegana gitdi we
·дheri
· eteginde dь
·ledi. Dцwleti
· emirleri hem эakyndady. Olardan цzьnden so
· ogly Mдlik
·any soltan diэip ykrar etjekdikleri barada lebiz aldy. So
· Mдlik
·any ata mьndьrdi we eэeri
· цrtgьsini omzuna alyp, onu
· ц
·ьnden эцredi.
Soltan so
· дhli emirlerine halat-serpaэ эapdy we golastyndaky дhli эerlerde onu
· adyna hutba okalmagyny emr etdi, olar hem bu emri эerine эetirdiler. Soltan ьlkдni emirlerine ykta hцkmьnde berdi. Mazendarany emir Ynanз Beэgu bege, Balhy dogany Sьleэman ibn Dawut Зagry bege, Horezmi beэleki dogany Arslan Arguna, Merwi ogly Arslan
·a, Saganyэany we Toharystany dogany Ylэasa, Bag
·ur welaэatyny we da
·-tцweregini Mesut ibn Erta
·a, Isfirary hem Mewdut ibn Erta
·a ykta hцkmьnde berdi.

459-NJY HIJRI ЭYLY
(22.11.1066 10.11.1067 э.)

KERMAN HЦKЬMDARYNY
· ALP ARSLANA GAR
·Y ЗYKMAGYNY
· WE ЭENE-DE TABYN BOLMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl Kerman hцkьmdary Gara Arslan soltan Alp Arslana gar
·y aэaga galdy.
Munu
· sebдbi hem onu
· nadan bir weziri bardy. Nebsi ony hцkьmdarlyk arzuwyna atardy. Ol eger soltana gar
·y aэaga galsa, Alp Arslana gara
·ly bolman, цzba
·dak soltan boljakdygyny, soltany
· hem цzьne tabyn boljakdygyny aэdyp, Gara Arslany ynandyrdy. Gara Arslan hem onu
· teklibini kabul etdi. Ol hem tabynlykdan зykyp, soltany
· adyna okalэan hutbany эatyrdy.
Alp Arslan bu habary e
·idip, Kermana tarap эцredi. Kermana эakynla
·an mahaly Alp Arslany
· ц
·hatar go
·uny Gara Arslany
· ц
·hatar go
·unyna hьjьm etdi. Зakny
·yk ba
·lady. Gara Arslany
· ц
·hatar go
·unlary derbi-dagyn bolup, yza зekildiler. Gara Arslan we go
·uny ц
·hatar go
·unlaryny
· эe
·lendigini e
·idip, gorkup, howsala dь
·dьler we biri-birlerine seretmдn, yza tarap gaзdylar. Gara Arslan gaзyp, Girufta bardy we ol эerde gizмlendi. So
· Alp Arslana habar эollap, tabynlygyny bildirdi we gьnдsini geзmegini isledi. Soltan hem onu
· gьnдsini geзdi. Эanyna gelen Gara Arslana hцdьr-kerem edip, sylag-hormat bildirdi. Gara Arslan aglady we эanyndakylary hem aglatdy. Soltan Alp Arslan hem ony эene-de ьlkesine hдkim belledi we o
·a bolan garaэ
·yny ьэtgetmedi. Gara Arslan soltana: «Gyzlarymy
·
·aэ-seplerini
· ьpjьnligi we дhli i
·leri hem sa
·a degi
·lidir» diэdi. Soltan hem kabul etdi we gyzlaryny
· her haэsyna ykta we lybaslardan ba
·ga эьz mь
· dinar altyn hem berdi.
So
· soltan Kermandan Parsa tarap gaэtdy. Istahr
·дherine baryp, onu
· galasyny basyp aldy we Istahry
· hдkimini galadan a
·ak dь
·ьrdi. Hдkim o
·a sowgat-serpaэ iberdi. Bulary
· arasynda iзinde iki цlзeg mь
·k bolan pцwrizeden эasalan bir jam bardy. Jamy
· эьzьnde Jem
·it
·any
· ady эazylandy. Pars sebitindдki дhli galalar soltana tabyn boldular. Di
·e Behenzat diэen gala galdy. Nyzamylmьlk bu galany
· ьstьne эцri
· etdi. Galany
· duran dagyny
· etegine baryp, gabawa ba
·lady we mergenlere uran her bir ny
·anlary ьзin bir owuз dinar, da
· atan her kime hem gymmatbaha bir lybas berdi.
·eэdip, on alty gьnden so
· galany eэeledi. Soltan Alp Arslan эe
·i
·den so
· Nyzamylmьlkь
· эanyna geldi. Bu эe
·i
· sebдpli Nyzamylmьlkь
· soltany
· эanyndaky abraэy we derejesi has hem beэgeldi. Soltan onu
· derejesini i
· эokary derejд зykardy we ygtyэarlyklaryny artdyrdy.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyly
· bo
· aэynda Nyzamyэe medresesini
· gurlu
·ygy tamamalandy we bu эerde
·yh Abu Yshak
·irazyny
· sapak bermegine karar berildi. Ilat wagyz di
·lemek ьзin эygnandy we
·yha gara
·dylar. Эцne
·yh gelmedi. Ony gцzlediler, эцne tapyp bilmediler.
·yh Abu Yshagy
· gelmezligini
· sebдbi
·eэledi: «Bir зaga
·yhy
· эanyna gelip: «Sen zor bilen alnan, basylyp alnan эerde nдdip ders bermekзi(» diэipdir.
·yh hem ol эerde ders bermegi goэbolsun edipdir. Wagt geзip, ilat onu
· gelmegine gara
·yp, umytlary kesilenso
·,
·yh Abu Mansur ibn Эusup «Kitдbu
·-
·дmil» atly kitaby
· awtory Abu Nasr ibn Sabbagy maslahat berip: «Munзa ilaty
· bir alymy
· dersini di
·lemдn, bu эerden dargamagy dogry dдldir» diэdi. Medresдni
· aзyly
·yna wezirden ba
·ga gelmedik galmandy. Эagdaэ
·eэle bolanso
·, Abu Nasr ders bermдge ba
·lady.
·yh Abu Yshak
·irazy hem mundan so
· peэda boldy. Bu habary e
·iden Nyzamylmьlk Amyt ibn Sagdy
· ьstьne gygyrdy. Ol hem tд
·yh Abu Yshak
·irazy medresede ders bermдge ba
·laэanзa эanyndan aэrylmady. Ibn Sabbag Nyzamyэede эigrimi gьn ders berdi.

460-NJY HIJRI ЭYLY
(11.11.1067 30.10.1068 э.)

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyly
· rejep aэynda Abylapbas Hawafy soltan Alp Arslan tarapyndan Bagdada amyl (hдkim) bellenildi...

462-NJI HIJRI ЭYLY
(20.10.1069 08.10.1070 э.)

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl Emiriljuэu
· Bedr uly go
·un bilen Mьsьrden Sur
·дherine эцredi we ol эeri gabawa aldy. Kazy Aэneddцwle ibn Abu Ukaэl bu эeri kynзylyk bilen eэelдpdi. Emiriljuэu
· bu эeri gabawa alanso
·, kazy Aэneddцwle Siriэadaky tьrkmenleri
· эolba
·зysy bolan emir Garly bege habar эollap, kцmek isledi. Garly beg hem on iki mь
· atly bilen эola зykyp, Saэda
·дherini gabawa aldy. Bu эer Emiriljuэu
·a degi
·lidi. Bedr muny e
·idip, Sur
·дherinden зekildi. Tьrkmenler hem yzyna gitdiler. Tьrkmenler gidenso
·, Bedr Sur
·дherini gury эerden we de
·izden эene-de gabady.
Ilaty kyn эagdaэa saldy. Hatda ilat bir ratl зцregi эarym dinara aldy. Эцne Bedr maksadyna gowu
·mazdan yzyna gaэtdy.
Bu эyl ilaty
· elinde soltany
· adyna basylan galp pullary
· sany kцpelenso
·, Bagdatda dinar basylэan zikgehana halypany
· wekillerini
· eline geзdi we dinarlara
·azadany
· ady эazyldy. Sцwda i
·lerinde «emiri» atly bu dinarlardan beэleki pullar ulany
·ykdan galdyryldy.
Bu эyl Mekgдni
· emiri Muhammet ibn Abu Ha
·ymy
· ilзisi bilen emiri
· ogly soltan Alp Arslany
· эanyna geldi. Mekgede hutbany
· halypa Kaэym Biemrillдni
· we soltan Alp Arslany
· adyna okalэandygyny,
·aэy-fatymy halypasyny
· adyna hutba okalmagy
· эatyrylandygyny we «haээe alд haэril- amel» gцrnь
·indдki
·aэy azanyny
· terk edilendigini aэtdy. Soltan hem o
·a ьз эьz mь
· dinar pul we gymmatbahaly halat berdi.
·eэle hem her эyl o
·a on mь
· dinar bermeli edildi we
·eэle diэdi: «Eger Medine emiri Muhenna hem
·eэle gцrnь
·de hereket etsedi, o
·a hдzir эigrimi mь
· dinar we her эyl bд
· mь
· dinar bererdim» diэdi.

463-NJI HIJRI ЭYLY
(09.10.1070 28.09.1071 э.)

HALAPDA SOLTANY
· WE HALYPA KAЭYM BIEMRILLДNI
· ADYNA HUTBA OKALMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl Mahmyt ibn Salyh ibn Mirdas Halapda mцminleri
· emiri Kaэym Biemrillдni
· we soltan Alp Arslany
· adyna hutba okatdy.
Mahmyt soltan Alp Arslany
· dцwletini
· ykbalyny, gьэjьni we hдkimэetini
· hemme tarapa эaэrandygyny gцrьp, Halaby
· ilatyny эygnady we olara: «Bu tдze we gьэзli dцwletdir. Biz olar sebдpli gorky iзinde эa
·aэarys, sebдbi olar mezhepleri
·iz sebдpli sizi
· gany
·yzy halal hasaplaэarlar. Bizi
· etmeli i
· dogry zadymyz, sцzь
· we mal-mьlkь
· peэda bermejek wagty geзmezden ц
·ьrti olary
· adyna hutba okatmakdyr» diэdi.
·дheri
· atly-abraэlylary hem bu teklibi kabul etdiler. Azanзylar gara lybas geэip, Kaэym Biemrillдni
· we soltany
· adyna hutba okadylar. Ilat hem metjitdдki gamy
·dan bolan namazlyklary aldy we: «Bu Aly ibn Abu Talyby
· gamy
·lary. Abu Bekr hem gamy
· getirsin, ilat hem onu
· ьstьnde namaz okasyn» diэdiler.
Halypa hem Nakybun-Nukaba Tarrat ibn Muhammet Zeэnebiden Mahmyda halat-serpaэ iberdi. Mahmyt hem halady geэdi. Ibn Sinap Hafajy we Abylfytэan ibn Haээus ony цwdьler.

SOLTAN ALP ARSLANY
· HALABY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl soltan Alp Arslan Halaby
· ьstьne эцri
· etdi. Onu
· эoly Diэarbekiri
· ьstьnden geзэдrdi. Muny e
·iden Diэarbekir emiri Nasr ibn Merwan soltany gar
·y almaga зykdy we o
·a эьz mь
· dinar bilen sowgat-serpaэ berdi. Soltan bu pulu
· ilatdan gьэз bilen alnandygyny e
·idip, yzyna gaэtaryp berilmegini emr etdi.
Soltan so
· Amyda geldi. Amydy
· galasyny
· berkdigini gцrьp, o
·a elini sьrtdi, so
· bolsa haэyr ьзin eli bilen gursagyna sьrtdi.
Soltan so
· Urfany
· ьstьne эцri
· etdi,
·дheri gabady. Эцne hiз zat gazanyp bilmedi. Ol эerden hem Halaba эцredi. Nakybun-Nukaba Abylfawarys Tarrat hem halypa Kaэym Biemrillдni
· adyna ilзilik wezipesi bilen ц
· Halaba gelipdi we halatlar getiripdi. Mahmyt o
·a: «Senden soltany
· эanyna gidip, meni bagy
·lamagyny haэy
· etmegi
·i isleэдrin» diэdi. Ol hem soltany
· huzuryna зykyp, Halaby
· hдkimini
· Kaэym Biemrillдni
· iberen halatlaryny geэendigini we adyna hutba okadandygyny aэtdy. Soltan Nakybun-Nukaba: «Olar henizem «Haээe alд haэril-amel» gцrnь
·inde
·ygyr azanyny okamagy dowam edэдrkдler, hutba okatmaklarynda nдme peэda bar( Hцkman meni
· huzuryma зykyp, эer цpsьn» diэdi. Эцne Mahmyt muny etmedi.
Mundan so
·
·дheri
· dumly-du
·y gabawa alyndy.
·дherde gytзylyk ba
·lady. Зakny
·yklar gitdigiзe artdy. Soltan bir gьn hьjьme geзip,
·дhere эakynla
·dy.
·ol mahal manjanyklardan atylan bir da
· atyna gelip degdi. Mahmyt rejдni
· ge
· dдldigini a
·yp, bir gije ejesi Meniga binti Wessap Numeэri bilen soltany
· huzuryna bardy. Mahmydy
· ejesi soltana: «Ine, oglum! O
·a nдme etse
· et» diэdi. Эцne soltan hiз zat diэmedi we Mahmyda halat эapyp, Halaby o
·a berdi. Mahmyt hem soltana kцp mal-mьlk iberdi.

WIZANTIЭA HЦKЬMDARYNY
· AHLATA ЭЦRI
·INI
· WE ЭESIR ALYNMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl Wizantiэa hцkьmdary Roman Diogen rumlulardan, эewropalylardan, ruslardan, peзeneklerden, gьrjьlerden we ol taraplardaky beэleki milletlerden dьzьlen iki эьz mь
· ki
·ilik uly go
·un bilen goh-galmagal bolup эцri
·e зykdy. Ol yslam ьlkelerine tarap эцnelip, Ahlat taraplarynda bolan Malazgirde зenli geldi. Bu habar soltan Alp Arslana ol Genjede Hьweэ
·дherinde gezip эцrkд gowu
·dy. Soltan Halapdan эa
·y gaэdyp gelipdi. Wizantiэa hцkьmdaryny
· эanynda kцp sanly esgeri
· bardygyny e
·itdi. Esgerleri
· uzakdadygyny, du
·many
· bolsa эakyn эerdedigi sebдpli, esgerleri эygnap bilmedi. Эanyndaky go
·-golamyny aэalyndan we Nyzamylmьlkden Hemedana iberenso
·, эanyndaky on bд
· mь
· atly bilen derrew du
·many
· ьstьne эцri
· etdi. Soltan esgerlerine: «Men Allany
· razyзylygy ьзin sabyr bilen sцwe
·jek, eger sag galsam, bu Allany
· keremidir. Eger
·ehit bolsam, oglum Mдlik
·a
·azadadyr» diэdi we du
·many
· ьstьne эцri
· etdi.
Du
·mana эakynla
·anlarynda, soltan ц
·hatar go
·unyny зykardy. Bu ц
·hatar go
·un Ahlaty
· tцwereginde, ц
·hatarynda rus bцlьmleri bolan on bд
· mь
· ki
·iden ybarat Wizantiэa gьэзleri bilen зakny
·dy we sцwe
·e girdiler. Bu зakny
·yk netijesinde rus go
·uny эe
·ildi, serkerdeleri эesir alnyp, soltany
· эanyna getirildi. Soltan hem onu
· burnuny kesdirdi we ele salnan haзy Nyzamylmьlke iberip, halypa ibermegini tab
·yrdy. Iki go
·un biri-birlerine эakynla
·anlarynda soltan Wizantiэa hцkьmdaryna ilзi iberip, эara
·yk teklip etdi. Эцne Wizantiэa hцkьmdary: «Эara
·yk di
·e Reэde bolar» diэen jogaby berdi. Soltan bu jogapdan tдsirlendi we gaty gynandy. Soltany
· bu эagdaэyny gцren ymamy we fakyhy Abu Nasr Muhammet ibn Abdylmдlik Buhary Hanapy o
·a: «Sen Allany
· эe
·
·e эetirjek we beэleki dinlerden ьstьn etjek diэip wada beren dini ьзin sцwe
·эдrsi
·. In
·alla, Allatagala bu эe
·
·i sa
·a nesip eder. Juma gьni цэle wagtyndan so
· hutbaзylary
· mьnberde mujahytlar ьзin Alla dileg-doga etjek we dogalary
· kabul boljak mahalynda du
·mana hьjьm et» diэdi.
Wagt gelenso
·, soltan esgerleri bilen namaz okady we aglady. Onu
· aglaэandygyny gцren ilat hem aglady. Soltan so
· Alladan dileg etdi, olar hem soltan bilen bilelikde dileg edip «Дmin» diэdiler. Soltan esgerlere: «Gitmek isleэдn gitsin, bu эerde ne emir berэдn, ne-de gadagan edэдn hцkьmdar bar» diэdi. So
· ok-эaэyny zy
·yp, eline gylyз we topuz aldy. Atyny
· guэrugyny цz eli bilen da
·dy. Esgerler hem onu
· edenini gaэtaladylar. Soltan ak lybas geэip, ho
·boэ ysly zatlar sepinip: «Eger цlsem, bu kepenim bolsun» diэdi.
So
· soltan Wizantiэa go
·unyny
· ьstьne зozdy, olar hem soltany
· ьstьne hьjьm etdiler. Du
·mana эakynla
·anlarynda, soltan atyndan dь
·ьp, sejde etdi, aglap, kцp doga-dileg etdi. So
· эene-de ata mьnьp, du
·many
· ьstьne hьjьm etdi. Esgerler hem onu
· bilen bilelikde hьjьme geзdiler we du
·many
· go
·unyny
· iзine kьrsдp girdiler.
·ol mahal hemme эeri tozan gur
·ap aldy. Musulmanlar du
·manlaryny isleэi
·leri эaly gyrdylar. Allany
· эe
·
·i olara nesip etdi. Wizantiэa go
·uny bolsa эe
·ildi. Sansyz-sajaksyz kцp sanly esger gyryldy. Sцwe
· meэdany цlьleri
· jesetleri bilen doldy.
·ol mahal Wizantiэa hцkьmdary эesir alyndy. Wizantiэa hцkьmdaryny Gцwheraэyny
· gullaryndan biri эesir alypdy we tanamandygy ьзin цldьrmek islдpdi. Эцne hцkьmdary
· эanyndaky hyzmatkдri: «Ony цldьrme, ol hцkьmdar» diэipdi.
Bu gul Gцwheraэyn tarapyndan Nyzamylmьlke berlipdi. Эцne Nyzamylmьlkь
· o
·a gцwni эetmдndi we ony almandy. Gцwheraэyn hem ol guly цwdi. Nyzamylmьlk hem: «Belki, ol Wizantiэa hцkьmdaryny эesir alar we bize getirer» diэipdi. Edil
·onu
· эaly hem boldy.
Gul hцkьmdary эesir alanso
·, ony Gцwheraэyny
· эanyna getirdi. Ol hem derrew soltany
· эanyna gitdi we Wizantiэa hцkьmdaryny
· эesir alnandygyny habar berdi. Soltan hцkьmdary
· huzuryna getirilmegini buэruk berdi. Ony getirenso
·lar, soltan gamзy bilen hцkьmdary ьз gezek urdy we o
·a:
Sa
·a эara
·yk ьзin ilзi iberdim, sen bolsa ony ret etmedi
·mi( diэdi.
Hцkьmdar hem:
Gaharlanmagy
·y goэ-da, indi nдme edesi
· gelse et diэdi.
Soltan:
Sen meni эesir alan bolsa
·, цzь
· nдme ederdi
·( diэip, onu
· цzьnden sorady.
Hцkьmdar:
Gaty erbet ederdim diэdi.
Soltan:
Eэse, men sa
·a nдme eder цэdьp pikir edэдrsi
·( diэip sorady.
Hцkьmdar:
Эa цldьrersi
·, эa yslam ьlkelerinde sьэrдp gцrene gцz edersi
·, эa-da дhtimal, bagy
·larsy
·, эerine hem fidэe we salgyt alarsy
·, belki, meni цzь
·e naэyp bellдrsi
· diэdi.
Soltan:
Men hem mundan ba
·ga zat barada pikir hem etmeэдrdim diэdi.
Soltan Wizantiэa hцkьmdary bilen bir million bд
· эьz mь
· dinar halas puluny tцlemegi, islдn mahaly цzьne Wizantiэadan esger ibermegi we Wizantiэa ьlkesindдki дhli эesirleri azat etmek
·erti bilen ylala
·dylar. So
· ony bir зadyrda myhman aldy, эol зykdajysy hцkmьnde o
·a on mь
· dinar berdi.
·eэle-de onu
· hatyrasy ьзin birnдзe serkerdдni hem azat etdi, ertesi gьn hem o
·a halat geэdirdi. Bu hal-hereketleri gцren Wizantiэa hцkьmdary halypany
· эa
·aэan эerini sorady. Цzьne ol tarap gцrkezilenso
·, эerinden turup kellesini эala
·aзlady, hormat maksady bilen egildi. Soltan onu
· bilen elli эyllyk
·ertnama bagla
·dy. So
· ony ьlkesine iberdi, эoluny
· howpsuzlygy ьзin hem эanyna birnдзe esger go
·dy. Цzi hem ony bir parsah эere зenli эola saldy.
Wizantiэalylar bolsa цzlerini
· эe
·lendiklerini e
·idenso
·lar, Mihail Wizantiэa tagtyny eэeledi we ьlkд hцkьmdar boldy. Hцkьmdar Roman Diogen bolsa, Tokat galasyna baranso
·, Mihaili
· tagta geзendigini e
·itdi. Эь
· lybas geэip monah boldy. Mihaile hem habar эollap, soltan bilen eden ylala
·ygyny mдlim etdi. O
·a: «Bu эara
·yga islese
· tabyn bol, islese
· tabyn bolma» diэdi. Mihail hem berilmeli zatlary bermegi kabul etdi. Ondan bu meselede araзy bolmagyny we soltany
· isleglerini bildirmegini isledi.
Roman hem эanyndaky iki эьz mь
· dinar bilen iзinde togsan mь
· dinar gymmatynda gymmatbaha da
·lar bolan bir altyn tabagy soltana iberdi we ondan ba
·ga berere zadyny
· эokdugy barada ant iзdi. Roman so
· ermenilere degi
·li эerleri we ьlkeleri eэeledi.
·ahyrlar Malazgirt эe
·
·i sebдpli soltan Alp Arslany цwdьler we bu эцri
· barada kцp gьrrь
· etdiler.

ATSYZY
· REMLД WE KUDUSA HДKIM BOLMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl soltan Mдlik
·any
· emirlerinden horezmli Uwak ogly Atsyz Siriэa эцredi. Tьrkmenleri эanyna эygnap, Palestinany
· ьstьne эцri
· etdi we Remlдni eэeledi. Ol эerden Kudusa gitdi we
·дheri gabady. Kudusda
·aэy-fatymy esgerleri bardy. Atsyz bu эeri we Askalandan galan Ramla bilen Kudus tцweregindдki дhli эerleri eэeledi. So
· bolsa Damaska эцneldi we
·дheri gabady. Damaska degi
·li obalary weэran edэдnзд talady.
·дhere azyk iberilmegine pдsgel berdi. Ilat kyn эagdaэa dь
·di, эцne sabyr etdiler we Atsyza Damasky eэelemдge pursat bermediler. Atsyz hem bialaз gabawy aэyrdy. Эцne цzlerini
· azyklary gutarэanзa Damaska degi
·li эerleri gysmagy we weэran etmegi dowam etdirdi.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl Ahmet ibn Muhammedi
· gyzy Kerime Merweziэe Mekgede эogaldy. Ol «Sahyhy Buhary» atly hadys kitabyny rowaэat edэдrdi.

464-NJI HIJRI ЭYLY
(29.09.1071 16.09.1072 э.)

SAGDEDDЦWLE GЦWHERAЭYNY
· BAGDADA
·IHNE BELLENILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· birinji aэynda soltan Alp Arslan tarapyndan Bagdat
·ihnesi bellenilen Aэtegin Sьleэmany Bagdada geldi. Halypalyk kц
·gьne gelip bagy
·lamagyny haэy
· etdi. Bu эerde birnдзe gьn boldy. Эцne islegi kabul edilmedi.
Halypany
· o
·a gaharlanmagynay
· sebдbi
·eэledi. Aэtegin soltany
· эanyna gidende, эerine ogluny wekil goэup, Bagdady
·
·ihnesi edip bellдpdi. Ogly halypany
· gullaryny
· birini цldьrdi. Bu gulu
· ganly kцэnegi diwan tarapyndan soltana iberildi we Aэtegini
· Bagdat
·ihneliginden bo
·adylmagy islendi.
Nyzamylmьlk Aэtegin Sьleэmany goldaэardy.
·onu
· ьзinem Tikriti onu
· yktalaryny
· arasyna go
·dy. Halypalyk diwanyndan Tikriti
· hдkimine hat эazylyp,
·дheri o
·a bermezligi islendi. Nyzamylmьlk we soltan halypany
· onu
· Bagdat
·ihneliginden aэrylmagy ьзin tagalla edэдndigini gцrьp, Sagdeddцwle Gцwheraэyny Bagdat
·ihneligine belledi.
Soltan halypa Kaэym Biemrillдni
· emrine uэup, Aэtegini bo
·atdy. Sagdeddini hem ilat gowy gar
·y aldy. Halypa hem o
·a kabul edi
·lik dabarasyny gurnady.

MIRASDЬ
·ER HALYPANY
· SOLTANY
· GYZYNA ЦЭLENMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl halypa Kaэym Biemrillд Amydeddцwle ibn Juheэri halatlar bilen bilelikde soltany
· we ogly Mдlik
·any
· эanyna iberdi. Soltan ц
· halypa ilзi iberip, ogly Mдlik
·any mirasdь
·er yglan etmek ьзin rugsat sorapdy. Halypa rugsat berdi we Amydeddцwle bilen Mдlik
·a halat-serpaэ iberdi. Halypa
·eэle hem Amydeddцwleden soltany
· Seferi Hatyndan bolan gyzyny
·azada Muktady Biemrillд durmu
·a зykarmagyny haэy
· etdi. Amydeddцwle hem soltany
· эanyna baryp, halypany
· ogly ьзin onu
· gyzyna sцz aэtdy. Soltan razylyk berdi. Nika Ny
·apury
· eteginde gyэyldy. Nikada halypany
· wekili Amydeddцwle, soltany
· wekili hem Nyzamylmьlkdi. Nika mahaly altyn-kьmь
· seзildi.
So
· Amydeddцwle soltany
· эanyndan gidip, pars эurdunda bolan Mдlik
·any
· эanyna gitdi, o
·a Yspyhanda gabat geldi we halypany
· halat-serpaэyny berdi. Mдlik
·a olary geэip, kakasyny
· эanyna gitdi. Amydeddцwle hem Bagdada gaэdyp geldi we gurban aэynda
·дhere girdi.

SOLTAN ALP ARSLANY
· FAZLUNY
· PARSDAKY
GALASYNY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl soltan Alp Arslan weziri Nyzamylmьlki bir go
·un bilen Parsa iberdi. Bu эerde ol sebiti
· i
· berk galalaryny
· biri bolan gala bardy. Bu эeri
· hдkimi Fazlun atly bir adamdy. Fazlun hem bu эerdedi we soltana tabyn dдldi. Nyzamylmьlk galany
· ц
·ьne gelip dь
·ledi we gabady. Fazluny hem soltana tabyn bolmagy teklip etdi. Эцne gala beэikdigi ьзin, maksadyna gowu
·mady.
·ol mahal kцp wagt geзmezden galadakylar galany berjekdiklerini bildirip aman soradylar. Bu эagdaэy ilat цrдn ge
· gцrdi.
Olary
· tabyn bolmaklaryny
· sebдbi
·eэledi: Galadaky guэulary
· hemmesini
· suwlary bir gijede зekildi. Suwsuzlyk olary tabyn bolmaga mejbur etdi. Olar aman dilдnso
·lar, Nyzamylmьlk olara aman berdi we galany eэeledi. Galany
· hдkimi bolan Fazlun galany
· kь
·resine girip sygyndy. Bu эeri galany
· i
· beэik эeridi. Bu эerde beэik bir bina bardy. Fazlun bu эerde gizlendi. Nyzamylmьlk hem Fazluny
· ma
·galasyny
· we garynda
·laryny
· эa
·aэan эerine birnдзe esgeri iberip, olary tutup, цz эanyna ibermeklerini we mallaryny talamaklaryny isledi. Fazlun bu habary e
·idip, эanyndaky esgerler bilen bilelikde gizlinlikde gaзdy we ma
·gala agzalaryny goramak ьзin gitdi. Nyzamylmьlkь
· ц
·hatar go
·uny bilen du
·u
·anda, Fazlun gaty gorkdy. Эanyndaky esgerler gaзdylar, цzi hem ol эerdдki atlary
· arasynda gizlendi. Esgerleri
· biri ony эesir aldy. Nyzamylmьlk hem ony soltany
· эanyna getirdi. Soltan hem o
·a aman berip goэberdi.

465-NJI HIJRI ЭYLY
(17.09.1072 05.09.1073 э.)

SOLTAN ALP ARSLANY
· ЦLDЬRILMEGINI
· BEЭANY

Soltan Alp Arslany
· hakyky ady Muhammet bolup, ol Alp Arslan ady bilen me
·hurlyk gazandy. Ol 465-nji эyly
· ba
·ynda Mawerannahra tarap sapara зykdy. Mawerannahry
· hцkьmdary
·emsilmьlk Tegindi. Soltan Jeэhuny
· ьstьnde bir kцpri gurdurdy we bu kцprьden эigrimi gьn tцweregi peэdalandy. Esgerlerini
· sany iki эьz mь
· atlydan hem kцprдkdi. Alp Arslany
· go
·uny dцrt tirke
·igi
· birinji aэyny
· altysyna galany
· hдkimini tutup getirdiler. Hдkimi
· ady Эusup Horezmidi, Эusup Horezmi iki hyzmatkдr bilen bilelikde soltany
· tagtyny
· эanyna getirildi. Soltan dцrt sany gazyk kakdyryp, onu
· ellerini
· we aэaklaryny
·
·ol gazyklara da
·ylmagyny emr etdi. Onda Эusup Horezmi:
Eэ, muhannes! Meni
· эaly adam
·eэdip цldьrilermi( diэdi.
Soltan hem mu
·a gaharlanyp, eline ok-эaэyny aldy we iki sany hyzmatkдrine:
Ony goэberi
· diэdi.
So
· Эusuba bir ok atdy, эцne ok degmedi we gapdalyndan geзdi.
Onu
·
·ol gьne зenli эekeje atan oky-da ny
·anadan sowa geзmeэдrdi. Эusup hem Alp Arslany
· ьstьne topuldy. Soltan tagtynda otyrdy. Эusuby
· gelэдndigini gцrьp, эerinden turmak isledi, эцne aэagy typdy-da, эere эьzin эykyldy. Эusup hem soltany
· ьstьne topuldy we эanyndaky pyзagy bilen Alp Arslany
· bцwrьne sanзdy. Sagdeddцwle dikilgazyk durdy. Эusup ony hem birnдзe эerinden эaralady. Soltan gaзyp beэleki зadyra girdi. Hyzmatkдrleri
· biri Эusuby
· kellesine gьrzi bilen urup цldьrdi. Tьrkmenler ony dogram-dogram etdiler.
Samarkandy
· ilaty soltan Alp Arslany
· Jeэhun derэasyndan geзendigini we esgerlerini
· geзen эerlerinde, aэratyn hem Buharada eden i
·lerini e
·idip, ьэ
·ьp birnдзe gezek Gurhany hatm etdiler. Soltana gцz gцrkezmegini Alladan dileg etdiler. Alla hem olary
· dileglerini kabul etdi.
Soltan эaralananso
·,
·eэle diэdi: «Men nirд gitsem we haэsy du
·many
· ьstьne зozmak islesem, elmydama Alladan kцmek dileэдrdim. Dьэn bir depд зykdym, go
·uny
· дgirtliginden we esgerlerimi
· kцplьginden эa
·a aэagy
· astyndaky эer sarsэardy. Цz-цzьme: «Men bьtin dьnэдni sorap oturan hцkьmdar, ma
·a hiз kimi
· gьэji эetmez» diэdim.
·onu
· ьзinem Allatagala meni эaradylanlary
· i
· ejizini
· ц
·ьnde ejiz etdi. Men Alladan bagy
·lamagyny we bu pikirim sebдpli meni
· gьnдlerimi цtmegini soraэaryn».
Soltan 465-nji эyly
· dцrt tirke
·igini
· birinji aэyny
· onuna эogaldy. Jesedi Merwe alnyp gidildi we ol эerde kakasyny
· эanynda эerlendi.
Soltan Alp Arslan 424-nji эylda dьnэд inipdi. Ol kyrk эyl we эene birnдзe aэ цmьr sьrdi. Ba
·ga bir gьrrь
·e gцrд, bolsa ol 420-nji эylda doglandyr. Soltan hцkmьnde adyna hutba okalyp ba
·lan mahalyndan эogalan senesine зenli hцkьmdarlyk mцhleti dokuz эarym эyldan geзэдr. Onu
· цlьm habary Bagdada эetende, wezir Fahreddцwle ibn Juheэr matam tutup, onu
· эasyny aldy.

SOLTAN ALP ARSLANA DEGI
·LI BEЭLEKI KДBIR MAGLUMATLAR

Onu
· doly ady Alp Arslan Muhammet ibn Dawut Зagry beg ibn Mikaэyl ibn Seljukdyr.
Ol jomart, adalatly, akylly adamdy. Onu
· erbetlik edenini hiз kim e
·iden dдldir. Onu
· hцkьmdarlygy hemme эere эaэrapdy. Bьtin дlem o
·a bergidardyr.
·onu
· ьзin hem o
·a soltanyl-alem diэilэдrdi.
Ol цrдn merhemetlidi we garyplara
·epagatlydy. Allany
· beren nygmatlaryny
· tьkeniksizligi ьзin kцp doga-dileg ederdi.
Ol bir gezek Merwden geзip barэarka, harraэyny
· garyplaryny gцrdi. Olary
· halyna aglady we Alladan pazly-keremi bilen цzьni baэ etmegini isledi. Ol kцp sadaka bererdi. Oraza aэynda on bд
· mь
· dinar sadaka paэlardy. Diwanynda ьlkesini
· hemme эerindдki garyplary
· ady эazylyp, olara kцmek ьзin aэlyk we pe
·ge
· bellдrdi. Ьlkesini
· hiз эerinde jenaэat we tala
·зylyk bolmady. Ilatdan di
·e esasy salgydy almak bilen здklenэдrdi. Ony hem эe
·illik bolsun diэip эylda iki mцwsьme bцlьp alэardy.

·ugullary
· biri bir gezek weziri Nyzamylmьlkь
· gar
·ysyna bir hat эazypdy. Hatda onu
· soltany
· эurdunda nдdereje malyny
· bardygy we nдhili salgytlar alэandygy gцrkezilipdi. Hat soltany
· namaz okaэan эerine ta
·lanypdy. Soltan ol haty alyp okady, so
· ony Nyzamylmьlke berip: «Bu haty al, eger muny эazanlary
· эazan zatlary dogry bolsa ahlagy
·y gцzelle
·dir. Эagdaэy
·y dьzelt. Eger эalan aэdэan bolsalar, olary
· gьnдlerini bagy
·la we olary
·eэle bir mцhьm i
·ler bilen me
·gullanar эaly et welin, ilaty aldamaga wagt tapmasynlar» diэdi. Bu
·eэle bir ajaэyp hдsiэetdir, hiз bir hцkьmdarda mundan has gowy gylyk-hдsiэet gцrlen dдldir.
Soltan Alp Arslana mejlislerde hцkьmdarlary
· taryhlaryna, ahlaklaryna we terbiэelerine,
·erigat hцkьmlerine degi
·li kitaplary okalэardy. Alp Arslany
· gцzel ahlagy we эa
·aэ
·y bilen ylala
·yklaryna we
·ertnamalaryna wepaly bolandygy hцkьmdarlary
· arasynda e
·idilip me
·hur bolanso
·, ba
·da gar
·y зyksalar-da, so
· tabyn we boэun boldular. Mawerannahry
· i
· зet uзlaryndan Siriэany
· i
· uзdaky эerlerine зenli uzalan ьlkelerdдki дhli hцkьmdarlar onu
· huzuryna gelerdiler.
Soltan esgerlerini
· ilaty
· malyna el uzatmazlygyna цrдn ьns berэдrdi. Bu meselede зynlakaэdy. Ol hyzmatkдrlerini
· birini
· bir obaly aэaly
· kцэnegini alandygyny e
·idip, derrew эa
·ky hyzmatkдri tutup, ony dara зekdirdi. Muny e
·iden ilat hem beэlekileri
· mallaryna el uzatmakdan we degmekden зekindi.
Soltan Alp Arslan barada aэdara zat kцpdьr, эцne bu эerde hemmesini agzamadyk.
Soltan Alp Arslany
· yzynda цzьnden so
· soltan bolan Mдlik
·a, Aэaz, Teke
·, Bцri Bars, Tutu
·, Arslan Argun atly ogullary, Sara we Aэ
·a atly iki gyzy, jemi sekiz sany зaga,
·eэle hem ady nдbelli bolan bir gyz зaga galdy.

SOLTAN MДLIK
·ANY
· HЦKЬMDAR BOLMAGYNY
· BEЭANY

Soltan Alp Arslan эaralananso
·, эanynda bolan ogly Mдlik
·any
· tagta geзmegini wesэet etdi. Esgerleri
· hem ony goldajakdyklary hakynda ant iзmeklerini emr etdi, hemmesi hem ant iзdiler. Bu meselд degi
·li i
·leri Nyzamylmьlk boэun alypdy. Mдlik
·a Bagdada habar эollap, цz adyna hutba okadylmagyny isledi.
Netijede, Bagdady
· metjitlerinde Mдlik
·any
· adyna hutba okaldy. Soltan Alp Arslan ogly Mдlik
·a Pars we Kerman taraplaryny dogany Gurt beg ibn Dawuda bermegini,
·eэle hem hazynadan o
·a belli bir mцзberde pul seri
·desini we цz aэalyny o
·a bermegini wesэet etdi. Gurt beg
·ol mahal Kermandady.
·ol mahal ogly Aэaza hem цz kakasy Dawudy
· цzьne beren puly mцзberinde pul berilmegini wesэet etdi. Ol mцзber hem bд
· эьz mь
· dinardy. Soltan ogly Mдlik
·a: «Kim meni
· wesэetim bilen ylala
·masa, onu
· bilen sцwe
·i
· we o
·a beren pulumy o
·a gar
·y sцwe
·de ulany
·» diэdi.
Mдlik
·a Mawerannahr эurdundan gaэdyp geldi. Esgerler Mawerannahra gidip barэarkalar эigrimi gьnь
· iзinde geзen kцprьlerini gaэdyp gelэдrkдler ьз gьnь
· iзinde geзdiler. Mдlik
·a wezirlige Nyzamylmьlki belledi, esgerlerini
· hakyny hem эedi эьz mь
· dinar artdyrdy. So
· Horasana gaэdyp geldiler we Ny
·apura tarap эola dь
·dьler. Mдlik
·a da
·-tцwerekdдki hцkьmdarlara we emirlere ilзiler iberip, цz adyna hutba okatmaklaryny we цzьne tabyn bolmaklaryny isledi. Aэaz Arslan Balhda galdy. Soltan Mдlik
·a hem esgerleri bilen Ny
·apurdan Reэe gaэtdy.

SAMARKANT HЦKЬMDARYNY
· TERMEZI
EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· ikinji aэynda Samarkant hцkьmdary Tegin Termezi eэeledi. Onu
· sebдbi
·eэledi: Tegin soltan Alp Arslany
· эogalandygyny we ogly Mдlik
·any
· hem Horasandan gidendigini e
·idip, da
·-tцweregindдki эerleri eэelemek isledi. Dцrt tirke
·igi
· ikinji aэyny
· birine Termeze эцredi we ol эeri eэeledi. Bu эerdдki дhli zatlary Samarkanda gцзьrdi.
Aэaz ibn Alp Arslan hem Balhdan Jьzjana gidipdi. Balhy
· ilaty hem gorkup, Samarkandy
· hцkьmdary Tegine habar iberip, ondan aman islediler. Tegin hem olara aman berdi. Balh ilaty ol эerde Tegini
· adyna hutba okatdylar. Tegin so
· Balha gaэdyp geldi, esgerleri ilaty
· malyny taladylar, so
· bolsa Termeze geldi.
·ol mahal Balhy
· garamaэak ilatyndan birnдзesi Tegini
· adamlaryny
· ьstьne topulyp, olary цldьrdiler. Muny e
·iden Tegin yzyna gaэdyp gelip,
·дheri
· oda berilmegini emr berdi.
·дheri
· emeldarlary onu
· эanyna baryp, onu
· rehim etmegini haэy
· edip, цtьnз soradylar. Tegin hem olary bagy
·lady, эцne baэlary
· ellerinden mal-mьlklerini aldy we kцp mukdarda olja эygnady.
Bu habar Aэaza эetende, ol Jьzjandan Balha geldi we dцrt tirke
·igi
· ьзьnji aэyny
· birine Balha bardy. Ilat hem o
·a boэun boldy. Dцrt tirke
·igi
· ьзьnji aэyny
· эigrimi ьзьne bolsa on mь
· atly bilen ol эerden Termeze gaэtdy. Ol эerde Tegini
· esgerleri bilen du
·u
·dy. Netijede, aralarynda sцwe
· boldy we ol эe
·ildi. Esgerlerini
· kцpьsi Jeэhuny
· ьstьnden geзip barэarkalar suwa gark boldular, kцpьsi цldьrildi. Halas bolan az boldy.

GAZNA HЦKЬMDARYNY
· ЗIMKENDI
· ЬSTЬNE ЭЦRI
· ETMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl dцrt tirke
·igi
· ьзьnji aэynda uly Gazna go
·uny Зimkende geldi. Soltan Mдlik
·any
· «Emiril-umera» lakamly agasy [kakasyny
· dogany] Osman bu эeri
· hдkimidi. Ony эesir aldylar, hazynalary we beэleki zatlary Gazna alyp gitdiler. Uly emirlerden Kьmь
·tegin Bilge beg muny e
·idip, olary
· yzlaryndan gitdi. Zamanamyzdaky horezm
·alar neberesini
· atalary bolan Anu
·tegin hem Kьmь
·tegini
· эanyndady. Olar Зimkent
·дherini taladylar.

SOLTAN MДLIK
·A BILEN AGASY GURT
BEGI
· ARASYNDAKY SЦWE
·I
· BEЭANY

Kermanda hдkim bolup эцren Gurt beg dogany Alp Arslany
· эogalandygyny e
·idip, ьlkдni eэelemek maksady bilen Reэi
· ьstьne эцri
· etdi. Эцne Nyzamylmьlk bilen soltan Mдlik
·a ondan has ц
·ьrti Reэe bardylar we ol эerde Gurt begi gar
·ylamaga зykdylar. Olar meret aэynda Hemedany
· tцwereginde du
·u
·dylar. Esgerler Gurt begi
· tarapyny tutэardylar. Gurdu
· sag ganat go
·uny soltan Mдlik
·any
· sag ganat go
·unyny
· ьstьne hьjьm etdi we olary derbi-dagyn etdi. Mдlik
·any
· tarapynda bolan
·erefeddцwle Mьslim ibn Kuraэy
· bilen Bahaweddцwle Mansur ibn Dubeэs ibn Mezэet golastyndaky arap we kьrt go
·unlary Gurt begi
· sag ganatyna hьjьm etdiler we olary derbi-dagyn etdiler. Gurt begi
· go
·uny bьtinleэ derbi-dagyn boldy. Soltan Mдlik
·any
· derbi-dagyn bolan esgerleri so
·
·erefeddцwle bilen Bahaweddцwlдni
· go
·un dь
·elgelerini эagmaladylar we halypany
· ilзisi Nakybyn-Nukeba Tarrat ibn Muhammet Zeэnebini
· hem zatlaryny taladylar.

·ol mahal bir obaly adam soltan Mдlik
·any
· эanyna gelip agasy Gurt begi
· obada gizlenэдndigini habar berdi. Mдlik
·a hem ony эanyna getirtdi. So
· bolsa Sagdedцwle Gцwheraэyna buэruk berip, ony цldьrtdi. Soltan Kermany Gurt begi
· perzentlerine berdi we olara halat-serpaэ iberdi,
·eэle hem bu sцwe
·de gцrkezen edermenlikleri ьзin araplara we kьrtlere hem yktalar berdi.

·erefeddцwle bilen Bahaweddцwlдni
· bu sцwe
· mahaly soltan Mдlik
·any
· tarapynda bolmaklaryny
· sebдbi
·eэledi: soltan Alp Arslany
·
·erefeddцwle bilen arasy эokdy.
·onu
· ьзinem halypa Nakybyn-Nukaba Tarrat ibn Muhammet Zeэnebini Mosulda bolan
·erefeddцwlдni
· эanyna alyp gaэtdy. Nakybyn-Nukeba hem ony alyp, halypany
· adyndan rehim-
·epagat ьзin Alp Arslany
· эanyna gitdi. Ol Zap diэen эere baranda, Abu Jabyr ibn Saklaby
· эazan syэasy hatyny gцrdi, olary suwa oklady we Tarrat bilen эoly dowam etdi. Эolda Alp Arslany
· эogalandygyny we ogly Mдlik
·any
· Gurdu
· ьstьne эцrдndigini e
·itdiler. Эollaryny dowam edip, Mдlik
·any
· эanyna bardylar. Bahaweddцwle bolsa kakasyny
· soltana iberen zatlaryny alyp barэardy.
·onu
· ьзinem ol sцwe
·de taээar boldy.

DЦWLET I
·LERINI
· NYZAMYLMЬLKE YNANYLMAGYNY
· BEЭANY

Has so
· soltan Mдlik
·any
· esgerleri ilaty
· mallaryna el uzatdylar we: «Soltany
· bize zat bermegine Nyzamylmьlk pдsgel bolэar» diэdiler. Ilat esgerleri
· zulumyna sezewar bolэardy. Nyzamylmьlk hem bolэan zatlary soltana gьrrь
· berdi. Bu bidьzgьnзilikleri
· dцwleti
· gow
·amagyna,
·дherleri
· weэran bolmagyna we hдkimэeti
· gьэзden gaзmagyna sebдp bolэandygyny aэtdy. Soltan Mдlik
·a hem Nyzamylmьlke:
Sen nдhili laэyk hasaplasa
·,
·eэle hem et diэdi.
Nyzamylmьlk hem o
·a:
Men seni
· buэrugy
· bolmasa, hiз zat edip bilmerin diэdi.
Onda soltan:
Uly-kiзi дhli dцwlet i
·lerini sa
·a tab
·yrэaryn, sen atam hцkmьndesi
· diэdi we ony goldajakdygyna ant iзdi.
·eэle hem Nyzamylmьlkь
· ykta эerlerini
· ьstьne tдzelerini go
·dy, bulary
· arasynda Nyzamylmьlkь
· doglan эeri Tus
·дheri hem bardy. O
·a halat geэdirdi we atabeg diэip yglan etdi. Nyzamylmьlk hem bu wezipede mert, gaэduwsyz we adalatly i
·lдp, цzьni
· ahlak hдsiэetlerini gцrkezdi. Onu
· эag
·y ahlagyna degi
·li bir waka hem
·u hadysadyr: «Bir gezek garyp we naзar bolan bir aэal Nyzamylmьlkden kцmek islдp geldi. Nyzamylmьlk hem ony di
·lemдge durdy.
·ol mahal hajyplary
· (wezirleri
·) biri gelip, Nyzamylmьlke onu
· эanyndan gitmegini we onu
· arzy-halyny di
·lemezligini isledi. Nyzamylmьlk hajyby
· цzьni alyp bar
·yna: «Men seni munu
· эaly biздrelere kцmek et diэip bilmedim. Emirleri
· we emeldarlary
· sa
·a mдtдзligi эokdur» diэdi we ony hajyplyk wezipesinden bo
·atdy.

466-NJY HIJRI ЭYLY
(06.09.1073 26.08.1074 э.)

SOLTAN MДLIK
·ANY
· SOLTANLYGYNY
· TASSYKLANMAGYNY
· WE HALATLAR BERILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· sapar aэynda Gцwheraэyn soltany
· go
·un dь
·leginden Bagdada geldi. Halypa Kaэym Biemrillд onu
· ьзin kabul edi
·lik dabarasyny geзirdi.
·azada Muktady Biemrillд hem halypany
· эanynda oturdy. Halypa Kaэym Biemrillд soltan Mдlik
·any
· tassyk edэдn permanyny Gцwheraэyna berdi we wezir permany
· ba
·ky bцlegini okady. Halypa hut цz eli bilen da
·an baэdagyny hem soltana bermek ьзin Gцwheraэyna berdi.
·ol gьn halypalyk kц
·gьni
· giri
·-зyky
·y hemmelere aзyk boldy, ilat munu
· haэyrly bolmagy ьзin biri-birlerine dileg etdiler.

SOLTAN MДLIK
·ANY
· TERMEZI EЭELEMEGINI
· WE SAMARKANT HЦKЬMDARY BILEN YLALA
·YGYNY
· BEЭANY

Samarkant hцkьmdary Han Tegin soltan Alp Arslany
· цlьminden so
·, Termezi eэelдpdi. Soltan Mдlik
·a hem dцwlet i
·lerini birэьzli edenso
·, Termezi
· ьstьne эцri
· etdi we
·дheri gabady. Esgerler manjanyklar bilen
·дhere da
· atdylar, ilat hem gorkup aman diledi. Soltan hem ilata aman berenso
·, ilat
·дherden зykyp, Termezi soltana berdiler.
Samarkant hцkьmdary Han Tegini
· dogany hem Samarkantdady. Soltan o
·a hiз zat degmedi, o
·a halat эapdy, so
· ony цz erkine goэberdi. Soltan Termezi emir Sawtegine berip, ony o
·armagyny, galalaryny berk da
·lar bilen dikeltmegini, hendekleri has hem зu
·la
·dyrmagyny tab
·yrdy. Sawtegin hem bu emirleri эerine эetirdi.
Soltan Mдlik
·a ol эerden Samarkanda эцri
· etdi.
·дheri ele geзirmek isleэдrdi. Muny e
·iden Tegin soltana habar эollap, ylala
·yk isledi. Soltany razy etmegi ьзin Nyzamylmьlke эalbardy. Termeze зozandygy ьзin цtьnз sorady. Samarkant hцkьmdaryny
· ylala
·yk teklibi kabul edildi we soltan bilen ylala
·dylar. Soltan Mдlik
·a ol эerden Horasana gaэdyp geldi. So
· Reэe geзdi. Balh bilen Toharystan sebitini hem dogany
·yhabeddin Teke
·e ykta berdi.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl soltan Mдlik
·any
· dogany Aэaz эogaldy. Netijede, soltan agasy Gurtdan dyny
·y эaly, onu
·
·erinden hem dyndy.

468-NJI HIJRI ЭYLY
(16.08.1075 04.08.1076 э.)

ATSYZY
· DAMASKY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

463-nji эylda Atsyzy
· Remlдni we Kudusy eэelдp, Damasky gabandygyny beэan edipdik.
Atsyz her эyl hasyl mцwsьmi gelende, Damaska degi
·li эerlere hьjьm edip, hasyly eэeleэдrdi.
·eэdip, цzi we esgerleri gьэзlenэдrdi. Damasky
· ilaty we go
·uny bolsa gьn geзdigiзe gow
·aэardy. 467-nji эyly
· oraza aэynda Atsyz эene-de Damasky
· ьstьne эцri
· etdi we
·дheri gabady.
·дheri
· emiri
·aэy-fatymy halypasy Mustansyr tarapyndan bellenilen Mualla ibn Haэdardy. Atsyz
·дheri eэelдp bilmдn, baэram aэynda Damaskdan gaэtdy. Emir Mualla hem gurban aэynda Damasky ta
·lap gaзyp gitdi.
Muny e
·iden Atsyz эene yzyna gaэdyp geldi. Bu эyly
· meret aэynda
·дheri
· etegine geldi we gabawa aldy.
·ol mahal
·дherde azyk gutarypdy.
Eger tapylsa bir halta azyk эigrimi dinardan satylэardy. Ilat so
·
·дhere aman alyp, Atsyza berdi. Atsyz esgerleri bilen bo
· (1076-njy эyly
· oguz) aэynda Damaska girdi we 468-nji эyly
· bo
· aэyny
· эigrimi bд
·ine anna gьni apbasly halypasy Muktady Biemrillдni
· adyna hutba okatdy. Netijede, Damaskda Mьsьr
·aэy-fatymy halypalaryny
· adyna okalэan hutba эatyryldy. Atsyz Siriэany
· uly bцlegini eэelдpdi we «Haээe alд haэril-amel» gцrnь
·inde okalэan
·aэylary
· azanyny эatyrdy. Ilat mu
·a gaty begendi. Эцne Atsyz damasklylary эowuz we berk darady.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl meret aэyny
· on ьзьne mцminleri
· emiri halypa Kaэym Biemrillд эogaldy.
Bu эyly
· iзinde Mьsьri
·
·aэy-fatymy halypasy Mustansyr Billд Mekgдni
· emiri ibn Abu Hajyma hat эazyp, birnдзe sowgat iberdi. Ol Mekgede эene-de цz adyna hutba okalmagyny islдp: «Men ц
· Kaэym Biemrillд we soltan Alp Arslana дhtnama beripdim we ant iзipdim. Indi ikisi hem эogaldy» diэdi.
·eэdip, ol Mekgede we Medinede цz adyna hutba okadyp ba
·lady.
Bu эyl Nyzamylmьlkь
· we soltan Mдlik
·any
· ady belli pelekiэat alymlary bir эere jemlendiler. Olar Hamal burзuny
· ba
·langyз nokadyny
· Nowruz hasaplanmagyny kabul etdiler. Ц
·ler Gьnь
· Hut burзuny
· эarysyna gelen mahaly Nowruz hasaplanэardy. So
· soltany
· girizen ьэtge
·mesi senenamany
· ba
·y boldy.
Bu эyl soltan Mдlik
·any
· adyna rasathana gurdular. Bu эerde ady belli alymlar Omar ibn Ybraэym Haээamy, Abylmuzaffar Ysfyzary, Meэmun ibn Nejip Wasyty we beэlekiler i
·lediler. Bu rasathana soltan Mдlik
·any
· 495-nji эyla – soltany
· цlьmine зenli dowam etdi.

469-NJY HIJRI ЭYLY
(05.08.1076 24.07.1077 э.)

ATSYZY
· MЬSЬRI GABAMAGYNY
· WE YZYNA GAЭDYP GELMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Atsyz Damaskdan Mьsьre эцri
· etdi we Mьsьri gabawa aldy. Ilaty gowy edip ejizletdi we az galsa,
·дheri eэeleэдrdi. Ilat hem wagyzзy Ibn Jцwherini
· эolba
·зylygynda metjide эygnandylar we agla
·dylar. Alla эalbardylar. Alla hem olary
· dogalaryny kabul etdi. Atsyz hiз zat эok эere цz-цzi yzyna Damaska gitdi. Damaska baranda tarapdarlary dagady. Damasklylary
· onu
· ma
·gala agzalaryny, wekil goэan adamlaryny we emlдklerini gorandygyny gцrьp, olara minnetdarlyk bildirdi we olardan
·ol эyl salgyt almady. Atsyz so
· Kudusa geldi. Kuduslylary
· цzьni
· adamlaryna we wekillerine erbet garandyklaryny gцrьp, olary mдhraby Dawuda (Dawut pygamberi mдhrabyna) gabady.
·дhere эakynla
·anda ilat o
·a gar
·y aэaga galdy. Atsyz hem olar bilen sцwe
·ip,
·дheri zulum bilen eэeledi we talady. Kцp adamy gyrdy. Hatda Aksa metjidine girenleri hem цldьrdi. Di
·e Kubbetus-Sдhrany
· эanynda duranlara degmedi.
Siriэalylar onu
· adyny Aksis gцrnь
·inde aэdэarlar. Эцne dogrusy Atsyzdyr. Bu at tьrkmenзedir.

471-NJI HIJRI ЭYLY
(14.07.1078 03.07.1079 э.)

TUTU
·Y
· DAMASKY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Tдjeddцwle Tutu
· ibn Alp Arslan Damasky eэeledi. Onu
· sebдbi
·eэledi: Dogany Mдlik
·a 471-nji эylda Siriэany we golastyndaky beэleki эerlerini o
·a ykta beripdi.
·onu
· ьзinem Tutu
· Halaba geldi we gabady. Ilat kynзylyk bilen gar
·yla
·dy. Tutu
·y
· эanynda uly tьrkmen go
·uny bardy.
·ol mahal Damasky
· hдkimi Atsyz Tutu
·a habar эollap kцmek isledi we Mьsьr esgerlerini
· Damasky gabandyklaryny habar berdi.
Dogrudan hem, Emiriljuэu
· Bedr Mьsьrden Nasyreddцwle lakamly bir serkerdдni
· эolba
·зylygynda uly go
·uny iberipdi we Damasky gabapdy. Tutu
·y
· gelэдndigini e
·iden mьsьrliler derbi-dagyn bolup, Tutu
·y
· ц
·ьnden gaзdylar. Atsyz Tutu
·y
·дheri
· galasyny
· ц
·ьnde gar
·y aldy.
Tutu
· Atsyzy
· цzьni has uzaklarda gar
·y almaga зykmandygy ьзin gaharlandy. Atsyz hem Tutu
·dan цtьnз sorady. Эцne Tutu
· ony derrew tussag etdi we цldьrdi.
·дheri hem eэeledi. Ilata hem zat degmedi we adalatly hцkьm sьrdi.
Ibn Hemedany we Yraky эaly beэleki taryhзylar Tutu
·y
· Damaska bu эyl hдkim bolandygyny aэdэarlar. Emma Hafyz Abylkasym ibn Asakir Dyma
·ky «Taryhy Damask» atly eserinde Tutu
·y
· Damasky 472-nji эylda eэelдndigini aэdэar.
Bu эyl soltan Mдlik
·any
· ogly Berkэaryk dьnэд indi.

472-NJI HIJRI ЭYLY
(04.07.1079 21.06.1080 э.)

GAZNA HЦKЬMDARY YBRAЭYMY
· HINDISTANDAKY ЭE
·I
·LERINI
· BEЭANY

Bu эyl soltan Ybraэym ibn Mesut ibn Mahmyt ibn Sцbьktegin Hindistana gazawada зykdy. Ol ц
·ьrti Ejwet galasyny gabady.
Bu эer Lahordan эьz parsah uzaklykda цrдn berk we beэik galady. Galany
· iзinde on mь
· sany sцwe
·iji bardy. Olar soltan Ybraэyma gar
·y sцwe
·diler we berk gaэtawul berdiler. Soltan olary
· ьstьne birnдзe gezek hьjьm edenso
·, onu
· цrдn tutanэerlidigini gцrdьler we 472-nji эyly
· sapar aэyny
· эigrimi birine gorkup boэun egdiler. Hindistan topraklarynda beэik daglary
· depesinde «Rubagy galasy» atly gala bardy. Bu galany
· a
·ak tarapynda tokaэlyklar, arka tarapynda bolsa de
·iz bardy. Sцwe
·mдge цrдn dar эer bardy. Bu эer sцwe
·iji piller bilen doludy we ol эerde mь
·lerзe sцwe
·iji bardy. Soltan olary
· ьstьne yzly-yzyna зozdy we her dьrli sцwe
· usullaryny ulandy. Ahyry hem galany eэelдp, iзindдkileri a
·ak dь
·ьrdi.
Dere – Newre diэen эerde hem atalary цrдn gadym zamanlarda Afrasyэap Tьrkmen tarapyndan bu эerlere эerle
·dirilen horasanlylary
· nebereleri bolan milletlerler bardy. Hiз bir hцkьmdar olary
· ьstьne зozup gцrmдndi. Soltan Ybraэym olary
· ьstьne эцri
· etdi we olary yslama зagyrdy, эцne olar kabul etmediler we soltan bilen sцwe
·diler. Soltan olary hem эe
·di, kцpьsini gyrdy, halas bolanlar bolsa da
·-tцwerege gaзdylar. Soltan olardan эьz mь
· sany эesir we gul aldy.
Bu galada bir howuz bardy. Gцwrьmi эarym parsahdy, dьэbi gцrьnmeэдrdi. Bu howuzdan hem adamlar, hem haэwanlar suw iзэдrdiler. Emma onu
· suwy hiз azalmaэardy.
Soltan so
· Were atly bir эere bardy. Ol эer iki aэlag arasyndady. Soltan ol эere эцri
· etdi we dцrt tirke
·igi
· ьзьnji aэynda ol эere bardy. Эol tokaэlyk we gaэalykdy. Soltan ol эerde ьз aэlap boldy.
Ilat gy
· dь
·enso
· kynзylyga sezewar boldy. Эцne soltan, tд Allatagala цzьne эe
·i
· nesip edэдnзд, du
·manlar hem zelil bolэanзa gazawatdan dдnmedi. Netijede, sag-aman uly эe
·i
·ler bilen Gazna gaэdyp geldi.
Bu gazawatlary
· senesini takyk bilmeэдrin. Ilkinji gazawat
·u эylda bolup geзdi,
·onu
· ьзin galanlaryny hem bu эyly
· iзinde beэan etdim.


·EREFEDDЦWLE MЬSLIMI
· HALAP
·ДHERINI EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Mosuly
· hдkimi
·erefeddцwle Mьslim ibn Kuraэy
· Ukaэly Halap
·дherini eэeledi. Onu
· sebдbi
·eэledi: Tдjeddцwle Tutu
· ibn Alp Arslan Halaby birnдзe gezek gabapdy we
·дher ilaty hem gabawda galypdy.
·erefeddцwle olara azyk, galla we beэleki zatlary iberэдrdi.
Tutu
· bu эyl hem Halaby gabady. Birnдзe gьn bolanso
·, ol эerden Buzaga we Bira gaэtdy. Ol bu эerleri
· ikisini hem eэelдnso
· we Azazy
· дhli эerlerini эakanso
·, Damaska gaэdyp geldi.
Tдjeddцwle Tutu
· Halaby
· ьstьnden gabawy aэranso
·,
·дher ilaty
·erefeddцwlд habar эollap,
·дheri o
·a berjekdiklerini aэtdylar we ony зagyrdylar. Эцne
·erefeddцwle
·дhere эakynla
·anda,
·дheri o
·a bermekden dдndiler. Halaby
· hдkimi Ibn Hutaэty Apbasy atly bir adamdy.
·ol gьn onu
· ogly awa зykypdy. Tьrkmenleri
· biri hem ony эesir aldy. Bu tьrkmen Halap tцweregindдki bir galany
· hдkimidi. Ony
·erefeddцwlд iberdi. Netijede, Ibn Hutaэty hem ogluny
· bo
·adylmagy
·erti bilen Halaby
·erefeddцwlд berjekdigi barada teklip etdi.
·erefeddцwle hem ony kabul etdi we ony goэberdi. Ibn Hutaэtany
· ogly Halaba gaэdyp gelip, kakasy bilen du
·u
·anso
·, Ibn Hutaэta
·дheri
·erefeddцwlд berip, onu
· hдkimiэetini yglan etdi.
·erefeddцwle
·дhere hдkim bolanso
·, soltan Mдlik
·any
· daэzasyny
· ogluny [эegenini] onu
· эanyna iberip, Halaba hдkim bolandygyny habar berdi.
·дheri
· yktasyny цzьne bermegini sorady. Soltan hem onu
· isleglerini kabul etdi we daэzasyny
· ogluna Balis
·дherini ykta berdi.

MДLIK
·ANY
· KERMANY
· ЬSTЬNE ЭЦRI
· ETMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· ba
·ynda soltan Kerman эurduna gaэtdy. Agasyny
· ogly bolan Kerman hцkьmdary soltan
·a ibn Gurt beg soltany
· gelэдndigini e
·idip, ony gar
·y almaga зykdy. O
·a sowgat-serpaэlar berdi, hyzmat etdi. Soltan Mдlik
·a onu
· Kerman hдkimligini tassyklady we o
·a gowy garady. Ol 473-nji эyly
· a
·yr aэynda Kermandan Yspyhana gaэdyp geldi.

473-NJI HIJRI ЭYLY
(22.06.1080 10.06.1081 э.)

TEKE
·I
· HORASANY
· BIR BЦLEGINI EЭELEMEGINI
· WE ЭENE-DE ELINDEN ALYNMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· meret aэynda soltan Mдlik
·a Reэe gelip, esgerlerini gцzden geзirdi. Olary
· arasynda эagdaэlary gцwnьne эaramadyk эedi mь
· esgeri go
·undan bo
·atdy. Olar hem soltany
· dogany Teke
·i
· эanyna gitdiler. Teke
·
·ol mahal Bu
·enзdedi. Ol go
·undan bo
·adylan esgerleri
· go
·ulmagy bilen gьэзlendi we dogany Mдlik
·a gar
·y aэaga galyp, Merweruzy, Merw
·ahy Jany, Termezi we beэleki эerleri basyp aldy. Horasany eэelemek ьзin Ny
·apura tarap эцri
· etdi.
Aэtmaklaryna gцrд, soltan Mдlik
·a эedi mь
· esgeri
· go
·undan зykarylmagyny emr edenso
·, Nyzamylmьlk o
·a: «Bulary
· arasynda kдtipler, tдjirler, senetkдrler эok. Bular esgerlikden ba
·ga zat bilmez. Eger olary go
·undan зykarsa
·, kimdir birine hцkman tabyn bolup, bizi
· ba
·ymyza bela bolarlar. Biz hem olara tцleэдn pullarymyzy
· birnдзe essesini olary цz golastymyza almak ьзin sarp etmeli bolarys» diэdi. Эцne soltan Nyzamylmьlkь
· bu pendini almady. Bulary
· dogany Teke
·i
· эanyna baranlaryndan so
· onu
· aэaga galmagyna sebдp bolandyklaryny gцrende bolsa, weziri
· sцzьni di
·lemдndigi ьзin pu
·man etdi, эцne pu
·manlyk peэda bermedi.
Teke
·i
· gozgala
·yny e
·iden soltan Mдlik
·a derrew Horasana gitdi we Teke
· Ny
·apury eэelemдnkд, ondan ц
·ьrti ol эere bardy. Teke
· soltany
· Ny
·apura gelendigini e
·idip, ol эerden da
·la
·dy we Termeze gaэtdy. Soltan hem onu
· ьstьne эцri
· etdi we doganyny Termezde gabady. Teke
· soltany
· adamlaryny
· birnдзesini эesir alypdy. Teke
· olary bo
·atdy we iki dogan ylala
·dylar. Teke
· dogany Mдlik
·any
· эanyna geldi, so
· bolsa Termezden gitdi.

474-NJI HIJRI ЭYLY
(11.06.1081 30.05.1082 э.)

HALYPANY
· SOLTAN MДLIK
·ANY
·
GYZYNA SЦZ AЭTMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl halypa weziri Fahreddцwle Abu Nasr ibn Juheэri soltana sawзy iberip, gyzyny isledi. Fahreddцwle hem sawзy hцkmьnde Yspyhana soltan Mдlik
·any
· эanyna gaэtdy. Nyzamylmьlk Fahreddцwlд soltan Mдlik
·any
· aэaly Hatyny
· эanyna цzi bilen bilelikde gitmegi teklip etdi we ikisi bile gidip, Hatyndan gyz islediler. Hatyn: «Gaznaly soltany bilen Mawerannahrdaky Garahanly hцkьmdarlary gyzyma sawзy iberdiler, ony perzentlerine islediler we munu
· ьзin dцrt эьz dinar bermekзi boldular. Eger halypa bu mцзberi iberse, ol mu
·a has laэykdyr» diэdi. Mundan so
· halypa Kaэym Biemrillдni
· aэaly bolan Arslan Hatyn, soltan Mдlik
·any
· aэalyna: «Halypa durmu
·a зykmagy gyzy
·yz ьзin at we abraэ bolar. Sizi
· soltany
·yz we beэlekiler, hemmesi halypany
· guly we hyzmatkдrleridir, ьstesine-de, halypadan pul islenilmez» diэdi. Bu gьrrь
·lerden so
· Mдlik
·any
· aэaly teklibi kabul etdi we galy
· hцkmьnde elli mь
· dinar isledi.
·eэle hem Mдlik
·any
· aэaly halypany
· цz gyzyndan ba
·ga aэalyny
· bolmazlygyny we her gijдni onu
· эanynda geзirmegini
·ert edip goэdy. Bular kabul edildi. Soltan razy boldy we Fahreddцwle Bagdada gaэdyp geldi.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl Tutu
·,
·erefeddцwlдni
· Damaskdan yza зekilmeginden so
·, Siriэany
· kenarэakalaryna эцri
· etdi, Antarsusy we beэleki galalary eэeledi. So
· Damaska gaэdyp geldi.
Bu эyl soltan Mдlik
·a Juheэr ogullaryndan so
· halypany
· weziri bolan Abu
·ujagy
· Bagdatdan зetle
·dirilmegi ьзin habar эollady. Halypa hem ony bir ilзi bilen bilelikde Nyzamylmьlkь
· эanyna iberdi.
·eэle hem цz eli bilen o
·a эьzlenip, bir hat эazdy we Abu
·ujag barada soltany
· razyзylygyny almagyny isledi. Soltan hem Abu
·ujagy bagy
·lady we ony Bagdada iberdi.
Bu эyl soltan Mдlik
·any
· ogly Dawut эogaldy. Soltan onu
· цlьmine gaty gynandy. Onu
· jesedini
· эuwulmagyna rugsat bermedi. Hatda jeset yslanyp ba
·lady. Soltan цz janyna kast etjek boldy, эцne эakyn adamlary mu
·a pдsgel boldular. Jeset эerlenenso
·, ol bir эerde durmady. Awa зykdy.
·дherde ogly ьзin agla
·yp, perэat edilmegini emr etdi.
·дherde birnдзe gьn эas tutuldy. Halypany
· weziri hem Bagdatda эas tutdy we gelэдn gynanзlary kabul etdi.

475-NJI HIJRI ЭYLY
(01.06.1082-20.05.1083 э.)


·YH ABU YSHAGY
· SOLTANY
· ЭANYNA ILЗI HЦKMЬNDE GITMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· gurban aэynda halypa Muktady Biemrillд
·yh Abu Yshak
·irazyny эanyna зagyrdy we ony soltan Mдlik
·a bilen Nyzamylmьlke hat gow
·urmak ьзin iberdi. Hat Yragy
· hдkimi Abylfath ibn Abylleэs hakyndaky arz-
·ikaэatlary iзine alэardy. Halypa o
·a emeldarlar sebдpli эurdu
· ba
·yna gelenleri hem aэtmagyny isledi.
·yh Abu Yshak эola зykdy. Onu
· baran эerlerinde,
·дherli зagalar onu
· ц
·ьnden зykэardylar, ьze
·
·isine ellerini sьrtэдrdiler we bereketli hasaplap, gatyryny
· aэak yzyny
· gumundan alэardylar.

·yh Abu Yshak Bestama gelende, ol эerdдki sopulary
·
·yhy Sehleki ony gar
·ylamak ьзin ц
·ьnden зykdy. Sehleki uly pirdi.

·yh Abu Yshak onu
· цz эanyna gelэдndigini gцrьp, gatyryndan dь
·ьp, pyэada эцrдp, ony gar
·y aldy. Sehleki hem ony gцrьp, ulagyndan эere dь
·ьp,
·yh Abu Yshagy
· elinden цpdi. Abu Yshak hem onu
· aэaklaryna эykyldy. Sehleki ony цz эerinde oturtdy. Abu Yshak Sehlekini
· эerinde oturdy. Olar biri-birlerine hormat-sylag goэdular. Sehleki Abu Yshaga
·yh Baэezit Bestamydan galan bir bugdaэ dдnesini berdi. Abu Yshak hem o
·a
·at boldy.

476-NJY HIJRI ЭYLY
(21.05.1083 09.05.1084 э.)

AMYDEDDЦWLE IBN JUHEЭRI
· HALYPANY
· WEZIRLIGINDEN BO
·ADYLMAGYNY
· WE KAKASY FAHREDDЦWLДNI
· DIЭARBEKIRE GITMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· sapar aэynda Amydeddцwle ibn Juheэr halypany
· wezirliginden bo
·adyldy. Bo
·adylan gьni hem soltan bilen Nyzamylmьlkden halypa ilзi geldi. Ol Juheэr ogullaryny
· цz эanyna iberilmegini isleэдrdiler. Halypa hem bu islegi kabul etdi. Juheэr ogullary hem ma
·galalary bilen soltany
· эanyna gitdiler. Soltandan we Nyzamylmьlkden hormat gцrdьler. Soltan Fahreddцwlд Diэarbekiri berdi. O
·a halat эapdy, go
·un berdi. Diэarbekire gidip, ol эeri merwanylardan almagyny, цz adyna hutba okatmagyny, adyna zikge basdyrmagyny emr etdi. Fahreddцwle hem Diэarbekire gaэtdy.

HARRAN HALKYNY
·
·EREFEDDЦWLД GAR
·Y AЭAGA GALMAGYNY
· WE HARRANY
· EЭELENMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Harrany
· ilaty
·erefeddцwle Mьslim ibn Kuraэ
·a gar
·y aэaga galdy we kazylary bolan Ibn Hulba tabyn boldular. Ibn Utaэr Numeэr bilen
·дher ilaty bolsa, Harrany tьrkmen emiri Зubuga bermek isleэдrdiler.
·erefeddцwle
·ol mahal Damasky
· eteginde Tutu
·y gabap эцrdi. Gozgala
· habaryny e
·idip, ol Harrana gaэdyp geldi we Humusy
· hдkimi Ibn Mulaэyp bilen ylala
·dy. Selimiэдni we Rafeniэдni o
·a berdi, so
· Harrana tarap gaэtdy.
·дheri manjanyklardan atylan da
· эag
·yna tutdy. Diwarlary
· bir bцlegini эykdy. Dцrt tirke
·igi
· ьзьnji aэynda
·дheri zabt etdi we kazy bilen onu
· iki ogluny
·дheri
· diwaryndan asyp goэdy.

477-NJI HIJRI ЭYLY
(10.05.1084 28.04.1085 э.)

FAHREDDЦWLE IBN JUHEЭRI
·, IBN MERWANY
· WE
·EREFEDDЦWLДNI
· ARASYNDA BOLUP GEЗEN SЦWE
·I
· BEЭANY

Bu эyl soltan Mдlik
·a aralarynda emir Artyk Ibn Eksibi
· hem bar bolan uly go
·unyny Diэarbekire iberdi we Fahreddцwlд kцmek etmeklerini emr etdi. Fahreddцwle soltany
· esgerleri bilen bilelikde Diэarbekire gidipdi.
Amydy
· hдkimi Ibn Merwan hem
·erefeddцwlдni
· эanyna gidip, Amydy bermek ьзin цzьne kцmek bermegini haэy
· etdi. Olar biri-birlerine kцmek etjekdikleri barada kasam etdiler. Эцne bulary
· ikisi hem aralaryndaky ata-baba gelэдn du
·manзylyklary sebдpli эalan sцzleэдndir цэdэдrdiler. So
· olary
· ikisi Fahreddцwlд gar
·y sцwe
·mek ьзin ylala
·dylar we Amydy
· ьstьne эцri
· etdiler. Fahreddцwle Amyt tarapynda go
·un dь
·legi gurupdy. Fahreddцwle olary
· цzьne gar
·y birle
·эдndiklerini gцrьp, ylala
·yk isledi we olara garap: «Men sebдpli araplary
· ba
·yna bir bela gelmegini islemeэдrin» diэdi.
Tьrkmenler Fahreddцwlдni
· niэetine gцz эetirdiler, gijeleэin atlaryna mьnьp, araplary
· ьstьne эцri
· etdiler we olary gabadylar. Aralarynda aэylganз sцwe
· ba
·lady we gitdigiзe gazaplandy. Netijede, araplar эe
·ildiler. Wezir Fahreddцwle bilen emir Artyk bolsa bu sцwe
·e gatna
·madylar. Tьrkmenler araplary
· emlдklerini we mal-mьlklerini taladylar.
·ol mahal
·erefeddцwle hem эe
·ildi we gaзyp, janyny halas etdi. Amyt galasyna bardy. Fahreddцwle bilen эanyndakylar hem
·erefeddцwlдni gabawa aldylar.
Emir Artyk эollary
· we galany
· gцzegзiligine seredэдrdi.
·erefeddцwle o
·a kдbir zatlary wada berenso
·, onu
· зykyp gitmegine rugsat berdi.
·erefeddцwle hem dцrt tirke
·igi
· birinji aэyny
· эigrimi birine Amytdan зykyp, Rakga gitdi we Artyga wada beren zatlaryny iberdi.
·ol mahal Ibn Juheэr hem Maээafarykyna gitdi. Fahreddцwle hem Ahlata gaэtdy.

AMYDEDDЦWLДNI
· MOSULY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Soltan Mдlik
·a
·erefeddцwlдni
· эe
·lendigini we Amytda gabalandygyny e
·idip, onu
· эesir alynjagyna hiз hili
·eki эokdy. Soltan Amydeddцwle ibn Juheэre halat-serpaэ berdi we ony uly go
·un bilen Mosula iberdi. Tьrkmen begleri hem onu
· golastyndadylar.
·eэle-da emir Kasymeddцwle Aksungury hem onu
· bilen bile iberdi. Aksungur bizi
· [Ibn Esir] Mosul hцkьmdarlarymyzy
· atasydyr. Soltan bu hadysadan so
· Mosuly o
·a ykta beripdi.
Emir Artyk hem эolda Amydeddцwlдni
· эanyndan aэrylyp, soltany
· эanyna gaэtdy. Amydeddцwle hem dowam edip, Mosula bardy. Mosuly
· ilatyna habar iberip, olary
· soltana tabyn bolmaklaryny, gozgala
·dan el зekmeklerini maslahat berdi. Mosullylar hem
·дheri
· gapysyny aзyp,
·дheri o
·a berdiler. Soltan Mдlik
·a esgerleri bilen
·erefeddцwlдni
· ьlkesini eэelemek ьзin herekete geзdi. Эцne
·ol mahal dogany Teke
·i
· Horasanda gozgala
· turzandygyny e
·itdi.

TEKE
·I
· DOGANY SOLTAN MДLIK

·A GAR
·Y ЗYKMAGYNY
· BEЭANY

Teke
·, ц
· hem belleэ
·imiz эaly, dogany soltan Mдlik
·a bilen ylala
·ypdy.
Bu эyl soltany
· has uzaklardadygy barada pikir edip, эene-de gozgala
· turuzdy. Teke
·i
· tarapdarlary dь
·ьni
·mezlik зykarmak isleэдrdiler,
·onu
· ьзinem ony doganyna tabyn bolmakdan boэun towlamaga razy etdiler. Ol hem Saragty
· tцweregindдki bir gala зenli Merweruzy we beэleki
·дherleri eэeledi. Bu эerler Mesut ibn emir Эahyza degi
·lidi. Mesut цz gaэratlary bilen bu galany berk gala эagdaэyna getiripdi. Teke
· we onu
· adamlary Mesudy bu galada gabawa alypdy. Gala tasdanam eэelenэдrdi.
·ol mahal Nyzamylmьlkь
· adamlaryndan Ny
·apurda bolan Abylfutuh Tusy bilen Horasany
· hдkimi Abu Aly ikisi Nyzamylmьlkь
· hatyna me
·zedip, Abylfutuhy
· Mesut ibn Aэaza bir hat эazmagyny makulladylar. Hatda Nyzamylmьlkь
· adyndan
·eэle diэilэдrdi: «Bu haty
·u gьn Reэden эazэaryn. Ertir seni
· эany
·a gelэдris, galany gora. Pylan gije du
·many
· ьstьne duэdansyz hьjьm etjek».
So
· bolsa ynamdar bir adamy зagyrdylar we o
·a kцp mцзberde dinar berip: «Mesudy
· эanyna git. Pylan эere barany
·da эat we ukla. Bu haty diwarlary
· bir эerinde gizle. Teke
·i
· a
·tawзylary seni tutup, эenзmeseler, hiз zady boэun alma. Eger эenjip ba
·lasalar,
·u haty зykar we soltandan Reэ
·дherinde aэryly
·andygy
·y aэt. Biz seni
· bu hyzmaty
· sylagyny bereris» diэdiler. Jansyz bu i
·i doly эerine эetirdi we hadysalar Abylfutuh bilen Abu Alyny
· aэdy
·y эaly bolup geзdi. Jansyz tutulanso
·, Teke
·i
· эanyna getirildi, эenjilip цlьm howpy abananso
·, haty зykaryp o
·a berdi. Onu
· soltan bilen Nyzamylmьlkь
· эanyndan Reэden aэrylandygyny we soltany
· esgerleri bilen gelэдndigini aэtdy. Teke
· we adamlary bu haty okap, jansyzy
· sцzlerini e
·idip, derrew эola зykdylar. Hatda зadyrlaryny, mallaryny we ojakdaky gazanlaryny hem ol эerde ta
·ladylar. Ol эerde durmadylar we Weneз galasyna tarap gitdiler. Bu цrдn ge
· galaэmaly waka boldy. Mesut go
·un du
·legine baryp, ta
·lanylan zatlary aldy. Soltan bolsa ьз aэdan so
· Horasana geldi. Eger bu hadysa bolmasady, Teke
· Reэe зenli дhli эeri talardy.
Soltan Horasana baranso
·, Teke
·i tutmak ьзin yzyna dь
·di. Эцne o
·a hiз zat degjek dдldigi we jebir-jepa etjekdigi barada imanyndan ant iзdi. Soltany
· эanynda bolanlardan biri bu meselдni ogly Ahmede tab
·yrmagyny teklip etdi. Ahmet hem Teke
·i
· gцzlerine зi
· sokmagy emr etdi we Teke
·i
· gцzlerine зi
· sokuldy.

SЬLEЭMAN IBN GUTALMY
·Y
·
ANTAKYЭANY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Anadoludaky Konэa, Aksaraэ we da
·-tцweregini
· hцkьmdary bolan Sьleэman ibn Gutalmy
· Siriэa эцri
· etdi we Siriэa topraklaryndaky Antakyэa
·дherini basyp aldy. Antakyэa 358-nji эyldan bдri rumlary
· elindedi.
Sьleэman
·a Antakyэa эe
·
·ini soltan Mдlik
·a habar iberip bu
·lady we bu эe
·
·i
· onu
· adyna amala a
·yrandygyny habar эollady. Sebдbi ol o
·a tabyndy. Soltan Mдlik
·a hem Antakyэany
· эe
·
·i bilen baglany
·ykly эe
·i
· yglan etdi we ilat ony gutlady.


·EREFEDDЦWLДNI
· ЦLDЬRILMEGINI
· WE
DOGANY YBRAЭYMY
· HЦKЬMDAR BOLMAGYNY
· BEЭANY

Sьleэman Ibn Gutalmy
· Antakyэany eэelдnso
·,
·erefeddцwle Mьslim habar эollap, o
·a ц
·ki hцkьmdar Pilaretosy
· цzьne iberэдn salgydyny isledi we ony soltana gar
·y aэaga galandygy bilen gorkuzdy.

·erefeddцwle so
· araplardan we tьrkmenlerden ybarat go
·un эygnady. Tьrkmen emiri Зubuk hem onu
· tarapyndady.
·erefeddцwle gabaw maksady bilen Antakyэany
· ьstьne эцri
· etdi. Sьleэman hem muny e
·idip, onu
· ьstьne эцri
· etdi. Bular 478-nji эyly
· sapar aэyny
· эigrimi sekizine anna gьni Antakyэany
· eteginde du
·u
·dylar. Sцwe
· mahaly tьrkmen emiri Зubuk Sьleэmany
· tarapyna geзdi. Netijede, araplar эe
·ildiler.
·erefeddцwle hem derbi-dagyn bolup эe
·ildi, цzi hem tutuldy we zyndanda цldьrildi.
Bu эyly
· rejep aэyny
· эigrimi bд
·ine Sanjar
·дherinde soltan Sanjar dьnэд indi. O
·a Ahmet diэip at dakdylar. Эцne Sanjar
·дherinde doglandygy ьзin, o
·a Sanjar diэdiler. Ejesi hem «ьmmi welet» bolan gyrnakdy.

479-NJY HIJRI ЭYLY
(18.04.1086 07.04.1087 э.)

SЬLEЭMAN IBN GUTALMY
·Y
· ЦLDЬRILMEGINI
· BEЭANY

Эokarda aэdyly
·y эaly, Sьleэman ibn Gutalmy
·
·erefeddцwle Mьslimi цldьrenso
·, Halaby
· hдkimi Ibn Hutaэty Apbasa habar iberip,
·дheri цzьne boэun egdirmegini isledi. Ibn Hutaэty hem Sьleэmana ilзi iberip, эagdaэ barada soltan Mдlik
·a habar edip, jogaby gelэдnзд mцhlet isledi. Ibn Hutaэty
·ol mahal Damasky
· hдkimi Tutu
·a habar эollap, Halaby o
·a bermekзidigini wada berdi. Tutu
· hem Halaba tarap эola dь
·di. Muny e
·iden Sьleэman hem derrew эola зykdy we sдher bilen taээarlyksyz эagdaэda bolan Tutu
·y
· ьstьne эцri
· etdi. Sьleэmany
· gelэдndigini gцren Tutu
· derrew go
·unyny sцwe
· nyzamyna saldy.
Emir Artyk ibn Eksup hem Tutu
·y
· эanyndady. Artyk gatna
·эan дhli sцwe
·inden hцkman эe
·i
· gazanэan emirdi. Tutu
· o
·a Kudusy ykta beripdi. Artyk bu sцwe
·de hem Tutu
·y
· tarapyndady. Ol araplary sцwe
·e hцweslendirdi. Netijede, Sьleэmany
· adamlary derbi-dagyn boldy. Sьleэman mertlerзe sцwe
·di. Эцne esgerlerini
· derbi-dagyn bolandygyny gцrьp, цz-цzьni pyзaklap цldьrdi. Ba
·ga rowaэata gцrд, ol sцwe
·de цldьrildi.
·eэdip Tutu
· эe
·i
· gazandy.
Geзen эyly
· sapar aэynda (1085-nji эyly
· oguz aэy) Sьleэman ibn Gutalmy
·
·erefeddцwlдni
· jesedini bir gatyry
· ьstьnde, bir mata dolap, Halaba iberipdi we ilatdan
·дheri цzьne berilmegini islдpdi.
Bu эyly
· sapar aэynda (1086-njy эyly
· oguz aэy) bolsa Tutu
· Sьleэmany
· jesedini bir mata dolap, Halaba iberdi we
·дheri
· цzьne berilmegini isledi. Ibn Hutaэty hem эagdaэy soltana habar berjekdigini we ondan geljek buэruga gцrд hereket etjekdigini aэtdy. Tutu
· hem
·дheri gabady we ilaty kyn gьne saldy.
Ibn Hutaэty
·дheri
· di
·lerini goramak ьзin her birini emirleri
· birine berdi. Birini hem Ibn Rawy atly bir adama berdi. So
· hem o
·a paэy
· sцzler aэdyp, ony цzьnden sowatdy. Ol цrдn gьэзli adamdy. Ilaty
· kyn
·ertlerde эa
·aэandygyny gцrьp, Tutu
·a habar эollady we ony
·дheri eэelemek ьзin зagyrdy. So
· hem цzara ylala
·yp, bir gije diwarlary
· ьstьne эьpler bilen зykmak barada ylala
·dylar. Tutu
· aэdylan gije ol эere geldi. Эьpler we merduwanlar bilen
·дheri
· diwarlaryna зykdy, netijede,
·дher eэelendi. Ibn Hutaэta hem gaзyp, emir Artyga sygyndy. Emir Artyk hem Tutu
·dan onu
· bagy
·lanmagyny haэy
· etdi. Halaby
· galasynda
·erefeddцwle Mьslim ibn Kuraэ
·y
· agasyny
· ogly soltan ibn Mдlik ibn Bedran bardy. Tutu
· galany on эedi gьnlдp gabady. So
· bolsa dogany Mдlik
·any
· ц
·hatar go
·unyny
· gelэдndigini e
·idip, ol эerden gaэtdy.

SOLTANY
· HALABY WE KДBIR BA
·GA
ЭERLERI EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Tдjeddцwle Tutu
·dan gorkan Ibn Hutaэty soltan Mдlik
·a habar эollap, Halaby цzьne berjekdigi barada sцz berdi. Soltan hem dцrt tirke
·igi
· dцrdьnji aэynda Yspyhandan эola зykdy. Ц
·hatar go
·unlaryna serkerde edip emir Porsugy, Bozany we beэleki emirleri bellдnso
·, эoluny Mosula tarap цwьrdi. Rejep aэynda ol эere bardy. So
· ol эerden aэrylyp, Harrana gaэtdy.
·дheri
· hдkimi Ibn
·atyr
·дheri o
·a berdi. Soltan hem Harrany Muhammet ibn
·erefeddцwlд ykta berdi we ol эerden Urfa tarap gaэtdy. Urfa
·ol mahal rumlary
· elindedi.
·дheri gabap, eэeledi. Rumlar bu эeri ц
· Ibn Utaэyrdan satyn alypdylar. Soltan Urfadan
·aber galasyna gitdi. Galany bir gije-gьndiz gabawdan so
· eэeledi.
So
· soltan Fyrat derэasyndan geзip Halaba gaэtdy. Эolda Menbiз
·дherini eэeledi. Halaba эakynla
·anda dogany Tutu
· ol эerden gaзdy.
Tutu
· ц
·
·дheri eэelдpdi. Tutu
· emir Artyk bilen bilelikde Halapdan зekilip, зцllere gitdi. Artyk Tutu
·a soltany
· esgerlerini
· ьstьne зozu
· gurnamagy maslahat berip: «Soltany
· esgerleri-de, ulaglary-da эadaw halda, gar
·y durup biler эaly gьэзleri эok» diэdi. Eger Tutu
·
·ol mahal soltany
· ьstьne зozsa-dy, gьrrь
·siz эe
·i
· gazanardy.
Onda Tutu
·: «Men kцlegesine sygynэan doganymy
· at-abraэyna zeper эetmegini islemeэдrin. Bu hili hereket meni
· abraэymy gaзyrar we peselder» diэdi we Damaska gaэtdy.
Soltan Mдlik
·a Halaba baryp,
·дheri eэeledi. Salym ibn Mдlik hem
·aber galasyny цzьne bermek
·erti bilen soltana berdi. Soltan Mдlik
·a Halaby eэelдnso
·, Kasymeddцwle Aksungury ol эere hдkim belledi. Ol hem Halaby dikeltdi we halk bilen gowy gatna
·yk etdi.

SOLTANY
· BAGDADA GIRMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· gurban aэynda soltan Mдlik
·a Halaby we Siriэadaky beэleki
·дherler bilen Jezirдni hem eэelдnso
·, Bagdada girdi. Bu soltany
· Bagdada ilkinji gezek gel
·idi. Hцkьmet jaэynda dь
·ledi. Ertesi gьn Halapda jowgan we top oэnady. Halypa birnдзe sowgatlar iberdi. Halypa hem bulary kabul etdi. Soltan bilen Nyzamylmьlk Musa ibn Japary
· gьmmezine, Magrufy
·, Abu Hanypany
· we Ahmet ibn Hanbaly
· guburlaryna zyэarat etdiler. Bu zyэarat sebдpli
·ahyr Ibn Zikreweэh Wasyty bir kasyda bilen Nyzamylmьlki wasp etdi.
Soltan halypany
· эanyna baranda Nyzamylmьlk dik durup, emirleri tany
·dyryp: «Bu gulu
·yz pylan ogly pylanydyr, ykta эerleri
·ulardyr, esger sany
·eэlerдkdir» diээдrdi. Halypa hem ьlkдni
· we ilaty
· эagdaэyny dь
·ьndirdi. Ilata adalatly bolmagyny maslahat berdi.
Halypa Nyzamylmьlke hem halat-serpaэ эapdy. Nyzamylmьlk Nyzamyэe medresesine girdi we kitaphanada oturyp, kitaplary gцzden geзirdi. Ilat medresede ondan hadys di
·ledi. Soltan 460-njy эyly
· sapar aэyna зenli Bagdatda galdy, so
· Yspyhana gaэtdy.

480-NJI HIJRI ЭYLY
(08.04.1087 26.03.1088 э.)

SOLTANY
· GYZYNY
· HALYPANY
·

·GЬNE ALNYP GIDILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· a
·yr aэynda soltan Mдlik
·any
· gyzyny
·
·aэ-sepi эьz otuz dьэд we эetmi
· dцrt gatyra эьklenip, halypalyk kц
·gьne getirildi. Dьэeleri
· ьstьne rum эьpegi, gatyrlara bolsa
·ahana эьpekler цrtьlipdi. Boэunlarynda altyndan we kьmь
·den ja
·lar we monjuklar bardy. Эьkleri
· kцpьsi altyn-kьmь
·dendi. Dьэeleri
· ьstьnde ьз sany kejebe bardy. Gatyrlary
· alty sanysyny
· ьstьnde on iki sany sandyk bardy. Bulary
· iзindдki zynatlar, lybaslar we
·aэ-sepler gaty gymmatbahalydy. Gatyrlary
· ц
·ьnde dьrli-dьrli gцwherler bilen bezelen altyn eэerli otuz ьз sany эьk aty we ьstьnde birnдзe altyn bolan uly sallanзak bardy.
Ц
·lerinde Sagdeddцwle Gцwheraэyn, emir Porsuk we beэleki kдbir emirler bardy.
Soltany
· gyzy Hatyn ьsti altyn-kьmь
· bilen bezelen kejebдni
· iзinde geldi. Kejebдni
· da
·ynda gцz gama
·dyryjy ulaglara mьnьp gelэдn iki эьz sany tьrkmen kenizegi bardy. Gelin Hatyn
·eэle bir dabara bilen halypalyk kц
·gьne girdi. Bu gije Bagdatda heniz gцrьlmedik, dillerde dessan bir gije bolupdy.
Ertesi gьn halypa zyэapat gurnady. Soltany
· emirlerini зagyrdy. Halypa oturyly
·yga gatna
·an дhli emirlere we go
·un iзindдki дhli serkerdelere halat эapdy. Soltan Mдlik
·any
· aэaly Tьrkan Hatyna we beэleki hatynlara hem halat эapdy.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl soltan Mдlik
·any
· Tьrkan Hatyndan bir ogly boldy. Adyna Mahmyt goэdular. Soltan Mдlik
·adan so
· bu ogluny
· adyna hutba okalypdy.
Bu эyl soltan Mдlik
·a Halap
·дherini we galasyny hyzmatkдri Aksungura berdi we ony bu эere hдkim belledi. Aksungur Halaby adalatly dolandyrdy. Ol soltan Mдlik
·any
· enekesini
· adamsydy. Soltany ol aэal terbiэelдp, ulaldypdy.
Bu эyl soltan Mдlik
·a ogly Abu
·ujag Ahmedi
·azada yglan etdi we o
·a «Mдlikil-mьlk», «Adududdцwle», «Tдjilmille» we «Umdetu emiril-mцminin» lakamlaryny dakdy. Soltan Bagdatdan gaэdanso
·, halypa habar эollap, Bagdatda
·azada hцkmьnde onu
· adyna hutba okalmagyny isledi. Meret aэynda
·azada Ahmedi
· adyna hutba okaldy, hatynlary
· ьstьne altyn seзildi.
Bu эyly
· bo
· aэynda halypany
· soltany
· gyzyndan bir ogly boldy. Adyna Japar, kьnэesine Abylfazl goэdular. Bagdat bu эagdaэ sebдpli bezeldi.
Bu эyl haj emiri Abu Mansur Gutlug wepat boldy. Ol on iki эyllap haj emiri bolupdy. Araplar bilen onu
· arasynda birnдзe hadysa bolup geзipdi. Araplar ondan gorkar ekenler. Emir Gutlug эogalanda, Nyzamylmьlk: «Bu gьn mь
· ki
·i цldi» diэdi.

481-NJI HIJRI ЭYLY
(27.03.1088 15.03.1089 э.)

TЬRKMENLERI
· HALYPALYK KЦ
·GЬNI
· HAREMHANASYNDAN ЗYKARYLMAKLARYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· ikinji aэynda halypany
· aэaly, эagny soltany
· gyzy bilen gelen tьrkmenleri
· halypalyk kц
·gьni
· haremhanasyndan зykarylmagy barada buэruk berildi.
Onu
· sebдbi
·eэledi: Tьrkmenleri
· biri hyzmatkдrleri
· birinden miwe aldy. Aralarynda miwдni
· bahasy barada dawa зykdy. Hyzmatkдr hem tьrkmene paэy
· sцzler aэtdy. Tьrkmen hem terezidдki зekьw da
·yny alyp, hyzmatkдri
· kellesine urup эardy. Tas, ilat bilen tьrkmenleri
· arasynda uru
· эьze зykypdy. Olar biri-birlerine gygyry
·dylar we paэy
· sцzleri aэtdylar. Halypa hem tьrkmenleri
· kц
·kden зykarylmaklaryna buэruk berdi. Netijede, tьrkmenler эassy wagtynda, erbet эagdaэda kц
·kden зykaryldylar.

GAZNA HЦKЬMDARY YBRAЭYMY
· WEPAT BOLMAGYNY
· WE ONU
· OGLY MESUDY
· HЦKЬMDARLYGYNY
· BEЭANY

Bu эyl эe
·iji hцkьmdar Ybraэym ibn Mesut ibn Mahmyt ibn Sцbьktegin wepat boldy. Ol Gazna hцkьmdarydy. Ol adalatly, jomart, gaэratly ki
·idi. Onu
· эe
·i
·leri barada ц
· agzapdyk. Ol цrдn akylly, dogry garaэy
·ly ki
·idi, ц
·dengцrьjidi.
Onu
· ц
·den gцrьjiligine degi
·li bir mysal: Seljuk soltany Mдlik
·a ibn Alp Arslan esger зekip, Gaznanyn eэelemek ьзin gelэдrdi we Isfirarda dь
·lдpdi. Muny e
·iden Ybraэym ibn Mesut soltan Mдlik
·any
· serkerdelerine эьzlenip bir hat эazdy. Olara soltan Mдlik
·any tutmak ьзin we ondan halas bolmak ьзin guran meэillerini amala a
·yrmak maksady bilen soltany Gazna эцri
· etmдge hцweslendirendiklerini beэan etdi we olara haэyr-yhsan bagy
· etdi. Iberen зaparyna hem soltana aw mahaly ьstьne hьjьm etmegini emr etdi.
Эa
·ky зapar hem bu emri эerine эetirip, soltany
· ьstьne topulэar we цzi tutulэar. Soltan ondan цzi barada her nдзe sorasa-da, ol jogap bermeэдr. Soltan ony эenзmegi emr edenso
·, ol dil aзyp, hдlki haty soltana berэдr. Soltan Mдlik
·a bu haty okap serkerdelerinden
·ьbhelenip, yzyna gaэdэar. Serkerdeleri цzьnden sowa
·ar цэdьp, olara hem hiз zat aэtmaэar.
Ol her эyl цz eli bilen bir Gurhan эazyp, ony ba
·ga sowgatlar bilen Mekgд ibererdi. Ybraэym
·eэle diэer eken: „Eger atam Mahmydy
· цlьminden so
· kakam Mesudy
· эerine men bolsadym, ьlkдmizi
· i
· зet-gyrasy hem elden зykmazdy. Эцne indi men olary yzyna almakdan ejiz. Sebдbi ol эerleri uly go
·unly hцkьmdarlar eэeledi”.
Onu
· wepatyndan so
· эerine ogly Mesut hцkьmdar boldy. Onu
· lakamy Jelaleddцwledi. Onu
· kakasy Mдlik
·any
· gyzyna цэlenipdi. Nyzamylmьlk bu nika ьзin эьz mь
· dinar зykardy.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl soltan hajylardan alynэan gorag tцlegini эatyrdy.
Bu эyl soltan Mдlik
·any
· ogly Ahmet Merwde wepat boldy. Ol mirasdь
·er
·azada soltandy. Ol 11 эa
·yndady. Bagdatda halypany
· howlusynda adamlar эedi gьnlдp эas tutdular, hiз kim ulaga mьnmedi. Kerhliler o
·a эas tutup, gara geэindiler, gynanз bildirdiler.


482-NJI HIJRI ЭYLY
(16.03.1089 05.03.1090 э.)

SOLTAN MДLIK
·ANY
· MAWERANNAHRY BASYP ALMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl soltan Mдlik
·a Mawerannahry eэeledi.
Munu
· sebдbi hem Samarkandy
· ц
·ki hдkimi
·emsilmьlkь
· dogany Ahmet han ibn Hydyr handy. Ahmet han Mдlik
·any
· aэaly Tьrkan Hatyny
· doganoglanydy. Ol цrдn zalymdy, betniэetlidi. Ilat bilen arasynda dь
·ьni
·mezlik эьze зykypdy. Ilat ony halamaэardy we Mдlik
·a hat эazyp, gizlinlikde onu
· ьstьnden arz-
·ikaэat etdiler. Onu
· gelip
·дheri eэelemegini islediler. Fakyh Abu Tahyr ibn Alak
·apygyny soltana ilзi edip iberdiler. Ol mal-mьlkьni
· kцpdьgi ьзin Ahmet handan gorkэardy. Ol sцwda we haj bahanasy bilen Mдlik
·any
· эanyna geldi. Soltana arz-halyny aэtdy.
·дheri eэelemдge hцweslendirdi.
Soltan hem dessine Samarkandy eэelemek ьзin Yspyhandan эola зykdy.
Soltan heniz Yspyhandaka, onu
· эanyna Rum hцkьmdaryny
· ilзisi geldi. Ol tцlemeli salgydyny getiripdi. Nyzamylmьlk ony hem Mawerannahra alyp gaэtdy. Ka
·gara gelip эetenlerinde, Nyzamylmьlk olara yzyna gaэtmaga rugsat berip
·eэle diэdi: «Taryh kitaplaryny
· Wizantiэa hцkьmdaryny
· soltan Mдlik
·a salgyt tцleэдndigini we ilзini
· bu salgydy soltany
· golastyndaky эerleri gцrьp, hцkьmdaryna aэdyp bermegi, onu
· hem soltandan has gaty gorkmagy we tabynlykdan зykmak hakda pikir hem etmezligi ьзin, Ka
·gary
· derwezelerine зenli getirendigini эazyp, soltandan has hem gorkmaklaryny we зekinmeklerini, biz hakda gьrrь
· etmeklerini isleэдrin».
Soltan Yspyhandan Horasana gaэdanda, дhli
·дherlerdдki esgerlerini toplady. Sansyz-sajaksyz go
·uny bilen derэadan geзdi. Derэadan geзip, Buhara girip, эolugra ol эeri basyp aldy. So
· ol эerden зykyp, ц
·ьnden зykan
·дherleri eэeledi. So
· Samarkanda эцredi. Onu
· niэeti
·дheri
· ilatyny zulumdan halas etmekdi.
·дheri gabady, kynзylyga saldy.
Ahmet han hem
·дheri
· diwarlaryny emirlerine paэlap berdi. Aээar atly diwary bolsa Samarkant muhtesibi bolan bir alawy adama berdi. Ol sцwe
·i
· tarapdary dдldi.
Bu alawy adamy
· ogly Buharada эesir alnypdy. Onu
· kakasyna ogluny
· цlьmi bilen haэbat atyldy. Ol hem sцwe
·den эьz цwьrdi. Bu hem soltany
· bдhbidine boldy. Manjanyk bilen atyp, diwary aldy. Soltany
· esgerlerini
· diwary
· iзine girenlerini gцren Ahmet han gaзyp gizlendi. Ony tutup, boэnuna эьp salyp, soltany
· эanyna getirdiler. Soltan hem o
·a hormat goэup, ony bo
·atdy we Yspyhana iberdi. Эanynda goragзylary bardy. Samarkanda Horezmi
· hдkimi Abu Tahyry hдkim belledi.
Soltan ol эerden Ka
·gara ugrady. Oguzkende эetdi.
·дheri
· derwezesini
· ц
·ьnden derэa akэardy. Ol эerden Ka
·gary
· hцkьmdaryna hat эazyp, цz adyna hutba okalyp, zikge basylmagyny talap etdi. Eger aэaga galsalar, ьstьne зozjakdygyny beэan etdi.
·eэdip, olary hem цzьne tabyn etdirdi. Hдkim soltany
· huzuryna getirildi. Soltan o
·a hormat-sylag goэdy, o
·a nygmatlar berip, Ka
·gary o
·a gaэdyp berdi.
So
· soltan Horasana gaэtdy. Ol Samarkantdan uzakla
·anso
·, ilat we esgerler (ol esgerlere зigiller diээдrdiler) Abu Tahyr bilen o
·u
·madylar we ony kowup зykardylar. Ol hem Horezme gaэtdy.

SAMARKANT HALKYNY
· GAR
·Y ЗYKMAGYNY
· BEЭANY

Зigilleri
· esgerleri
· эolba
·зysyny
· ady Aэneddцwledi. Ol Ka
·gar hцkьmdaryny
· dogany Эakup Tegin bilen habarla
·dy. Onu
· elinde galasy bardy. Onu
· galasyna Atba
·y diэilэдrdi. Aэneddцwle hem Эakuby Samarkanda зagyrdy.
Ikisi birle
·diler, эцne Эakup onu
· bilen i
·ini
· эцremejegini a
·dy. Onu
· ilata zulum edendigini bahana edip, ilaty o
·a gar
·y цjьkdirdi we ony цldьrmek ьзin rugsat aldy. Bu habarlary e
·iden Mдlik
·a yzyna Samarkanda gaэtdy.

SAMARKANDY
· IKINJI GEZEK BASYLYP ALYNMAGY

Samarkandy
· цzьne gar
·y aэaga galandygyny we Aэneddцwlдni
· цldьrilendigini e
·iden Mдlik
·a Samarkanda gaэdyp geldi. Ol Buhara gelende Эakup Samarkantdan gaзyp, Fergana gitdi we цz эurduna bardy.
Onu
· yzynda galan esgerleri soltany
· эanyna aman dilдp geldiler. Ony Tawawys diэen эerde gar
·yladylar. Soltan hem Samarkanda gelip,
·дheri eэeledi. Ol эerde emir Ineri goэup, цzi hem Эakuby
· yzyndan gitdi. Oguzkende baryp dь
·ledi. Esgerlerini hem ony gцzlemдge iberdi.
Soltan Эakuby
· dogany bolan Ka
·gar hanyna hem hat эollap, ony tutmak we цz эanyna ibermek ьзin elinden gelenini etmegini isledi.
·ol mahal Эakuby
· esgerleri o
·a gar
·y aэaga galyp, onu
· hazynalaryny taladylar. Ony dogany Ka
·gar hanyny
· эanyna gaзmaga mejbur etdiler. Muny e
·iden soltan Ka
·gara habar эollady we Эakuby
· Ka
·garda doganyny
· эanyndadygyny bildi. Eger ony цz эanyna ibermese, onda ьstьne зozjakdygyny we цzьne du
·man hasaplajakdygyny aэtdy. Ka
·gar hany, bir tarapdan, soltandan gorkэardy, beэleki tarapdanam, aralarynda hцkьmdarlyk meselesinde зekele
·ik bolan hem bolsa, цzьne sygnan doganyny soltana bermekden зekinэдrdi we utanэardy.
So
· ol dogany Эakuby
· gцzleэдndigini we tussag etmekзidigi hakynda habar эollady. So
· hem ony tutup, ogluny bir topara ba
· edip, kцp sanly sowgat-serpaэlar bilen Эakuby soltany
· эanyna iberdi.
·eэle hem eger soltan Mдlik
·a razy bolsa, bir galada Эakuby
· gцzlerine зi
· sokup ta
·lamaklaryny, eger razy bolmasa, soltana eltip tab
·yrmagyny buэurdy.
Ady agzalan gala baranlarynda Ka
·gar hanyny
· ogly agasyny
· [kakasyny
· doganyny
·] gцzlerine зi
· sokmakзy we kakasyny
· aэdanyny эerine эetirmekзi boldy, Эakuby
· ellerini arkasynda da
·yp, эere эatyrdy. Зi
·i gyzdyryp, gцzlerine sokjak bolanda, erbet goh-galmagal e
·itdiler.
Bu i
·i goэbolsun edip, aralarynda maslahat etdiler, so
· эene зi
· sokmakзy boldular. Эцne kдbirleri mu
·a gar
·y зykdylar. Эakup hem olara: «Ma
·a цz эagdaэy
·yzdan we nдme etmekзi bolэandygy
·yzdan habar beri
·. Eger ma
·a bir zat etse
·iz, pu
·man ederdi
·iz » diэdi.
Эakuba Togrul ibn Эynaly
· segsen parsah uzaklykdan on mь
·lerзe esger bilen gelip, Ka
·garda doganyny talandygyny we ьlkesine gidendigini aэtdylar. Onda Эakup olara: «Ma
·a etjek bolэan zady
·yz, sizi Alla эakynla
·dyrjak i
· dдl. Ьstesine-de, siz muny meni
· doganymy
· emrine uэup, эerine эetirэдrsi
·iz. Onu
· hanlygy gutardy ahyry» diэdi.
·eэle hem Эakup olara kцp mцзberde haэyr-yhsan wada berdi. Olar hem ony goэberdiler.
Soltan bu эagdaэlary, эagny Togrul ibn Эynaly
· eden i
·lerini, Ka
·gara зozup, onu
· hanyny tussag edendigini we цzьni
· эakynla
·magyna garamazdan, Ka
·gary eэelдndigini gцrьp, эagdaэy
· ьэtgemeginden, at-abraэyna zeper эetmeginden зekindi.
·eэle hem eger Togruly
· ьstьne зozsa, onu
· gaзjakdygyny, onu
· yzyndan цzьni
· kowalamajakdygyny we bialaз yzyna gaэtjakdygyny bilэдrdi. Ka
·gar hanyny
· dogany Эakuby
· эagdaэy hem
·eэle эagdaэdady.
Netijede, soltan Tдjilmьlki Эakuby
· эanyna iberip, onu
· bilen arasyny sazlamakзydygyny aэtdy. Tдjilmьlk hem soltany
· aэdэanlaryny эerine эetirdi.
·eэdip, soltan bilen Эakup ylala
·dylar. Soltan hem Horasana gaэtdy.
Эakuby Togruly
· gar
·ysyna goэdy we Togruly
· gьэзlenip, ьlkдni eэelemegine pдsgel boldy. Olary
· her haэsy bir эerde i
· alyp bardylar.

SOLTANY
· HALYPANY
· AЭALY BOLAN GYZYNY
· KAKASYNY
· ЭANYNA GAЭDYP GELMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl soltan halypa habar iberip, gyzyny цz эanyna ibermegini isledi. Onu
· sebдbi
·eэledi:
Soltany
· gyzy kakasyna habar эollap halypadan arz-
·ikaэat etdi. Halypany
· цzьne kдnbir ьns bermeэдndigini aэtdy. Halypa hem soltany
· islegine gцrд aэalyny
· atasy цэьne gitmegine rugsat berdi. Soltany
· gyzy dцrt tirke
·igi
· birinji aэynda эola зykdy. Эanynda halypany
· ogly Abylfazl Japar ibn Muktady Biemrillд hem bardy.
·eэle-de kдbir dцwlet i
·gдrleri hem bardy. Soltany
· gyzyny
· kejebesini
· эany bilen Sagdeddцwle Gцwheraэyn hem-de halypalyk kц
·gьni
· emeldarlary gitdiler. Wezir hem olary эola samak ьзin Nehrewana зenli gaэtdy we yzyna dцndi.
Hatyn Yspyhana gelip, meret aэyna зenli ol эerde galdy we ol эerde эogaldy. Wezir hem onu
· эasyny tutmak ьзin зadyr gurdy. Bagdatdaky we Yspyhandaky
·ahyrlar onu
· ьзin mersiэeler эazdylar.

484-NJI HIJRI ЭYLY
(23.02.1091 11.02.1092 э.)

SOLTANY
· BAGDADA GELMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· oraza aэynda soltan Bagdada geldi. Ol Bagdada ikinji gezek gelэдrdi. Hцkьmeti
· myhmanhanasynda dь
·ledi. Эanyndaky adamlary hem ba
·ga эerlerde эerle
·diler. Dogany Tдjeddцwle Tutu
·, Halaby
· hдkimi Kasymeddцwle Aksungur we beэleki emirler onu
· эanyna geldiler. Bagdatda uly toэ tutuldy. Adamlar Bagdady
· munu
· эaly bezelendigini heniz gцrmдndiler.
·ahyrlary
· kцpьsi bu gijдni wasp edэдn go
·gular эazdylar.

485-NJI HIJRI ЭYLY
(12.02.1092 31.01.1093 э.)

TUTU
·Y
· HUMUSY WE SIRIЭANY
· KENARLARYNDAKY BEЭLEKI
·ДHERLERI EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Soltan Bagdatda gezip эцrkд, dogany Tдjeddцwle Tutu
· Damaskdan, Kasymeddцwle Aksungur Halapdan, Bozan hem Urfadan эanyna geldiler. Soltan olara yzyna gaэtmaga rugsat berenso
·, Aksungur bilen Bozana esgerleri bilen bilelikde
·aэy-fatamy halypasy Mustansyry
· Siriэany
· kenarlaryndaky
·дherlerini eэelemek isleэдn Tдjeddцwle Tutu
·y
· hyzmatyna girmeklerini we bilelikde Mьsьre эцrдp, ol эeri eэelemekleri barada buэruk berdi.
Olar bilelikde Siriэany
· ьstьne эцri
· etdiler. Tutu
· Humusy
· eteginde dь
·ledi.
·дheri
· hдkimi Ibn Mulaэyp hem ol эerdedi. Ibn Mulaэyby
· we neberesini
· musulmanlara эetirэдn zyэany uludy. Olar Humusy gabadylar. Ilaty kyn эagdaэa saldylar. Netijede, Tutu
· Humusy eэeledi. Ibn Mulaэyby we iki ogluny hem эesir aldy. Ol эerden Arka galasyna gitdi we ol эeri hem eэeledi. So
· Efamyэe galasyna эцri
· etdi we ol эeri hem eэeledi. Efamyэede Mьsьr halypasyny
· bir hadymy bardy. Ol iman dilдp galadan dь
·di. Tutu
· hem o
·a aman berdi we Trablusy
· ьstьne эцri
· etdi. Gabawa almak maksady bilen
·дheri
· ц
·ьnde dь
·ledi. Trablusy
· hдkimi Jelalylmьlk ibn Ammar Tutu
·y
· эanyndaky go
·uny
· di
·e hile эoly bilen da
·la
·dyryljakdygyna gцz эetirdi. Ol Tutu
·y
· эanyndaky emirlere habar эollap, Tutu
·y bu niэetinden dдndirmekleri ьзin tagalla etdirjek boldy, эцne olar muny etmediler.
Kasymeddцwle Aksungury
· эanynda Zerrin Kemer atly wezir bardy. Ibn Ammar o
·a ilзi iberdi, o
·a sowgat-serpaэ iberdi, gabawy aэyrmagy ьзin kцmekзi bolmagyny isledi. Ol hem Kasymeddцwle Aksungur bilen bilelikde Tutu
·y
· gabawy aэyrmagy ьзin tagalla etdi. Ibn Ammar Aksungura otuz mь
· dinar pul bilen
·onзarak hem sowgat iberdi.
·eэle hem soltan Mдlik
·any
· Trablusy
· hдkimligini цzьne berэдndigini a
·ladэan permanlar bilen soltany
· ol эerdдki naэyplaryna эardamзy bolup, olar bilen bile i
· alyp barmagy we olar bilen sцwe
· etmekden da
· durmagyny emr edэдn permanlaryny gцrkezdi. Aksungur hem Tдjeddцwle Tutu
·a garap:
Men elinde beэle permanlar bolan adam bilen sцwe
·merin diэdi. Tдjeddцwle hem o
·a gaharlandy we o
·a:
Sen ma
·a tabyn dдlmi? diэdi.
Onda Aksungur o
·a:
Men eger sen soltana gar
·y зykmasa
· we emrine uэsa
· sa
·a tabyn diэip jogap berdi.
Aksungur hem ertesi gьn ol эerden gaэtdy. Tдjeddцwle hem ol эerden gitmдge mejbur boldy we цэkelдp, Trablusdan gaэtdy. Bozan hem цz
·дherine gitdi. Netijede, i
· netijesiz gutardy.

SOLTAN MДLIK
·ANY
· ЭEMENI EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Bagdatdaka soltan Mдlik
·any
· эanyna gelenleri
· biri hem tьrkmenleri
· emiri Зubukdy. Ol Garmysyny
· we onu
· tцweregini
· hдkimidi. Soltan o
·u
· hem цzi bilen Hyjaza we Эemene gitmegini islдpdi. Сubuk Gцwheraэyn Sagdeddцwle bilen ol эerdдki
·дherleri basyp almaga gitmelidi. Emir Tьr
·ek hem olara go
·uldy. Olar Эemene зenli gelip эetdiler. Эemeni basyp aldylar. Эemenlileri erbet taladylar, her hili pyssy-pyjurlygy etdiler. So
· Adeni eэelediler. Emir Tьr
·ek ol эerde kesellдp, эedi gьnden so
· aradan зykdy. Ol эetmi
· эa
·yndady. Ony Bagdada getirip, Abu Hanypany
· guburyny
· эanynda эerlediler. Goэ, Alla o
·a rehmet etsin.

NYZAMYLMЬLKЬ
· ЦLDЬRILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· oraza aэyny
· onuna wezir Nyzamylmьlk Abu Aly Hasan ibn Aly ibn Yshak Nihawendi
· tцwereklerinde цldьrildi. Nyzamylmьlk soltan bilen Yspyhanda gezip эцrdi we Bagdada gelэдrdiler. Wezir Nihawendi
· эakynlaryna gelende, agzaзardan so
·, цz зadyryna barэarka, batynylardan deэlemli bir эa
· эigit
·epagat эa-da kцmek isleэдn эaly bolup o
·a эakynla
·dy we эanyndaky hanjary bilen ony pyзaklap цldьrdi. So
· gaзyp barэarka, aэagy зadyry
· эьpьne ilte
·ip эykyldy, ony tutup, dessine цldьrdiler. Soltan hem Nyzamylmьlkь
· зadyryna gidip, esgerlerini we beэleki adamlaryny kц
·e
·dirdi.
Nyzamylmьlk Alp Arslany
· soltanlygyndan ц
·ki dцwьrde agasy [kakasyny
· dogany] soltan Togrul begi
· dцwrьnde Horasany
· hцkьmdary bolan mahallary wezirliginden da
·gary otuz эyllap wezir boldy. Ol indi garrapdy, 408-nji (1017-1018-nji) эylda dьnэд inipdi.
Nyzamylmьlkь
· цldьrlmegini
· sebдbi
·eэledi:
Nyzamylmьlk agtygy Osman ibn Jemalylmьlki Merwi
· reэisligine belledi. Soltan Mдlik
·a hem uly hyzmatkдrlerinden we uly emirleri
· biri bolan emir Kudany
·ihne hцkmьnde Merwe iberdi. Kudan bilen Osmany
· arasynda bir meselede dь
·ьni
·mezlik we dawa-jenjel зykdy. Bu dawa-jenjel эa
· bolmagy, wezipesine we atasyna daэanyp
·ihnдni tussag etmegi bilen gutarэar. Osman so
·ra Kudany gцэberэдr. Kudan hem arz-
·ikaэat etmek ьзin, gцni soltany
· эanyna gaэtdy. Soltan Mдlik
·a hem Tдjeddцwle we Mejdilmьlk Balasany dagydan wezir Nyzamylmьlke bir hat iberэдr. Soltan hatda
·eэle diээдrdi: «Eger sen ma
·a soltanlykda
·дrik, mьlkьmde ortagym bolsa
·, munu
· hem bir kadasy bardyr. Eger sen meni
· naэybym we ma
·a tabyn bolsa
·, onda naэyplyk we tabynlyk
·ertlerine uэmalysy
·. Seni
· ogullary
· her haэsy bir sebiti eэeledi we uly welaэata hдkim boldy. Munu
· bilen hem kanagat etmдn, dцwlet i
·lerine gary
·yp ba
·ladylar, ony-muny etmдge ba
·ladylar» diэdi we sцzi has hem uzatdy. Olary
· эanynda emir Эelberdi hem bardy. Эelberdi soltany
· эakyn adamlaryndandy we ynamly emirdi. Soltan o
·a: «Olar her nдзe gizleseler-de, Nyzamylmьlkь
· aэdan sцzlerini sen ma
·a эetir» diэdi.
Iberilen topar getirip, haty Nyzamylmьlke berdi. Nyzamylmьlk hem olara: «Soltany
·yza aэdy
·: «Eger meni
· soltanlygy
·da we mьlkь
·de ortakdygymy bilmeэдn bolsa
·, onda bil. Sen bu gьnki mertebд
·e we ykbaly
·a meni
· garaэy
·larym we meэillerim bilen geldi
·. Kakasy цldьrilen gьn i
·lerini nдdip alyp barandygymy neberesinden we beэlekilerden sora, olar pylan we pylan ki
·ilerdir» diэdi we цzьne gar
·y зykanlary
· adyny agzady. So
· bolsa: «O
·a gar
·y зykanlary nдdip tankyt edendigimi эadyna salmaэarmy?
·ol mahal ma
·a эakyn durэardy we gar
·y зykmaэardy. Haзan-da i
·leri эola salanymda, hemmeleri o
·a tabynlyga salanymda, tertip-dьzgьni orna
·dyranymda, эakyn we da
·
·дherleri eэelдnimde, эakyn we da
· hemmeler o
·a tabyn boldy. Indi hem ol meni
· etmedik gьnдlerimi ma
·a эьkleэдr, ma
·a aэdylэan tцhmetleri e
·idip ba
·lady» diэdi. So
· эene-de: «Meni
· adymdan o
·a aэdy
·: «Kellesindaki ol tдji
· barlygy bu dцwet galama baglydyr. Bu ikisini
· ylala
·magy islenilэдn дhli zady
· bagy we дhli gцrnь
· oljany
· sebдbidir. Bu dцweti
· gapagyny эapsam, onu
· tдji hem эok bolar. Eger haэsydyr bir ьэtgetmд we зal
·yry
· kararyna gelen bolsa, onda bu ьэtge
·me amala a
·mazdan, gerek здrelerini gцrsьn. Gapy kakylmazdan ц
·ьrti ba
·yna geljek belalar barada pikir etsin we habardar bolsun» diэdi we sцzi uzatdy. So
· hem olara: «Soltana meni
· aэdan zatlarymdan islдni
·izi aэdy
·. Sebдbi onu
· haэbatlary we эazgarmalary meni gaty gynandyrdy we ejizletdi» diэdi.
Bu topar Nyzamylmьlkь
· эanyndan зykanso
·, ol эerde bolup geзen zatlary soltandan gizlemдge we weziri
· doly tabynlyk iзindedigini we gьnдsizdigini aэtmak meselesinde ylala
·dylar. Hemmesi цэli-цэьne dagady. Gijдni
· эarysy bolupdy. Эelberdi gцni soltany
· эanyna gitdi we bolup geзenleri o
·a gьrrь
· berdi. Topardaky beэleki adamlar ertir irden soltany
· эanyna geldiler, soltan olara gara
·yp otyrdy. Olar Nyzamylmьlkь
· цtьnз sorandygyny, tabynlykda dowam edэдndigini aэtdylar. Soltan olara: «Nyzamylmьlk beэle diэmedi. Ol
·eэle diэdi» diэip, дhli bolan zatlary aэdyp berdi.
Olar Nyzamylmьlkь
· hakyny we geзmi
·dдki eden hyzmatlaryny gцz ц
·ьnde tutup, muny gizlin saklamagyny haэy
· etdiler. Эцne so
·unda Nyzamylmьlke gar
·y kдbir дtiэaзlyk i
·leri gцrlьp ba
·landy we ol цldьrilip, bu i
· tamam boldy. Nyzamylmьlkь
· цlьminden otuz bд
· gьnden so
· soltan Mдlik
·a hem цldi.
·eэdip dцwlet dagady, gylyз эere gaзdy. Nyzamylmьlkь
· sцzi onu
· keramatyna эoruldy.

·ahyrlar Nyzamylmьlk barada birnдзe mersiэe эazdylar. Nyzamylmьlk barada aэdylanlary
· i
· me
·hurlaryny
· biri hem
·ibleddцwle Mukatyl ibn Atyээany
·
·u jьmleleridir:

Nyzamylmьlk Allany
· abraэ dьrьdi,
Zaman onu
· beэik gadryn bilmedi.

Wepalylygy ьзin Alla hem ony,
Эene sadabynayzyna saldy.

Цldьrilenden so
· biri Nyzamylmьlki dьэ
·ьnde gцrэдr we ondan:
Эagdaэlary
· nдhili? – diэip soraэar.
Ol hem:
Kellдme demir hanjar bilen urulmadyk bolsady (цldьrilme hadysasy), дhli i
·lerim zerarly soraga зekilerdim diэip jogap berenmi
·.

SOLTAN MДLIK
·ANY
· ЦLЬMINI
· BEЭANY
WE O
·A DEGI
·LI KДBIR BEЭLEKI MAGLUMATLAR

Soltan Mдlik
·a Nyzamylmьlk цleninden so
· Bagdada gaэdyp, oraza aэyny
· эigrimi dцrdьne
·дhere girdi. Wezir Amydyddцwle ibn Juheэr ony gar
·ylady. Tдjilmьlk uly ukyba eэedigini gцrkezdi. Soltan Tдjilmьlk ьзin wezirlik halatlaryny
· taээarlanmagyna emr berdi. Nyzamylmьlki
·ugullan oldy. Halatlar taэar bolanso
·, olary geэip, wezirlik wezipesine зykmakdan ba
·ga zat galmandy.

·ol mahal soltan awa зykdy we baэram aэyny
· ьзьne syrkawlap geldi. Onda цlьm alamatlary gцrnьp ba
·lady. Mьlkьni
· gi
·ligi we esgerlerini
· kцplьgi ony цlьmden halas edip bilmedi.
Ol aw etini iэenso
·, syrkawlady we gan aldyrdy. Keseli agyrla
·dy. Gyzgyny galyp, ony эakyp-эandyryp barэardy. Ol anna gijesi wepat boldy. Meret aэyny
· 15-i gьnьdi.
Soltan Mдlik
·a hassalygy agyrla
·anso
·, dцwlet emeldarlary onu
· mal-mьlkьni halypalyk kц
·gьne дkitdiler. Soltan эogalanso
·, «Jelaly Hatyn» lakamly aэaly Tьrkan Hatyn onu
· цlьmini gizledi we jesedini saklady. Halypa Muktady Biemrillд soltany
· gyzyndan bolan ogly Japary halypany
· эanyna iberdi. Soltany
· tabydyny alyp, Bagdada tarap эola зykdy. Emirlere gizlinlikde mal-mьlk paэlady we ogly Mahmydy goldajakdyklary barada olara lebiz etdirdi. Bu i
·leri Tьrkan Hatyny
· adyndan Tдjilmьlk эerine эetirэдrdi. Tьrkan Hatyn so
· Mosuly
· emiri bolan Kywameddцwle Kьrbugany soltany
· mцhьri bilen Yspyhana iberdi. Kьrbuga galany
· goragзysyny
· a
·ak dь
·megini isledi we
·дheri eэeledi. Munu
· soltany
· emridigini aэtdy.
Mдlik
·a эaly jynaza namazy okalmadyk we hiз kimi
· dady-perэat etmedik ba
·ga, soltany e
·idilen dдldir.
Soltan Mдlik
·a 447-nji эylda doguldy. Beden taэdan sagdyndy, daэaw we gцrmegeэdi. Hytaэ serhetlerinden Siriэa kenarlaryna, demirgazykdaky yslam ьlkelerini
· i
· зet-bujaklaryndan Эemen эurduny
· i
· зet gyrak-bujaklaryna зenli uzalan meэdanda adyna hutba okatdy. Wizantiэa hцkьmdarlary o
·a jizэe tцlediler. Nдme islese,
·onam эerine эetirerdi. Onu
· hцkьmdarlyk эyllary umumy parahatзylyk we adalat iзinde geзdi.
Soltan Mдlik
·any
· nusgalyk hдsiэetlerini
· biri hem
·u эagdaэdyr: «Dogany Teke
· Horasanda цzьne gar
·y aэaga galanso
·, ony эatyrmak ьзin gidende, Aly ibn Musa Ryzany
· Tusdaky gьmmezine baryp zyэarat etdi. Gьmmezden зykanso
· Nyzamylmьlkden:
Nдme diэip dileg etdi
·? diэip sorady.
Ol hem:
Allany
· seni эe
·iji etmegi ьзin dileg etdim diэdi.
Soltan Mдlik
·a bolsa:
Men beэle dileg etmedim. «Eэ, Allam! Haэsymyz musulmanlar ьзin haэyrly bolsak, ony эe
·iji et!» diэip dileg etdim diэdi.
Rowaэat edilmegine gцrд, bir daэhan aglap, soltan Mдlik
·any
· эanyna geldi, ondan kцmek isledi. Ol:
Birnдзe dirhemim bardy, o
·a-da bir garpyz aldym. Ba
·ga pulum эokdy. Ьз sany tьrk menden ol garpyzy gьэз bilen aldy diэdi.
Soltan hem o
·a:
Otur diэdi.
So
· bolsa bir hyzmatkдre: «Meni
· garpyz iэesim gelэдr (wagt цэlдn mahalydy)» diэdi we esgerlerden garpyz getirmegini sorady. Hyzmatkдr hem gidip bir garpyz getirdi. Soltan garpyzy kimden alan bolsa,
·ol adamy-da getirmegini isledi. Эa
·ky adam gelenso
·, soltan ol esgerden:
Bu garpyzy nireden aldy
·? diэip sorady.
Esger hem:
Gullarym getirdi diэdi.
Soltan onu
· gullaryny
· эanyna getirilmegini emr etdi. Esger hem gidip olary
· gaзmalydyklaryny aэtdy, so
· bolsa «Olary tapmadym» diэdi. Soltan daэhana garap: «Sen
·u gulumy al, дkit. Men garpyza derek sa
·a muny bagy
· etdim. Senden garpyzy alanlary hem tapyp getir. Eger ony goэberдэse
·, walla, onda kellд
·i alaryn» diэdi.
Daэhan ol guly alyp gitdi. Gul эolda o
·a ьз эьz dinar berip, ondan azat boldy. Daэhan so
· soltany
· эanyna gelip: «Ony ьз эьz dinara цzьne satdym» diэdi. Soltan ondan:
Sen mu
·a razymy? diэip sorady. Ol hem:
Hawa diэdi. Soltan hem: «







Onda razy hцkmьnde git» diэdi.
Ba
·ga bir rowaэatda aэdyly
·yna gцrд, soltany
· emirlerinden biri Hyratda Abdyrahman atly bir alymy
· цэьne myhman bolupdyr. Bu emir serho
· эagdaэda bir gьn soltana:
Abdyrahman
·erap iзэдr, butlara зokunэar, haramy halal hasaplaэar diэdi.
Эцne soltan ynanmady. Ertesi gьn ol emir aзyldy. Soltan gylyjyny eline alyp, ol emire:
Pylan adam barada ma
·a hakykaty aэt, эogsam цldьrerin diэdi.
Emir hem soltandan aman diledi. Soltan hem o
·a aman berdi. Onda emir:
Abdyrahmany
· gowy цэi we owadan aэaly bardy. Seni
· ony цldьrmegi
·i isledim,
·eэdip hem men onu
· цэьni we aэalyny almak isledim diэdi.
Soltan hem ol emiri эanyndan kowdy. Abdyrahman barada aэdylanlara ynanmandygy ьзin, Alla
·ьkьr etdi we kцp mцзberde sadaka paэlady.

MДLIK
·ANY
· OGLY MAHMYDY
· HЦKЬMDARLYGYNY
·
WE ONU
· ULY OGLY BERKЭARYGY
· HЦKЬMDARLYGYNA ЗENLI BOLAN HADYSALARY
· BEЭANY

Эokarda hem aэdy
·ymyz эaly, soltan Mдlik
·a aradan зykanso
·, aэaly Tьrkan Hatyn onu
· цlьmini gizlin tutupdy. So
· emirlere gizlinlikde цzьni
· dцrt эa
·ly ogly Mahmydy
· hцkьmdarylygyna razylygyny bildirdi. Halypa hem hat эazyp ogluny
· adyna hutba okalmagyna razy boldy, эцne kдbir
·ertleri goэdy. Ol
·erte gцrд, hutba halypany
· adyna okalmalydy, soltanlyk Mahmydy
· adyna, go
·un serkerdeligi, эurdu
· we ilaty
· dolandyry
·y emir Inere degi
·li bolmalydy, ol bu meselede Tдjilmьlkь
· gцrkezmelerinden ugur almalydy. Hдkimleri bellemek we salgyt эygnamak i
·leri hem Tдjilmьlke degi
·li bolmalydy. Dцwleti Tьrkan Hatyny
· adyndan эцreden
·ahsyэet – bu Tдjilmьlkdi.
Halypany
· bu
·ertleri цzьnde jemleэдn haty Tьrkan Hatyna gelip эetende, ol bulary kabul etmek islemedi. Onda o
·a: «Seni
· oglu
· heniz зaga,
·erigat onu
· hцkьmdarlygyny kanuny hasaplamaэar» diэildi. Bu meselede Tьrkan Hatyna bulary aэdan Ymam Gazalydy. Tьrkan Hatyn Gazalyny
· bu sцzlerinden so
·, halypany
·
·ertlerini kabul etdi we o
·a boэun egdi. So
· ogluny
· adyna hutba okatdy we o
·a Nasyreddьnэд weddin diэip, lakam goэdy. Hutba baэram aэyny
· эigrimi ikisine anna gьni okaldy. Mekge-Medinede hem Mahmydy
· adyna hutba okaldy.
Soltan Mдlik
·a эogalanso
·, Tьrkan Hatyn soltany
· i
· uly ogly Berkэarygy tussag etmek ьзin Yspyhana adam iberdi. Onu
· ogly Mahmyt bilen soltanlyk meselesinde bдsle
·meginden зekinэдrdi. Berkэaryk tussag edildi. Эцne soltan Mдlik
·any
· цlьm habary эaэranso
·, Nyzamylmьlkь
· gullary Yspyhanda Nyzamylmьlke degi
·li эarag ammaryna зozdular, дhli эaraglary aldylar we gozgala
·a ba
·ladylar. Berkэarygy hem zyndandan зykaryp, onu
· adyna hutba okadyp, hцkьmdar saэladylar. Berkэarygy
· ejesi Zьbeэda Зagry begi
· ogly Эakutyny
·, эagny Mдlik
·any
· agasyny
· gyzydy. Zьbeэda Hatyn Mahmydy
· ejesi Tьrkan Hatyny
· цz ogly Berkэaryga erbetlik etmeginden gorkэardy. Эцne Nyzamylmьlkь
· gullary ony bu gaэgydan dyndardylar.
Tьrkan Hatyn Bagdatdan Yspyhana gaэtdy. Esgerler hem Tдjilmьlkden цzlerine pul talap etdiler, ol hem olara sцz berdi. Olar Berjin galasyna baranlarynda, Tдjilmьlk mal-mьlk aljak diэip gala girdi, so
· Tьrkan Hatyna gar
·y gidip we esgerlerden gorkup, ol galadan зykmady. Esgerler hem ondan aэrylyp, hazynany taladylar, эцne hiз zat tapmadylar. Sebдbi ol hemme zady ц
·ьnden meэilnama gцrд gurapdyr we hazynany gizlдpdir.
Tьrkan Hatyn Yspyhana baranda, Tдjilmьlk onu
· yzyndan эetdi we galany
· hдkimini
· цzьni tussag edendigini we ondan gaзyp gaэdandygyny aэdyp, цtьnз sorady.
Berэaryk barada aэtsak, Tьrkan Hatyn bilen ogly Mahmyt Yspyhana эakynla
·anlarynda, ol Nyzamylmьlkь
· gullary bilen Yspyhandan зykyp, Reэe tarap gaэtdy. Nyzamylmьlkь
· tarapdarlaryndan bolan Дrgu
· hem olara go
·uldy. Эanynda hem birnдзe emir bardy. Olar gullar bilen ylala
·yp, birle
·diler. Olar Tдjilmьlki halamaэardylar,
·onu
· ьзinem Berkэarygy goldadylar. Sebдbi Tдjilmьlk Nyzamylmьlkь
· du
·manydy we onu
· цlьminde gьnдkдrlenэдrdi. Nyzamylmьlke degi
·li esgerler bilele
·enso
·, Taberek galasyny gabap, gьэз bilen eэelediler. Tьrkan Hatyn hem Berkэaryk bilen sцwe
·mek ьзin olary
· ьstьne esger iberdi. Iki go
·un Berujerdi
· tцwereginde sцwe
·e ba
·ladylar. Tьrkan Hatyna degi
·li esgerleri
· we emirleri
· kцpьsi Berkэarygy
· tarapyna geзdiler we onu
· hцkьmdarlygyny kabul etdiler. Bulary
· arasynda emir Эelberdi, Kьmь
·tegi Jandar dagylar bardy.

·eэdip, olar has hem gьзlendiler. Gurban aэyny
· so
·ky on gьnьnde bulary
· arasynda aэylganз sцwe
·ler boldy. Netijede, Tьrkan Hatyn эe
·lip, Yspyhana gaэtdy. Berkэaryk hem olary
· yzyndan gaэdyp, olary Yspyhanda gabawa aldy.

TДJILMЬLKЬ
· ЦLDЬRILMEGINI
· BEЭANY

Tдjilmьlk Tьrkan Hatyny
· tarapyndady we ol hem sцwe
·e go
·ulypdy. Ol sцwe
·den so
· Berujerde gaзdy, ony ol эerde tutdular we Berkэarygy
· эanyna getirdiler. Berkэaryk
·ol mahal Yspyhany gabap эцrdi. Ol Tдjilmьlkь
· ukyply adamdygyny bilэдrdi,
·onu
· ьзinem ony цzьne wezir bellemekзi bolэardy.
·ol mahal Tдjilmьlk hem Nyzamylmьlkь
· emirlerini kц
·e
·dirmek we olary цz tarapyna зekmek ьзin i
·e giri
·di. Olara mal-mьlkden ba
·ga iki эьz mь
· dinar paэlady.
·eэdip, olary
· gцwnьnden turdy.
Bu habar Nyzamylmьlkь
· naэyby Osmana gelip эetende gahary geldi. Dessine Nyzamylmьlkь
· gullaryna ganhory
· цlьminden ba
·ga zada razy bolmazlyklaryny tab
·yrdy. Gullar hem Osmany
· aэdanyny etdiler we Tдjilmьlki bцlek-bцlek edip ta
·ladylar. Bu hadysa 486-njy эyly
· a
·yr aэynda bolup geзdi. Onu
· barmaklaryny
· birini Bagdada alyp gitdiler.

486-NJY HIJRI ЭYLY
(01.02.1093 20.01.1094 э.)

YZZYLMЬLK IBN NYZAMYLMЬLKЬ
· BERKЭARYGA WEZIR BOLMAGY

Yzzylmьlk Abu Abdylla Hьseэin ibn Nyzamylmьlk Horezmde эa
·aэardy. Ol hem Horezme, hem-de ol эerlere hдkimdi. Horezmi
· dцwlet i
·leri ondan soralэardy. Kakasy цldьrilmezden ц
·ьrti soltana hyzmat etmek maksady bilen onu
· эanyna gelipdi.
·ol mahal Nyzamylmьlk-de, Mдlik
·a-da эogaldy. Yzzylmьlk
·ondan bдri Yspyhanda эa
·aэardy.
Berkэarygy
· esgerlerini
· kцpьsi Nyzamylmьlke degi
·li gullar boup, Yspyhany gabanso
·, Yzzylmьlk hem doganlary bilen Yspyhandan зykdy. Berkэaryk ony цz эanyna зagyrdy we o
·a sylag-hormat goэup, ony цzьne wezir belledi.

TUTU
· IBN ALP ARSLANY
· ЭAGDAЭYNY
· BEЭANY

Tutu
· ibn Alp Arslan Damasky
· we onu
·
·дherlerini
· hдkimidi. Mдlik
·any
· цlьminden so
·, soltanlygy
· цzьne berilmegi ьзin Damaskda taээarlyk gцrьp ugrady. Esgerlerini эygnady we Halap tarapyna эцredi. Ol эerde Kasymeddцwle Aksungur bardy. Aksungur Mдlik
·any
· ogullaryny
· arasyndaky dь
·ьni
·mezligi gцrьp, цzьni
· hem Tutu
·y
· ц
·ьnde durup bilmejekdigine gцzi эetip, onu
· bilen эara
·dy. Aksungur Antakyэany
· hдkimi Эagysyэana, Urfa we Harrany
· hдkimi Bozana ilзi iberip, Mдlik
·any
· ogullaryny
· arasyndaky dawa sebдpli, Tдjeddцwle Tutu
·a boэun bolmaklaryny maslahat berdi. Olar hem razy boldular we go
·uldylar. Цz
·дherlerinde Tutu
·a hutba okatdylar. So
· Rahba gitdiler we ol эeri gabadylar. Bu эyly
· a
·yr aэynda Rahba eэe boldular. Tutu
· цzьni gara
·syz soltan diэip yglan etdi.

TUTU
·Y
· DIЭARBEKIRI, GENJДNI EЭELДP,
·AMA GAЭDYP GELMEGINI
· BEЭANY

Arap эurtlaryndaky i
·lerini birэьzli eden Tдjeddцwle Tutu
· Mosuly we tцwereklerini eэeledi. So
· dцrt tirke
·igi
· ikinji aэynda Diэarbekire gaэtdy. Maээafarykyny we Diэarbekiri Ibn Merwany
· elinden aldy. Ol эerden hem Genjд gaэtdy. Onu
· habaryny doganyny
· ogly Rukneddin Berkэaryk e
·itdi. Ol hem Reэ, Hemedan эaly birnдзe эerleri basyp alypdy. Ol agasyny
· ц
·ьnden, цz
·дherlerini goramaga зykdy. Iki go
·un эakynla
·anlarynda Kasymeddцwle Aksungur Bozana: «Biz bu adama (Tutu
·a) цz hojaэynymyzy
· neberesine nдme edэдndigini gцrmek ьзin boэun bolduk ahyry. Indi bolsa onu
· ogly эьze зykdy. Men onu
· tarapynda bolmak isleэдrin» diэdi.
Olary
· ikisi Tutu
·dan aэrylyp, Berkэaryga go
·uldylar. Muny gцren Tutu
· hem
·ama tarap gaэtdy.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyly
· meret aэynda Berkэarygy
· daэysy we soltan Mдlik
·any
· agasy Ysmaэyl ibn Эakuty ibn Dawudy цldьrildi.
Bu эyl Tutu
· Mosuly araplary
· elinden aldy. Bu эyl Mьsьr
·aэy-fatymy go
·uny Sury gabawa aldy we eэeledi.
Bu эyly
· oraza aэynda soltan Berkэaryk emir Эelberdini цldьrdi. Эelberdini
· kakasy soltany
· uly emirlerini
· biridi. Ol soltany
· ejesi barada erbet sцzleri aэdypdy.

487-NJI HIJRI ЭYLY
(21.01.1094 10.01.1095 э.)

BERKЭARYGA HUTBA OKALMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· a
·yr aэyny
· onuna anna gьni Bagdatda soltan Berkэaryk ibn Mдlik
·a ьзin hutba okaldy. Ol 486-njy эylda gelipdi. Ol halypany
· эanyna цz adyna hutba okalmagy ьзin ilзi iberdi. Bu kabul edildi we onu
· adyna hutba okalyp, Rukneddin lakamyny berdiler.
Berkэaryga berlen halatlary wezir Amydeddцwle ibn Juyeэr getirdi. Soltan halatlary geэdi. Halypa hem Berkэarygy
· soltanlygyny tassyklady. Эцne bu tassyklamadan so
·, halypany
· birden эьregi durdy we эogaldy, эerine hem ogly Muztazhir Billд halypa boldy. Berkэaryk bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· ikinji aэyna зenli bu эerde bolup, so
· Mosula gaэtdy.

KASYMEDDЦWLE AKSUNGURY
· ЦLDЬRILMEGINI
· WE TUTU
·Y
· JEZIRД, DIЭARBEKIRE, GENJД, HEMEDANA EЭE BOLUP, BAGDATDA O
·A HUTBA OKALMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· ьзьnji aэynda,
·u wagtky Mosuldaky
·ehit Ze
·
·i ibn Aksungury
· nesli bolan hцkьmdarlary
· atasy Kasymeddцwle Aksungur цldьrildi.
Sebдbi hem
·eэledi: Tдjeddцwle Tutu
· Genjeden derbi-dagyn edilip gelenso
·, yzygiderli esger эygnady. Onu
· esgerleri diэse
· kцpeldi. Bu эyl ol soltanlygy eэelemek ьзin Damaskdan Halaba tarap эola зykdy. Muny e
·iden Kasymeddцwle Aksungur bilen Bozan gьэзlerini birle
·dirdiler. Soltan Berkэaryk hem olara Mosuly
· hдkimi emir Kьrbuga bilen go
·un iberdi. Aksungur, Bozan we Kьrbuga ьзьsi bilele
·enso
·lar, Tutu
·y
· ьstьne зozdular. Olar Halaba alty parsah uzaklykda bolan Tel soltany
· golaэynda Nehr Sebin diэen эerde Tutu
· bilen sцwe
·e ba
·ladylar. Sцwe
·de Aksungury
· ganaty derbi-dagyn bolup gaзdy. Цzi hem tutulyp, эesir alyndy we Tutu
·y
· эanyna getirildi. Tutu
· Aksungura:
Eger sen meni эe
·en bolsa
·, nдme ederdi
·? diэdi.
Aksungur:
Цldьrerdim diэdi.
Tutu
·:
Men hem sa
·a ma
·a bermekзi bolan jeza
·y berэдrin diэdi we ony цldьrdi.
Tutu
· Aksungury цldьrenso
·, Halaba tarap gaэtdy. Kьrbuga bilen Bozan ondan ц
·ьrti Halaba bardylar. Olar
·дheri Tutu
·dan goradylar. Tutu
· Halaby gabawa aldy we tд ol эeri eэeleэдnзд, ol эerden aэrylmady.
·erif galasynda эa
·aэanlar ol эeri Tutu
·a berdiler. Tutu
· ol эerden girip, Bozany we Kьrbugany эesir aldy. Tutu
· Bozany
· golastyndaky Harran we Urfa
·дherlerini цzьne bermegini isledi. Эцne ol razy bolmady. Tutu
· hem Bozany
· kellesini aldy.
·дherleri
· ikisini hem eэeledi.
Kьrbugany bolsa, Humusa iberip, tussag etdi. Kьrbuga Tutu
· цldьrilenso
·, onu
· ogly Mдlik Ryzwan tarapyndan erkinlige goэberilэдnзд, zyndanda эatdy.
Tutu
· Harrany we Urfany eэelдnso
·, Jezirд gidip, ol эeri hem eэeledi. So
· Hemedana baryp, ol эeri eэeledi. Ol эerde Nyzamylmьlkь
· ogly Fahrylmьlki gцrdi. Fahrylmьlk
·ol mahal Horasandady we soltan Berkэaryga hyzmat etmek maksady bilen ol эere gelipdi. Mahmyt ibn soltan Mдlik
·any
· Yspyhandaky serkerdelerinden bolan emir Kamaз Fahrylmьlkь
· emlдgini talapdy. Fahrylmьlk hem ondan gaзyp, Hemedana gelipdi. Tutu
· ц
·ьrti ony цldьrmek isledi, эцne Эagysyэan onu
· ьзin
·epagat isledi we Tutu
·a ilaty
· Nyzamylmьlki halaэandygy ьзin, цzьne wezir bellemegini maslahat berdi. Tutu
· hem muny kabul etdi we ony цzьne wezir belledi. So
· ol Diэarbekiri we Ahlaty eэelдp, ol эerden hem Genjд gidip, ol эeri
· hemmesini eэeledi.
Tutu
· so
· Bagdada ilзi iberip, halypa Muztazhir Billдden цzьni
· adyna hutba okalmagyny isledi.
·ol mahal Bagdady
·
·ihnesi Aэtegin Jepdi. Ol hem bu meselede эer depip durdy. Ahyvry Berkэarygy
· agasyndan Tutu
·dan эe
·lendigi barada habar gelenso
·, bu teklip kabul edildi.

BERKЭARYGY
· AGASY TUTU
· TARAPYNDAN DERBI-DAGYN EDILMEGINI
· WE YSPYHANY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· baэram aэynda Berkэaryk agasy Tutu
· tarapyndan derbi-dagyn edildi. Berkэaryk Nasibinde gezip эцrkд, agasyny
· Genjд gelэдndigini e
·idip, Nasibinden зykyp ugrady. Mosuly
· эokarsyndan Dejle derэasyny geзdi we Erbile gitdi. Ol эerden hem Surhap ibn Bedri
·
·дherine gaэtdy. Onu
· agasy bilen arasynda dokuz parsah galypdy. Berkэarygy
· di
·e mь
· esgeri bardy. Agasyny
· bolsa elli mь
· go
·uny bardy.
Agasyny
· serkerdesi emir Эakup ibn Abak Berkэarygy
· ьstьne зozdy we ony derbi-dagyn etdi. Onu
· da
·-tцweregini talady. Onu
· эanynda di
·e Porsuk, Kьmь
·tegin Jandar we Эaryk эaly uly emirler galdy. Berkэaryk Yspyhana gaэtdy. Berkэaryk Yspyhana эakynla
·anda, dogany Mahmyt onu
· ц
·ьnden зykyp gar
·y aldy.

·ol mahal Berkэarygy
· dogany Mahmydy
· ejesi Tьrkan Hatyn эogalandygy ьзin,
·дherdдkiler Berkэarygy
·дhere girizmediler. Эцne so
· ony hile bilen tutmak ьзin, Yspyhana girmegine rugsat berdiler. Berkэaryk
·дhere эakyn gelende, dogany Mahmyt ony gar
·y aldy. Berkэaryk
·дhere girenso
·, onu
· da
·yny gabadylar. Edil
·ol mahal Mahmyt gyzzyrma keseline эolukdy. Emirler Berkэarygy
· gцzьne зi
· sokmak islediler. Эцne Mahmydy
· tebibi Emineddцwle Ibn Tilmiz olara: «Mдlik Mahmyt
·u mahal kesellдp эatyr, gutuljaga hem me
·zemeэдr. Gцrэдn welin, siz, Tutu
·y
· ьlkдni eэelemegini isleэдn эaly. Eger islemeэдn bolsa
·yz, onda howlukma
·! Sebдbi eger Mahmyt эogalaэsa, onda Berkэarygy soltan saэlarys. Eger Mahmyt sagalaэsa welin, onda зi
· sokmak sizi
· ygtyэary
·yzdadyr» diэdi.
Mahmyt baэram aэynda эogaldy. Berkэaryk doganyny
· эasyny tutdy.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl Mьsьr go
·unyny
· serkerdesi Emiriljuэu
· Bedriljemaly Mьsьrde эogaldy. Эa
·y segsenden geзipdi.
Bu эyl dцrt tirke
·igi
· birinji aэynda soltan Berkэaryk agasy Teke
·i bogup цldьrtdi. Onu
· ogluny hem kakasy bilen bilelikde эok etdi. Soltan Mдlik
·a ц
· цzьne gar
·y aэaga galan Teke
·i tutup, gцzlerine зi
· sokupdy we Tikrit galasynda zyndana salypdy. Berkэaryk soltan bolanso
·, ony Bagdada эanyna getirtdi. Nirд gitse, ony hem эany bilen alyp gitdi. So
· Berkэaryk agasy Tutu
·y
· ony цz эanyna зagyrэandygy baradaky haty ele saldy. Ba
·ga bir rowaэata gцrд, Teke
· Balha gitmдge niэetlenэдrdi. Sebдbi balhlylar ony soltan etmek isleэдrdiler.
·onu
· ьзinem Berkэaryk ony цldьrdi. Teke
· boglup цldьrilenso
·, jesedini Samarradan Bagdada alyp gitdiler we Abu Hanypany
· эanynda эerlediler.
Bu эyl dцrt tirke
·igi
· dцrdьnji aэynda emir Iner bilen Gurt begi
· ogly Turan
·any
· arasynda sцwe
· bolup geзdi. Mahmyt ibn Mдlik
·any
· ejesi Tьrkan Hatyn Jelalyэe go
·un bilen emir Ineri Pars sebitini Turan
·any
· elinden almak ьзin iberipdi. Эцne emir Iner Pars sebitini gowy dolandyryp bilmedi,
·onu
· ьзinem esgerler ondan aэrylyp, Turan
·a go
·uldylar we emir Ineri derbi-dagyn etdiler. Turan
·a bu hadysadan bir aэ so
·ra sцwe
· mahaly degen bir ok zerarly эogaldy.
Bu эyly
· oraza aэynda Tьrkan Hatyn Jelalyэe эogaldy. Tьrkan Hatyn tьrkmen han Afrasyэaby
· neslinden Tamgaз hany
· gyzydy.

488-NJI HIJRI ЭYLY
(11.01. 30.12.1095 э.)

SAMARKANDY
· HЦKЬMDARY AHMET
HANY
· ЦLDЬRILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· a
·yr aэynda Samarkandy
· hцkьmdary Ahmet han цldьrildi. Esgerleri ony halamaэardylar we ony «zyndyk» hasaplaэardylar.
Onu
· sebдbi
·eэledi: soltan Mдlik
·a Samarkandy eэelдp, Ahmet hany эesir alanso
·, deэlemli bir topary o
·a gцzegзilik etmegi tab
·yrdy. Bu deэlemliler hem o
·a цz ynanзlaryny kabul etdirmek ьзin tagalla etdiler. Ahmet han Samarkanda gaэdyp gelenso
·, dinsizligini a
·ladэan kдbir zatlary gцrnьp ba
·lady. Adamlary hem onu
· bu hal-hereketlerini halaman, ony цldьrmдge niэetlendiler. Ka
·an galasyny
· goragзysy Togrul Эynal begi
· Ahmet han bilen sцwe
·mek ьзin, gozgala
· turuzmagyny haэy
· etdiler. Netijede, ony цldьrmдge pursat tapyljakdy. Togrul Эynal beg hem gozgala
· turuzdy. Ahmet han gelip galany
· ц
·ьnde dь
·lдnso
·, esgerler bu mьmkinзiligi amatly pursat hasaplap, ony tutdular we Samarkanda yza gaэtdylar. Kazylary we alymlary зagyrdylar. Kazyэetde ony zyndyk diэip gьnдkдrlediler. Эцne Ahmet han muny inkдr etdi. Bir tarap hem mu
·a
·aэat boldy. Alymlar hem onu
· цldьrilmegine pitiwa berdiler we ony bogup цldьrdiler. Эerine agasy Mejdi geзirip, o
·a tabyn boldular.

ЭUSUP IBN ABAK BAGDATDA

Bu эyly
· sapar aэynda Tutu
· Эusup ibn Abak Tьrkmeni Bagdada
·ihne belledi we Bagdada iberdi. Эцne onu
· эanynda tьrkmenler bardy. Ony Bagdada goэbermediler. Onu
· gar
·ysyna Sadaka ibn Mezэet зykdy. Ol Hillдni
· hдkimidi. Onu
· Tutu
· bilen arasy эokdy, o
·a hutba okatmaэardy. Ibn Abak Sadakany
· gelэдndigini e
·idip, Horasan эoluna зykyp, Bajisrany talady. Bagkubada esgerler bilen зakny
·dy. Olary hem эe
·di we
·дheri talady. Onu
· эanyndaky tьrkmenleri
· sany has hem kцpeldi. Ol Bagdada gaэdyp geldi.
Sadaka Hillд gaэdyp gelenso
·, Эusup ibn Abak Bagdada girdi. Ol Bagdady talamak isledi. Эцne onu
· эanyndaky emirleri
· biri mu
·a pдsgel boldy. So
· o
·a Tutu
·y
· цldьrilenligini
· habary geldi. Ol hem Bagdatdan Mosula, so
· hem Halaba gaэtdy.

BERKЭARYK BILEN TUTU
·Y
· ARASYNDAKY SЦWE
·I
· WE TUTU
·Y
· ЦLDЬRILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· sapar aэynda Tutu
· ibn Alp Arslan цldьrildi. Munu
· sebдbi hem, ol soltan Berkэarygy derbi-dagyn edipdi. So
· ol эerden Hemedana gaэdypdy. O
·a emir ahyr hem go
·ulypdy. Tutu
· ol эerden gaэdanda, ol hem Tutu
·y
· hazynalaryny ele salmak ьзin, onu
· yzyna go
·uldy. Tutu
· gaэdyp gelip, ony эazgardy. So
· o
·a aman berip, onu
· bilen bile gaэtdy.
Tutu
· Berkэarygy
· kesellдndigini e
·itdi we Yspyhana эцredi. Emirahyr hem Jerbezekany basyp almakзy bolэandygyny aэdyp, ondan rugsat aldy. Tutu
· o
·a rugsat berdi. Ol hem Yspyhana gelip, Tutu
·y
· gelэдndigini habar berdi.
Tutu
· hem bu эagdaэy e
·idip, Jerbezekany talady we Reэe gitdi. Yspyhandaky emirlere hat эazyp, цzьne boэun bolmaklaryny isledi.
Emirler so
· Berkэaryk bilen Yspyhandan зykyp ugradylar we Jerbezkana эetenlerinde, hemme эerlerden esgerler gelip, ony gar
·yladylar. Olary
· sany otuz mь
·e эetdi. Olar Reэi
· golaэynda bir эerde зakny
·dylar. Tutu
·y
· esgerleri derbi-dagyn boldy. Цzi hem эaralanyp, цldьrildi. Aэdyly
·yna gцrд, Tutu
·y Halaby
· hдkimi Aksungury
· aryny almak ьзin цldьripdir.
Wezir Fahrylmьlk ibn Nyzamylmьlk hem эesir alyndy we bu sцwe
·de Tutu
·y
· эanyndady. Sцwe
·den so
· ony goэberdiler.

KAKALARYNY
· ЦLЬMINDEN SO
· OGULLARY MДLIK RYZWAN BILEN DOGANY DUKAKY
· ЭAGDAЭLARYNY
· BEЭANY

Tдjeddцwle Tutu
· adamlaryna ogly Mдlik Ryzwana tabyn bolmaklaryny wesэet edipdi. Tutu
· цldьrilen sцwe
·ine gitmдnkд, ogly Ryzwana Jebel sebitinden эazan hatynda Yraga gitmegini we hдkimiэet kц
·gьnde эa
·amagyny emr etdi. Ryzwan hem uly go
·un bilen эola зykdy. Bulary
· arasynda Ilgazy ibn Artyk hem bardy. Ol Tutu
·y
· эanyna gidipdi. Эцne Tutu
· Ilgazyny ogly Ryzwany
· эanynda galdyrypdy. Ryzwany
· go
·unynda эer eэelдnleri
· biri hem emir Wessap Ibn Mahmyt Ibn Salyh ibn Merdasdy. Olardan ba
·ga hem birnдзe emirler bardy. Ryzwan Hit
·дherine эakynla
·anda, kakasyny
· цlьm habaryny aldy we dessine Halaba gaэdyp geldi. Ejesi hem эanyndady. Ol gelip Halaby eэeledi. Halaby
· hдkimi Abylkasym Hasan ibn Aly Horezmidi. Tutu
· Halaby o
·a beripdi.
·дher we galany hem o
·a tab
·yrdy.
Tutu
· beэleki ogly Dukagy bolsa, agasy soltan Mдlik
·any
· эanyna Bagdada iberipdi we soltany
· gyzyna guda bolupdy. Dukak soltan Mдlik
·any
· цlьminden so
·, Jelalyэe Hatyn we ogly Mahmyt bilen Bagdatdan Yspyhana gaэtdy. Yspyhanda gizlinlikde soltan Berkэarygy
· эanyna bardy we onu
· hataryna go
·uldy. So
· эene kakasyny
· tarapyna geзdi. Tutu
·y
· цldьrilen sцwe
·inde kakasyny
· tarapyndady. Kakasy цldьrilenso
·, Dukak Tutu
·y
· Aэtegin Halaby atly guly tarapyndan Halaba alnyp gidildi. Dukak dogany Ryzwany
· эanynda ep-esli mahallap galdy. Damask galasyny
· hдkimi emir Sawtegin gizlin эagdaэda Dukak bilen habarla
·dy we ony Damaska hдkim bolmaga зagyrdy. Dukak hem Halapdan gizlin эagdaэda Damaska gaэtdy. Dogany Ryzwan onu
· yzyndan birnдзe esger iberse-de, olar эetip bilmediler. Dukak Damaska gelenso
·, emir Sawtegin Dukagy uly
·atlyk bilen gar
·y aldy. Dukak Damaska gelenso
·, Эagysyэan o
·a habar iberip dogany Ryzwandan gara
·syz Damask hцkьmdarlygyny gurmagy maslahat berdi.

·ol mahal Mugtamydeddцwle Tugtegin Damaska geldi, эanynda Tutu
·y
· эesirleri bilen emirleri bardy. Olar эesirlikden bo
·apdylar. Sebдbi Tugtegin Tutu
· bilen bilelikde Reэ sцwe
·ine go
·ulyp, эesir dь
·ьpdi. Olar Damaska gelende, Mдlik Dukak olary gowy gar
·y aldy. Tugtegin hem ejesine цэlenendigi sebдpli, Dukagy goldady we ol ьlkд hдkim boldy. So
· Tugtegin emir Sawtegini цldьrdi. Muny e
·iden Эagysyэan hem Abylkasym Horezmi bilen bilelikde Antakyэadan geldi. Ol Abylkasymy Dukaka wezir bellдp, Damask hцkьmdarlygyny dцretdi.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyly
· gurban aэynda horasanly emirleri
· biri kцp sanly esger эygnap, Ny
·apury
· ьstьne эцri
· etdi we
·дheri eэeledi.
Bu эyl Berkэaryk weziri Mueээidilmьlki bo
·adyp, эerine dogany Fahrylmьlki belledi.

489-NJY HIJRI ЭYLY
(31.12.1095 18.12.1096 э.)

ЭUSUP IBN ABAK BILEN MIJEN HALABYNY
· ЦLDЬRILMEGINI
· BEЭANY


Bu эyly
· a
·yr aэynda Эusup ibn Abak цldьrildi. Tдjeddцwle Tutu
· ony Bagdada iberipdi. Ol Bagdady
· tцweregindдki obalary talapdy.
Onu
· sebдbi
·eэledi: Эusup ibn Abak Tutu
·y
· цldьrilmeginden so
· Halaba gidipdi. Halapda Mijen atly emir bardy. Onu
· adamlary kцpdi. Ol Jenahuddцwlдni
· эanyna gelip: «Эusup ibn Abak Эagysyэan bilen hat aly
·эar, maksady bozgakзylyk etmek, pitne зykarmak» diэdi we Эusuby цldьrmek ьзin rugsat sorady. Jenahuddцwle hem o
·a rugsat berdi. Mijen Jenaheddцwlдni
· harby go
·un bilen цzьne kцmek bermegini isledi. Эusup hem o
·a go
·un iberdi. Mijen hem Эusuby
· bolэan otagyna gitdi. Gapydan iзeri girip, ony tutup цldьrdi. Цэьndдki дhli zatlaryny talady we hдkimi boldy. Hatda Mдlik Ryzwandan aэry цzba
·dak hдkimэet gurmak isledi. Ol Jenaheddцwlд: «Mдlik Ryzwan seni цldьrmegimi buэruk berdi, sen цz jany
·dan seresap bol» diэdi.
Jenaheddцwle hem muny e
·idip, Humusa gaзdy. Bu эer o
·a degi
·lidi. Mijen
·дhere эene цzi hдkim bolup galanso
·, Ryzwan hem o
·a bolan garaэ
·yny ьэtgetdi we
·дheri terk etmegimi isledi. Эцne Mijen зykmady we adamlary bilen gar
·y durdy. Eger Ryzwan sцwe
·e ba
·lajak bolsa, ol hem sцwe
·mekзidi. Mijen so
· adamlaryna Ryzwany
· дhli emlдgini talamagy emr edip, цzi bir эerde gizlendi. Ony gцzlдp ьз gьnden so
· tapdylar. Ony tutanso
·lar, jebir-jepa berip, зagalary bilen цldьrdiler.

KЬRBUGANY
· MOSULY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· bo
· aэynda Kywameddцwle Kьrbuga Mosuly eэeledi. Tutu
· Aksungur bilen Bozany цldьren mahaly Kьrbugany эesir alypdy. Tutu
· ony эesir alanso
·, gaэynatasy emir Iner bilen aralaryny dьzedip biljekdigi barada oэlanyp, ony цldьrmдndi. Sebдbi emir Bozany цldьrende, eэelдn
·дherleri эaly, onu
· elinde
·дher эokdy. Tutu
· Bozany цldьrende, onu
· elindдki
·дherleri, эagny Urfa bilen Harrany eэelдpdi.
Kywameddцwle Kьrbuga Tutu
· цldьrilэдnзд zyndanda эatdy. Mдlik Ryzwan Halaba hдkim bolanso
·, soltan Berkэaryk Ryzwana habar iberip, Kьrbugany we dogany Altynda
·y goэbermegini emr etdi. Kьrbuga bilen Altynda
· goэberilenso
·lar Harrana tarap эola зykdylar. Olara kцp sanly esger hem go
·uldy. Iki dogan Harrana gelip
·дheri eэelediler. Nasibinde bolan Muhammet ibn
·erefeddцwle ibn Kuraэy
·, Serwan Wehip we Abylheэja Kьrdi dagylar Kьrbuga bilen Altynda
·a habar iberip, emir Aly ibn
·erefeddцwlд gar
·y olardan kцmek soradylar. Aly
·ol mahal Mosuldady. Tдjeddцwle Tutu
· Mudaээa sцwe
·inden so
·, ony Mosula hдkim bellдpdi.
Kьrbuga olary
· kцmek tekliplerini kabul edip эanlaryna gitdi. Muhammet ibn
·erefeddцwle Nasibinden iki mil uzaklykda ony gar
·ylady. Kьrbuga bilen dogany Altynda
·dan цzьne zyэan эetirjekdikleri barada wada aldy. Эцne Kьrbuga ant iзenden so
·am, Muhammet ibn
·erefeddцwlдni tussag etdi. Ony эanyna Nasibine alyp gitdi.
·дher ilaty o
·a boэun bolmady. Kьrbuga Nasibini kyrk gьnlдp gabanso
· eэeledi. Ol эerden gidip, Mosuly gabady, эцne hiз zat edip bilmдnso
·, Banede gitdi. Ol эerde Muhammet ibn
·erefeddцwlдni bogup цldьrtdi we эene Mosuly gabamak ьзin gaэdyp geldi.
Mosuldan bir parsah uzaklykda dь
·ledi. Mosuly
· gьndogar tarapyny Altynda
·a berdi. Mosuly
· emiri Aly ibn Mьslim Jeziretil-Omary
· hдkimi emir Зцkermi
·den kцmek isledi. Зцkermi
· hem derrew o
·a kцmege ugrady. Эцne Altynda
· muny e
·idip, Зцkermi
·i
· эoluny kesdi we onu
· bilen sцwe
·di. Зцkermi
· эe
·ildi we derbi-dagyn bolup, Jeziretil-Omara gaэdyp bardy we Kьrbuga tabyn boldy. Mosuly gabamakda o
·a kцmek etdi.
Mosuly
· emiri Aly kyn эagdaэa dь
·enso
·,
·дherden зykyp, Sadaka ibn Mezэedi
· эanyna Hillд gaэtdy. Kьrbuga dokuz aэlyk gabawdan so
· Mosuly eэeledi. Mosuly
· ilaty Altynda
·y
· цzlerini talamagyndan gorkэardy. Эцne Kьrbuga o
·a pдsgel bolэardy. Altynda
· hem
·дheri
· emeldarlaryny tussag edip ba
·lady. So
· Kьrbuga Altynda
·y tutup, onu
· цldьrilmegini isledi. Altynda
· Mosula giri
·lerini
· ьзьnji gьni цldьrildi. Kьrbuga ol эere bir adamy naэyp bellдp, yzyna gaэtdy.

490-NJY HIJRI ЭYLY
(19.12.1096 08.12.1097 э.)

ARSLAN ARGUNY
· ЦLDЬRILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· a
·yr aэynda Arslan Argun ibn Alp Arslan Merwde цldьrildi. Ol soltan Mдlik
·any
· doganydy we Horasany
· hдkimidi.
Onu
· цldьrilmegini
· sebдbi hem ol цz hyzmatkдrlerine rehimsizdi. Olara kцp jebir-jepa berэдrdi. Olar hem ondan gaty gorkэardylar. Hyzmatkдrler dildьwi
·diler. Arslan Argun hem hyzmatkдrleri
· birini эanyna зagyrdy. Hyzmatkдr onu
· эanyna baranda, ol эekedi. Arslan Argun ol hyzmatkдre gijд galandygy ьзin gygyrdy. Ol hem ondan цtьnз sorady. Arslan Argun bagy
·lamady we ony эenзdi.
·ol wagt ba
·ga bir hyzmatkдr eli pyзakly girip, Arslan Arguny цldьrdi. So
· эa
·ky hyzmatkдri tutup, «Nдme ьзin beэle i
·i etdi
·?» diэip soranlarynda, ol: «Adamlary onu
· zulmundan halas etmek ьзin» diэip jogap beripdir.

BERKЭARYGY
· HORASANY EЭELEMEGINI
· WE OL ЭERI DOGANY SANJARA BERMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl soltan Berkэaryk dogany soltan Sanjar bilen bile go
·un эygnady. Bu go
·uny agasy Arslan Argun bilen sцwe
·mek ьзin iberdi. Emir Kamajy hem soltan Sanjara atabeg, Abylfath Aly ibn Hьseэin Tugraэyny hem wezir belledi. Olar Damgana эetenlerinde, Arslan Arguny
· цldьrilendigini e
·itdiler.
·ol эerde dь
·lediler. So
· soltan Berkэaryk hem gelip эetdi we olar bilelikde Ny
·apura tarap gitdiler. Dцrt tirke
·igi
· ьзьnji aэyny
· bд
·ine ol эere geldiler we Ny
·apury sцwe
·siz eэelediler.
·eэle hem Horasany
· beэleki эerlerini eэelediler we Balha gitdiler.
Arslan Argun цldьrilenso
·, esgerleri эerine onu
· kiзi ogluny hцkьmdar bellediler. Ol эedi эa
·yndady. Soltany
· gelэдndigini e
·idip, Toharystany
· dagyna gaзdylar we aman dilediler. Soltan hem olara aman berdi we Arslan Arguny
· ogluna hormat goэup, Mдlik
·any
· dцwrьnde kakasyna berlen эerleri o
·a berdi. Arslan Arguny
· ogly soltany
· эanyna on bд
· mь
· atly bilen gelipdi. Soltan
·ol gьn Arslan Arguny
· ogluny
· эanyndan gitdi, her taэpa цz emiri bilen galdy.
·eэdip, Arslan Arguny
· ogly kakasyny
· hyzmatkдri bilen эeke цzi galdy. Soltan Berkэarygy
· ejesi ony цz эanyna aldy, o
·a hyzmatkдr belledi.
Berkэaryk ol эerden Termeze gitdi, ol эeri eэeledi we ol эerde эedi aэ galdy. So
· Mawerannahra ilзi iberdi we onu
· adyna Samarkantda we beэleki эerlerde hutba okaldy.

EMIR EMIRANY
· HORASANDA BA
· GALDYRMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl Berkэaryk Horasanda gezip эцrkд, Emir Emiran lakamly emir Muhammet ibn Sьleэman o
·a gar
·y aэaga galdy. Ol soltan Mдlik
·any
· agasyny
· ogludy. Emir Emiran Balha gidip, Gazna hцkьmdaryndan kцmek sorap, эьz tutdy. Gazna hцkьmdary hem o
·a uly go
·un we birnдзe pil berdi, ц
·ьnde hem bir
·ert goэdy.
·erte gцrд, ol Horasandaky basyp alan эerlerinde onu
· adyna hutba okatmalydy. Emir Emiran
·eэdip gьэзlendi. Soltan Sanjar hem Horasandan onu
· ьstьne atly go
·un sьrdi. Emir Emirany
· mundan habary эokdy. Soltan Sanjar duэdansyz onu
· ьstьne hьjьm etdi, olary
· arasynda bolan bir sagat зemesi sцwe
·den so
·, Emir Emiran эesir alyndy we soltan Sanjary
· эanyna getirildi. Ol hem onu
· gцzьne зi
· sokdurdy.

EMIR KUDANY
· WE ЭARYKDA
·Y
· SOLTANA GAR
·Y ЗYKMAGYNY
· WE SOLTANY
· EMIR HEBE
·INI HORASANA HДKIM BELLEMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl emir Kudan we emir Эarykda
· soltan Berkэaryga gar
·y aэaga galdylar. Munu
· sebдbi hem Kudan emir Kamajy
· go
·unyndandy. Soltan Merwdekд emir Kamaз wepat boldy. Emir Kudan gorkup ba
·lady.
·ol эerde syrkawlady. Soltan Merwden Yraga gitdi, so
· эene Merwe gaэdyp geldi.
Soltany
· emirlerini
· arasynda Ekinзi atly bir emir bardy. Soltan ony Horezme hдkim belledi we o
·a emir Horezm
·a lakamyny dakdy. Ekinзi esger эygnap, on mь
· atly bilen soltany
· эanyna gaэtdy. Onu
· ьз эьz atly esgeri ondan ц
·ьrti Merwe gaэtdy. Olar
·erap iзmek bilen me
·gullandylar. Emir Kudan we emir Эarykda
· ikisi emir Horezm
·any цldьrmek ьзin dil dьwь
·diler. Olar bд
· эьz atly bilen onu
· ьstьne dцkьldiler we sцwe
·diler. Horezm
·a hem Horezme gaзyp gaэtdy. Horezm
·a soltan Berkэaryk цzьni tutmak ьзin olary
· ikisini ulanypdyr diэip pikir etdi.
Bu habary soltan Berkэaryk e
·itdi. Emma emir Iner цzьne gar
·y aэaga galanso
·, Yrak tarapyna gitdi. Emir Daz Hebe
·ini bolsa uly go
·unly emir Kudan we Эarykda
· bilen sцwe
·mek ьзin iberdi. Bular ilki Hyratdan, so
· bolsa Jeэhun derэasyndan geзdiler. Emir Daz olary
· ьstьne зozdy. Эarykda
· Kudany
· gelmegine gara
·mady we эeke цzi sцwe
·e ba
·lady. Netijede, ol эe
·ildi, цzi hem эesir alyndy.
Bu habar emir Kudana эetende, esgerleri o
·a gar
·y зykdylar we onu
· zatlaryny taladylar. Onu
· эanynda di
·e эedi sany esger galdy. Ol bu esgerler bilen gaзyp, Buhara gaэtdy.
·дheri
· hдkimi ony ц
·ьrti tussag etdi, so
· bolsa o
·a sylag-hormat goэdy.
·eэdip, emir Kudan onu
· эanynda galdy. Эцne so
· emir Kudan Balha soltan Sanjary
· эanyna gitdi. Soltan Sanjar hem ony gowy gar
·y aldy. Ol Soltan Sanjara tabyn boljakdygy barada sцz berdi. Эцne ylahy эazgyt, gysga wagtdan so
· emir Kudan эogaldy.
Эarykda
· hem tд emir Daz Hebe
·i цldьrilэдnзд, эesirlikde galdy.

HOREZM
·ALAR DЦWLETINI
· BA
·LANY
·YNY
· BEЭANY

Bu эyl Berkэaryk emir Daz Hebe
·i ibn Altyndagy Horasana emir edip belledi. Ц
· hem belleэ
·imiz эaly, emir Kudan эogalypdy. Ondan so
· Horezme emir Muhammet ibn Anu
·tegin hдkim boldy. Onu
· kakasy Anu
·tegin Bilge beg atly bir seljuk emirini
· guludy. Bilge beg ony Gar
·ystan
·дherinden bolan bir emirden satyn alypdy.
·onu
· ьзin o
·a Anu
·tegin Gar
·yha hem diэilэдrdi. Onu
· wezipesi ulalyp, dьrli i
·leri эerine эetirmдge ba
·lady. Ol эollary gowy bilэдrdi, gylyk-hдsiэeti gowudy. Onu
· bir ogly boldy we o
·a Muhammet diэip at dakdy. Ol okap, kдmille
·di, bilim-terbiэe aldy, at-abraэy galdy. Onu
· tebigy ukyplylygy bardy.
Emir Daz Hebe
·i Horasana hдkim bolanda, Horezm
·a Ekinзi цldьrilipdi. Emir Daz Hebe
·i hem Horezme hдkim goэmaga adam gцzlдp ba
·lady. Ol Muhammet ibn Anu
·tegini saэlady. Ony Horezme hдkim belledi. O
·a Horezm
·a lakamyny dakdy. Ol wagtyny biderek geзirmeэдrdi, ilat bдhbitli i
·leri edэдrdi, alymlara we dindarlara golaэ durdy. Ady эag
·ylykda эaэrady, at-abraэ artdy.
Soltan Sanjar Horasana hдkim bolanda, Muhammet Horezm
·any
· Horezme we da
·-tцweregine hдkimligini tassyklady.
·eэdip, Horezm
·a цzьni
· gahrymanlygyny we ukyplylygyny gцrkezmдge mьmkinзilik tapdy. Soltan Sanjar hem onu
· at-abraэyny galdyrdy.
So
· tьrkmen hцkьmdarlaryny
· biri birnдзe esger эygnap, Muhammedi
· эok mahaly Horezme зozdy. Ц
· kakasy Horezm
·a bolan Togrul Tegin ibn Ekinзi soltan Sanjary
· эanyndady. Ol muny e
·idip gaзyp, Horezmi
· golaэynda bolan tьrkmenlere go
·uldy. Horezm
·a Muhammet muny e
·idenso
·, derrew Horezme gaэtdy. Soltan Sanjara habar эollap, kцmek sorady. Soltan Sanjar
·ol mahal Ny
·apurdady. Ol dessine esgerleri bilen o
·a kцmek bermдge ugrady, эцne Muhammet o
·a gara
·mady. Muhammet Horezme golaэlanynda, tьrkmenler Ma
·gy
·laga gaзdylar. Togrul Tegin hem Handehan
·дherine gaзdy.
·eэdip, Horezm
·a olary
·
·erinden halas boldy.
Horezm
·a Muhammet эogalanso
·, onu
· эerine ogly Atsyz geзdi. Ol asudalyk saэawanyny has doly aзdy we adalaty orna
·dyrdy. Ol kakasyny
· dцwrьnde sцwe
·lere gatna
·ypdy, Ma
·gy
·lak
·дherini eэeledi.
Ol kakasyny
· эerine geзenso
·, soltan Sanjar ony цzьne has hem golaэla
·dyrdy, o
·a sylag-hormat goэdy. Onu
· bilen ylala
·yk bagla
·dy. Sцwe
·lerde we saparlarda o
·a kцmek etdi. Netijede, onu
· hem gahrymanlyk we ukyplylyk gцrkezmдge mьmkinзiligi peэda boldy. Soltan Sanjar o
·a has hem uly wezipeleri ynandy. Ol Teke
·i we tatarlary (mongollary) derbi-dagyn eden ogly Muhammedi
· neberesini
· ilkinji hцkьmdarydyr.

RYZWAN BILEN DOGANY DUKAGY
· ARASYNDA
BOLUP GEЗEN SЦWE
·I
· BEЭANY

Bu эyl Mдlik Ryzwan Damasky
· ьstьne эцri
· gurady. Dogany Dukak Damasky
· hдkimidi. Ryzwan Damasky onu
· elinden almakзy bolэardy. Ol
·дhere golaэla
·anda,
·дheri
· diwarlaryny
· цrдn berkdigine we eэelemegi
· kyn boljakdygyna gцz эetirip, ol эerden Nablusa gaэtdy. So
· hem eэelemek maksady bilen Kudusa gitdi, эцne bu mьmkin bolmady. Esgerleri onu
· эanyndan gitdiler. Ol Antakyэany
· emiri Эagysyэan we Jenaheddцwle bilen bile yza gaэtdy.
Эagysyэan so
· Ryzwany
· эanyndan Dukagy
· эanyna gitdi. Onu
· eden i
·leri ьзin ony dogany Ryzwany Halapda gabamaga kь
·gьrdi. Dukak hem birnдзe esger эygnap, эola зykdy. Muny e
·iden Ryzwan hem Suruзda bolan Artyk ogly Sцkmene ilзi iberip, kцmek isledi. Sцkmen tьrkmenlerden ybarat bolan uly go
·un bilen kцmege geldi. Dukak doganyny
· ьstьne эцri
· etdi. Iki dogan Kinnesrinde зakny
·dylar. Netijede, Dukak эe
·ildi, зadyrlary we дhli zatlary talandy. Ryzwan hem Halaba gaэdyp geldi. So
· ikisi Damaskda we Antakyэada hutbada ц
·ьrti Ryzwany
· adyny
· aэdylmagy barada karara geldiler.
Bu эyl Mдlik Ryzwan golastyndaky эerleri
· kцpьsinde Mьsьr
·aэy-fatymy halypasy Mustagly Biemrillд Alawyny
· adyna hutba okatdy.
Emma so
· Antakyэany
· emiri Эagysyэan bilen Artykogly Sцkmen Ryzwany
· эanyna gelip, munu
· kдn bir gowy i
· dдldigini aэtdylar we ony
· tankyt etdiler. Ol hem hutbany эene-de apbaslylary
· adyna okatdy we Bagdada ilзi iberip, eden i
·leri ьзin цtьnз sorady.

491-NJI HIJRI ЭYLY
(09.12.1097 27.11.1098 э.)

SANJAR BILEN DЦWLET
·ANY
· ARASYNDAKY SЦWE
·I
· BEЭANY

Dцwlet
·a seljuk hцkьmdarlaryny
· ogullaryny
· biridi. Ol Togrul begi
· dogany Beэguny
· esgerlerini цz da
·-tцweregine jemledi. Olar Toharystandadylar. Olar Welwaliji, Kemneji eэelediler. Soltan Sanjar esgerleri bilen olary
· ьstьne эцri
· etdi. Ol rejep aэynda Balha gelip,
·дhere girdi. So
· Dцwlet
·a bilen sцwe
·mek ьзin Balhdan зykdy. Soltan Sanjary
· esgerlerini
· ц
·ьnde durar эaly dдldi. Sдhel sцwe
·den so
·, Dцwlet
·a derbi-dagyn boldy, цzi hem эesir dь
·di. Ony soltan Sanjary
· эanyna getirdiler. Soltan Sanjar ony zyndana atdy. So
· onu
· gцzьne зi
· sokdular. Soltan Sanjar so
· esgerleri bilen Termeze зozup, ol эeri eэeledi. Termezi Togrul Tegine berdi.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl эewropalylar Antakyэany, Magarratun-Nugmany eэelediler.
Bu эyl halypa soltan Berkэaryga ilзi iberip, haзlylara gar
·y kцmek isledi.
·eэle hem o
·a bu meselд ьns bermegini haэy
· etdi.

492-NJI HIJRI ЭYLY
(28.11.1098 17.11.1099 э.)

EMIR INERI
· GOZGALA
·Y WE ONU
· ЦLDЬRILMEGINI
· BEЭANY

Soltan Berkэaryk Horasana gidenso
·, emir Iner Pars sebitini
· дhli эerlerine hдkim belledi.
·abangaralylar taэpalary
· arasyndaky dь
·ьni
·mezlikden peэdalanyp, Pars эurduny eэelediler. Emir Iner Parsa gelende,
·abangaralylar Kermany
· hдkimi Eэran
·a ibn Gurtdan kцmek islediler. Olar birle
·ip, emir Inere gar
·y sцwe
·diler we ony эe
·diler. Emir Iner gaзyp, Yspyhana gitdi. Soltan Berkэaryga habar эollap, Horasana цzьne go
·ulmaga gitmek ьзin rugsat sorady. Soltan hem Jebel sebitinde эa
·amagyny emr etdi we ony Yragy
· hдkimligine belledi. Ol sebitdдki beэleki esgerlere habar эollap, emir Inere boэun bolmaklaryny isledi. Netijede, emir Iner Yspyhanda galdy we Genjedдki ykta эerine gitdi. Yzyna gelэдrkд, Yspyhanda batynylygy
· эaэrandygyny gцrdi we batynylar bilen sцwe
·di. Yspyhan dagyny
· ьstьndдki bir galany eэeledi.

·ol mahal Mueээidilmьlk ibn Nyzamylmьlk hem emir Inere go
·uldy. Bagdatda bolan Mueээidilmьlk ol эerden Hillд gaэtdy. Sadaka ony gowy gar
·ylady. Mueээidilmьlk hem emir Ineri
· эanyna gaэtdy. Emir Iner bilen du
·u
·anso
·, Mueээidilmьlk we beэleki emirler ony soltan Berkэaryk bilen gorkuzdylar. Berkэaryk bilen ylala
·magyny
· цzьne gar
·y зykmakdygyny aэdyp, ony soltan Berkэarykdan da
·la
·dyrmaga synany
·dylar.
·eэle hem Genjede bolan Gyэaseddin Muhammet ibn Mдlik
·a bilen habarla
·magy maslahat berdiler. Emir Iner hem soltana gar
·y зykmaga niэetlendi we muny yglan etdi. Цzi-de soltandan has hem gorkup ba
·lady. Esgerleri
· iзinden gahrymanlyklary we mertlikleri bilen me
·hur bolan on mь
· sany atlyny эygnap, Yspyhandan Reэi
· ьstьne эцri
· etdi. Soltan Berkэaryga hem habar эollap, eger Mejdilmьlk galasyny, цzьne berse, o
·a tabyn boljakdygyny, eger bermese, onda gar
·y зykjakdygyny habar berdi.
Emir Iner hepdдni
· belli gьnlerinde agyz beklдrdi. Bir gьn ol agzyny aзyp otyrdy. Agzaзar naharyny iэip gutaryp gelэдrkд, atlylary
· arasyndan Horezmli ьз sany tьrkmen ьstьne hьjьm etdiler. Biri зyrany dцwdi, biri
·emi sцndьrdi, biri hem gelip, hanjar urup, цldьrdi. So
· onu
· zatlaryny taladylar.

LAGNAT SI
·EN ЭEWROPALYLARY
· (HAЗLYLARY
·) KUDUSY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Kudus Tдjeddцwle Tutu
·y
·kydy. Tutu
· ony emir Sцkmen ibn Artyk Tьrkmene ykta beripdi. Эewropalylar Antakyэada tьrkleri эe
·diler. Tьrkler gьэзden dь
·dьler we bцlьndiler. Mьsьrliler tьrkleri
· gьэзden gaзandygyny gцrьp, tьrkleri
· ьstьne зozdular. Olary
· ц
·hatar gьэзleri Afzal ibn Bedriljemalydy. Ol Kudusy gabady. Emir Sцkmen, Ilgazy ibn Artyk, olary
· agasyny
· ogly Sunз, doganlaryny
· ogly Эakut dagylar hem onu
· bilen Kudusdady.
·дhere tarap kyrkdan gowrak manjanyk gurdular we diwary
· birnдзe эerini эykdylar we
·дherliler bilen sцwe
·diler. Gabaw kyrk gьnden hem gowrak dowam etdi. So
· tьrkler aman dilediler we 489-njy эylda Bedriljemaly Kudusy eэeledi.
Afzal Bedriljemaly Sцkmene, Ilgaza we эanyndakylara kцp sylaglar berdi. Olar so
· Fyratdan geзip, Damaska gitdiler. Sцkmen Urfada galdy. Ilgazy hem Yraga gitdi.
Mьsьrliler Kudusa Iftihareddцwle atly ki
·ini naэyp bellediler. Ol
·u wagta зenli ol эerde galypdy. Эewropalylar Akkany gabap alyp bilmдnso
·lar, onu
· ьstьne зozdular. Kudusa gelenlerinde ol эeri kyrk gьnlдp gabawa aldylar. Olar iki sany diwar gurdular. Diwarlar Syhэun tarapyndady we musulmanlar diwarlary эakdylar. Iзindдki дhli ki
·ini цldьrdiler.
Haзanda эakyp bolanso
·lar,
·дheri
· beэleki tarapyny
· basylyp alnandygyny
· habary gelip, kцmek islendi. Эewropalylar
·дheri
· demirgazyk tarapyny hem meret aэyny
· dolmagyna эedi gьn galanda, anna gьni eэelediler. Adamlar gylyзdan geзirilip ba
·landy. Эewropalylar эedi gьnlдp
·дherdдki musulmanlary gyrdylar. Musulmanlary
· kцpьsi Dawut pygamberi
· mдhrabyna girip, bukuldylar. Olary hem ьз gьnlдp цldьrdiler. So
· olara aman berip, gije Askalana зykardylar.
Эewropalylar Aksa metjidinde hem эetmi
· mь
· ki
·ini gyrdylar. Olary
· kцpьsi musulmanlary
· ymamlarydy, alymlarydy, takwalarydy. Olar цz эurtlaryndan aэrylyp, bu mukaddes эere gelipdiler. Aksa metjidinden her birini
· agramy ьз mь
· ьз эьz dirhem bolan kyrk sany kьmь
·
·emdan, agramy kyrk rytl kьmь
· bolan зyra, kiзi
·emdanlardan эьz elli tцweregi
·emdan we ba
·ga-da san-sajaksyz olja edindiler.

SOLTAN MUHAMMET IBN MДLIK
·ANY
· TANALYP BA
·LANMAGYNY
· BEЭANY

Soltan Muhammet bilen Sanjar enebir dogandyr. Mдlik
·a wepat bolanda, Muhammet Bagdatda onu
· эanyndady. Ol dogany Mahmyt we Mдlik
·any
· aэaly Tьrkan Hatyn bilen Yspyhana gaэtdy. Berkэaryk Yspyhany gabawa alanda, Muhammet gizlendi we dogany Berkэarygy
· go
·unynda bolan ejesini
· эanyna gaэtdy. So
· dogany soltan Berkэarygy
· эanyna gaэtdy we 484-nji эylda onu
· bilen Bagdada geldi. Berkэaryk o
·a Genje we onu
· tцwereklerini berdi. Emir Gutly Tegin o
·a atabeg bellendi. Muhammet hдkimligini gьэзlendirenso
·, emir Gutly Tegini цldьrdi. So
· bolsa Arrany welaэatyny we Genjдni
· hemme эerini eэeledi. Mundan so
· Muhammedi
· gьэji д
·gдr bolup ugrady.
Soltan Mдlik
·a Arrany we da
·-tцweregini Fazlun ibn Abylaswar Rawwadydan alypdy we hadym Serhenk Sawtegine beripdi. Fazluna hem Astrabady ykta beripdi. Эцne Fazlun эylda belli bir mцзberde salgyt tцlemegi kepil geзip, ьlkдsine gaэtdy. Biraz gьэзlenenso
· hem, soltana gar
·y зykdy. Soltan hem emir Bozany onu
· ьstьne iberdi. Emir Bozan onu
· bilen sцwe
·di, цzьni hem эesir aldy. Onu
· ьlkesini aralarynda Antakyэany
· emiri Эagysyэany
· hem bar bolan emirler toparyna berdi. Эagysyэan эogalanso
·, ogly kakasyny
· bu ьlkedдki ykta эerlerine geldi. Fazlun hem 484-nji эylda Bagdatda Dejlдni
· kenaryndaky bir metjitde agyr эagdaэda эogaldy.
Mueээidilmьlk Ubeэdylla ibn Nyzamylmьlk emir Ineri
· эanynda bolup, ony soltan Berkэaryga gar
·y зykmaga зagyrэardy. Emir Iner цldьrilenso
·, Mueээidilmьlk mдlik Muhammedi
· эanyna gelip, ony doganyna gar
·y зykmaga we soltanlyga eэe bolmaga yrdy. Mдlik Muhammet hem onu
· aэdanlaryny эerine эetirdi. Ьlkesinde Berkэarygy
· adyna okalэan hutbany эatyrdy we soltan hцkmьnde цz adyna okadyp ba
·lady. Mьeээidilmьlk hem цzьne wezir belledi.
·ol mahallar birdenkд Mejdilmьlk Balasany hem цldьrildi. Esgerler soltan Berkэarykdan gorkup ba
·ladylar we soltan Muhammedi
· эanyna gitdiler. Hurrakan diэen эerde onu
· yzyndan эetip, o
·a go
·uldylar. Olar bilelikde Reэe tarap gitdiler.

·ol mahal esgerlerini
· эanyndan gidendigini gцren Berkэaryk hem зaltlyk bilen Reэe gaэtdy. Ol эerde emir Эynal ibn Anu
·tegin Husamy hem onu
· эanyna geldi. Эynal uly emirleri
· biridi.
·eэle hem Yzzylmьlk ibn Nyzamylmьlk hem abhaz hцkьmdaryny
· gyzy bolan ejesi bilen soltan Berkэarygy
· эanyna geldi. Yzzylmьlkь
· эanynda kцp sanly esger bardy. Soltan Berkэaryk dogany Muhammedi
· gidendigini e
·idip, derrew Reэden Yspyhana gaэtdy, эцne
·дher ilaty o
·a gapylary aзmady. Ol hem bu эerden Huzystana gaэtdy.
Soltan Muhammet bo
· aэyny
· ikisine Reэe gelende, dogany Berkэarygy
· ejesi Zьbeэda Hatyny ol эerde tutdy. Zьbeэda ogly bilen gitmдn, yza galypdy. Mueээidilmьlk ony zyndana saldy,
·eэle hem onu
· bд
· mь
· dinar berjekdigine degi
·li dil hat alanso
·, ony цldьrmek isledi. Эakyn adamlary ony цldьrmezligi maslahat berdiler, emma ol olary di
·lemedi. Onda Mьeээidilmьlke: «Esgerler onu
· ogluny gowy gцrэдrler. Olar Zьbeэda Hatyny halamaэandyklary ьзin, ondan aэryldylar. Sen ony цldьrse
·, esgerler derrew Berkэarygy
· hataryna geзerler. Sen bu esgerlere ynam bildirme, sebдbi olar kim цzlerine эag
·ylyk edene, ynam bildiren mahaly haэynlyk ederler» diэdiler. Emma onda-da Mьeээidilmьlk olary
· sцzlerine gulak asmady we Zьbeэda Hatyny gala зykaryp, bogdurtdy. Zьbeэda hatyn
·ol mahallar kyrk эa
·yndady.
So
· soltan Berkэaryk Mьeээidilmьlki эesir alanda, onu
· эanyndan ejesini
· bд
· mь
· dinar bermeli diэlip эazylan dilhatyny tapdy. Berkэarygy
· ony цldьrmegini
· i
· uly sebдbi hem bu эagdaэdy.

BAGDATDA MUHAMMEDE HUTBA OKALMAGYNY
· BEЭANY

Soltan Muhammedi
· i
·leri o
·up, gьэзlenip ba
·landa, Sagdeddцwle Gцwheraэyn Bagdatdan onu
· эanyna gaэtdy. Onu
· Berkэaryk bilen arasy эokdy. Gцwheraэyn Mosuly
· hдkimi Kьrbuga, Jezirдni
· hдkimi Зцkermi
·, Kinkeweri
· hдkimi Surhap ibn Bedr we beэlekiler bilen bilelikde soltan Muhammedi
· эanyna gaэtdy. Olar onu
· bilen Kumda sata
·dylar. Sagdeddцwle ol эerden Bagdada gaэtdy we soltan o
·a serpaэ эapdy. Kьrbuga we Зцkermi
· onu
· hyzmaty ьзin Yspyhana gitdiler. Gцwheraэyn Bagdada gelenso
·, halypa soltan Muhammet ьзin Bagdatda hutba okatdy. Soltan Muhammede Gyэaseddьnэд weddin diэip lakam goэdular.

493-NJI HIJRI ЭYLY
(17.11.1099 05.11.1100 э.)

HUTBANY
· BAGDATDA ЭENE-DE BERKЭARYGY
· ADYNA OKALMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl Bagdatda hutba эene Berkэarygy
· adyna okalyp ba
·lady. Munu
· sebдbi hem Berkэaryk geзen эyl Reэden Huzystana gidipdi. Onu
· эanyndakylary
· haly harapdy. Onu
· esgerlerini
· emiri Эynal ibn Anu
·tegin Husamydy. Beэleki emirler hem onu
· эanyna geldiler. Ol Wasyta gaэtdy. Onu
· esgerleri ilata zulum edip,
·дheri taladylar. Hullдni
· hдkimi Sadaka ibn Mezэet hem o
·a go
·ulypdy. Soltany цldьrmekзi bolan bir topar tutuldy. Olar tutulyp, gala salyndylar. Olar emir Sermezi
· soltany цldьrmek ьзin iberendigini boэun aldylar. Olary
· iзinden biri цldьrildi, galanlaryny tussag etdiler. Soltan ol эerden Bagdada gidip, sapar aэyny
· on эedisine
·дhere girdi. Sapar aэyny
· ortasyna, ol gelmezden iki gьn ц
·ьrti o
·a hutba okaldy.

IKI SOLTANY
·, ЭAGNY BERKЭARYK BILEN MUHAMMEDI
· ARASYNDAKY SЦWE
·I
· WE HUTBANY
· BAGDATDA ЭENE-DE MUHAMMEDI
· ADYNA OKALMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl soltan Berkэaryk Bagdatdan
·дhrizura эцredi. Ol эerde ьз gьn boldy, tьrkmenlerden we beэleki milletlerden bolan birnдзe adamlar o
·a go
·uldylar. So
·
·ol эerden dogany Muhammet bilen sцwe
·mek ьзin onu
· ьstьne эцri
· etdi.
·ol wagt Hemedany
· hдkimi Berkэaryga hat эazyp, onu
· Hemedana gelip, doganyny
· emirlerine ykta эerlerine eэe bolmaga зagyrdy. Emma ol muny etmedi we doganyny
· ьstьne эцri
· etdi. Rejep aэyny
· dцrdьne ikisini
· arasynda sцwe
· ba
·lady. Bu soltan Berkэaryk bilen soltan Muhammedi
· arasyndaky Sefidrudda bolan ilkinji зakny
·ykdy. «Sefidrud» ak derэa diэmekdir. Ol эer Hemedandan birnдзe parsah uzaklykda эerle
·эдrdi.
Muhammedi
· эanynda эigrimi mь
· tцweregi esger bardy. Цzi hem emir Sermez bilen merkez ganatda эerle
·эдrdi. Sag ganatda emir ahyr we ogly Aэaz, зep ganatda bolsa Mьeээidilmьlk we Nyzamylmьlke degi
·li esgerler bardy. Gar
·y tarapda bolsa, merkezde soltan Berkэaryk bilen weziri Egaz Abylmahasyn, sagda Yzzeddцwle ibn Sadaka ibn Mezэet we Sirhap ibn Bedr, зepde bolsa Kьrbuga we beэleki emirler bardy. soltan Berkэarygy
· зep ganatynda bolan Gцwheraэyn soltan Muhammedi
· зep ganatyna hьjьm etdi. Bu эerde Mьeээidilmьlk we Nyzamylmьlke degi
·li esgerler bardy, olar bцlьni
·ip, yza зekildiler. Berэarygy
· esgerleri olary
· зadyrlaryna girip, taladylar. Muhammedi
· зep ganaty hem Brkэarygy
· sag ganatyna hьjьm etdi. Berkэarygy
· esgerleri dagady. Soltan Muhammedi
· sag ganatyndaky emirler Berkэarygy
· merkezine hьjьm etdiler. Berkэaryk hem derbi-dagyn boldy. Muhammet эerinde durdy. Gцwheraэyn
·ol mahal soltan Muhammedi
· gaзan esgerlerini kowalap, yzyna gelэдrdi, birdenkд atdan эykyldy. Horasanly bir esger gelip, onu
· kellesini aldy we ony цldьrdi. Muny gцren esgerler gaзdylar, Berkэaryk di
·e elli sany atlysy bilen galdy.
Bu sцwe
·de Berkэarygy
· weziri Egaz Abylmahasyn hem эesir alyndy. Mueээidilmьlk ony gowy gar
·y aldy, o
·a aэratyn bir зadyr berdi. Ony Bagdady
· hдkimligine bellejekdigine sцz berdi we ony Bagdada iberdi. Mueээidilmьlk o
·a Bagdatda hutbany
· эene-de Muhammedi
· adyna okalmagyny halypa aэtmagy tab
·yrdy. Halypa hem muny kabul etdi we rejep aэyny
· on dцrdьne anna gьni Bagdatda soltan Muhammedi
· adyna hutba okaldy.


SOLTAN BERKЭARYGY
· ЭE
·LI
·DEN SO
·KY,
·EЭLE HEM DOGANY SANJARDAN HEM ЭE
·LIP, DERBI-DAGYN BOLANYNDAN SO
·KY ЭAGDAЭYNY
· BEЭANY

Soltan Berkэaryk dogany Muhammetden эe
·lenso
·, az sanly, эagny elli atly bilen galdy. So
· Reэe эцneldi. Reэe ilзi iberip, цzьni
· islegini beэan etdi, ilat ony зagyrdy. Ilat onu
· tцweregine эygnandy. So
· ol Isferaэyn
·дherine gaэtdy. Damgandaky emir Daz Hebe
·i ibn Altyndag bilen habarla
·dy, ol hem ony цz эanyna зagyrdy. Onu
· Ny
·apura gelmegini maslahat berdi, hatda ony ol эere getirdi. Emir Dazy
· golastynda Horasany
· kцp эerleri, Tabarystan we Gьrgen bardy. Soltan Berkэaryk Ny
·apura gelende, эolba
·зylary
· kцpьsini tussag edip, so
· goэberdi. Emma Horasany
· hдkimi Abu Muhammet bilen Abylkasym ibn Abylmagaly Jьweэnini goэbermedi. Abylkasym tussagda эogaldy.
Soltan Berkэaryk yzyna gaэdyp gelenso
·, emir Dazy эanyna зagyrdy, эцne ol Balhy
· esgerleri bilen soltan Sanjary
· ьlkesine barэandygyny aэdyp, цzьne kцmek ibermegihaэy
· etdi. Soltan Berkэaryk hem mь
· atly bilen o
·a kцmege geldi. Soltan Sanjary
· uly emirlerinden galanlary
· soltan Berkэarygy
· gelendiginden habarlary эokdy. Uly emirler birdenkд Berkэarykdan gorkup, yza зekilmesinler diэip, kiзi emirlere muny habar bermediler.
Emir Dazy
· эanynda эigrimi mь
· atly bardy. Bulary
· arasynda bд
· mь
· sany batyny (ysmaэyly) pyэada esger bardy. Soltan Berkэaryk dogany soltan Sanjar bilen Nu
·ejany
· eteginde sцwe
·e ba
·lady. Soltan Sanjary
· sag ganatynda emir Bozgu
·, зep ganatynda bolsa emir Gьnde
·iz, merkezde bolsa emir Rьstem bardy.
Berkэaryk Rьstemi
· ьstьne hьjьm etdi, ony эaralady we цldьrdi. Emir Rьstemi
· we soltan Sanjary
· esgerleri muny gцrьp yza зekildiler. Soltan Berkэarygy
· esgerleri hem tala
·зylyga ba
·ladylar. Bozgu
· bilen Gьnde
·iz soltan Berkэarygy
· ьstьne hьjьm edip, ony derbi-dagyn etdiler. Netijede, Berkэarygy
· esgerleri эe
·ildi.
Soltan Berkэaryk dogany soltan Sanjary
· esgerlerini derbi-dagyn eden mahaly, onu
· ejesini hem эesir alypdy. Soltan Sanjar ony onu
· ejesi Zьbeэda Hatyny
· deregine цldьrer цэdьp gorkdy. Эцne Berkэaryk ony эanyna зagyrdy we o
·a: «Men seni doganym Sanjary
· meni
· эesir alan esgerlerimi goэbermegi ьзin эesir aldym. Men seni ejemi
· deregine цldьrmek ьзin tutmadym» diэdi. Soltan Sanjar esgerlerini goэberenso
·, Berkэaryk hem onu
· ejesini goэberdi.

494-NJI HIJRI ЭYLY
(06.11.1100 25.10.1101 э.)

IKI SOLTANY
· BERKЭARYGY
· WE MUHAMMEDI
· ARALARYNDAKY BOLUP GEЗEN SЦWE
·I
· WE MUEЭЭIDILMЬLKЬ
· ЦLDЬRILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl dцrt tirke
·igi
· dцrdьnji aэyny
· ьзьne soltan Berkэaryk bilen soltan Muhammedi
· arasynda ikinji зakny
·yk эьze зykdy. Ц
· hem aэdy
·ymyz эaly, 493-nji эylda soltan Berkэaryk dogany soltan Muhammetden эe
·lipdi we
·дherme-
·дher selpдpdi. Ilki Yspyhana gelipdi, emma ol эere girmдndi, ol эerden hem Huzystana gidipdi. Ol эerden hem Esger Mukram
·дherine geldi. Olary Porsugy
· ogullary bolan iki emir, эagny Ze
·
·i we Ilbeg getirdiler. Olary
· ikisi soltan Berkэaryga go
·ulyp, Esger Mukramda iki aэ boldular. So
· ol эerden hem Hemedana gaэtdy. Emir Aэaz hem o
·a go
·uldy.
Soltan Muhammet hem doganyny gar
·y almaga зykdy. Esgerler эakynla
·anda Awa
·дherini
· hдkimi Surhap ibn Keэhysrow soltan Berkэarykdan aman diledi. Ol hem o
·a aman berdi we hormat goэdy.
Bulary
· arasyndaky зakny
·yk dцrt tirke
·igi
· dцrdьnji aэyny
· ьзьne boldy. Soltan Berkэarygy
· эanynda elli mь
· go
·un bardy, dogany soltan Muhammedi
· bolsa on bд
· mь
· go
·uny bardy. Iki tarap uzynly gьn sцwe
·diler. Iki tarapdan hem цldьrilэдnler bardy. Muhammedi
· esgerleri so
·abaka Berkэarykdan aman dilдp, onu
· tarapyna geзip ba
·ladylar. Olary
· arasyndaky sцwe
· gьnь
· ahyryna зenli hem dowam etmedi we soltan Muhammedi
· esgerleri эe
·ildi.
Berkэarygy
· эe
·
·ine sebдp bolan zat hem
·u wakady: Berkэarygy
· pyэada go
·uny galkana mдtдзdi. Sцwe
·i
· ba
·lan gьni ir bilen Hemedandan on iki эьk эarag geldi. Bulary
· sekizi hem galkandy. Olary esgerler paэlady. Galkanlar we beэleki эaraglar gelenso
·, Berkэaryk Alla
·ьkьr edip, iki rekat namaz okady.
Bu sцwe
·de Mueээidilmьlk bir gul tarapyndan эesir alyndy we ony Berkэarygy
· эanyna getirdiler. Berkэaryk ony hut цz eli bilen цldьrdi.
Berkэaryk bu sцwe
·den so
·, Reэe gaэtdy. Ol эerde Mosuly
· emiri Kьrbuga bilen Nureddцwle Dubeэs hem soltany
· эanyna geldiler.

SOLTAN MUHAMMEDI
· ЭE
·LI
·INDEN SO
· DOGANY SANJAR BILEN BIRLE
·MEGINI
· BEЭANY

Soltan Muhammet dogany soltan Berkэarykdan эe
·lenso
·, Horasana dogany soltan Sanjary
· эanyna gaэtdy. Olary
· ikisi enebir dogandy. Biraz wagt Gьrgende эa
·ady. Ol doganyndan mal-mьlk we ba
·ga zatlary almak isledi. Olar so
· birle
·diler we ylala
·yp ant iзdiler.
Soltan Muhammedi
· эanynda iki sany emir bilen ьз эьz atlydan ba
·ga zat galmandy. Ylala
·ykdan so
·, ol dogany soltan Sanjary
· эanyna gaэtdy. Iki dogan Gьrgende sata
·dylar we ol эerden Damgana gaэtdylar. Horasanly esgerler Damgany weэran edipdiler,
·дher ilaty hem olardan gorkup, Girdkuh galasyna gaзypdy.
So
· iki dogan Reэe gaэtdylar. Ol эerdдki Nyzamylmьlke degi
·li gullar olary
· hataryna go
·uldy.
·eэdip, olary
· sany has hem artdy.

SOLTAN BERKЭARYGY
· ЭAGDAЭYNY
· WE ONU
· BAGDADA GIRMEGINI
· BEЭANY

Soltan Berkэaryk dogany Muhammedi derbi-dagyn edenso
·, o
·a kцp esger go
·uldy, hatda onu
· atly go
·uny эьz mь
·e эetdi. Emma so
· azyk kynзylygy sebдpli, esgerler цz
·дherlerine gaэtdylar. Dubeэs ibn Sadaka kakasyny
· эanyna gaэtdy.
·ol mahal Mдlik Mewdut ibn Ysmaэyl ibn Эakuty Genjede Berkэaryga gar
·y aэaga galypdy. Berэaryk hem Kьrbugany on mь
· atly bilen onu
· ьstьne iberdi.
Berkэarygy
· go
·unyna emir Aэaz hem gelip go
·ulandan so
·, atly esgerleri эene-de on bд
· mь
· adam kцpeldi. Ol go
·laryny we зadyrlaryny iberipdi, цzi hem bo
· aэyny
· on эedisine Bagdada geldi. Halypany эolda gar
·ylamak ьзin, Emineddцwle ibn Mьslaэany onu
· ц
·ьnden iberdi. Gurban baэramy bolanda halypa mьnberi soltany
· howlusyna iberdi. Onu
· ьstьnde
·erif Abylkerem hutba okady we iki rekat namaz okady. Berkэaryk syrkaw bolany ьзin gelip bilmedi.

SADAKA IBN MEZЭEDI
· BERKЭARYGA GAR
·Y ЗYKMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl Hillдni
· hдkimi Sadaka ibn Mezэet soltan Berkэarygy
· tabynlygyndan зykdy. Onu
· adyna okalэan hutbany эatyryp, эerine soltan Muhammedi
· adyna hutba okatdy.
Munu
· sebдbi
·eэledi: soltan Berkэarygy
· weziri Egaz Abylmahasyn Dehistany bir gezek Sadaka: «Seni
· эany
·da soltany
· hazynasyna degi
·li bir million dinar bilen ц
·ki эyllara degi
·li
·unзa dinar galdy. Olary эa iber, эa-da seni
· ьstь
·e go
·un зekerin we olary senden zor bilen alarys» diэdi. Sadaka hem bu habary alyp, Berkэarygy
· adyna okalэan hutbany эatyryp, soltan Muhammedi
· adyna okatdy.

SOLTAN MUHAMMEDI
· BAGDADA GELMEGINI
· WE SOLTAN BERKЭARYGY
· OL ЭERDEN GITMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· gurban aэyny
· эigrimi эedisine soltan Muhammet we Sanjar Bagdada geldiler. Soltan Muhammet Hemedany we beэleki эerleri ele geзirenso
·, Bagdada эцri
· etdi. Ol Hulwana эetende, Ilgazy ibn Artyk esgerleri bilen onu
· hyzmatyna go
·uldy, onu
· esgerleri on mь
· atlydy, galanlary pyэadady.
Soltan Berkэaryk bu habary e
·idende, agyr syrkawdy. Emeldarlar gije-gьndiz onu
· эanyna gelip, эaramaz habar getirэдrdiler. Emirler howatyrlanэardylar. Gorkdular we gaзdylar. Ony tagtyrowan bilen gьnbatar tarapa alyp gidip, Remlд getirdiler. Hemmeler Berkэarygy
· janyndan umyt ьzdьler. Эanyndakylar onu
· цlьmini
· эakynlanyna doly gцz эetiripdiler. O
·a kepen biзmek we эerlemek ьзin maslahat etdiler.
Soltan Muhammet hem Bagdada gelip эetdi. Hцkьmet kц
·gьnde dь
·ledi. Halypa ony gelendigi bilen gutlady we o
·a diwanda hutba okaldy.

BATYNY BOLAN KERMAN HДKIMINI
· ЦLDЬRILMEGINI
· WE ЭERINE BA
·GA BIRINI
· HЦKЬMDAR BOLMAGYNY
· BEЭANY

Tiran
·a ibn Turan
·a ibn Gurt beg «ysmaэyly» ady bilen tanalэan tьrkmenleri цldьrdi. Olar batyny taэpasyndan dдldiler. Olar sьnni bolup, Ysmaэyl atly bir emire tabyndyklaryьзin «Ysmaэyly» diэilэдrdi. Turan
·a bu tьrklerden iki mь
· adamy
· elini kesipdi. Kuzystanda kдtip bolan Abu Zura atly bir adam Tiran
·any
· эanyna ilзi hцkmьnde gelip, ony batynylyga hцweslendiripdi. Tiran
·a hem muny kabul edipdi.
So
· Arslan
·a Ibn Kerman
·a ibn Gurt beg Abu Zurany we Muhammet Behsutun atly bir emiri tutup, bulary
· ikisini hem цldьrdi we Kerman
·дherine eэe boldy.

EMIR BOZGU
·U
· KUHYSTANY WE
TABESI GABAMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl soltan Sanjary
· uly emirlerini
· biri emir Bozgu
· uly go
·un эygnady, esgerleri эarag we gerek-эarak zatlar bilen ьpjьn edenso
·, ysmaэylylary
· ьstьne эцrдp talady we
·дheri harabaзylyga цwrьp, kцp sanly batynyny цldьrdi. Tabes
·дherini gabawa saldy, manjanyklar bilen da
· atdy, diwarlary
· kцp bцlegini эykdy. Tabesi
· ilaty gьэз-kuwwatdan gaзdy. Bozgu
· tas
·дheri eэelдpdi. Эцne batynylar o
·a kцp mukdarda mal-mьlk hцdьrlдpdiler. Ol hem razyla
·yp, olar bilen i
· saly
·magy goэbolsun etdi. Batynylar hem derrew diwarlary
· эykylan эerlerini dikeltdiler.
·дhere эarag, azyk эygnadylar. So
· 497-nji эylda Bozgu
· olary эene-de gabady.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl soltan Berkэaryk batynylary
· цldьrilmegine emr etdi. Batynylar «ysmaэylylar» ady bilen hem tanalyp, ц
·ler olara karamatylar hem diэilэдrdi.
Sebдbi hem olary
· hemme эere эaэrap kцpelmekleri olary
· Yspyhan
·ihnesi emir Sermez, Nyzamylmьlkь
· emirleri emir Дrgu
·, emir Kьmь
· эaly soltan Muhammede tabyn, Berkэaryga bolsa gar
·y bolan dцwlet i
·gдrlerini цldьrip ba
·lamaklarydy. Netijede, hemmeler bu i
·leri Berkэarykdan gцrьp ba
·ladylar we ony batynylara meэilli hasapladylar.
Soltan Berkэaryk hem doganyndan эe
·i
· gazananso
· batynylary цldьrmegi emr etdi.
Ramhurmuz we Errejan
·дherlerini
· hдkimi bolan Зawly Sakawy hem kцp эerlerdдki batynylary gyrdy.

495-NJI HIJRI ЭYLY
(26.10.1101 14.10.1102 э.)

SOLTAN BERKЭARYK BILEN SOLTAN MUHAMMEDI
· ARASYNDAKY SЦWE
·I
· WE OLARY
· ЭARA
·YGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· sapar aэynda soltan Berkэaryk bilen Muhammedi
· arasynda ьзьnji gezek sцwe
· boldy. 494-nji эylda soltan Muhammedi
· Bagdada gel
·ini, soltan Berkэarygy
· hem syrkaw halda Wasyta gaзyp gidi
·ini aэdypdyk. Soltan Muhammet a
·yr aэyny
· on dцrdьne зenli Bagdatda boldy. Ol эerden ol we dogany soltan Sanjar her haэsy цz эurtlaryna gitdiler. Sanjar Horasana gaэtdy. Muhammet Hemedana gitdi. Muhammet Bagdatdan зykanso
·, Berkэarygy
· halypany
· Wasytdaky ekeranзylykly эerlerini eэelдndigini
· habary geldi. Halypa hem зapar iberip soltan Muhammedi yzyna Bagdada зagyryp, o
·a цz e
·iden zatlaryny gьrrь
· berdi. Halypa soltan Muhammet bilen soltan Berkэarygy
· ьstьne gitmekзi boldy. Emma Muhammet o
·a: «Mцminleri
· emirini
· gitmegi gerek dдl. Men bu wezipдni цzьm gowy эerine эetirerin» diэdi. So
· yzyna gaэtdy. Bagdatda Abdylmagaly Muzaffar ibn Abdyrazzagy gazna mьdiri, Ilgazyny hem
·ihne belledi.
Emma ц
· hem aэdy
·ymyz эaly, soltan Berkэaryk 494-nji эylda Bagdatdan зykyp gaэdypdy. Onu
· Wasyta gelэдndigini e
·iden ilat, ondan gorkup, aэal-ebtat, зaga-зugalaryny, mal-mьlklerini alyp, gaзyp, gдmд mьnьp, Zubeэdiэe
·дherine эerle
·diler. Soltan wasytlylara aman berdi, olara zat degmedi.
So
· soltan Muhammedi
· Bagdatdan зykyp gelэдndigi e
·idildi. Her tarapda dцrt mь
· sany atly go
·un bardy. Soltan Berkэarygy
· go
·uny bilen soltan Muhammedi
· go
·uny ilkinji gьn du
·u
·dylar. Emma howany
· sowuklygy ьзin, ikinji gьn ikisi hem yza цwrьldiler. So
· эene gar
·y geldiler. So
· her tarapdan biri зykэardy we beэleki tarapdan hem biri onu
· bilen sцwe
·e зykэardy. Olar эakynla
·anlarynda biri-biri bilen gujakla
·yp, dostla
·эardylar, эara
·эardylar we yzyna gaэdэardylar.
So
· Muhammedi
· esgerlerinden emir Paltaзy we beэlekiler зykyp, soltan Berkэarygy
· emirleri emir Aэazy
· we wezir Egazy
· эanyna geldiler we эara
·yk
·ertnamasy bagla
·yldy. Netijede, ynsanlar zyэandan halas boldular.
Ylala
·yga gцrд,
·eэle netijд gelnipdi. Berkэaryk soltan bolup galdy, Muhammet hem Mдlik lakamyny aldy we ьз nobat зalmaly edildi.
·eэle hem Muhammede Jezire, Genje, Diэarbekir we Mosul berildi. Iki go
·un hem dцrt tirke
·igi
· birinji aэyny
· birine gitdiler.

SOLTAN BERKЭARYK BILEN MUHAMMEDI
· ARASYNDAKY SЦWE
·I
· (
·ERTNAMANY
· BOZULMAGYNY
·) BEЭANY

Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· ьзьni aэynda iki soltany
· arasynda dцrdьnji gezek зakny
·yk boldy.
Emir Эynal Anu
·tegin Husamy soltan Berkэarykdan aэrylyp, galalarda we daglarda эa
·aэan batynylar bilen sцwe
·эдrdi.
·ol wagt hem ol soltan Muhammedi
· эanyna geldi. Ol soltan Muhammet bilen Reэe gitdi we soltan Muhammet цzьne bд
· nobat зalynmagyny isledi. Эanynda esgerleri hem toplanypdy. Ol sekiz gьn boldy. Dokuzynjy gьn soltan Berkэaryk onu
· gar
·ysyna зykdy. Olary
· arasynda Reэi
· эanynda sцwe
· ba
·lady. Her tarapdan on mь
· atly tцweregi sцwe
·iji bardy. Ebeti
· hдkimi emir Surhan ibn Keэhysrow emir Эynaly
· ьstьne hьjьm edende, ol derbi-dagyn boldy. Yz эany bilen hem Muhammedi
· beэleki esgerleri hem derbi-dagyn boldy. Olary
· kцpьsi Tabarystana tarap gitdiler. Bu sцwe
·de эekeje adamdan ba
·ga adam цldьrilmedi.

SOLTAN MUHAMMEDI
· YSPYHANDA GABAWA ALYNMAGYNY
· BEЭANY

Soltan Muhammet Reэde bolup geзen sцwe
·den so
·, эe
·lip, эetmi
· atly bilen Yspyhana gaэtdy.
·дher onu
· golastyndady,
·дherde naэyby bilen emir Эynal we beэleki kдbir emirleri bardy. Dцrt tirke
·igi
· birinji aэynda Yspyhana girip,
·дheri
· diwarlaryny
· tдzeden o
·arylmagyny emr etdi.
·дheri
· diwarlary 429-njy эylda Togrul begden gorkэandygy ьзin, Alaeddцwle ibn Kдkeweэh tarapyndan gurlupdy. Soltan Muhammet
·eэle hem hendeklerden tд suw зykэanзa gazylmagyny buэruk berdi. Her derwezдni hem bir emire berdi.
Soltan Berkэaryk dogany Muhammedi
· Yspyhana gidendigini e
·idip, onu
· yzyndan gidip, dцrt tirke
·igi
· ьзьnji aэynda Yspyhana geldi. Onu
· on bд
· mь
·den hem kцp atly esgeri bilen эьz mь
·den hem kцp pyэada esgeri bardy. Ol
·дheri gabawa aldy.
Soltan Muhammet hem
·дherde kynзylyk ba
·lanso
·,
·дheri terk etmдge niэetlendi. Onu
· maksady tдzeden esger эygnap, Berkэarygy gabawa salmakdy. Bu maksat bilen эanyna эьz elli sany atlyny we emir Эynaly alyp,
·дherden зykdy.
Berkэaryk hem doganyny
· gidendigini e
·idip, emir Aэazy kцp sanly esger bilen onu
· yzyndan iberdi. Olar hem onu
· yzyndan эetip bilmдn, yzlaryna gaэtdylar.

ILGAZY BILEN BAGDAT ILATYNY
· ARASYNDA ЭЬZE ЗYKAN HADYSANY
· BEЭANY

Bu эyly
· rejep aэynda Bagdat
·ihnesi Artykogly Ilgazyny
· esgerleri bilen Bagdady
· ilatyny
· arasynda цrдn elhenз hadysalar bolup geзdi.

KЬRBUGANY
· ЦLЬMI, TЬRKMEN MUSANY
·, SO
·RA BOLSA ЗЦKERMI
·I
· MOSULA EЭE BOLMAKLARYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· bo
· aэynda Kywameddцwle Kьrbuga Hьweэ
·дherini
· tцwereginde эogaldy. Geзen эyl soltan Berkэaryk ony Genjд iberipdi. Kьrbuga Genjдni
· agramly bцlegini eэelдp, Hьweэ
·дherine зenli gelipdi.
Kьrbugany
· цlьminden so
·, Sungurja bilen esgerleri
· uly bir bцlegi Mosula gelip,
·дheri eэelediler. Ol эerde ьз gьnlдp boldular. Mosuly
· emeldarlary ц
· Kьrbugany
· Hysny Keэfadaky naэyby tьrkmen emiri Musa habar эollap,
·дheri berjekdiklerini habar etdiler. Ol hem tizlik bilen Mosula gelipdi. Sungurja onu
· Mosula gidendigini e
·itdi, эцne цzьne hyzmat maksady bilen gelendir цэtdi. Sungurja Mosuly
· ilaty bilen Musany gar
·ylady, ikisi atdan dь
·ьp, biri-birlerini gujaklap, Kьrbuga ьзin gцzэa
· dцkdьler.
Sungurja эolda Musa:
Men merhum hojaэynymyzdan galan zatlar, mal-mьlk sizi
· golasty
·yzda bolarmyka diээдn diэdi.
Musa hem o
·a:
Biz kim, mal-mьlke eэe bolar эaly( Soltan цz islдnini hдkim bellдr diэdi.
Bu gьrrь
·den so
·, ikisini
· arasynda dawa ba
·lady. Sungurja gylyjyny зykaryp, Musany
· kellesine urup, ony эaralady. Musa эere эykyldy. Musany
· эanynda ц
·ki Diэarbekir emiri Mansur ibn Merwany
· ogly bardy. Ol hem gylyjy bilen Surgurjany
· kellesine urup, ikд эardy. So
· Musa Mosula girdi we Surgurjany
· adamlaryna halat-serpaэ эapyp, Mosuly golastyna aldy.
Bu habary e
·iden Jeziret ibn Omary
· hдkimi Зцkermi
· Mosuly
· ьstьne эцri
· etdi we
·дheri birnдзe gьnь
· iзinde eэeledi.

SAMARKANDY
· HДKIMI KADYR HANY
·
ЦLDЬRILMEGINI
· BEЭANY

Biz ц
· soltan Sanjary
· dogany soltan Muhammet bilen Bagdada gidip, so
· Horasana gaэdyp gelendigini aэdypdyk. Ol Ny
·apura gelende, dogany soltan Muhammet ьзin Horasany
· дhli эerinde hutba okatdyrdy. Soltan Sanjar Bagdatda gezip эцrkд, Samarkandy
· hдkimi Kadyr han ibn Jebraэyl ibn Omar Horasany eэelemegi эьregine dьwdi. Эer эьzьni doldurjak esger эygnady. Aэdyly
·yna gцrд, onu
· musulman we kapyrdan эьz mь
· sцwe
·ijisi bardy. Ol soltan Sanjary
·
·дherine gцz dikipdi.
Soltan Sanjary
· emirlerini
· iзinde Gьndogdy atly bir emir bardy. Ol Kadyr han bilen habarla
·ardy. Soltan Sanjar gaэdyp gelenso
·, ol onu
· syrkawdygyny Kadyr hana habar berdi. Ol цlьm howply kesellдp эatyrdy. Soltan Berkэaryk bilen soltan Muhammedi
· arasyndaky зakny
·yk Kadyr hany
· arzuwyny has hem gьэзlendiripdi. Ol Horasany we Yragy eэelemegi эьregine dьwdi we эцri
·e зykdy. Bu habary e
·iden mahaly soltan Sanjar sagalypdy we
·дheri goramak ьзin onu
· bilen sцwe
·e зykdy. Onu
· go
·unyny
· arasynda ady agzalan Gьndogdy hem bardy. Soltan Sanjar alty mь
· atly bilen Balha bardy. Olary
· ikisini
·, эagny soltan Sanjar bilen Kadyr hany
· arasynda on bд
· gьnlьk эol galanda, Gьndogdy esgerleri bilen Kadyr hany
· tarapyna gaзyp gitdi. Olary
· ikisi biri-birlerine wepaly boljakdyklary barada kasam iзdiler.
Kadyr hany
· go
·uny has hem ц
·e tarap gitdi. Iki go
·un biri-birlerine golaэla
·anso
·lar, Soltan Sanjar Kadyr hana ilзi iberip, ц
·ki wadalaryny эerine эetirmegini эatlatdy. Эцne Kadyr han onu
· sцzlerini di
·lemedi. Soltan Sanjar hem Kadyr hana jansyz iberdi we onu
· дhli i
·lerinden habardar boldy. Soltan Sanjar jansyzlary arkaly Kadyr hany
· Balhda dь
·lдndigini e
·itdi. Kadyr han
·ol mahal ьз эьz atly bilen awa зykypdy. Muny e
·iden soltan Sanjar dessine emir Bozgu
·y onu
· ьstьne iberdi. Bozgu
· derrew эola зykdy. Ol Kadyr han awda gezip эцrkд, onu
· bilen sцwe
·e ba
·lady. Kadyr hany
· эanyndakylar sцwe
·de berk durup bilmediler we derbi-dagyn boldular. Gьndogdy bilen Kadyr han эesir alyndy. Bozgu
· olary
· ikisini hem Sanjary
· эanyna getirdi. Kadyr han onu
· ц
·ьnde eglip эer цpdi. Sanjar o
·a: «Bize hyzmat we gulluk etse
· hem, indi seni
· jeza
· di
·e gylyзdyr» diэdi. So
· hem ony цldьrtdi.
Gьndogdy alajyny tapyp, tussaglykdan gaзdy, janynyn halas etdi we bir akabany
· iзi bilen iki parsah эoly эцrдp geзirdi. Ol эolda iki sany uly эylan цldьrdi. Tarapdarlary onu
· barjak эerini bilэдrdiler. Gьndogdy olar bilen otuz mь
· atly bolup Gazna gitdi.
Ba
·ga bir gьrrь
·e gцrд, soltan Sanjar kцp sanly esger эygnady we Kadyr han bilen sцwe
·di. Sцwe
·de kцp adam gyryldy. Bu sцwe
·de Kadyr han we esgerleri эe
·ildi. Kadyr han hem эesir alyndy. Soltan Sanjar hem ony цldьrdi.
Soltan Sanjar so
· Termezi gabawa aldy. Gьndogdy hem ol эerdedi. Ol aman diledi. Soltan Sanjar hem o
·a aman berdi. Gьndogdy hem Termezi o
·a berdi. Soltan Sanjar o
·a ьlkesini terk etmegi buэurdy. Ol hem Gazna gitdi. Ol Gazna baranso
·, Gazna hцkьmdary Alaeddцwle ony gowy gar
·y aldy.
·eэdip, ol Alaeddцwlдni
· эanynda uly abraэa eэe boldy.

MUHAMMET HANY
· SAMARKANDA
HЦKЬMDAR BOLMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl soltan Sanjar Muhammet Arslan han ibn Sьleэman ibn Dawut Зagry begi Merwden getirip, Kadyr hany
· цlьminden so
·, Samarkanda hдkim belledi. Muhammet han Mawerannahrdaky garahanlylary
· neslindendi. Onu
· ejesi Mдlik
·any
· gyzydy. Atalary ony hцkьmdarlykdan зetle
·direnso
·, ol Merwe gelipdi.
Kadyr han цldьrilenso
·, soltan Sanjar Muhammet hany Samarkanda han edip belledi. O
·a kцp sanly esger berdi. Ol Jeэhun derэasyndan geзdi. Дhli esgerler o
·a tabyn boldular. Onu
· at-abraэy artdy, go
·unyny
· sany kцpeldi. Hagu beg atly bir emir o
·a gar
·y зykdy we onu
· bilen sцwe
·e girip, tagta gцz dikdi.
Muhammet onu
· bilen kцp sцwe
·di, soltan Sanjardan kцmek hem diledi. Muhammet ьlkд han bolanso
·, soltan Sanjary
· maslahatlaryna gulak asyp, ilaty
· ganyny
· dцkьlmegini
· ц
·ьni aldy.

496-NJY HIJRI ЭYLY
(15.10.1102 04.10.1103 э.)

ЭYNALY
· REЭI EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Reэde hutba soltan Berkэarygy
· adyna okalэardy. Soltan Muhammet Yspyhandan зykanda, эanynda Эynal ibn Anu
·tegin Husamy hem bardy. Эynal Reэe gidip, ol эerde цz adyna hutba okatmak ьзin soltan Muhammetden rugsat sorady. Soltan hem o
·a rugsat berdi. Эynal dogany Aly ibn Anu
·tegin bilen Reэe tarap gitdi.
Olar bu эyly
· sapar aэynda Reэe bardylar. Berkэarygy
· Reэdдki naэyplary soltan Muhammede tabynlygyny arz etdiler. Эynal Reэde soltan Muhammedi
· adyna hutba okatdy we
·дheri eэeledi. Ol dцrt tirke
·igi
· birinji aэyny
· ortalaryna зenli Reэde galdy.
·ol mahal emir Porsuk ogly Porsuk soltan Berkэarygy
· эanyndan gidip, emir Эynaly
· ьstьne эцri
· etdi. Reэ derwezesini
· ц
·ьnde sцwe
·diler. Netijede, Эynal bilen dogany Aly эe
·ildi.

KЬMЬ
·TEGIN KAЭSARYNY
· BAGDADA
·IHNE BELLENILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· birinji aэyny
· on bд
·ine Kьmь
·tegin Kaэsary Bagdada
·ihne hцkmьnde geldi. Ony soltan Berkэaryk iberipdi. Berkэaryk Yspyhandan Hemedana gelenso
·, Kьmь
·tegini Bagdada
·ihne belledi.

BERKЭARYK BILEN MUHAMMEDI
·
ARASYNDAKY SЦWE
·I
· BEЭANY

Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· ьзьnji aэynda soltan Muhammet bilen soltan Berkэarygy
· arasynda bд
·inji gezek sцwe
· boldy. Ц
· Genjд gaзyp giden Muhammet tдze go
·un эygnady. Iki tarap Hьweэ tцwereklerinde sцwe
·e ba
·ladylar we Muhammet dogany Berkэarykdan эe
·lip, gaзmaga mejbur boldy.


TUTU
·Y
· OGLY DUKAGY
· RAHBA
·ДHERINI BASYP ALMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· meret aэynda Damasky
· hдkimi Dukak ibn Tutu
· Rahba
·дherini basyp aldy. Rahba ц
· Alp Arslany
· gullaryndan bolan Gaэmazy
· elindedi. Kьrbuga wepat bolanda, bu эere Gaэmazy goэupdy. Dukak atabegi Tugtegin bilen Damasky basyp aldy. Эцne Dukak so
· ol эerden gaэtdy.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl garahanly nesil
·alygyndan bolan Sagyr beg Mawerannahrda uly go
·un эygnady we soltan Sanjar tarapyndan Samarkant hцkьmdary bellenilen Muhammet hany
· ьstьne эцri
· edip, onu
· bilen hцkьmdarlyk ьзin sцwe
·e girdi. Muhammet han onu
· ц
·ьnde ejiz galdy we soltan Sanjara habar эollap, ondan kцmek sorady. Soltan Sanjar hem dessine Samarkanda эцri
· etdi. Sagyr beg ondan gorkup gaзdy. Soltan Sanjara habar эollap, bagy
·lamagyny haэy
· etdi. Soltan Sanjar hem ony bagy
·lady. Sagyr beg so
· soltan Sanjary
· эanyna geldi. Soltan Sanjar hem Muhammet han bilen Sagyr begi эara
·dyrdy. Ikisi hem biri-birlerine дhtiэalan bolmajakdyklary barada ant iзdiler Soltan Sanjar so
· Horasana gaэtdy we 497-nji эyly
· dцrt tirke
·igini
· birinji aэynda Merwe geldi.

497-NJI HIJRI ЭYLY
(05.10.1103 22.09.1104 э.)

BILGE IBN BДHRAM IBN ARTYGY
· ANY

·ДHERINI EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· a
·yr aэynda Artyk ogly Ilgazyny
· inisi bolan Bilge ibn Bдhram ibn Artyk Any we Hadise
·дherlerini eэeledi. Seruз
·дheri onu
·kydy. Эцne haзlylar onu
· elinden alypdylar. Bilge hem Seruзdan зykyp, Ana gitdi we ol эeri eэeledi.

SOLTAN BERKЭARYK BILEN SOLTAN
MUHAMMEDI
· ЭARA
·YGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· birinji aэynda Mдlik
·any
· ogullary soltan Berkэaryk bilen Muhammedi
· arasynda эara
·yk boldy.
Munu
· sebдbi hem iki tarapy
· arasyndaky dowamly sцwe
·ler bolup, kцp gan dцkьlipdi we эurt weэran bolэardy. Esgerler эadaw, hazyna bo
·dy. Bu эagdaэ hem du
·many
· bдhbidinedi.
Soltan Berkэaryk
·ol mahal Reэdedi we Jebelde, Tabarystanda, Huzystanda, Parsda, Diэarbekirde, Jezirede we Mekge-Medinede onu
· adyna hutba okalэardy.
Soltan Muhammet bolsa Genjededi we Arranda, Armeniэada, Yspyhandan we Tektitden galan Yragy
· дhli эerinde hutba onu
· adyna okalэardy.
Batyhany
· эarysynda Berkэaryga, эarysynda bolsa Muhammede hutba okalэardy. Basrada-da olary
· ikisine hem hutba okalэardy.
Horasanda bolsa Gьrgenden tд Mawerannahra зenli soltan Sanjara we Muhammede okalэardy.

·ertnama gцrд, Berkэaryk dogany Muhammedi
· nobat зaldyrmagyna gary
·maly dдldi; Muhammede degi
·li эerlerde Berkэarygy
· ady tutulmaly dдldi; ikisini
· arasyndaky i
·leri wezirler alyp barmalydy; esgerler islдn tarapyna geзip bilэдrdi; Sefidrudda, tд Babyl Ebwaba, Diэarbekire, Jezirд, Mosula we Siriэa зenli bolan эerler soltan Muhammede degi
·li bolmalydy

DUKAGY
· WEPAT BOLMAGYNY
· WE ЭERINE OGLUNY
· GEЗMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· oraza aэynda Dukak ibn Tutu
· ibn Alp Arslan wepat boldy. Ol Damasky
· hдkimidi. Atabeg Tugtegin onu
· kiзi ogluny
· adyna hutba okatdy. Ol bir эa
·yndady. Onu
· adyny эaэratdy. So
· hutba okamak onu
· adyndan aэrylyp, Tutu
·y
· ogly Bekda
·y
·, эagny bu зagany
· agasyny
· adyna okaldy. Ol 12 эa
·yndady. Tugtegin so
· o
·a Rahbany eэelemegi maslahat berdi, Bekda
· hem gidip, Rahbany eэeledi. Эцne Tugtegin ony
·дhere salmady, ol hem цzьne degi
·li galalara gitdi. Tugtegin so
· эene hutbany Dukagy
· kiзi ogluny
· adyna okatdyrdy.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyly
· sapar aэynda Urfadaky haзlylar Rakka bilen Jaber galasyna эцri
· etdiler. Ilaty
· kцpьsini эesir alyp, mal-mьlkleri taladylar.
·eэle hem haзlylar Siriэadaky Jubeэl we Akka
·дherlerini eэelediler.
Bu эyl Mugyneddin Sцkmen bilen
·emseddцwle Зцkermi
· haзlylar bilen uly sцwe
·lere girdiler. Haзlylar yslam ьlkelerini
· kдbir эerlerini eэelдpdiler. Musulman hцkьmdarlar bolsa, biri-birleri bilen sцwe
·ip эцrdьler. Musulmanlary
· arasynda de
·garaэy
·lyk эokdy.
Bu эyl soltan Sanjar weziri Mujyr Abylfath Tugraэyny wezipeden bo
·atdy. Onu
· sebдbi
·eэledi: Soltan Sanjary
· esgerlerini
· ba
· serkerdesi bolan emir Bozgu
·a: «Sen bu soltan bilen hiз hili netije gazanyp bilmersi
·» diэlip эazylan hat ta
·lanyldy. Soltan Sanjara hem emir Bozgu
·y
· esgerlerini
· sanyny
· kцpdьgi ьзin: «Sen emir Bozgu
· bilen hiз hili netije gazanyp bilmersi
·» diэen manyda hat эazyldy. Netijede, дhli kдtipleri эygnadylar we bulary olara gцkezdiler. Olar hem bu haty
· wezir Tugraэyny
· kдtibine degi
·lidigini aэtdylar. Dogrudanam, hat onu
·ky bolup зykdy we ol цldьrildi. Soltan Sanjar wezir Tugraэyny hem tutup, цldьrmek isledi. Эцne Bozgu
· o
·a: «Onu
· eden hyzmatlaryny
· haky ьзin ony goэber» diэdi. Soltan Sanjar hem ony Gazna sьrgьne iberdi. Emir Bozgu
· Horasan esgerlerinden we meэletinlerden ybarat uly go
·un эygnap, batynylar (ysmaэylylar) bilen sцwe
·mek ьзin, olary
·
·дheri bolan Tabesi
· ьstьne эцredi. Ol Tabesi we da
·-tцweregindдki obalary we galalary weэran etdi. Birnдзe batynyny цldьrdi we эesir aldy. Olara uly zyэan эetirdi. So
· soltan Sanjary
· adamlary batynylara indi gala gurmazlyk, эarag satyn almazlyk we hiз kimi batynylyga зagyrmazlyk
·erti bilen aman soramagy maslahat berdiler Ilaty
· kцp bцlegi olara aman berilmegine we olar bilen ylala
·yk gazanylmagyna gaharlandylar we munu
· ьзin soltan Sanjary gьnдkдrlediler. Bozgu
· ol эцri
·den so
· эogaldy.
·eэdip, ol цmrьni gazawat bilen so
·lady. Goэ, Alla o
·a rehmet etsin!

498-NJI HIJRI ЭYLY
(23.09.1104 12.09.1105 э.)

SOLTAN BERKЭARYGY
· WEPAT BOLMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· ikinji aэyny
· ikisine soltan Berkэaryk ibn Mдlik
·a wepat boldy. Ol Yspyhanda inзekesel we babasil keseline эolugypdy. Ol эerden hem ony tagtrowana salyp, Bagdada tarap alyp gitdiler. Ol Berujerde эetende, эagdaэy has hem agyrla
·dy. Ol эerde kyrk gьnlдp эatdy. Keseli basmarlady. Цzьni
· эagdaэyny
· peselendigini gцren soltan ogly Mдlik
·any hцkьmdar belledi. Ol heniz bд
· эa
·y
· iзindedi. Hemme emirleri эygnap, olara Mдlik
·any soltanlygy
·
·azadasy diэip yglan edendigini habar berdi. Emir Aэazy hem o
·a atabeg belledi. Olary
· ikisine boэun bolmagy tab
·yrdy. Olary
· ikisine soltanlygy goramak ьзin kцmek bermeklerini sargady. Hemmesi hem razy bolup, tabyn boljakdyklaryny beэan etdiler. Дhli mal-mьlk ogluny
· mьlkьne berildi. Hemmesi mu
·a kasam etdiler. So
· Bagdada tarap gitdiler. Haзan-da Berujertden on iki parsah geзenso
·lar, soltan Berkэarygy
· цlьm habary geldi. Berkэaryk Yspyhana gitmek ьзin galypdy.
Emir Aэaz onu
· цlьm habaryny e
·idenso
·, weziri Hatyr Mebэuza soltany
· tabydyny Yspyhana alyp gitmegini tab
·yrdy. Ony Yspyhana getirip, gyrnagyny
· gurduran gьmmezinde jaэladylar. Bu gyrnak hem Berkэarykdan birnдзe gьn so
· эogaldy we ony soltany
· guburyny
· эanynda эerlediler. Emir Aэaz otag, зadyr, saэawan we soltanlygy
· beэleki alamatlaryny эasadyp, olary Berkэarygy
· ogly Mдlik
·any
· ny
·anlary hцkmьnde goэdurdy.

·eэle hem bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· ikinji aэynda sogap gьni diwanda Mдlik
·any
· adyna hutba okaldy. Indiki anna gьni bolsa, Bagdady
· metjitlerinde onu
· adyna hutba okaldy.

SOLTAN MUHAMMEDI
· BAGDADA GELIP, DOGANYNY
· OGLY WE EMIR AЭAZ BILEN ЭARA
·YGYNY
· BEЭANY

Soltan Berkэarygy
· цlьmi hakyndaky habary dogany soltan Muhammet Mosuly gabawda saklaэan mahaly e
·itdi. Ol muny e
·idenso
·, эas tutup oturdy. So
· Mosuly
· hдkimi Зцkermi
· bilen arasyny sazlady. Ol эerden hem Bagdada gaэtdy. Onu
· эanynda Sцkmen Kutby, Зцkermi
· we beэleki emirler bardy.
Soltany
· gelэдndigini e
·iden emir Aэaz
·дheri
· eteginde hemme emirleri эygnap maslahat etdi. Olar bilen soltanlygy goramak, sцwe
·mek ьзin kasam etdirdi. Hemmesi hem Mдlik
·a ibn Berkэaryga tabyndygyny ykrar etdiler.
Soltan Muhammet Bagdada gelende gьnbatar tarapynda dь
·ledi. O
·a gьnbatar tarapda hutba okadylar.
Bagdady
· gьndogarynda bolsa Mдlik
·a ьзin hutba okaldy. Mansur metjidini
· ymamy bolsa
·eэle diэdi: «Eэ, Allam, zamanany
· soltanyna kцmek et!» Ba
·ga hiз zat diэmedi.
So
· Bagdady
· kazylar kazysy, emeldarlar we Aэazy
· weziri soltan Muhammedi
· эanyna geldiler. Wezir Sagdylmьlk:
Aэaz ц
·ki zatlary
· gaэtalanmagyndan gorkэar. Ol Mдlik
·any
·
·azadalygyny
·, цzьni
· we эanyndaky emirleri
· ykrar edilmegini isleэдr diэdi.
Soltan o
·a:
Mдlik
·a meni
· oglumdyr. Doganym bilen onu
· arasynda hiз hili tapawut эok diэdi.
So
· emir Aэaz olar bilen
·ertnama bagla
·dy. So
· kasam kabul edildi we ertesi gьn Aэaz soltan Muhammedi
· эanyna baryp, onu
· bilen du
·u
·dy.
Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· dцrdьnji aэyny
· on ьзьne emir Aэaz цldьrildi. Ony soltan Muhammet цldьrtdi.
Ony Abu Hanypany
· gubury эerle
·эдn gonamзylykda эerlediler.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl soltan Muhammet Mosulda Зцkermi
·i gabady. Netijede, Зцkermi
· soltana tabyn boldy.
Bu эyl Artyk ogly Sцkmen эogaldy. Bu эyly
· meret aэynda soltan Muhammet Kasymeddцwle Sungur Porsugy Yraga
·ihne belledi.
Bu эyly
· meret aэynda Antakyэany
· hдkimi Tankret bilen Halaby
· mдligi Ryzwanyny
· arasynda sцwe
· boldy. Bu sцwe
·de Ryzwan эe
·ildi.

499-NJY HIJRI ЭYLY
(13.09.1105 01.09.1106 э.)

ME
·
·IBARSY
· SOLTAN MUHAMMEDE GAR
·Y ЗYKMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl a
·yr aэynda Me
·
·ibars ibn Bцrьbars ibn Alp Arslan цzьni gцrkezmдge ba
·lady. Ol Muhammedi
· agasyny
· ogludy. Ol soltan Muhammede gar
·y aэaga galdy we Nihawentde цz adyna hutba okatdy. Porsuk ogullary hem onu
· bilen habarla
·yp, o
·a boэun bolup, kцmek berjekdiklerine sцz berdiler.
Soltan Muhammet Ze
·
·i ibn Porsugy tussag edipdi. Ze
·
·i hem ogullaryna hat эazyp, olara Me
·
·ibarsa tabyn bolmakdan da
· durmagy tab
·yrdy. Sebдbi onu
· эany howpludy. Onu
· tussag etmeginden habardar bolmaklaryny sargady.
Porsuk ogullaryna Ze
·
·ini
· haty gelip gow
·anda, olar haty Me
·
·ibarsa iberdiler we цzlerini
· o
·a tabyndyklaryny habar berdiler. Me
·
·ibars hem olary
· эanyna gaэtdy. Olar Me
·
·ibarsy
· da
·yna эygnany
·yp, onu
· эakyn adamlaryny Huzystanda tussag etdiler. Onu
· tarapdarlary dargady. Me
·
·ibarsy
· цzьni hem tutup, soltany
· эanyna Yspyhana, soltany
· dogany Teke
·i
· ogullary bilen getirdiler. Soltan hem Ze
·
·ini tussaglykdan bo
·atdy, ony ц
·ki wezipesine belledi. Porsuk ogullaryna hem ц
·ki эerlerini berdi.
Bu эyly
· sapar aэynda Damasky
· hдkimi atabeg Tugtegin bilen эewropaly rysarlardan bolan Komasy
· arasynda зakny
·yk boldy.
Tugtegin эewropalylary
· ьstьne зozup, olar bilen sцwe
·di. Aralarynda eэmenз sцwe
· boldy. Эewropalylar derbi-dagyn edildiler.

TUGTEGINI
· BASRANY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

497-nji эylda Bekda
· ibn Tutu
· Damaskdan зykyp, эewropalylara gatylypdy. Onu
· эanynda Aэtegin hem bardy. Ol Basrany
· hдkimidi. Olary
· ikisi Rahba gitdiler. So
· yzlaryna gaэdyp geldiler. Olary
· gьэji gow
·anso
·, Tugtegin Basra зozup,
·дheri gabady.
·дherde Aэtegini
· adamlary bardy. Olar Tugtegine belli bir wagty
· iзinde
·дheri цzlerine goэmak ьзin
·ertnama bagla
·maga razy etmek ьзin ilзi iberdiler. Ol hem muny kabul etdi, цzi hem Damaska gaэtdy.
So
· bu эyl Tugtegin gelip, Basra
·дherini eэeledi. Ilata gowy garady. Wadasynda wepaly boldy. Olara hormat goэdy.
·дherliler hem o
·a doga-dileg etdiler. Ilat ony gowy gцrьp, o
·a meэil etdiler.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyly
· sapar aэynda Damasky
· hдkimi atabeg Tugtegin bilen bir haзly grafy
· arasynda sцwe
· bolup geзdi.
Bu эyly
· oraza aэynda Mдlik Ryzwan ibn Tutu
· Nasibini gabawa aldy.
Bu эyl Anadoly seljuk soltany Gylyз Arslan ibn Gutalmy
· haзlylary
· elindдki Urfany gabamak ьзin geldi. Зцkermi
·i
· Harrandaky adamlary Gylyз Arslana habar эollap,
·дheri o
·a berjekdiklerini habar berdiler. Gylyз Arslan hem gidip,
·дheri eэeledi.

500-NJI HIJRI ЭYLY
(02.09.1106 21.08.1107 э.)

ЗAWLY SAKAWYNY
· MOSULY GABAMAGYNY
·,
·ДHERI
· HДKIMI ЗЦKERMI
·I ЭESIR ALMAGYNY
· WE ЗЦKERMI
·I
· ЦLЬMINI
· BEЭANY

Bu эyly
· a
·yr aэynda soltan Muhammet Mosuly we Зцkermi
·i
· elindдki эerleri Зawly Sakawa ykta berdi. Зawly Bagdada gelip, dцrt tirke
·igi
· birinji aэyny
· birine Mosula tarap эцredi. Netijede, Зawly bilen Зцkermi
·i
· arasynda sцwe
· bolup geзdi we Зцkermi
· эe
·lip, эesir dь
·di.
Esgerler dagap, Зцkermi
· эesir dь
·enso
·, bu habar Mosula gelip эetdi. Emirler hem Зцkermi
·i
· on bir эa
·ly ogly Ze
·
·ini emir bellediler we onu
· adyna hutba okatdylar. Зцkermi
· hem bir zyndanda tussag эatan эerinde эogaldy.
Galany
· goragзysy Зцkermi
·i
· Guzogly atly emiridi. Ol emir Sadaka, Kasymeddцwle Porsuga we Rum эurduny
· hцkьmdary Gylyз Arslana – olary
· hemmesine hat эazyp, olary
· haэsy biri ц
·ьrti gelse,
·дheri berjekdiklerini bildiripdi.

GYLYЗ ARSLANY
· MOSULY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Ц
· hem aэdyly
·y эaly, Mosuly
· hдkimi Зцkermi
·i
· adamlary emir Sadaka, Kasymeddцwle Porsuga we Rum эurduny
· hцkьmdary Gylyз Arslana – olary
· hemmesine hat эazyp, olary
· haэsy ц
·ьrti gelse,
·дheri berjekdiklerini bildiripdiler. Emir Sadaka Muhammedi
· tabynlygynda galdy. Gylyз Arslan Зawly Sakawy
· Mosuldan зykyp, Nasibine эetendigini
· habaryny e
·idende, Mosula tarap эцredi. Porsuk hem Bagdady
·
·ihnesidi. Ol hem Mosula gaэtdy. Ol эere Зawly gidenso
· gelip эetdi.
Gylyз Arslan hem Nasibine gelip эetdi we ol эerde dь
·ledi. Onu
· эakyn gelendigini e
·iden Зawly Mosuldan Sanjara gitdi. Mosullylar we Зцkermi
·i
· esgerleri Nasibine gelen Gylyз Arslana ilзi iberip, цzlerini
· o
·a tabyndygyna kasam itdiler. Gylyз Arslan hem Mosula gelip, rejep aэyny
· эigrimi bд
·ine ol эeri eэeledi. Mosulda onu
· adyna hutba okaldy.
Gylyз Arslany
· эanynda Amydy
· hдkimi emir Ybraэym ibn Эynal Tьrkmen, Hartebirti
· hдkimi Muhammet ibn Зubuk Tьrkmen hem bardy.

GYLYЗ ARSLANY
· ЦLDЬRILIP, ЗAWLYNY
· MOSULY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Ц
· hem aэdyly
·y эaly, Gylyз Arslan Mosuly eэelдnso
·, Зawly Mosuldan Sanjara, ol эerden hem Rahba gaэtdy. Rejep aэynda ol эere gelip эetdi we oraza aэyny
· эigrimi dцrdьne Rahbany gabady. Rahbany
· hдkimi Muhammet ibn Sebbakdy. Dukak ol эeri basyp alan wagty, ony hдkim bellдpdi.
Зawly
·amy
· hдkimi Mдlik Ryzwana ilзi iberip, kцmek sorady. Ryzwan hem kцmege gelenso
·, gabaw has-da gьэзlendi. Зawly hem Rahbany basyp aldy.
Gylyз Arslan hem bu habarlary e
·idip, Зawlyny
· ьstьne эцri
· etdi. Зawlyny
· dцrt mь
· atlysy bardy. Onu
· эanynda Mдlik Ryzwan we esgerleri bardy. Olar bo
· aэyny
· эigrimisine gar
·yla
·dylar. Gylyз Arslan eline gylyз alyp, цzi sцwe
·e girdi. Hatda Зawlyny
· эanyna gelip, o
·a gylyз saldy, emma bedenine degmedi. Зawlyny
· esgerleri Gylyз Arslany
· esgerlerini derbi-dagyn etdiler. Muny gцren Gylyз Arslany
· эara
·ygy
· hem bolmajagyna gцzi эetdi we цzьni derэa oklap, gark boldy. Зawly hem Mosuly eэeledi.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyly
· a
·yr aэyny
· onuna Nyzamylmьlkь
· i
· uly ogly Fahreddin цldьrildi.
Bu эyly
· baэram aэynda soltan Muhammet weziri Sagdylmьlk Abylmahasyny tussag etdi, so
· bolsa ony Yspyhany
· derwezesinde asyp goэdy. Onu
· эerine Ahmet ibn Nyzamylmьlki wezir belledi.

502-NJI HIJRI ЭYLY
(11.08.1108 30.07.1109 э.)

MEWDUDY
· WE SOLTANY
· ESGERLERINI
· MOSULY EЭELEMEGINI
· WE MEWDUDY
· HЦKЬMDARLYGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· sapar aэynda Mewdudy
· we soltany
· esgerleri Mosul
·дherini eэelediler. Ol эeri Зawlyny
· elinden aldylar. Soltan Muhammet basyp alan эerlerini
· hemmesini цz эurduna geзirэдrdi we ol kцp
·дherlere, mal-mьlke eэe bolupdy. Munu
· sebдbi hem soltan Bagdada gelip, arap emiri Sadakany
·
·дherini basyp aljak bolanda, Зawlydan birnдзe gezek ilзi iberip, kцmek islдpdi. Emma ol hiз gelmeэдrdi. Soltan hem emir Sadakany эe
·ip, цzьni цldьrenso
·, Зawlyny
· ьstьne Mosula эцredi. Ol эeri onu
· elinden aldy.
Netijede, Mewdut Mosula we o
·a bagly эerlere hдkim boldy.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyly
· sapar aэynda Зawly Sakawy bilen Antakyэany
· hдkimi Tankreti
· arasynda sцwe
· bolup geзdi. Зawly bu sцwe
·de эe
·ildi. Зawly эe
·lenso
·, Rahba tarapyna gitdi,
·дhere эakynla
·anda, birnдзe atly bilen ol эerde gije dь
·ledi.
So
· Зawly eline kepenini alyp, soltany
· эanyna bardy. Soltan hem o
·a aman berdi. Emirler hem gelip Зawlyny gutladylar.
Bu эyl Tugtegin bilen haзlylary
· arasynda цrдn elhenз sцwe
· bolup geзdi. So
· iki tarap ylala
·dylar.
Эene bu эyly
· meret aэynda Tugtegin haзlylardan эe
·ildi.

503-NJI HIJRI ЭYLY
(31.07.1109 19.07.1110 э.)

MUHAMMET HAN BILEN SAGYR BEGI
· ARASYNDA BOLUP GEЗEN SЦWE
·I
· BEЭANY

Bu эyl Sagyr beg tьrkmenlerden esger эygnap, Samarkandy
· we onu
· tцweregini
· hдkimi Muhammet hany
· ьstьne эцri
· etdi. Muhammet han hem kцmek sorap, soltan Sanjara ilзi iberdi. O
·a kцp sanly go
·un kцmege geldi. Ol hem Sagyr begi
· ьstьne зozdy. Iki go
·un Hasap tцwereginde зakny
·dylar. Sagyr beg we esgerleri ony эe
·diler. Muhammet han hem soltan Sanjary
· go
·unyny yzyna gaэdyp berdi.

505-NJI HIJRI ЭYLY
(10.07.1111 27.06.1112 э.)

YSLAM ESGERLERI
· JEMLENIP, ЭEWROPALYLARY
· ЬSTЬNE ЭЦRI
· ETMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl soltany
· gцrkezmesi boэunзa дhli yslam esgerleri эewropalylar bilen sцwe
·mek ьзin jemlendiler. Bu esgerler: Mosuly
· hдkimi emir Mewdut, Tцwrizi
· we Diэarbekiri
· hдkimi emir Sцkmen Kutby, Hemedan we tцwereklerini
· hдkimleri Porsuk ogullary Ilbegi bilen Ze
·
·i, Meragany
· hдkimi emir Ahmedil, Erbili
· hдkimi emir Abu Heэja, Mardini
· hдkimi emir Ilgazy hem-de Bekjiээe emirleri Mдlik Mesut we Mewdut dagylar go
·ulyp birle
·diler. Di
·e Ilgazy эokdy, ol ogly Aэazy iberipdi. Bu go
·un birle
·ip Sanjara gitdi. Эewropalylary
· birnдзe galalaryny basyp aldylar. Olary
· kцpьsini gyrdylar. Urfa
·дherini gabadylar we ony alyp bilmдn yzyna цwrьldiler.

HAЗLYLARY
· SUR
·ДHERINI GABAMAKLARYNY
· BEЭANY

Yslam go
·uny daganso
·, haзlylar Sur
·дherine gidip, ol эeri gabadylar we Kudus koroly Boduin bilen bile herekete geзdiler. Esger эygnap, Suru
· eteginde dь
·lediler we dцrt tirke
·igi
· ьзьnji aэyny
· эigrimi bд
·ine
·дheri gabamaga ba
·ladylar. Agaзdan ьз sany di
· gurdular. Di
·leri
· her haэsyny
· boэy эetmi
· ar
·yndy we her haэsynda mь
· adam bardy. Onu
· ьstьne manjanyk gurdular. Olary
·дhere эakynla
·dyryp, iзindдki adamvlary зykardylar.
Sur
·дheri
·ol mahal
·aэy-fatymy halypasy Amyr Biehkдmillдni
· golastyndady.
·дher ilaty Tugtegine habar эollap, kцmek islediler.
Haзlylar, tд hasyl mцwsьmi gelэдnзд,
·дheri gabadylar, so
· bolsa Tugtegini
· hasyllary eэelemeginden gorkup, baэram aэyny
· 10-unda Surdan aэrylyp, Akka gitdiler. Tugtegin hem esgerleri bilen Sura geldi. Suru
· ilaty hem o
·a pul we ba
·ga zat berdiler. Ilat so
· эykylan diwarlary dikeltdi, hendekleri arassalady.

507-NJI HIJRI ЭYLY
(18.06.1113 06.06.1114 э.)

ЭEWROPALYLAR BILEN SЦWE
·I
·, OLARY
· ЭE
·ILMEGINI
· WE MEWDUDY
· ЦLDЬRILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· a
·yr aэynda musulmanlary
· esgerleri bir эere эygnany
·dylar. Olary
· arasynda Mosuly
· hдkimi Mewdud ibn Altyntegin, Sanjary
· hдkimi Temirek, Damasky
· hдkimi Tugtegin we emir Aэaz ibn Ilgazy bardy.
A
·yr aэyny
· on ьзьne olary
· aralarynda эewropalylar bilen Tabaryэede uly зakny
·yk boldy. Ikisi hem aэylganз sцwe
·эдrdiler. Ahyry эewropalylar derbi-dagyn bolup, kцpьsi gyryldy we kцpьsi hem эesir alyndy. Эesirleri
· arasynda hцkьmdarlary Boduin hem bardy. Onu
· эaraglaryny alyp, beэleki эesirleri Tabaryээe derэasynda gark etdiler. Musulmanlar kцp olja aldylar.
Musulmanlar so
· Bisana gitdiler. Эewropalylary Akkadan tд, Kudusa barэanзa taladylar. Ol эerleri эykyp-эumurdylar. Haзlylary
· kцpьsini цldьrdiler.
So
· emir Mewdut esgerlerine yza dolanmaga we dynз almaga rugsat berdi. Цzi hem эakyn adamlary bilen dцrt tirke
·igi
· birinji aэyny
· эigrimi birine Tugtegini
· эanynda эaza зenli bolmak ьзin Damaska geldi. Ol dцrt tirke
·igi
· birinji aэynda anna gьni juma namazyny okamak ьзin metjide girdi. Эanynda Tugtegin hem bardy. Haзan-da namazdan bo
·anso
·lar, ol Tugtegin bilen el tutu
·yp, metjidi
· da
·yna зykdy.
·ol wagt bir batyny gelip, Mewduda pyзak urup, ony dцrt эerinden эaralady. Batynyny
·ol эerde tutup цldьrdiler. Kellesini kesdiler, ony hiз kim tanamady we эakdylar.
Mewdudy
· agzy beklidi. Ony Tugtegini
· цэьne alyp gitdiler. O
·a iэdirip-iзirjek boldular, emma ol: «Men agzym bekli Alla gowu
·jak» diэdi. Ol
·ol gьn hem wepat boldy. Alla o
·a rehmet etsin!

SOLTAN SANJAR BILEN MUHAMMET HANY
· ARALARYNDA DAWANY
· ЭЬZE ЗYKMAGYNY
· WE ЭARA
·MAKLARYNY
· BEЭANY

Bu эyl soltan Sanjara kцp habarlar getirildi. Muhammet han ibn Sьleэman ibn Dawudy
· raэatlary
· malyna elini uzadandygy, olara kцp zulum edendigi, hatda, onu
·
·erinden эa
·a
·дherleri
· dargap ba
·landygy aэdyldy.
Soltan Sanjar hem o
·a gar
·y sцwe
·mek ьзin taээarlanyp, esgerlerini эygnady we Mawerannahra tarap эцredi. Muhammet han soltan Sanjardan gorkusyna emir Kamajy o
·a ilзi edip iberdi. Ol soltan Sanjary
· i
· uly emirini
· biridi. Ol soltan Sanjar bilen Muhammet hany эara
·dyrmalydy. Muhammet han
·eэle hem Horezm
·a ilзi iberip, soltany
· razyзylygyny alyp bermegini haэy
· etdi. Ol цzьni
· эal
·y
·andygyny boэun aldy. Soltan Sanjar hem цzьni
· razyзylygyny berdi. Эцne onu
· geple
·ik ьзin цz эanyna gelip, tabynlygyny bildirmegini talap etdi. Muhammet han цzьni
· eden i
·i sebдpli ondan gorkэandygyny,
·onu
· ьзinem Jeэhun derэasyny ara salyp, onu
· эanyna gelmдge razydygyny aэtdy. Adamlary hem muny kabul etmegini we ba
·ga zatlar bilen me
·gullanmagyny haэy
· edip aэtdylar. Soltan Sanjar ц
·ьrti kabul etmedi, so
· bolsa razy boldy.
So
· soltan Sanjar Jeэhun derэasyna geldi, Muhammet han hem derэany
· gьndogar tarapyna geldi. Muhammet han pyэada эцrдp, эeri цpdi. Soltan Sanjar hem ulaglydy. So
· her haэsy цz зadyryna gitdiler we эurtlaryna dцndьler.

508-NJI HIJRI ЭYLY
(07.06.1114 26.05.1115 э.)

AKSUNGUR PORSUGY
· ЭEWROPALYLAR BILEN SЦWE
·MEK ЬЗIN
·AMA GITMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl soltan Muhammet emir Aksungur Porsugy Mewdudy
· цlьm habaryny e
·idenso
·, Mosula we onu
· tцweregine hдkim edip iberdi. Ogly Mдlik Mesudy hem onu
· bilen uly go
·un jemlдp iberdi. Olara эewropalylar bilen sцwe
·megi tab
·yrdy. Beэleki emirlere hem o
·a boэun bolmagy tab
·yrdy. Olar Mosula baryp эetdiler. Ymadeddin Ze
·
·i ibn Aksungur hem olara go
·uldy.
Gurban aэynda Porsuk on bд
· mь
· atly bilen Urfa hьjьm etdi. Эewropalylar o
·a gar
·y durdular. Kдbir musulmanlar bihabarlykda tutuldylar we dokuz ki
·ini diwardan asyp goэdular. Mundan so
· sцwe
· has hem erbetle
·di. Musulmanlar gyzyp sцwe
·diler. Эewropalylardan elli sany atly rysar цldьrdiler. So
· ol эerde iki aэ we birnдзe gьn boldular. So
· musumanlary
· azygy gutaryp, Urfadan Sumeэsata gitdiler. emir Porsuk kakasy gelmдnligi ьзin, ogly Aэazy tussag etdi we Mardini
· tцweregini talady.

·eэle hem Mara
·y
· we kдbir haзly
·дherleri
· hдkimleri Porsuga tabynlygyny bildirdiler.

PORSUK BILEN ILGAZYNY
· SЦWE
·MEGINI
· WE ILGAZYNY
· ЭESIR DЬ
·MEGINI
· BEЭANY

Emir Porsuk Ilgazyny
· ogly Aэazy tussag edenso
·, Ilgazy ol эerden Hysny Keэfa gaэtdy. Hysny Keэfany
· hдkimi onu
· dogany Sцkmeni
· ogly Rukneddцwle Dawutdy. Ondan kцmek sorady. Olar tьrkmenlerden kцp sanly esger эygnap, Porsugy
· ьstьne hьjьm etdiler. Olar bu эyly
· ahyrynda Porsuk bilen зakny
·dylar. Aralarynda aэylganз sцwe
· boldy we Porsuk эe
·ildi. Ilgazyny
· ogly Aэaz tussaglykdan bo
·adyldy. Soltan o
·a ilзi iberip, haэbat atdy. Ol hem
·amy
· hдkimi Tugtegini
· эanyna gitdi. Ol эerde birnдзe gьnlдp boldy.
Tugtegin hem soltandan howp edэдrdi. Sebдbi Mewdudy
· цlьmi onu
· boэnuna atylэardy.
·onu
· ьзinem Ilgazy ol эerden Ristene, so
· hem Diэarbekire gitdi. Hemme tьrkmenler hem onu
· эany bilen gaэtdylar. Olar Ristende dь
·lдp dynз aldylar. Olary
· ьstьne Humusy
· hдkimi Gyrhan ibn Garaja зozdy. Ilgazyny
· adamlary bцlьndiler. Gyrhan hem olary эe
·ip, Ilgazyny we birnдзe emiri эesir aldy. So
· ol soltana habar эollady we Tugtegin gelmдnkд, esger ibermegi ьзin howlukmalydygyny aэtdy.
Tugtegin bu habary e
·idip, Humusa gaэdyp geldi. Ilgazyny
· goэberilmegi ьзin ilзi iberdi. Gyrhan muny kabul etmedi we o
·a: «Eger Tugtegin yzyna gitmese, Ilgazyny hцkman цldьreris» diэdi. Ilgazy hem Tugtegine habar эollap: «I
· gowusy, sen
·ama git» diэdi. Ol hem
·ama gaэtdy.
Gyrhan hem soltany
· esgerlerine gara
·эardy. Soltany
· esgerleri gelip эeti
·mдn eglenenso
·, ol цz adamlaryny
· Tugtegine habar bermeginden we Humus
·дherini
· Tugtegine berilmeginden gorkup ugrady. Ilgazyny bo
·atmaga we эara
·yga razy boldy. Эцne onu
· ogly Aэazy girewine aldy.
Olary
· ikisi aralarynda
·ertnama bagla
·dylar. Ilgazy ogly Aэazy olara berdi we Humusdan зykyp, Halaba gaэtdy. Emma Ilgazy da
·yna tьrkmenleri эygnap, эene-de Humusa gaэdyp geldi we ogly Aэazy talap etdi. Gyrhany, tд, soltany
· esgerleri gelэдnзд gabady we ц
· aэdyly
·y эaly, so
· yzyna gaэtdy.

ALAEDDЦWLE IBN SЦBЬKTEGINI
· WEPAT BOLMAGYNY
· WE ЭERINE OGLUNY
· GEЗMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· baэram aэynda Gaznany
· hцkьmdary soltan Alaeddцwle Abu Sagt Mesut ibn Abu Muzaffar Ybraэym ibn Mahmyt ibn Sцbьktegin Gaznada эogaldy. Эerine ogly Arslan
·a geзdi. Onu
· ejesi soltan Alp Arslany
· aэal dogany bolup, seljuk
·azenanydy. Arslan
·a doganlaryny tussag etdi we zyndana saldy. Bдhram
·a atly dogany gaзyp, soltan Sanjary
· эanyna bardy. Sanjar Arslan
·a ilзi iberip doganyny
· hem hukugyny gцz ц
·ьnde tutmagyny isledi, эцne ol soltany di
·lemedi. Soltan Sanjar hem Bдhram
·any tagta зykarmagy
· alajyny gцzlдp ba
·lady.
Arslan
·a muny e
·idip, soltan Muhammede habar iberip, dogany soltan Sanjardan
·ikaэat etdi. Soltan Muhammet hem soltan Sanjara ilзi iberip, Arslan
·a bilen ylala
·magyny we onu
· ьstьne зozmazlygy maslahat berdi.
·eэle hem ol ilзд: «Eger soltan Sanjary
· Arslan
·any
· ьstьne зozmaga niэetlenendigini we taээarlyk gцrэдndigini gцrse
·, o
·a pдsgel berme. Bu haty hem o
·a berme, sebдbi beэle hereket ony ejizleder, gow
·adar we ol yzyna dцnmez. Sebдbi doganymy
· dьnэд hдkim bolmagy meni
· ьзin has o
·atdyr» diэdi. Ilзi soltan Sanjary
· эanyna baranso
·, onu
· esgerlerini
· Gazna эцri
· etmek ьзin taээarlyk gцrэдndigini we go
·un serkerdeligine emir Ineri bellдndigini bildi. Mдlik Bдhram
·a hem onu
· эanyndady. Soltan Sanjary
· go
·uny эola зykyp, Busta зenli geldi. Sistany
· hдkimi Abylfazl Nasr hem olara go
·uldy.
Arslan
·a bu habary e
·idip, uly go
·un iberdi. Soltan Sanjar bilen Abylfazl ony эe
·ip, mal-mьlkьni taladylar. Halas bolan esgerler цrдn peri
·an эagdaэda Gazna gaэdyp geldiler. Arslan
·a hem soltan Sanjara tabyn boldy we emir Inere habar эollap, soltan Sanjary yza gaэtmaga razy etse, o
·a uly sowgatlar berjekdigini wada berdi, эцne emir Iner mu
·a razy bolmady.
Soltan Sanjar emir Inerden so
· hut цzi herekete geзip, Arslan
·any
· ьstьne эцremдge niэetlendi. Arslan
·a hem agasy (kakasyny
· dogany) Nasyry
· aэalyny soltan Sanjary
· эanyna iberdi. Nasyry
· aэaly soltan Sanjary
· aэal doganydy. Alaeddцwle Abu Sagyt onu
· adamsyny цldьripdi we o
·a цэlenipdi. Indi Arslan
·a ony ilзi hцkmьnde soltan Sanjara iberэдrdi. Ol aэal iki эьz mь
· dinar we sowgatlar bilen dogany soltan Sanjary
· эanyna baryp, Bдhramy dogany Arslan
·a bermegini haэy
· etdi.
Bu hatyn Arslan
·adan цэke-kinelidi.
·onu
· ьзinem soltan Sanjara Arslan
·any
· a
·satlyk bilen эe
·ip biljekdigini aэdyp, Gazna topraklaryna эцri
·e hцweslendirdi. Arslan
·a doganlaryny
· bigьnд эere birini цldьripdi, birini
· hem gцzьne зi
· sokupdy.
Mundan so
· soltan Sanjar эцri
·e ba
·lady. Ol Busta эetende, adamlaryny
· birini Arslan
·a ilзi hцkmьnde iberdi. Arslan
·a ony tussag edip, bir galada zyndana saldy. Muny e
·iden soltan Sanjar зaltlyk bilen herekete geзdi. Arslan
·a soltan Sanjary
· ьstьne gelэдndigini e
·idip, ilзini bo
·atdy. Soltan Sanjar Gazna topraklaryna geldi. Gazna bir parsah эol galanda,
·дherabat diэen эerde Arslan
·a bilen soltan Sanjar sцwe
·e giri
·diler. Arslan
·any
· golastynda otuz mь
· atly we kцp sanly pyэada go
·un bardy.
·eэle hem go
·unda эьz эigrimi mь
· sany pil bardy, her pili
· ьstьnde dцrt adam bardy. Piller soltan Sanjary
· go
·unyny
· merkezine hьjьm etdi. Soltan Sanjary
· цzi hem merkezdedi. Merkezdдki esgerleri
· derbi-dagyn bolandygyny gцren soltan Sanjar tьrkmen gulamlaryna pilleri ok эag
·yna tutmagy buэruk berdi. Ьз mь
· sany gulam ц
·e зykyp, hemmesi birden pillere tarap ok эagdyrdylar we birnдзe pili цldьrdiler. Bu эagdaэdan so
· piller merkezden зep ganata tarap цwrьldiler. Bu эerde Sistany
· hдkimi Abylfazl bardy. Piller onu
· ьstьne topulanso
·lar, зep ganatdakylar gorkdular we ejizlediler. Abylfazl olary kц
·e
·dirdi, ьlkelerini
· da
·dygyny эatladyp, эe
·li
·den gorkmazlyklaryny эatlatdy. Цzi hem atyndan dь
·ьp, pillerini
· i
· ulusyna we i
· ц
·dдkisine hьjьm etdi. Pili
· a
·agyna girip, onu
· garnyny эardy. Эene-de iki sany pili hem цldьrdi.
Sag ganatda bolan Emir Iner зep ganatda bolup geзen sцwe
·i gцrьp, Gazna esgerlerini
· arkasyndan hьjьm etdi. Зep ganata go
·ulyp, olara kцmek berdi. Gazna go
·uny derbi-dagyn boldy. Pilleri
· ьstьndдki oturanlar цzlerini zynjyrlar bilen pillere da
·ypdyrlar. Olar gylyз hьjьmlerine sezewar bolanso
·lar, цzlerini a
·ak okladylar, эцne da
·ylgy bolandyklary ьзin, pilleri
· ьstьnden sallanyp durdular.
Soltan Sanjar 510-njy эyly
· baэram aэyny
· эigrimisine Gazna girdi. Bдhram
·a hem эanyndady. Baэlyklary
· saklanэan эeri berk bir galady. Bu эeri Gaznadan dokuz parsah uzakdady. Цrдn beэikdi. Ol эere зykmak mьmkin dдldi.
Arslan
·a dogany hem hazynadary Tahyry bu эerde tussag edipdi. Tahyr Bдhram
·any
· dostudy. Bдhram
·any
· aэalyny hem ol эerde tussag edipdi. Arslan
·a эe
·lenso
·, Tahyr galany
· goragзysyny цz tarapyna зekdi. O
·a we esgerlerine kцp mukdarda pul berdi. Ol galany soltan Sanjara berdi.
Arslan
·any
· soltan Sanjary
· ilзisini tussag eden Gazna galasyna geler bolsak, Arslan ilзini goэberenso
·, gulamlary ol эerde galypdy. Olar hem sцwe
·mezden tabyn boldular.
Bдhram
·a bilen soltan Sanjary
· arasynda gelnen ylala
·yga gцrд, Bдhram atasy Mahmyt ibn Sцbьktegini
· tagtynda эeke цzi oturmalydy, Gaznada hutba цnьrti halypa, so
· Soltan Muhammede, so
· soltan Sanjara, so
· bolsa Bдhram
·any
· adyna okalmalydy. Gazna giren mahallary soltan Sanjar aty
· ьstьnde, Bдhram
·a bolsa onu
· ц
·ьnde pyэada эцredi. Mahmyt ibn Sцbьktegini
· tagty getirildi we Bдhram
·a onu
· ьstьne зykyp oturdy. Soltan Sanjar hem yzyna gaэtdy. Hutbada Sanjar «Mдlik», Bдhram
·a bolsa atalaryny
· dдp-dessurlaryna laэyklykda, «Soltan» lakamy bilen agzalэardy. Munu
· эaly ge
· hadysa heniz gцrьlmдndi.
Sanjary
· adamlary ьзin soltan Bдhram
·adan we ilatdan sansyz-sajaksyz pul эygnady. Gazna soltanlaryny
· kц
·klerindдki diwarlarda kьmь
· tagtalar bardy.
·eэle hem bag-bakjalarda akэan kьmь
·den akabalar bardy. Bulary
· kцpьsi sцkьlip, talandy. Soltan Sanjar muny e
·idip, tala
·зylygy bes etmegi buэurdy, hatda birnдзe adamy dardan asdy. Ilat hem tala
·зylykdan el зekdi.
Soltan Sanjary
· eline bд
· sany tдз dь
·di. Bulary
· her haэsyny
· bahasy iki million dinardan hem geзэдrdi. Soltan Sanjar mundan ba
·ga-da gцwherler bilen bezelen mь
· ьз эьz sany altyn-kьmь
·den эasalan tagta olja aldy. Soltan Sanjar Gaznada kyrk gьnlдp galdy we Bдhram
·a tagtyna gowuja эerle
·enso
·, Horasana gaэtdy. Mundan ц
·ьrti Gaznada hiз bir seljuk soltanyny
· adyna hutba okalmandy. Soltan Mдlik
·a
·eэle gьэзli bolmagyna we kцp эere hдkim bolmagyna garamazdan, Gaznany eэelemek ьзin эцri
· etmдndi. Ol mu
·a niэetlenen mahaly, her gezek Nyzamylmьlk pespдl berэдrdi.
Arslan
·a эe
·lenden so
·, Hindistana gitdi. Esgerleri hem onu
· эanyndadylar.
·eэdip, ol эene gьэзlendi. Soltan Sanjar Horasana gaэdyp gelenso
·, Arslan
·a эene-de Gazna geldi. Bдhram
·a onu
· gelэдndigini e
·idip, Bamyэana gitdi we эagdaэy soltan Sanjara habar berdi. Soltan Sanjar hem o
·a kцmek iberdi.
Arslan
·a Gaznada di
·e bir aэ boldy, so
· dogany Bдhram
·any
· yzyna dь
·di.
·ol mahal soltan Sanjary
· go
·unyny
· gelэдndigini e
·itdi. Ol gorkup, Ewginan daglaryna зykdy. Dogany Bдhram
·a bilen soltan Sanjary
· esgerleri hem onu
· bilen yzyna dь
·dьler. Ilata habar iberip, haэbat atdylar. Ilat kдbir kynзylyklara sezewar bolanso
·, Arslan
·any soltan Sanjary
· serkerdesine tutup berdiler. Ol hem ony soltan Sanjary
· эanyna alyp gitmek isledi. Эцne Bдhram
·a so
· ba
·yna bela bolar цэdьp gorkdy we serkerdд kцp mцзberde pul berip, doganyny satyn aldy. So
· ony цldьrtdi we Gaznada kakasyny
· эanynda эerledi. Arslan
·a
·ol mahal эigrimi эedi эa
·yndady. Ol 512-nji эyly
· dцrt tirke
·igini
· dцrdьnji aэynda цldьrildi.

509-NJY HIJRI ЭYLY
(27.05.1115 15.05.1116 э.)

SOLTANY
· ESGERLERINI
· ЭEWROPALYLARDAN ЭE
·ILMEGINI
· BEЭANY

Ц
· hem aэdyly
·y эaly, Ilgazyny
· we Tugtegini
· цzьne gar
·y aэaga galmalaryny we эewropalylary
· gьэзlenendigini e
·iden soltan Muhammet uly go
·un taээarlady. Porsugy o
·a эolba
·зy edip belledi. Porsuk Hemedany
· hдkimidi. Onu
· эanynda Juэu
· beg, Gьndogdy hem-de Mosul we Jezire go
·unlary bardy. Soltan olara ilki bilen Ilgazy we Tugtegin bilen sцwe
·megi, so
·ra hem эewropalylara hьjьm etmegi sargady.
Bu go
·un эewropalylardan эe
·ildi we rejep aэynda soltan Muhammet Bagdada geldi.

510-NJY HIJRI ЭYLY
(16.05.1116 04.05.1117 э.)

AHMEDIL IBN WEHSUZANY
· ЦLDЬRILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· a
·yr aэynda Damasky
· hдkimi atabeg Tugtegin soltan Muhammedi
· Bagdatdaky kц
·gьne geldi. Эanynda kцp sanly emir bardy. Genjedдki Maraga we beэleki kдbir эerleri
· hдkimi bolan Ahmedil ibn Wehsuzan Rawwady Kьrdi hem olary
· arasyndady. Ahmedil Tugtegini
· эanynda otyrka, цzьne zulum edilэдndigini aэdэan bir adam aglap geldi we elindдki
·ikaэatnamany soltana uzatdy. Ahmedil haty aljak bolanda, ol adam elindдki hanjar bilen o
·a topuldy. Ahmedil hem ony цzьne зekdi. Эцne
·ol mahal onu
· batyny bir эolda
·y Ahmedile hьjьm edip, hanjar bilen ony urdy. Ol batynylary
· ikisini hem gylyjy bilen urup цldьrdi, emma ьзьnji bir batyny hem Ahmedile topulyp ony pyзaklady. Tugtegin we ol эerdдkiler, bu эerde asyl maksady
· Tugtegindigini we bu i
·i
· soltany
· emri bilen эerine эetirilendigi barada pikir etdiler. Эцne bulary
· ьзьsini hem batynydygy belli bolanso
·, pikirlerini
· эal
·y
·dygyna gцz эetirdiler.
Bu эyl Зawly Sakawy hem эogaldy.

511-NJI HIJRI ЭYLY
(05.05.1117 23.04.1118 э.)

SOLTAN MUHAMMEDI
· WEPAT BOLUP, ЭERINE OGLY MAHMYDY
· GEЗMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· gurban aэyny
· эigimi dцrdьne soltan Muhammet ibn Mдlik
·a ibn Alp Arslan wepat boldy. Ol meret aэynda syrkawlapdy. Ata mьnьp bilmeэдrdi we keseli erbetle
·di.
Gurban aэyny
· ortalaryna эetende, soltany
· эagdaэy agyrla
·dy. Ogly Mahmydy onu
· эanyna getirdiler. Gujakla
·dylar we agla
·dylar. O
·a hцkьmdarlyk tagtyna geзmegi tab
·yrdy. Ilaty
· i
·lerine seretmegi sargady. Ol
·ol wagt эa
·y 14 эa
·yndady. Soltany
· ogly kakasyna: «Bu gьn эyldyz hasaby boэunзa mьbдrek gьn hasaplanmaэar» diэdi. Kakasy hem o
·a: «Dogry aэdэa
·, эцne ol seni
· kaka
· ьзin
·eэle. Emma seni
· ьзin bu gьn mьbдrek gьn boldy» diэdi. So
· Mahmyt ba
·yna tдз geэip tagta зykdy.
Gurban aэyny
· эigrimi dцrdьne sogap gьni emirler зagyryldy we soltany
· цlendigi habar berildi. Onu
· ogluna eden wesэetleri okaldy. Aэy
· эigrimi bд
·ine hem soltan Mahmydy
· adyna hutba oklady.

HALAP HДKIMINI
· ЦLDЬRILMEGINI
· WE ILGAZYNY
· HALABY EЭELEMEGIN
·I BEЭANY

Bu эyl Hadym Lulu цldьrildi. Ol Halap galasyny
· we onu
· tцweregini
· hдkimligine Mдlik Ryzwandan so
· geзipdi. Ol Mдlik Ryzwany
· ogly Alp Arslany
· atabegidi. Ol wepat bolanso
·, эerine Mдlik soltan
·a ibn Ryzwan geзipdi. Soltan
·a цzьne atabeg edip,
·emsilhawasy belledi. Bir aэdan so
·, ony hem aэryp, эerine Abylmagalyny belledi. So
· ony hem aэyrdy.
Halaplylar эewropalylardan gorkэardylar.
·onu
· ьзinem olar
·дheri Ilgaza tab
·yrdylar.

512-NJI HIJRI ЭYLY
(24.04.1118 13.04.1119 э.)

SOLTAN MAHMYDY
· YRAKDAKY ЭAGDAЭYNY
· WE PORSUGY
· BAGDAT
·IHNELIGINE BELLENMEGINI
· BEЭANY

Soltan Muhammet wepat bolanso
·, onu
· эerine ogly Mahmyt geзipdi. Onu
· weziri Rebip Abu Mansurdy. Ol halypa Mustazhir Billд ilзi эollap, Bagdatda onu
· adyna hutba okadylmagyny isledi we a
·yr aэyny
· ьзьne anna gьni Bagdatda onu
· adyna hutba okaldy.
·ol wagt Bagdady
·
·ihnesi Behruzdy. Onu
· эerine Porsuk
·ihnelige bellendi.

513-NJI HIJRI ЭYLY
(14.04.1119 01.04.1120 э.)

MДLIK TOGRULY
· DOGANY SOLTAN MAHMYDA GAR
·Y ЗYKMAGYNY
· BEЭANY

Mдlik Togrul ibn Muhammet kakasy wepat bolanda Serjahan galasyndady. Ol 503-nji эylda dьnэд inipdi. Kakasy o
·a dцrt эa
·yndaka ykta эer beripdi. Sawa, Awa we Zenjan
·дherleri onu
·kydy. Onu
· atabegi emir
·irgirdi.
·irgiri
· basyp alan galalary netijesinde, Togruly
· mьlki kцpeldi. Soltan Mahmyt emir Gьndogdyny Togruly
· ьstьne iberip, ony цzьne atabeg bellemegini, i
·lerini эцretmegini isledi. Togrul bu зakylygy e
·idip, kabul etdi we Gьndogdy onu
· doganyny terk etdi. Togrul we Gьndogdy bu meselede birle
·diler.

SOLTAN SANJAR BILEN SOLTAN MAHMYDY
· ARASYNDAKY BOLUP GEЗEN SЦWE
·I
· BEЭANY

Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· birinji aэynda soltan Sanjar bilen inisi (agasyny
· ogly) Soltan Mahmydy
· arasynda цrдn elhenз sцwe
· bolup geзdi. Indi bu sцwe
·i beэan edeli
·:
Soltan Sanjary
· Gazna эцri
·ini, ol эeri eэelemegini we Gaznadaky bolup geзen wakalary 508-nji эyly
· hadysalaryny
· arasynda beэan edipdik. Soltan Sanjar so
· Gaznadan Horasana geзipdi. Ol dogany Soltan Muhammedi
· эogalandygyny, эerine hem ogly we цzьni
· giэewisi Mahmydy
· geзendigini e
·idip, doganyny
· цlьmine gaty gynandy. Gaэgy-gama bьrenip, эas tutdy. Onu
· цlьmi sebдpli зadyr gurup, gynanз bildirmeleri kabul edip ba
·lady.
·дheri эedi gьnlдp эapyk saklady. Hutbaзylara Soltan Muhammedi
· batynylar bilen eden sцwe
·leri,
·erigata laэyk gelmeэдn salgytlary эatyry
·y we beэleki ahlak-sypatlary barada gьrrь
· bermekligi buэruk berdi.
Soltan Sanjary
· lakamy Nasyreddindi. Dogany Soltan Muhammet эogalanso
·, o
·a «Mugyzzeddin» lakamy berildi. Bu kakasy Mдlik
·any
· lakamydy. Soltan Sanjar so
· Jebel, Yrak we inisi Soltan Mahmydy
· tabynlygyndaky beэleki эerleri almaga niэetlendi. Weziri Abu Japar Muhammet ibn Fahrylmьlk Abylmuzaffar ibn Nyzamylmьlki цldьrendigine цkьndi. Onu
· wezirini цldьrmegini
· sebдbi
·eэledi: Wezir emirleri дsgermeэдrdi.
·onu
· ьзinem emirler ony halamaэardylar we onu
· ьstьnden soltana arz etdiler. Soltan Sanjar
·ol mahal Gaznadady. Ol emirlere wezirini цldьrmekзidigini, эцne muny Gaznada эerine эetirip bolmajakdygyny aэtdy.
Soltan Sanjar hem bu sebдpler ьзin ondan sowa
·dy we o
·a bolan garaэ
·yny ьэtgetdi. Wezir ba
·da soltan Sanjara Gaznany
· ьstьne эцri
· etmegini maslahat beripdi, эцne Busta baranso
·lar, Gazna soltany Arslan
·a wezire eger soltan Sanjary yzyna gitmдge razy etse, o
·a bд
· эьz mь
· dinar berjekdigini wada berenso
·, soltan Sanjara onu
· bilen ylala
·yp, yza dolanmaklygy
· maksada laэyk boljakdygyny aэtdy. Wezir ц
· Mawerannahrda hem
·eэle hereket edipdi. Aэdyly
·yna gцrд, ol Gaznadan kцp mukdarda pul alypdyr.

·eэle hem emirleri цzьnden sowadyp, kдbir эagdaэlarda Soltan Sanjary hem howsala dь
·ьripdir.
·eэdibem, цzьni
· цldьrilmegine sebдp bolupdyr. Soltan Sanjar Balhdan gaэdyp gelen dessine wezirini tussag edip, цldьrip, emlдgini цz haэryna geзirdi. Weziri
· sansyz-sajaksyz altyn-kьmь
·i we bir million puly bardy. Soltan Sanjar ony цldьrenso
·, эerine Nyzamylmьlkь
· doganyny
· ogly Ibn Fakyh lakamly
·yhabyl-Yslam Abdyrazzagy wezir belledi. Эцne ol Abu Japar Muhammedi
· eэe bolan abraэyna eэe bolup bilmedi. Soltan Sanjar dogany Soltan Muhammedi
· цlьm habaryny e
·idip, wezirini цldьrenine pu
·man etdi. Sebдbi ol дhli i
·lerini onu
· ilaty
· эanyndaky at-abraэy bilen эerine эetirэдrdi.
Soltan Mahmyt so
·
·erefeddin Anu
·irwan ibn Halyt bilen Fahreddin Togaэьrek ibn Эezeni soltan Sanjara ibermegi we her эyl iki эьz mь
· dinar tцlegi wada berdi. Ilзiler soltan Sanjary
· эanyna baryp, Soltan Mahmydy
· hatyny we habaryny o
·a эetirdiler. Muny e
·iden soltan Sanjar hem dessine Reэe эцremek ьзin taээarlyga ba
·lady. Anu
·irwan o
·a sцwe
·megi goэbolsun etmegi maslahat berenso
·, soltan Sanjar o
·a: «Doganymy
· ogly heniz зagadyr, weziri we atabegi ony ele aldylar» diэdi.
Soltan Mahmyt agasy soltan Sanjary
· gelэдndigini we emir Ineri
· ц
·hatar go
·unlaryny
· Gьrgene barandyklaryny e
·idip, ц
· soltan Muhammedi
· emir hajyby bolan Emir Aly ibn Omara (ol so
· Soltan Mahmydy
· hem emir hajyby bolэar) эцri
·e зykmaga emr berip, o
·a uly go
·un berdi. Olar on mь
· sany atly bolup, emir Ineri
· serkerdeligindдki soltan Sanjary
· ц
·hatar go
·unlary bilen du
·u
·эanзalar, ц
·e tarap gitdiler. Emir Aly ibn Omar emir Inere ilзi iberip, Soltan Muhammedi
· soltan Sanjara hormat goээandygyny, onu
· aэdanlaryny berjaэ etmegi, onu
· garaэy
·laryny kabul etmegi wesэet edendigini aэtdy.
Soltan Muhammet soltan Sanjary
· ogly Mahmydy
· soltanlygyny ykrar edip, ony gorar цэdэдrdi. Ol: «Soltan Muhammet bu meselede bizden дhtnama we ykrar hem aldy,
·onu
· ьзinem bizi
· o
·a gar
·y зykmagymyz dogry dдldir. Ьstesine-de, siz bizi
· ьstьmize geldi
·iz, biz mu
·a sabyr-зydam edip bilmeris. Seni
· эany
·da bд
· mь
· sany atly bardygyny e
·itdim. Men hдzir size olardan has az gьэз ibersem, siz bize gar
·y durup bilmersi
·iz» diэdi.
Emir Iner bulary e
·idip, Gьrgenden yzyna gaэtdy. Soltan Mahmydy
· esgerleri olary
· yzyndan kowalap, zatlaryny
· birnдзesini we birnдзe adamy эesir aldylar.
Soltan Mahmyt Reэe barypdy we ol эerdedi. Emir Aly ibn Omar onu
· эanyna gaэdyp geldi. Soltan Mahmyt o
·a eden i
·leri ьзin minnetdarlyk bildirdi. Esgerlerini hem gutlady.
Soltan Mahmyda Reэde galmak teklip edildi we o
·a: « Horasan emirleri seni
· Reэdedigi
·i bilseler, serhetden geзmezler we цz welaэatlaryndan aэrylmazlar» diэildi. Эцne Mahmyt ol teklibi kabul etmedi we Reэde durman, Gьrgene tarap gitdi.
Emir Me
·
·ibars Dubeэsi
· dogany Mansur ibn Sadaka, Bekjiэe emirleri we kдbir beэleki emirleri
· serkerdeliginde on mь
· atly go
·un bilen Mahmydy
· эanyna geldi. Soltan Hemedana tarap эola зykdy. Weziri Rebip эolda Hemedanda эogaldy. Soltan Mahmyt Abu Talyp Sьmeэremini wezir edip belledi. Agasy Sanjary
· Reэe gelendigini e
·idip, onu
· bilen sцwe
·mek ьзin ьstьne эцredi. 513-nji эyly
· dцrt tirke
·igini
· ьзьnji aэyny
· ikisine Sawany
· tцwereklerinde du
·u
·dylar. Soltan Mahmydy
· esgerleri soltan Sanjary
· go
·unyny
· ц
·ьnde зцl bardygyny bilэдrdiler. Зцli sekiz gьnde geзdiler. Olar ц
·ьrti baryp, suwy eэelediler. Horasan esgerlerini
· sany эigrimi mь
· adamdy. Эanlarynda on sekiz sany pil bardy. Pilleri
· i
· ulusyny
· ady Bahzudy. Soltan Sanjary
· go
·unyndaky uly emirler
·ulardy: Sistany
· hдkimi Abylfazly
· ogly Horezm
·a Muhammet, Emir Iner we Emir Kamaз. Эezdi
· hдkimi we soltan Muhammet bilen soltan Sanjary
· gyz doganyny
· adamsy Alaeddцwle Ger
·asp ibn Feramurz ibn Kдkeweэh hem o
·a go
·uldy. Alaeddцwle Soltan Muhammedi
· i
· эakyn adamsydy. Soltan Mahmyt tagta geзenso
·, ol ondan da
· durupdy.
Soltan Mahmyt hem onu
· ьlkesini, so
· onu
· цzьni hem Parsy
· hдkimi bolan Garaja Saka berdi. Alaeddцwle soltan Sanjary
· эanyna gitdi. Ol soltan Sanjary эagdaэdan habardar etdi we Mahmydy
· elindдki эerleri nдdip eэelдp boljakdygyny, emirleri
· mal-mьlk almak ьзin Soltan Mahmyda eden i
·lerini, emirleri
· biri-birleri bilen dь
·ьni
·mezlik iзindediklerini aэdyp, ony Mahmydy
· elindдki
·дherleri almaga hцweslendirdi.
Soltan Mahmydy
· otuz mь
· esgeri bardy. Uly esgerleri
·ulardy: emir hajyp emir Aly ibn Omar, Omar Me
·
·ibars, atabeg Guzogly, Porsuk ogullary, Sungur Buhary, Garaja Saky. Soltan Mahmydy
· эanynda эьz mь
· эьk эarag bardy.
Mahmydy
· esgerleri цzlerini
· sanlaryny
· artykdygyna, gahrymanзylyklaryna we atlylaryny
· kцplьgine buэsanyp, agasy soltan Sanjary
· esgerlerini gow
·ak hasapladylar. Sцwe
· ba
·lanso
·, Mahmydy
· esgerlerini
· kцplьgini gцren Horasan esgerlerini
· эьregine gorky dь
·di.
Soltan Sanjary
· sag we зep ganaty dargady. Esgerler derbi-dagyn boldy. Zatlaryny
· kцpьsi talandy, Sewat ilaty olary
· kцpьsini gyrdy.
Soltan Sanjar esgerleri bilen pilleri
· ц
·ьnde durdy. Ц
·de bolsa Soltan Mahmyt bilen atabegi Guzogly bardy. Sanjar эagdaэy
· цzьni
· bдhbidine dдldigini gцrьp, pilleri sцwe
·e salmaly boldy. Эanyndakylar soltan Sanjara gaзmagy maslahat berdiler. Эцne ol: «Эa эe
·i
·, эa цlьm, yza gaзmak эok» diэdi. Piller ц
·e hьjьm edenlerinde, Mahmydy
· atlylaryny
· mьnьp oturan atlary ьrkьp, yza tesdi. Soltan Sanjar
·ol mahal Mahmydy
· ba
·yna bir i
· geler цэdьp gorkdy we adamlaryna: «Pilleri hьjьm etdirip, зagany gorkuzma
·» diэdi. Ol
·eэle diэenso
·, pilleri sakladylar. Soltan Mahmyt bilen merkezde onu
· эanynda duranlar derbi-dagyn boldular. Atabeg Guzogly эesir dь
·di. Ц
· Guzogly soltan Sanjara hat эazyp, inisini цzьne ibermegi wada beripdi. Soltan Sanjar o
·a gaharlandy. Guzogly mu
·a gьэjьni
· эetmдndigini aэdyp, цtьnз sorady. Emma soltan Sanjar ony цldьrdi.
Guzogly цrдn zalym emirdi. Hemedan ilatyna kцp zulumlar edipdi.
·onu
· ьзin Alla onu
· jezasyny tiz berdi.
Soltan Sanjar эe
·i
· gazananso
·, gaзyp giden esgerlerini yzyna getirmek ьзin adam iberdi. Bu habar Bagdada on gьnde gelip эetdi. Emir Dubeэs ibn Sadaka halypa Mьster
·it Billд habar эollap, hutbany soltan Sanjary
· adyna okatmagyny isledi.
·eэdip, dцrt tirke
·igi
· ьзьnji aэyny
· эigrimi altysyna hutba soltan Sanjary
· adyna okaldy. Soltan Muhammedi
· adyna okalэan hutba эatyryldy.
Soltan Muhammet bu эe
·li
·den so
· Yspyhana gitdi, эanynda weziri Abu Talyp Sumeэremi, emir Aly ibn Omar we Garaja Saky bardy.
Soltan Sanjar bolsa Hemedana gitdi we esgerleri
· inisi Mahmydy
· da
·yna jemleni
·эдndiklerini e
·idip, o
·a эara
·yk teklip etdi. Soltan Sanjary
· ejesi hem o
·a inisi bilen эara
·magy maslahat berip: «Gaznany we onu
· tцweregini,
·eэle-de Maweranahry eэeledi
·. Kцp эere hдkim boldu
·. Hemmesini цz eэelerine berdi
·, dogany
· ogluny hem olary
· biri kabul et» diэdi.
Soltan Sanjary
· ejesi Soltan Mahmydy
· enesidi.
·onu
· ьзin soltan Sanjar ejesini
· bu sцzlerini kabul etdi. So
· soltan Sanjary
· эanyndaky esgerler kцpeldi. Mysal ьзin, Porsuk bulary
· biridir. Porsuk Genjede Mдlik Mesudy
· эanyndady. Soltan Sanjar цzьne go
·ulan esgerler bilen has hem gьэзlendi. Mahmydy
· ilзisi soltan Sanjar Horasana gelmese, ylala
·jak dдldigini aэtdy. Soltan Sanjar mu
·a razy bolmady. Ol Hemedandan Kereje gelip, эene-de Soltan Mahmyda ilзi iberdi we эara
·yk bagla
·mak isledi. Eger эara
·sa, ony цzьne mirasdь
·er bellejekdigini wada berdi. Netije-de Mahmyt razyla
·dy. Inisi hem bu ylala
·ygy
·
·ertlerine wepaly boljakdygy barada ant iзdi.
Soltan Mahmyt meret aэynda agasy Soltan Sanjary
· эanyna gitdi we soltan Sanjary
· ejesi bolan enesini
· myhmany boldy. Agasy o
·a sylag-hormat edip, gowy gar
·y aldy. Soltan Mahmyt hem soltan Sanjara uly sowgatlar getirdi. Emma soltan Sanjar bulary kabul eden эaly bolup gцrьnse-de, olary kabul etmedi. Olary
· iзinden di
·e bд
· sany arap atyny aldy. Soltan Sanjar Horasana, Gazna, Mawerannahra we golastyndaky beэleki эerlere perman iberip, цzьnden so
· Soltan Mahmydy
· adyna hutba okamaklaryny isledi.
·eэle mazmunly haty Bagdada hem эazdy. Reэden beэleki eэelдn эerlerini
· hemmesini Mahmyda berdi. Mahmyt эene aэaga galmasyn diэip, Peэ
·дherini цz elinde galdyrdy.

ILGAZYNY
· HAЗLYLAR BILEN SЦWE
·MEGINI
· BEЭANY

Bu эyl haзlylar Halap taraplaryna зozdular. Buzagany eэelдp, Halaby weэran etdiler. Halaзlylar Bagdada habar эollap, kцmek islediler. Emma kцmek gelmedi. Halaby
· hдkimi emir Ilgazy Mardinde esger toplaэardy we sцwe
·e taээarlanэardy. Ol эigrimi mь
· tцweregi esger эygnady. Onu
· эanynda Usama ibn Mьbдrek ibn
·ebi Kelaby, emir Dogan Arslan bardy, olar Bedlis we Arzyrum hдkimleridi. Ilgazy olar bilen
·ama gidip, эewropalylar bilen sцwe
·e girdi.
Olary
· arasynda aэylganз sцwe
· boldy. Ilgazy эewropalylary hemme taraplaэyn gabawa saldy. Olary
· kцpьsi цldьrildi, enзemesi hem эesir alyndy.
Эesirleri
· arasynda эetmi
· tцweregi serkerde bardy. Olary Halaba alyp gitdiler. Olar цz janlary ьзin ьз эьz mь
· dinar tцlдrmen boldular. Emma kabul edilmedi. Musulmanlar kцp sanda olja aldylar.
·eэle hem Antakyэany
· hдkimi Sirgaly
· kellesini kesip, Bagdada alyp gitdiler. Bu waka dцrt tirke
·igi
· birinji aэyny
· ortasynda bolup geзdi.

ME
·
·IBARSY
· ЦLDЬRILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Bagdady
·
·ihnesi emir Me
·
·ibars цldьrildi. Onu
· цldьrilmegini
· sebдbi
·eэle: Ol soltan Mahmyt эe
·enden so
·, Bagdada gaэtdy. Horasan эolundaky birnдзe эerleri talady we Bagdada girmek isledi. Dubeэs ibn Sadaka o
·a bцwet boldy. Ol yza зekildi.
Soltan Sanjar bilen soltan Mahmydy
· arasynda ylala
·yk bagla
·yldy. Soltan Sanjar Me
·
·ibarsy эanyna зagyrdy. Me
·
·ibarsy
· elinde gylyз we kepen bardy. Soltan Sanjar o
·a:
Men hiз kimi jezalandyrjak dдl diэdi. So
· ony soltan Mahmydy
· эanyna getirip:
Bu seni
· gulu
·, al, islдni
·i et diэdi. Ol bolsa ony цldьrdi.

·eэle hem bu эyl emir Alp ibn Omar цldьrildi. Ol soltan Muhammedi
· hajybydy.
Bu эyl Aly ibn Sцkmen Basra
·дherini eэeledi.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl Soltan Sanjar Mujahideddin Bдhruzy
· Yrak
·ihneligine bellenilmegini emr etdi. Yrakda Dubeэs ibn Sadakany
· naэyby
·ihne bolup i
·leэдrdi. Ol bu wezipeden bo
·adyldy.

514-NJI HIJRI ЭYLY
(02.04.1120 21.03.1121 э.)

MДLIK MESUDY
· DOGANY SOLTAN MAHMYDA GAR
·Y ЗYKMAGYNY
· WE SЦWE
·MEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· birinji aэynda soltan Mahmyt bilen Mдlik Mesudy
· arasynda sцwe
· bolup geзdi. Mesudy
· elinde Mosul we Genje bardy.
Bu sцwe
·i
· sebдbi
·eэle: Dubeэs ibn Sadaka Mesudy
· atabegi Juэu
· bege habar эollap, Mesudy soltanlyk dawasyna kь
·gьrdi. O
·a kцmek berjegini wada berdi. Mдlik Mesut hem soltana gar
·y aэaga galdy.
Iki go
·un Esedabat tцwereginde зakny
·dylar. Bu waka dцrt tirke
·igi
· birinji aэyny
· ortasynda bolupdy. Iki go
·un ertirden ag
·ama зenli sцwe
·diler.
Soltan Mahmydy
· ц
·hatar go
·unlaryny
· serkerdesi Aksungur Porsuk Mesudy
· go
·unlaryny derbi-dagyn etdi. Mдlik Mesuda aman berildi.

ILGAZYNY
· BU ЭYLKY SЦWE
·LERI

Bu эyl halypa Mьster
·it Billд эewropalylar bilen bolan sцwe
·lerde gazanan эe
·i
·leri ьзin Nejmeddin Ilgaza sylag-serpaэ эapdy. So
· Ilgazy bilen Tugtegin ikisi birle
·ip, эewropalylary Kinnesrinde gabawa saldylar. Gabaw gije-gьndizlдp dowam etdi.

515-NJI HIJRI ЭYLY
(22.03.1121 11.03.1122 э.)

MOSULY
· PORSUGA YKTA BERILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· sapar aэynda soltan Mahmyt Mosul
·дherini we onu
· tцweregindдki Jezire, Sanjar эaly эerleri emir Aksungur Porsuga ykta berdi. Sebдbi Porsuk soltan Mahmyda kцp hyzmat edipdi.

SЬLEЭMAN IBN ILGAZYNY
· KAKASYNA GAR
·Y ЗYKMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl Sьleэman ibn Ilgazy ibn Artyk Halapda kakasyna gar
·y aэaga galdy. Ol эa
·y эigrimi эa
·yna эetipdi. Ol muny эanyndakylary
· kь
·gьrmegi bilen etdi.
Bu habary e
·iden kakasy haэal etmдn, эola зykdy. Hatda Sьleэman onu
· hьjьmini duэman galdy. Ol kakasyny
· ц
·ьnden зykyp, цtьnз sorady. Ony tutup, tд bu i
·i цwredenleri
· kimdigini aэdэanзa, ony tussaglykda saklady. Olary
· biri Ilgazyny
· kakasyny
· emiri Nasyr eken, onu
· gцzlerine зi
· kakylyp, dili kesildi. Biri hem Hama
·дherinden bolup, Ilgazyny
· ц
· Halapda эolba
·зy bolan эakyn adamsydy. Onu
· hem el-aэagy kesilip, gцzьne зi
· sokulyp цldьrildi.
So
· ogluny getirdiler, ol serho
·dy. Ony hem цldьrmek isledi. Emma ata эьregi mu
·a dцzmedi, ony bo
·atdy. Ol Damaska gaзyp gitdi. Tugtegine sygynjak boldy. Emma Tugtegin kabul etmedi. Ilgazy Halapda Abdyljepbary
· ogly Sьleэmany hдkim bellдp, Mardine gaэtdy.
Bu эyl soltan Mahmyt Maээafarykyny emir Ilgaza ykta berdi.

516-NJY HIJRI ЭYLY
(12.03.1122 28.02.1123 э.)

SOLTAN MAHMYDY
· WEZIRI SUMEЭRINI
· WE EMIR JUЭU
· BEGI
· ЦLDЬRILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl soltan Mahmydy
· weziri Kemal Abu Talyp Sumeэremin цldьrildi. Ol soltan bilen Hemedana gitmдge niэetlenipdi. Bir batyny gelip, ony pyзaklady. Batyny hem цldьrildi.
Bu эyl Mosuly
· hдkimi emir Juэu
· beg цldьrildi. Ol soltan Mahmydy
· tabynlygyndan зykyp, so
· эene gaэdyp gelipdi. Soltan Mahmyt o
·a Genjдni ykta berip, go
·un serkerdesi edip bellдpdi. Emir Juэu
· bilen beэleki emirleri
· aralarynda dь
·ьni
·mezlik we dawa эьze зykdy. Muny beэleki emirler soltana эetirdiler. Soltan hem ony oraza aэynda Tцwrizi
· derwezesinde asyp цldьrdi.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyly
· a
·yr aэynda Mдlik Togrul dogany Mahmyda tabyn boldy. Ol ц
· onu
· tabynlygyndan зykypdy.
Bu эyly
· oraza aэynda Ilgazy ibn Artyk Maээafarykynda wepat boldy. Onu
· ogly Husameddin Demirda
· Mardin galasyna eэe boldy. Beэleki ogly Sьleэman Maээafarykyny eэeledi. Halaba onu
· doganyny
· ogly Bedreddцwle Sьleэman ibn Abdyljepbar ibn Artyk bardy. Ol bu эerde tд agasy gelip, elinden alэanзa hцkьm sьrdi.

517-NJI HIJRI ЭYLY
(01.03.1123 18.02.1124 э.)

SOLTAN MAHMYDY
· GЬRJЬLERDEN ЬSTЬN ЗYKMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl gьrjьleri
· yslam эurtlaryna эetirэдn zyэany artdy. Olar ilata kцp zyэan эetirdiler. Aэratyn hem Derbent
·irwany
· ilatyndan bir topar adam gelip, gьrjьlerden soltana arz-
·ikaэat etdiler. Цzlerini
· эurtlaryny goramakdan ejizdiklerini beэan etdiler. Soltan hem gьrjьleri
· ьstьne эцri
· etdi. Gьrjьler
·emahy
·дherine эetipdiler. Soltan ol эere baryp, meэdanda dь
·ledi. Gьrjьler olar bilen gar
·yla
·anlarynda, esgerler gorkup ba
·ladylar.

·ol wagt wezir
·emsilmьlk Osman ibn Nyzamylmьlk soltana yzyna gaэtmagy maslahat berdi.
·irwanlylar bu habary e
·idip, soltana garap
·eэle diэdiler: «Biz sen barka
·, olar bilen sцwe
·eris. Eger sen gitse
·, onda musulmanlar pese dь
·er we helдk bolar».
Soltan hem olary
· sцzьni kabul edip,
·ol эerde galdy.
Esgerler gijдni gorkyny
· iзinde geзirdiler. Olar sцwe
·mek niэetindediler. Allatagala olara kцmek etdi. Gьrjьler bilen gypjaklylary
· arasynda dawa эьze зykdy we du
·manзylyk ba
·landy.
·ol gije biri-birini цldьrdiler. Derbi-dagyn bolup gitdiler. Allatagala mцminlere kцmek etdi. Soltan hem
·irwanda birnдзe gьn bolup, dцrt tirke
·igi
· dцrdьnji aэynda Hemedana geldi.
Bu эyl soltan Mahmyt weziri
·emsilmьlk Osman ibn Nyzamylmьlki tussag etdi we цldьrdi. Sebдbi wezir soltana gьrjьler bilen bolan sцwe
·mдn, yza gaэtmaklygy teklip edipdi we soltan bilen tersle
·ipdi.

518-NJI HIJRI ЭYLY
(19.02.1124 06.02.1125 э.)

BILGE IBN BДHRAMY
· ЦLDЬRILIP, ЭERINE DEMIRDA
·Y
· HALABA HДKIM BOLMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· sapar aэynda Halaby
· hдkimi Bilge ibn Bдhram ibn Artyk Menbeji
· hдkimi Hassan Baalabegi tussag etdi.
·дhere hьjьm edip, ony eэeledi. Galasyny gabady.
·ol wagt эewropalylar olary
· ьstьne hьjьm etdi. Эewropalylar эakynla
·anlarynda esgerleri bilen olary
· ц
·ьnden зykmaga gitdi. Olar bilen sцwe
·diler. Kцpьsini цldьrip, эe
·ip yzyna gaэtdy. Galany
· gabawyny dowam etdirdi. Gabawda sцwe
· mahalynda bir ok gelip, Bilge ibn Bдhrama degdi we ol эogaldy. Kimi
· atandygy belli bolmady. Esgerleri aljyrap dargadylar. Hassan hem tussaglykdan bo
·ady.
Husameddin Demirda
· ibn Ilgazy ibn Artyk agasy Bilgдnii
· эanyndady. Ol цlenden so
·, ony Halaba getirdi. Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· birinji aэyny
· эigrimisine
·дheri eэeledi. Menbeji
· galasyndan hem gabaw aэryldy we hдkimi Hassan gaэdyp yzyna bardy. Demirda
· hem Halapda hдkim bolup galdy.
Bu эyly
· gurban aэynda Mдlik Aksungur Porsuk Halaby we onu
· galasyny eэeledi.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl Porsuk Yrak
·ihneliginden bo
·adyldy, эerine Sagdeddцwle Barangiri Zekewi geзdi.
Bu эyly
· gurban aэynda Aksungur Porsuk Halap
·дherini we galasyny eэeledi.

519-NJY HIJRI ЭYLY
(07.02.1125 26.01.1126 э.)

MДLIK TOGRUL BILEN DUBEЭS IBN SADAKANY
· YRAGA GITMEGINI
· WE YZLARYNA GAЭDYP GELMEGINI
· BEЭANY

Ц
· hem belleэ
·imiz эaly, Dubeэs ibn Sadaka
·amdan зykyp, Mдlik Togrul begi
· эanyna gaэtdy. Ol gelende, Togrul o
·a sylag-hormat goэup, uly emirleri
· biri edip belledi. Dubeэs o
·a Yraga gitmegi teklip etdi. Olar Yraga tarap эola зykdylar.
Muny e
·iden yraklylar Yragy
·
·ihnesi Zekewini
· эolba
·зylygynda uly go
·un bilen olary
· ц
·ьnden зykdylar.

·ol sebдpli Togrul Horasan эoluna tarap цwrьldi. Emma onu
· esgerleri dargady. Alaзsyz yza зekildiler. Togrul bilen Dubeэs hem soltan Sanjara sygyndylar.

PORSUGY
· KEFERTABY EЭELEMEGINI
· WE ЭEWROPALYLARDAN ЭE
·ILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Porsuk esger эygnap,
·ama эцri
· etdi. Kefertap
·дherini gabady. Ol эeri эewropalylary
· elinden aldy. Sol эerden hem Azaz galasyna gitdi. Ol эeri
· hдkimi
·oskelindi. Ol эeri hem gabady. Эewropalylar bir эere эygnandylar we Porsuk bilen sцwe
·e ba
·ladylar. Musulmanlar эe
·ildiler we kцpьsi bolsa эesir alyndy.

520-NJI HIJRI ЭYLY
(27.01.1126 16.01.1127 э.)

PORSUGY
· ЦLDЬRILIP, ЭERINE OGLY MДLIK YZZEDDINI
· GEЗMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· bo
· aэyny
· sekizine Mosulda Kasymeddцwle Aksungur Porsuk цldьrildi. Ol Mosuly
· hдkimidi. Ol juma namazyny okap, metjitden зykanda bir batyny gelip, ony pyзaklap цldьrdi.
Ol цldьrilende, ogly Yzzeddin Mesut Halaby эewropalylardan goraэardy. Kakasyny
· dostlary o
·a habar эolladylar. Ol gurban aэyny
· ba
·ynda Mosula girdi. Ol kakasyny
· dostlaryna gowy garady. Weziri Abu Galyby ц
·ki эerinde wezirlikde galdyrdy. Emirler we esgerler o
·a boэun boldular.
Ol soltan Mahmydy
· hyzmatyna boэun boldy. Hiз kim ondan nдrazy bolmady.

HALYPA MЬSTER
·IT BILLД BILEN SOLTAN MAHMYDY
· TERSLE
·MEGINI
· BEЭANY

Bagdady
·
·ihnesi Эarangu
· Zekewi bilen halypany
· naэyplaryny
· arasynda dawa эьze зykypdy. Halypa hem mu
·a gaty
·ypdy. Bu эyly
· rejep aэynda Zekewi цz janyndan gorkup, Bagdatdan зykyp soltan Mahmydy
· эanyna gaэtdy. Soltana halypany
· ьstьnden arz-
·ikaэat etdi.
Soltan hem Bagdada tarap эцredi. Halypa gorkup, зaga-зugalaryny, mal-mьlkьni alyp,
·дherden зykdy. Soltan Bagdada gelenso
·, halypa bilen эara
·yk
·ertnamasyny bagla
·dy.

TUGTEGIN ATABEG BILEN ЭEWROPALYLARY
·
·AMDA SЦWE
·MEGINI
· BEЭANY

Bu эyl эewropaly
·azadalar we je
·bazlar birle
·ip, Damask taraplaryna gaэtdylar we Merjussyfarda dь
·lediler. Musulmanlary
· i
·i agyrla
·yp, gorkup ba
·ladylar. Atabeg Tugtegin Diэarbekirdдki we beэleki эerlerdдki tьrkmen emirlerine hat эazdy. Bular hem эygnany
·yp, эewropalylary
· ьstьne hьjьm etdiler. Tugtegin цz эerine ogly Tдjilmьlk Bцrini goэdy.
Olar эewropalylar bilen gurban aэyny
· ahyrynda gar
·yla
·dylar we sцwe
·e ba
·ladylar. Aralarynda aэylganз sцwe
· boldy. Tugtegin atyndan эykyldy. Esgerler ol цldьmikд diэip pikir etdiler we gaзyp ba
·ladylar. Tugtegin hem atyna mьnьp gaзdy. Эewropalylar olary kowalap gitdiler. Yzda galan tьrkmenler galan эewropalylary цldьrdiler we зadyrlaryny taladylar. Эa
·ky эewropalylar yzlaryna gaэdyp gelseler, hemme zatlaryny tala
· salnan эagdaэda, adamlaryny hem цldьrilen эagdaэda gцrdьler.

521-NJI HIJRI ЭYLY
(17.01.1127 05.01.1128 э.)

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl Soltan Sanjar Alamuty
· batynylaryna gьэзli zarba urdy we olary
· kцpьsini цldьrdi. Aэdy
·laryna gцrд, on mь
·den gowrak batyny цldьrildi.
Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· birinji aэynda soltan Mahmyt Yragy
·
·ihneligine Ymadeddin Ze
·
·ini belledi.
Bu эyl Yzzeddin Mesup ibn Mesup wepat boldy. Ol Mosuly
· hдkimidi. Rahba
·дherinde wepat boldy.
Ondan so
· hдkimlige Ymadeddin Ze
·
·i hцdьrlendi. Muny soltan hem kabul etdi. Netijede, Mosul we onu
· tцweregini
· hдkimligine Ymadeddin Ze
·
·i bellenildi.
Soltan Sanjary
· weziri Mugynylmьlk Abu Nasr Ahmet ibn Fazyl bu эyl batynylar tarapyndan цldьrildi. Weziri
· batynylar bilen bolan sцwe
·de bitiren i
·leri we hyzmatlary цrдn uludy. Bu sebдpden Alla tarapyn o
·a
·ehitlik nesip etdi.

522-NJI HIJRI ЭYLY
(06.01. 24.12.1128 э.)

SOLTAN SANJARY
· REЭE GELMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl soltan Sanjar Horasandan uly go
·un bilen Reэe gaэtdy. Munu
· sebдbi
·eэledi: Dubeэs hem Togrul onu
· эanyna gelipdiler. Olar soltan Sanjary
· эanyna gelip, ony Yraga эцri
· etmдge зagyrdylar we Yragy eэelemegi
· цrдn a
·satdygyny aэtdylar. Soltan Mahmyt bilen halypa Mьster
·idi
· цzьne gar
·ydygyna ony ynandyrdylar. Soltan Sanjar olar bilen razyla
·dy we Reэe tarap gitdi. Soltan Mahmyt Hemedanda gezip эцrdi. Soltan Sanjar soltan Mahmyda habar эollap, onu
· kime tabyndygyny (цzьnemi эa-da, Dubeэsi
· aэdy
·y эaly, tabynlykdan зykdymy) bilmek isledi. Ilзi soltan Mahmydy
· эanyna gelende, ol hem agasy (kakasyny
· dogany) soltan Sanjary
· эanyna gaэtdy. Soltan Sanjar ony gowy gar
·y aldy we o
·a sylag-hormat etdi. Gurban aэyny
· on bд
·ine зenli Onu
· эanynda boldy. So
· soltan Sanjar Horasana gaэtdy. Dubeэsi hem Mahmyda tab
·yrdy. Ol hem o
·a sylag-hormat edip, цz ц
·ki эerlerini berdi. Mahmyt hem Hemedana gaэtdy. Mahmyt bilen Dubeэs bilelikde ilki Hemedana, so
· bolsa Yraga geldiler. Soltan Mahmyt 523-nji эyly
· a
·yr aэyny
· dokuzyna Bagdada bardy.
Soltan Mahmyt wezir Abylkasym Enesabadyny tussag etdi. Soltan Sanjar Reэdдki du
·u
·yklary mahalynda ony goэbermegini aэdypdy,
·onu
· ьзinem Mahmyt ony goэberdi. Soltan Sanjar Abylkasymy Mahmyda зykan gyzyna wezir belledi. Soltan onu
· bilen bile Bagdada baranso
·, a
·yr aэyny
· эigrimi dцrdьne ony эene-de цzьne wezir edip aldy. Bu onu
· ikinji wezirligidi.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyly
· a
·yr aэyny
· birine Ymadeddin Ze
·
·i ibn Aksungur Halap
·дherine we galalaryna eэe boldy.
Bu эyly
· sapar aэyny
· sekizine Damaksky
· hдkimi atabeg Tugtegin эogaldy. Tugtegin Mдlik Tutu
· ibn Alp Arslany
· guludy. Onu
· цlьminden so
·, эerine ogly Tдjilmьlk Bцri geзdi. Tдjilmьlk Tugtegini
· i
· uly ogludy we kakasy hцkьmdarlygy o
·a wesэet edipdi.

523-NJI HIJRI ЭYLY
(25.12.1128 14.12.1129 э.)

SOLTAN MAHMYDY
· BAGDADA GELMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· a
·yr aэynda soltan Mahmyt agasy soltan Sanjary
· эanyndan gaэdyp Bagdada geldi.
Onu
· эanynda Dubeэs ibn Sadaka bardy Ol Dubeэsi halypa Mьster
·it Billд bilen эara
·dyrmak ьзin alyp gelэдrdi. Dubeэs soltandan yza galyp, Bagdada geldi. Soltany
· bolэan эerine bardy. Soltan halypany
· Dubeэsden razy bolmagyny isledi. Emma halypa Dubeэse эurdundan эer bermegini ret etdi.
Soltan dцrt tirke
·igi
· ьзьnji aэynda Bagdatdan Hemedana gaэtdy.

DUBEЭSI
· YRAKDAKY ETMI
·LERINI
· WE SOLTANY
· BAGDADA GAЭDYP GELMEGINI
· BEЭANY

Soltan Mahmyt Hemedana gaэdyp gelэдrkд, эolda aэaly wepat boldy.
Ol Sanjary
· gyzydy. Ol aэal Dubeэs bilen bile hereket edэдrdi we Dubeэsi
· tarapdarydy. Ol цlenso
· Dubeэsi
· hem i
·leri dargady.
So
· soltan agyr syrkawlady. Dubeэs onu
· kiзi ogluny alyp, Yraga gaэtdy. Halypa Dubeэsi
· gelэдndigini e
·idip, esger эygnamaga ba
·lady. Bagdat
·ihnesi Bдhruz
·ol wagt Hillede gezip эцrdi we ol эerden hem gaзyp gitdi. Dubeэs bolsa oraza aэynda Hillд girdi. Soltan Mahmyt bu habarlary e
·idende, emir Gyzyl bilen emir Ahmedili эanyna зagyryp: «Ц
· sizi
· iki
·iz Dubeэs ьзin kepil geзipdi
·iz. Men sizi
· Dubeэsi эanyma getirmegi
·izi isleэдrin» diэdi. Ahmedil Yraga onu
·
·erini эurtdan зykarmak we Dubeэsi soltany
· эanyna getirmek ьзin gaэtdy. So
· soltan hem Yraga gaэtdy. Dubeэs muny e
·idip, soltana kцp mцзberde sowgat-serpaэ, ьз эьz at эьki altyn, iki эьz mь
· dinar iberip, halypany
· цzьnden razy bolmagyny isledi, halypa muny kabul etmedi. Soltan Mahmyt bo
· aэynda Bagdada geldi. Ony wezir Zeэnebi we beэleki abraэly ki
·iler gar
·y aldylar. Bulary e
·iden Dubeэs зцle зykdy. Basra hьjьm edip, soltana we halypa degi
·li bolan kцp sanda mal olja aldy. Soltan Mahmyt onu
· ьstьne цzьni
· on mь
· atlysy bilen зozdy. Ol Basradan aэrylyp, зцle tarap зekildi.

ЭEWROPALYLARY
· DAMASKY GABAMAGY WE ЭE
·ILMEGINI
· BEЭANY

Mezdekany Ysmaэylyny
· цldьrilendigini e
·idip, Эewropalylary
· hemmesi uly bir gьэз bilen Damasky
· gar
·ysyna birle
·di. Olary
· arasynda Kudusy
·, Antakyэany
·, Trablusy
· hдkimleri we beэleki эewropalylar hem-de rysarlar bardy. Olara de
·iz эoly bilen sцwda-satyga barэanlar hem go
·ulэardy. Atlylar iki mь
· tцweregidi, pyэada go
·uny
· bolsa sany-sajagy эokdy. Damaska gelip, ony gabadylar.
Tдjilmьlk Bцri bu habary e
·idip hemme araplary we tьrkmenleri эygnady. Olardan sekiz mь
· atly эygnandy. Iki go
·un эagy
·ly bir gьn sata
·yp, sцwe
·e giri
·diler. Musulmanlar olary derbi-dagyn etdi.
Bu эyl Ymadeddin Ze
·
·i ibn Aksungur Hama
·дherini eэeledi. Ol Mosuly
· hдkimidi.

524-NJI HIJRI ЭYLY
(15.12.1129 03.12.1130 э.)

SOLTAN SANJARY
· SAMARKANT
·ДHERINI MUHAMMET HANDAN ALMAGYNY
· WE MAHMYT IBN MUHAMMET HANY
· HЦKЬMDAR BOLMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· birinji aэynda soltan Sanjar Samarkandy eэeledi.
Munu
· sebдbi
·eэle: Ol Samarkandy birinji gezek basyp alanda, Arslan han ibn Sьleэman ibn Bugra han Dawudy han bellдpdi. Emma ol ysmaz bolupdy.
·onu
· ьзin onu
· эerine ogly Nasyr han bolup geзipdi. Nasr han hem цrдn edermen we mert adamdy. Samarkantda alawy bir alym bardy. Дhli i
·leri ol зцzerdi. Bu alym bilen
·дheri
· reэisi ikisi Nasr hany цldьrmek meselesinde ylala
·dylar we bir gije ony цldьrdiler. Nasr hany
· kakasy
·ol mahal ol эerdedi. Ogluny
· цldьrilmegi o
·a gaty agyr degdi. Onu
· Tьrkьstan эurdunda ba
·ga bir ogly bardy. Ol habar эollap, ony эanyna зagyrdy. Ogly Samarkanda gelende, эa
·ky alym bilen reэis ony gar
·y almak ьзin ц
·ьnden зykdylar. Muhammet hany
· ogly ol alymy
·ol mahal цldьrdi, reэisi hem tussag etdi.
Onu
· kakasy Arslan han ц
· soltan Sanjara hat эazyp, ondan kцmek sorapdy. Цzlerini
· alawylara we
·дher reэisine gьэзlerini
· эetmeэдndigini aэdypdy. Soltan go
·un эygnap, Samarkanda эцri
· etdi. Alawy alym bilen reэisi birэьzli edenso
·, Arslan han soltan Sanjary зagyranyna pu
·man etdi we soltana alawylary we reэisi эe
·endigi barada habar эollady. Цzьni
· hem ogly bilen onu
· tabynlygyndadygyny aэtdy we Horasana yzyna dцnmegini haэy
· etdi.
Soltan Sanjary
· mu
·a gaty gahary geldi we
·дherde birnдзe gьn galdy. Gьnlerde bir gьn soltan Sanjar awa зykdy we on iki sany eli эaragly adam gцrdi. Ol olary tutup gyssady. Olar hem Muhammet hany
· цzlerini soltan Sanjary цldьrmek ьзin iberendigini boэun aldylar. Soltan Sanjar olary цldьrdi we Samarkandy gьэз bilen basyp aldy.
·дheri talady. Muhammet han bir gala gaзyp gizlendi. Soltan onu
· gьnдsini geзenso
·, ol galadan зykdy. Soltan Sanjar o
·a hormat goэup, ony gyzyny
· (эagny soltan Sanjary
· aэalyny
·) эanyna iberdi we ol
·ol эerde tд цlэдnзд эa
·ady.
Soltan Sanjar Samarkantda birnдзe gьn bolup, mal, эarag we hazyna toplady. So
·
·дheri Hasan Tegine ynandy we Horasana gaэdyp geldi. Hasan Teginden so
· soltan Sanjar ol эere naэyp edip Mahmyt ibn Muhammet han ibn Sьleэman ibn Dawudy belledi.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl Ymadeddin Ze
·
·i Esaryp galasyny eэeledi we haзlylary derbi-dagyn etdi.
·eэle hem ol Serji we Dara
·дherlerini eэeledi.
Bu эyl soltan Sanjary
· soltan Mahmyda durmu
·y зykan gyzy Hatyn зцlde эogaldy.
Bu эyly
· gurban aэynda Mдlik Mesut ibn Muhammet Horasandaky, agasy soltan Sanjary
· эanyndan aэrylyp, Sawa
·дherine gaэtdy.
·ol mahal onu
· maksadyny
· soltan Mahmyda gar
·y зykmakdygy we ony soltan Sanjary
· цzьni
· iberendigi barada gьrrь
·ler эaэrady. Muny e
·iden soltan Mahmyt howsala dь
·di we dessine Bagdatdan Hemedana gitdi. Ol Kerman
·ahana baranso
·, dogany mдlik Mesut gelip, o
·a tabyndygyny aэtdy. Gьrrь
·ler эalan bolup зykdy. Soltan o
·a Genjдni we onu
· da
·-tцweregini ykta berdi.

525-NJI HIJRI ЭYLY
(04.12.1130 22.11.1131 э.)

DUBEЭSI
· TUSSAG EDILIP, YMADEDDIN ZE
·
·Д GOW
·URYLMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· meret aэynda Damasky
· hдkimi Tдjilmьlk Bцri ibn Tugtegin Humusy
· hдkimi emir Dubeэs ibn Sadakany tussag edip, ony atabeg
·ehit Ymadeddin Ze
·
·i ibn Aksungura gow
·urdy.
Dubeэs Tдjilmьlk цzьni цldьrer цэdьp gorkdy. Emma Tдjilmьlk o
·a gowy garady, mal-mьlk, эarag berdi. O
·a uly hцkьmdarlar эaly garady. So
· halypa цz adamlaryny iberip, Dubeэs ibn Sadakany цz эanyna getirtdi. Ony bagy
·lady we goэberdi. Dubeэs hem Ze
·
·ini
· эanynda durmady we onu
· bilen Yraga gitdi.

SOLTAN MAHMYDY
· WEPAT BOLMAGYNY
· WE OGLY DAWUDY
· HЦKЬMDARLYGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· baэram aэynda soltan Mahmyt ibn Muhammet Hemedanda wepat boldy. Ol weziri Abylkasym Ensabazydan we beэleki emirlerden gorkэardy.
Onu
· цlьminden so
·, weziri
· we atabegi Aksungur Ahmedili
· gцrkezmesi bilen tagta ogly Dawut geзirildi. Onu
· adyna Jebeli
· we Genjдni
· hemme эerinde hutba okaldy.
Soltan Mahmyt wepat bolanda эigrimi эedi эa
·yndady. Ol on iki эyl dokuz aэ эigrimi gьn hцkьmdarlyk sьrdi. Ol цrдn эum
·ak, sahy, akylly, ц
·dengцrьjidi. Ilaty
· malyna gцz dikmezdi.

526-NJY HIJRI ЭYLY
(23.11.1131 11.11.1132 э.)

SOLTAN MESUDY
· WE IKI MДLIK, ЭAGNY SELJUK
·A BILEN DAWUDY
· ЭAGDAЭLARYNY
· WE YRAKDA SOLTANLYGY
· MESUDA GEЗI
·INI
· BEЭANY

Soltan Mahmyt ibn soltan Muhammet wepat bolandan so
·, Jebelde we Genjede onu
· ogly Mдlik Dawuda hutba okalyp ba
·landy. 425-nji эyly
· bo
· aэynda Mдlik Dawut Hemedandan зykyp, Genjд ugrady. Ol agasy soltan Mesudy
· Gьrgenden gaэdyp, Tцwrize gelip, ol эeri eэelдndigini e
·itdi. Dawut onu
· ьstьne эцri
· edip, ony gabady. Aralarynda sцwe
· эьze зykdy. So
· цzara dь
·ьni
·diler.
Dawut yzda galdy. Soltan Mesut Tцwrizden зykyp, esgerlerini эygnap, Hemedana geldi. Bagdatda цz adyna hutba okalmagy ьзin habar эollady. Bu kabul edilmedi.
So
· soltan Mesut Mosuly
· hдkimi Ymadeddin Ze
·
·д habar эollap, kцmek isledi. Ol kцmek bermдge sцz berdi.
·eэdip Mesudy
· soltanlyga dala
·y has gьэзlendi.
Mдlik Seljuk
·a ibn soltan Muhammet Huzystany
· we Pars эurduny
· hдkimi atabeg Garaja Sakyny alyp, uly go
·un bilen Bagdada gaэtdy.
Seljuk
·a soltan Mesutdan ц
·ьrti ol эere baryp эetdi. Halypa o
·a sylag-hormat goэdy.
So
· soltan Mesut gelip, цzьne hutba okalmagyny isledi. Eger kabul etmeseler, ьstlerine зozjakdygy bilen haэbat atdy. Onu
· talabyny kabul etmediler. Apbaslylary
· hemme go
·unlary эygnandy. Halypa bilen Seljuk
·a birle
·ip, Mesut tarapyndan bolan Ymadeddin Ze
·
·ini
· ьstьne зozdular. Ony эe
·diler. Ol эe
·lip, Tikrite gaзdy.
So
· aralarynda
·ertnama bagla
·dylar. O
·a gцrд, Mesut soltan, Seljuk
·a bolsa mirasdь
·er
·azada bolmalydy. Bu meselede ylala
·dylar.

SOLTAN SANJAR BILEN SOLTAN MESUDY
· ARASYNDAKY ЗAKNY
·YGY
· BEЭANY

Soltan Mahmyt wepat bolandan so
·, soltan Sanjar Jebel
·дherine gitdi. Onu
· эanynda Togrul ibn soltan Muhammet bardy. Ol Reэe baryp, ol эerden hem Hemedana gaэtdy. Halypa Mьster
·it bilen soltan Mahmyt muny e
·idip, go
·un taээarlap ba
·ladylar.
Halypa olary
· tarapyndady. Halypa taээarlyklaryny gutardy. Garaja Saky bilen Seljuk
·a soltan Sanjara эakynla
·dylar, halypa yzraga galdy.
Yragy
· дhli эerinde soltan Sanjary
· adyna okalэan hutba эatyryldy.
·ol mahal Ymadeddin Ze
·
·i bilen Dubeэsi
· Bagdada golaэ gelendikleri e
·idildi. Dubeэs ol эerde soltan Sanjary
· Hillдni цzьne ykta berendigini e
·itdi. Ol halypa ilзi iberip, цzьni bagy
·lamagyny haэy
· etdi. Emma halypa muny kabul etmedi. Ymadeddin Ze
·
·i bolsa soltan Sanjary
· Bagdady
·
·ihneligini цzьne berэдndigini
· habaryny aldy. Muny e
·iden Mьster
·it hem esgerleri bilen Bagdada gaэtdy we goraga taээarlandy.
So
· soltan Mesut Datmerje geldi. Ol olary soltan Sanjary
· ц
·hatar go
·unlary gar
·y aldylar. Soltan Mesut Kermana gaэtdy. Soltan Sanjar Esedabatda эьz mь
· atly bilen dь
·ledi. Soltan Mesut bilen dogany Seljuk
·a bolsa Kaw we Mahy atly iki daga gitdiler. Soltan Sanjar hem Kinkewere gitdi. Soltan Sanjar olary
· gidendigini e
·idip, yzlaryndan gaэtdy. Iki go
·un Dineweri
· eteginde du
·u
·dylar. Soltan Sanjary
· sag ganatynda soltan Muhammedi
· ogly Togrul, Kamaз we Emir Emiran, зepinde emirler bilen Horezm
·a Atsyz bardy. Mesudy
· sag ganatynda Garaja Saky we emir Gyzyl, зepinde bolsa Эarangu
· Bazdar we Эusup Зawu
· bardy.
Olary
· arasynda sцwe
· ba
·landy. Ol gьn dillere dessan boldy. Garaja merkeze hьjьm etdi. Soltan Sanjar on mь
· atly bilen merkezdedi, ц
·ьnde hem piller bardy. Garaja hьjьm edenso
·, Togrul bilen Atsyz onu
· yzynda galdy. Ol mertlerзe sцwe
·di. Onu
· kцp esgeri gyryldy, enзemesi эesir alyndy. Цzi hem erbet эaralandy. Muny gцren soltan Mesut sцwe
·den gaзyp gutuldy.
Bu sцwe
·de Эusup Зawu
· we Hьseэin Цzbeg эaly emirler цldьrildi. Bu sцwe
· rejep aэyny
· sekizine bolup geзdi.
Soltan Sanjar olary derbi-dagyn etdi. So
· soltan Mesut soltan Sanjary
· эanyna gelip, цzьni bagy
·lamagyny haэy
· etdi. Soltan Sanjar hem ony gцrьp gujaklady, o
·a hormat goэdy. Ony цzьne gar
·y aэaga galany ьзin эazgardy. So
· o
·a Genje
·дherini gaэdyp berdi.
Soltan Sanjar soltanlyk tagtyna dogany soltan Muhammedi
· ogly Mдlik Togruly зykardy. Hemme эerde onu
· adyna hutba okaldy. Soltan Mahmydy
· weziri Abylkasym Ensabazy o
·a wezir edip belledi. So
· 526-njy эyly
· oraza aэyny
· эigrimisine Ny
·apura geldi.

YMADEDDIN ZE
·
·INI
· BAGDADA EDEN ЭЦRI
·INI
· WE ЭE
·ILMEGINI
· BEЭANY

Halypa Bagdatdan зykanso
·, soltan Mesudy
· эe
·lendigini e
·itdi we yzyna Bagdada gaэtdy. O
·a Ymadeddin Ze
·
·i bilen Dubeэs ibn Sadakany
· Bagdada gelendigini aэtdylar. Soltan Sanjar olary
· ikisine hat эazyp, olara Yragy basyp almagy tab
·yrypdy. Halypa hem зaltlyk bilen Bagdada gaэtdy. Go
·un jemlдp, Ze
·
·i bilen Dubeэsi
· ьstьne hьjьm etdi. Aralarynda sцwe
· ba
·landy. Dubeэs bilen Ze
·
·ini
· esgerlerini
· kцpьsi цldьrilip, enзemesi эesir aldy. Цzleri hem эe
·ildi. Soltan hem
·ol gijдni geзirip, ertesi Bagdada geldi.

DAMASK HДKIMI TДJILMЬLK BЦRINI
· WEPAT BOLMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· rejep aэynda Damasky
· hдkimi Tдjilmьlk Bцri ibn Tugtegin wepat boldy. Sebдbi bir batyny ony эaralapdy.
·onu
· netijesinde gьэзden dь
·ьp, haly peseldi we rejep aэyny
· эigrimi birine wepat boldy. Ol цlmezinden ц
·, ogly
·emsilmьlk Ysmaэyly hцkьmdar belledi. Baalbek
·дherini we onu
· tцweregini bolsa ogly
·emseddцwle Muhammede wesэet etdi. Bцri цrдn gaэratly we edermendi. Atasy эaly gaэduwsyzdy.
·ahyrlary
· kцpьsi ony
·ygyrlarynda wasp etdiler.
Bu эyl Damasky
· hдkimi
·emsilmьlk Ysmaэyl Lebwe we Ras galalaryny eэeledi.

SOLTAN TOGRUL BILEN MДLIK DAWUDY
· SЦWE
·MEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· oraza aэynda Mдlik Togrul bilen onu
· doganyny
· ogly Mдlik Dawut ibn Mahmydy
· arasynda sцwe
· boldy.
Sebдbi soltan Sanjar Togruly soltanlyk tagtynda oturdypdy. Ц
· hem belleэ
·imiz эaly, soltan Sanjar so
· Horasana gaэdypdy. Зьnki o
·a gar
·y Mawerannahr hцkьmdary Ahmet han aэaga galypdy. Ol bu pitnдni эatyrmak ьзin yzyna dцnьpdi. Ol Horasana gelip эetende, Mдlik Togrul agasy Togrula gar
·y aэaga galdy. Genjeden we Genjeden esger эygnap, Hemedana gaэtdy. Oraza aэynda Hemedana эakyn Wahan diэen эerde dь
·ledi.
Togrul o
·a tarap hereket etdi. Iki tarap go
·unlaryny saga we зepe bцlьpdi. Soltan Togruly
· sag ganatynda Ibn Porsuk, зepinde Gyzyl bardy. Ц
·hatary
· serkerdesi Garasungurdy. Dawudy
· sag ganatynda Эarangu
· Zekewi bardy. Ol sцwe
·medi. Muny gцren tьrkmenler onu
· зadyryny taladylar we hemmesini dyza зцkerdiler. Dawudy
· esgerlerini
· arasynda dawa эьze зykdy. Muny gцren atabeg Aksungur Ahmedil gaзyp gitdi. Esgerler hem dyr-pytrak bolup, onu
· yzyndan gitdiler. Togrul Эarangu
· Zekewini we birnдзe emirleri эesir aldy.
Mдlik Dawut эe
·lenden so
·, utanyp gezdi, bo
· aэyny
· ba
·ynda bolsa atabegi Ahmedil bilen Bagdada gaэtdy. Soltan o
·a hormat goэup, soltanlyk myhmanhanasynda myhman aldy. Mдlik Mesut Genjede gezip эцrdi. Ol Dawudy
· эe
·ilendigini e
·idip, Bagdada gaэtdy.

527-NJI HIJRI ЭYLY
(12.11.1132 31.10.1133 э.)


·EMSILMЬLKЬ
· BANЭASY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· sapar aэynda Damasky
· hдkimi
·emsilmьlk эewropalylardan Banэas
·дherini aldy. Sebдbi эewropalylar
·emsilmьlki дsgermediler we aralaryndaky
·ertnamany bozmaga ba
·lapdylar. Olar Beэrutda Damaskly tдjirleri
· mallaryny elinden aldylar. Tдjirler
·emsilmьlke arz etdiler. Ol alnan zatlary
· yzyna berilmegini islдp, habar эollady. Emma olar boэun towladylar.
·emsilmьlk go
·un эygnap, bu эyly
· a
·yr aэyny
· ahyrynda olary
· ьstьne gitdi. Sapar aэyny
· ba
·ynda olar bilen sцwe
·e ba
·lady.
Ol
·дheri
· diwaryny эykyp-эumrup, gьэз bilen basyp aldy.
·дherdдki эewropalylar gala gaзyp gitdiler.
·дherde kцp sanly эewropaly цldьrildi we enзemesi hem эesir alyndy. Mallary talandy. Galada gije-gьndizlдp aэylganз sцwe
·diler. Sapar aэyny
· dцrdьne
·emsilmьlk ol эeri eэeledi, эцne ilata aman berdi. So
· yzyna Damaska gaэtdy.

MUSULMANLAR BILEN ЭEWROPALYLARY
· ARASYNDAKY SЦWE
·I
· BEЭANY

Bu эyly
· sapar aэynda Kudusy
· hдkimi bolan эewropaly hцkьmdar Halaba we onu
· tцweregine эцri
· etdi. Onu
· ц
·ьnden Halap naэyby emir Eswar зykdy. Onu
· go
·unyna tьrkmenleri
· hem kцpьsi go
·uldy. Olar Kinnesrinde sцwe
·diler. Iki tarapdan hem kцp adam цldьrildi. Musulmanlar эe
·ildiler we Halap tarapa gaзdylar. Эewropalylary
· hцkьmdary Halap tarapa gitmдge ikirji
·lendi. Eswar эanyndaky esgerleri эygnap, tдzeden olary
· ц
·ьnden зykdy. Olardan bir topary bilen sцwe
·di. Olary
· kцpьsini цldьrdi we enзemesini эesir aldy. Galanlary bolsa эurtlaryna tarap gaзyp gitdiler. Bu зakny
·yk эe
·i
· bilen gutardy. Eswar Halaba gelip girdi, onu
· эanynda эesirler we sцwe
·je
· serkerdeler bardy.

SOLTAN MESUDY
· SOLTANLYGA DЦNЬ
·INI
· WE MДLIK TOGRULY
· ЭE
·ILMEGINI
· BEЭANY

Ц
· soltan Mesudy
· agasy soltan Sanjardan эe
·lendigini, Genje
·дherine gaэdyp gelendigini, soltanlygy
· Mдlik Togrula geзendigini, Togruly
· onu
· doganyny
· ogly Mahmyt bilen sцwe
·ip, ony эe
·endigini we Bagdada girendigini aэdypdyk. Soltan Mesut Dawudy
· эe
·lendigini e
·idenso
·, Bagdada tarap hereket etdi. Olar эakynla
·anlarynda, Dawut onu
· hyzmatynda boldy. Iki bolup, Bagdada girdiler.
Bu эyly
· sapar aэynda Mesut soltanlyk kц
·gьnde dь
·ledi. Onu
· adyna hutba okaldy, Dawudy
· hem adyna hutba okaldy. Halypa bulary
· ikisine-de sylag-serpaэ эapdy. Olar halypany
· эanyna girdiler we halypa olara hormat goэdy. So
· olar Genjд esger ibermeli boldular we halypa hem olara esger berdi.
Mesut we Dawut Maragany we Genjдni
· beэleki
·дherlerini eэeledi. So
· Erdebili gabadylar, ilaty
· kцpьsini gyryp,
·дheri basyp aldylar.
So
· ol dogany Mдlik Togrul bilen sцwe
·mek ьзin Hemedana gaэtdy. Muny e
·iden Togrul olary
· ц
·ьnden зykdy we sцwe
·e ba
·ladylar. Togrul эe
·lip, Reэe tarap gaэtdy. Soltan Mesut meret aэynda Hemedany eэeledi, Ahmedil Aksungur hem цldьrildi. Ony bir batyny цldьrdi.
Togrul ol эerden Kuma эetenso
·, yzyna, Yspyhana dolandy. Ol эerde gala girip, gizlenjek boldy. Mesut bolsa ony gabajak bolup, yzyndan galmady. Togrul ol эerden Pars эurduna gaэtdy. Mesut Yspyhany basyp aldy. Ol эerden Togruly
· yzyndan Pars эurduna gaэtdy. Togrul ol эerden Reэe tarap эola dь
·di. Эolda weziri Abylkasym Ensabazy цldьrildi. Ony emir
·irgiri
· guly цldьrdi.
Soltan Mesut onu
· yzyndan эцrдp ugrady. Zikrawar diэen эerde gar
·yla
·dylar we olary
· arasynda sцwe
· ba
·landy. Sцwe
· gyzy
·anso
·, Mдlik Togrul derbi-dagyn edildi we esgerlerini
· suwlary gutaryp, guэy gazyp ba
·ladylar. Onu
· esgerlerini
· kцpьsi we birnдзe emirler эesir alyndy. Ol emirleri
· arasynda hajyp Tengir we Ibn Buga hem bardy.
Soltan Mesut olary bo
·adyp goэberdi. Bu sцwe
·de di
·e эekeje ki
·i wepat boldy. Soltan Mesut hem Hemedana gaэdyp geldi.
Bu эyly
· baэram aэynda Damasky
· hдkimi
·emsilmьlk Ysmaэyl ibn Tдjilmьlk Hama
·дherini we galasyny eэeledi.

528-NJI HIJRI ЭYLY
(01.11.1133 21.10.1134 э.)


·EMSILMЬLKЬ
·
·AKYF-TEЭRUNY WE ЭEWROPA TOPRAKLARYNY TALAMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· a
·yr aэynda Ysmaэyl
·emsilmьlk Damaskdan
·akyf-Teэruna эцri
· etdi.

·akyf-Teэrun Beэrut we Saэdany
· эanyndaky belent daglygy
· jьlgesinde эerle
·эдrdi. Jьlgedдki bu galany
· hдkimligi Zahhak ibn Jendeli
· elindedi.
Zahhak ibn Jendel Ysmaэyl
·emsilmьlk bilen bolan зakny
·ygyndan so
·ra gьэзden gaзdy. Ol goranmak ьзin jьlgдni
· galasyna tarap gitdi. Эewropalylar эerli musulman taэpalary bilen birle
·ip, biri-birine arka durup goradylar. Mu
·a garamazdan,
·emsilmьlk эцri
· eden эylyny
· a
·yr aэynda galany basyp aldy.
Bu эeri
· basylyp alynmagy эewropalylara gaty agyr degdi. Зьnki Zahhak ц
· galany
· da
·-tцweregindдki go
·
·y obalary
· we
·дherзeleri
· iзerki i
·ine go
·ulmaэardy, hiз tarapdan zyэan bermeэдrdi.
·emsilmьlkden gorkusyna эewropalylar цz go
·unlaryny bir эere jemlдp ba
·ladylar. Le
·gerlerini jemlдnlerinden so
·, Huran diэen
·дherзд tarap rowana boldular we
·ol
·дherздni
· mes эerlerini weэran etdiler we kцp tala
· saldylar.

·emsilmьlk bulary
· bir эere jemleni
·ip, taээarlyk gцrьp эцrenini e
·idenso
·, ol hem le
·ger jemlдp, nyzamly hatarlary dьzdi. Du
·man go
·unyny
· golaэragyna baryp, gar
·ysynda durdular.
·emsilmьlkь
· go
·unyny
· bir bцlegi tьrkmenlerden, galanlary bolsa beэleki milletlerden dьzьlipdi.
·eэle dьzgьn-nyzam bilen эewropalylara gar
·y durup, hьjьme girdiler.
Iki tarapy
· arasynda birnдзe gьnlдp gazaply uru
· boldy. Iki tarap kцp эitgilere sezewar boldy.
·emsilmьlk эewropalylary
· gar
·ysyna ur
·up duran go
·unyny
· bir bцlegini ta
·lap, birnдзe le
·gerini alyp, ba
·ga bir tarapa gitdi. Эewropalylary
· go
·uny bu эagdaэdan bihabar galypdy.

·emsilmьlk go
·
·y
·дherler bolan Tabaryэa, Nasyra we Akka tarap эцri
· etdi.
·дherзeleri we galalary эakyp, эandyryp, kьlьni gцge sowurdy. Erkek adamlaryny
· kцpьsini gyryp, aэal-ebtat, зaga-зugalary эesir-gyrnak aldylar.
·eэle-de gцze gцrnьp duran дhli zatlary olja aldylar. Bu wakalary
· habary эewropalylara baryp эetende, olar howsala dь
·dьler. Olar aljyrap, bitakat bolup, ogul atasyny, atasy ogluny tanaman, tala
· salnan эerlere tarap ugradylar.
Emma
·emsilmьlk эewropalylary
· gelэдn эolundan dдl-de, ba
·ga bir эol bilen цz le
·gergдhine sag-salamat gelip gowu
·dy. Эewropalylar цz
·дherзelerine gelip эetdiler, gцrseler,
·дherleri weэran edilip, gyrgynзylyk kцp bolupdyr. Olar gьэз-gurbatdan gaзyp, зar tarapa pytradylar.
Эara
·yk gazanmak ьзin bir adamy ilзi hцkmьnde
·emsilmьlkь
· эanyna iberipdirler. Bu hadysa
·ol эyly
· bo
· aэynda bolup geзipdi.

MДLIK TOGRULY
· JEBELE GAЭDYP GELMEGINI
· WE MДLIK MESUDY
· ЭE
·ILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Mдlik Togrul ibn Muhammet ibn Mдlik
·a Jebel sebitini
· дhli эerine hдkim boldy we dogany soltan Mesudy ol эerden зetle
·dirdi. Onu
· sebдbi
·eэledi:
Mesut dogany bilen bolan sцwe
·den gaэdyp gelenso
·, dogany soltan Mahmydy
· ogly Mдlik Dawudy
· Genjede gozgala
· turzandygyny e
·itdi we onu
· ьstьne эцri
· edip, ony Ruindiz galasyna gabady. Dawut bu galada goranэardy. Mesut ony gabaэarka, Mдlik Togrul go
·un toplady.
·ol mahal soltan Mesudy
· golastyndaky kдbir emirler Mдlik Togruly
· tarapyna geзdiler. Mдlik Togrul
·дherleri ele geзirmegi dowam etdi. Ep-esli esger эygnady we Mдlik Mesudy
· ьstьne эцri
· etdi. Ol Kazwyna эakynla
·anda, Mesut hem onu
· ьstьne зozdy. Iki tarapy
· esgerleri biri-birlerini gцrenso
·lar, Togruly
· цz tarapyna зeken emirleri Mesutdan aэryldylar.
·eэdip, Mesut az sanly esger bilen galdy we oraza aэyny
· so
·larynda эe
·lip, derbi-dagyn bolup gaзdy. Ol halypa Mьster
·it Billд habar эollap, Bagdada gitmek isleэдndigini aэtdy. Halypa o
·a rugsat berdi. Mдlik Mesudy
· Yspyhandaky naэyby Alpgu
· Sylahydy. Mдlik Seljuk
·a hem onu
· эanyndady. Mesudy
· эe
·lendigini e
·idip, ol hem Bagdada gitdi. Seljuk
·a soltany
· kц
·gьnde dь
·ledi. Halypa ony gowy gar
·ylady. Hormat-sylag etdi. O
·a on mь
· dinar iberdi. So
· Mesut hem Bagdada gitdi. Onu
· adamlaryny
· kцpьsi mьnmдge at tapmanso
·, dьэelere mьnьpdiler. Эolda kynзylyklara duзar boldy. Halypa hem o
·a at, зadyr, gerek zatlary we lybaslary iberdi. Mesut baэram aэyny
· on bд
·ine Bagdatdaky soltanlyk kц
·gьne girdi. Togrul bolsa Hemedanda galdy.

ATABEG ZE
·
·INI
· AMYDY GABAMAGYNY
·, DAWUT BILEN ARASYNDA BOLAN SЦWE
·I
· WE ZE
·
·INI
· SUR GALASYNY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Mosuly
· hдkimi atabeg Ze
·
·i bilen Mardini
· hдkimi Demirda
· bilele
·ip, Amydy
· ьstьne эцri
· etdiler we
·дheri gabadylar. Amydy
· hдkimi Hysny Keэfany
· hдkimi Dawut bilen Sцkmen ibn Artyga habar iberip, kцmek sorady. Dawut ibn Sцkmen эygnap bilen esgerini эygnap, atabeg Ze
·
·i bilen Demirda
·y ol эerden kowmak ьзin Amyda tarap ugratdy. Iki go
·un Amydy
· eteginde du
·u
·dylar we dцrt tirke
·igi
· dцrdьnji aэynda sцwe
·e giri
·diler. Dawut эe
·ildi we yza tarap gaзdy.
·onda kцp esgeri цldьrildi. Ze
·
·i bilen Demirda
· Amydy
· eteginde durup,
·дheri gabadylar. Agaзlary kesdiler,
·дhere zyэan эetirdiler, emma hiз hili netije gazanyp bilmдn, yza gaэtdylar. Ze
·
·i so
· Sur galasyna tarap hereket etdi we Diэarbekir sebitinde bolan bu galany gabady. Rejep aэynda galany eэeledi. Bu sцwe
·e Zyэaeddin Abu Sagyt ibn Kefertugny hem Ze
·
·ini
· tarapynda gatna
·ypdy. Ze
·
·i ony wezir belledi.

ZE
·
·INI
· HAMYDYЭELI KЬRTLERI
· GALALARYNY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Ymadeddin Ze
·
·i hamydyэeli kьrtleri
· Akr,
·u
· we beэleki galalaryny golastyna geзirdi.
Mosuly
· basylyp alynmagy bilen ol
·дheri
· emiri edip, Isa Hamydyэe diэen bir adamy belledi. Mьster
·it hem Mosuly gabanda, Isa birnдзe kьrt le
·gerleri bilen Mьster
·idi
· эanyna gelip, эardam sorap, onu
· tarapyna geзipdi.
·eэdip Isa эene ц
·ki эerinde galdy. Mьster
·it Mosuldan зykyp giden badyna Ze
·
·ini
· emri bilen Mosul galasyny gabady. Bu gabaw цrдn kцp gьne зekip, uly gyrgynзylyk bilen gutardy.
Bu эyl Mosuly
· doly eэelenmegi go
·
·ylykda эa
·aэan kowumlara, tire-taэpalara rahatlyk we dynзlyk getirdi. Sebдbi kьrtler hemi
·e da
·-tцwereklerindдki tire-taэpalara tala
· salyp, mallaryny alyp, azar berip эцrэдrdiler.

HAKKARY WE KEWД
·I GALALARYNY
·
EЭELENMEGINI
· BEЭANY

Atabeg Ze
·
·ini
· Hamydyэe galalaryny eэelemegi barada kьrt danalaryny
· aэtmaklaryna gцrд, atabeg Ze
·
·i kдbir galalary basyp alyp, kьrtleri kowup зykypdyr. E
·ep, Jezire, Nu
·y galalaryny
· hдkimi bolan Abu Heэja ibn Abdylla gorkup, ylala
·yk sцzьni almak ьзin bir ilзini kцp mal-mьlk bilen atabeg Ze
·
·ini
· dergдhine ugradypdy.
Gelen ilзi Mosulda atabeg Ze
·
·ini
· эanynda birnдзe gьn bolanyndan so
· эogaldy. Ony Temi
· Tuba diэen obany
· gonamзylygynda jaэladylar.
Atabeg Ze
·
·i Mosuldan зykyp, E
·ep galasyna gaэtdy.
·ol bada Abylheэja atabeg Ze
·
·i gelse, galalarymyzy basyp alar diэen gorky bilen ogly Ahmedi ony gar
·y almaga ugradyp, Nu
·y galasyny atabeg Ze
·
·д pe
·ge
· berэдndigini habar berdi.
Abylheэja ogly Ahmedi E
·ep galasyndan ugradanyndan so
·, Baw Urjy diэen bir kьrti цzьne naэyp edip belledi.
·ondan kдn wagt geзmдn, Abylheэja эogaldy. Ogly Ahmet bu habary e
·idip, Nu
·y galasyndan E
·ep galasyna hдkim bolmak ьзin gaэtdy. Baw Urjy Ahmede hдkimligi bermдn, hцkьmdarlygy kiзi dogany Aly ьзin saklaэandygyny aэtdy.
Atabeg Ze
·
·i go
·un jemlдp, E
·ebe эцri
· edip, galany basyp aldy. Basyp almagyny
· sebдbi galany
· iзindдki adamlar atabeg Ze
·
·ini
· gelэдndigini e
·idip, hemmesi uru
·mak ьзin ц
·ьnden зykdylar.
Atabeg Ze
·
·i bulary
· galadan зykyp gaэdanyny gцrdi. Olary
· hemmesi galadan зykyp, цzlerine golaэlan wagty oэlany
·ykly hьjьm etdi we e
·eplileri
· kцpьsini эesir alyp, galanyny hem gylyзdan geзirdi. Derrew galany eэeledi. Kьrtleri
· emeldarlaryny
· hemmesi jezalandyrylyp цldьrildi. Ze
·
·i цz naэyby Nasyreddin Зakyr diэen adama yzyndaky diri galanlary цldьrmegi tab
·yryp, цzi Mosula gaэtdy. Kuheэje, Nu
·y, Ymadiэe taэpalaryny
· Jellap atly galasyny eэeledi. Atabeg Ze
·
·i Mдhranyэe taэpasyny
· Feryh, Nu
·y, Zagpyran, Elki, Nir hem-de
·agbany atly galalaryna go
·un iberdi. Go
·un ol galalary basyp aldy. Kьrtleri
· iзinde men diэip kellesini galdyryp biljek taэpa galmady. Tцwerekdдki etraplary
· tire-taэpalary kьrtleri
· azap bermeginden dynyp, asuda эa
·amaga ba
·ladylar. Ymadyэe taэpasyny
· galasyny
· hдkimi Garaja kьrtleri
· Hakkary taэpasyny
· Ze
·
·ini
· basyp almadyk Jellisur, Herur, Melasi, Mдberema, Babuna, Bakiz, Nisbдs galalaryny Ze
·
·ini
· цlьminden kцp wagt geзenden so
·, basyp alnypdyr diэen maglumatlar hem bar.

529-NJY HIJRI ЭYLY
(22.10.1134 10.10.1135 э.)

MДLIK TOGRULY
· ЦLЬMINI
· WE MESUDY
· JEBELE HДKIM BOLMAGYNY
· BEЭANY

Soltan Mesudy
· dogany Mдlik Togruldan эe
·lendigini we Bagdada gidendigini эokarda aэdypdyk. Soltan Mesut Bagdada baranso
·, halypa ony gowy gar
·y alyp, gerek zatlaryny tapyp berdi. So
· o
·a Hemedana gitmegini we esger эygnap dogany Togrula gar
·y soltanlyk we hдkimiэet ugrunda gцre
·megini emr etdi. Mesut bolsa wada berэдrdi we wagt utэardy. Halypa ony herekete geзirmek ьзin hцweslendirэдrdi, hatda цzьni
· hem эцri
·e gitjekdigini aэdэardy. So
· halypa o
·a зadyrlaryny halypalyk kц
·gьni
· ц
·ьnde gurmagyny emr etdi.
Emir Alpgu
· Sylahy we ba
·ga emirler hem halypa go
·ulmak we onu
· hyzmatynda durmak islediler. Halypa olary hyzmata aldy we olar bilen ylala
·dy.
·ol mahal bir adam tutuldy we onu
· эanyndan Togruly
· bu emirlere эazan haty зykdy. Togrul hatynda olara yktalar wada berэдrdi. Halypa haty gцrьp emirlerden Agal begi tussag etdi we emlдklerini talady. Beэleki emirler muny gцrьp gorkup, soltan Mesudy
· эanyna gaзdylar. Halypa soltana habar iberip, olary
· yzyna berilmegini talap etdi. Эцne Mesut muny kabul etmedi we цz taraplaryny ц
·e sьrdi. Halypany
· bu эagdaэ gцwnьne эaramady we aralarynda dь
·ьni
·mezlik эьze зykdy. Halypa onu
· bilen bilelikde gitmejekdigini aэtdy. Mesut o
·a цzi bilen bile gitmelidigini duэdurdy.
·ol mahal dogany Togruly
· эogalandygyny
· habary geldi. Togrul bu эyly
· a
·yr aэynda эogaldy.
Mesut bu habary e
·iden dessine Hemedana tarap эola dь
·di. Дhli esgerleri hem эanyna aldy. Anu
·irwan ibn Halydy wezir belledi. Anu
·irwan ma
·gala agzalary bilen bilelikde soltany
· эanyndady. Mesut Hemedany eэeledi, halk o
·a tabyn boldy.


·EMSILMЬLKЬ
· ЦLDЬRILMEGINI
· WE DOGANYNY
· HЦKЬMDAR BOLMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· birinji aэyny
· on dцrdьne Damasky
· hдkimi
·emsilmьlk Ysmaэyl ibn Tдjilmьlk Bцri ibn Tugtegin цldьrildi. Onu
· цldьrilmegini
· sebдbi alyp barэan эoluny
· эaramaz bolup, ilata her эeten emeldary
· zulum etmegidi. Adamlardan,
·ol sanda daэhanlardan zor bilen zatlaryny alэardy. Tala
· salmak ьзin her hili jeza bermeden gaэtmaэardy. Adamkдrзiligi pesdi we gцripdi.
·unu
· эaly pes we эaramaz hдsiэetini
· bolandygy sebдpli ony kowum-garynda
·lary we raэatlar halamaэardylar.
·emsilmьlk Damask
·дherini зalt eэelemek ьзin Ymadeddin Ze
·
·д hat эazypdy.
Ol
·дheri mal-mьlkden bo
·adyp, hemme zatlary Sarhada зekdi.
·emsilmьlk Ze
·
·ini
· эanyna: «Eger sen howlukmasa
·, onda эewropalylara tab
·yraryn» diэen sцzler bilen ikinji gezek ilзi iberdi. Ze
·
·i bu habary e
·idip, Damaska tarap эцri
· etdi.
Damasklylar Ze
·
·ini
· эцri
·ini bildiler.
·emsilmьlkь
· atasy, kakasy we dost-эarlary gaharlanyp, nдme etjegini bilmдn, bikarar boldular. Bu wakany onu
· ejesine эetirdiler, ol hem цz oglundan geзdi we olara oglundan dynjagyna wada berdi.

·ondan so
· ejesi
·emsilmьlkь
· hyzmatзy gullaryny
· эok wagtyna gara
·yp gezdi. Ahyr
·eэle pursada gabat gelip, цz hyzmatkдrlerini iberip, ogluny цldьrtdi: «Goэ, ony hemmeler gцrsьn» diэip, kцзд ta
·latdy.
·emsilmьlkь
· цlendigini dost-эarlary gцrьp: «Uly
·erden dyndyk» diэip begendiler.

·emsimьlkь
· doglan эyly 506-njy эyly
· dцrt tirke
·igini
· dцrdьnji aэyny
· эedisine gabat gelэдr.

·emsilmьlk цldьrilenso
·, эerine dogany
·yhabeddin Mahmyt ibn Tдjilmьlk Bцri geзdi. Ilat o
·a tabyn boldy we ol Damask atabegligini
· tagtynda oturdy.

ATABEG ZE
·
·INI
· DAMASKY GABAMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· dцrdьnji aэyny
· birine atabeg Ze
·
·i Damasky gabady. Gabamagyny
· sebдbini ц
· aэdyp geзipdik. Ze
·
·i gelmezden ц
·,
·emsilmьlk цldьrilipdi, Ze
·
·i Fyrat derэasyndan geзip, ilзisini ugratdy. Boэun bolmaklygy dьzgьnle
·dirmek ьзin, ilзiler baryp gцrdьler. Olara hiз hili zat edilmedi. Эag
·y sylag-hormat edip, эag
·y sцzler bilen yzyna ugratdylar.
Ze
·
·i цz ilзilerinden habaryny alanyndan so
·,
·emsilmьlky
· цlendigine we hдkimiэeti
· hem-de gьэjь
·
·yhabeddini
· elindedigine gцz эetirdi. Ze
·
·i bu habara ьns bermдn, Damaska tarap эцri
· etdi. Tцwerekdдki obalary
· adamlary gyssagly Damaska baryp uru
·mak ьзin taээarlandylar. Ze
·
·i ilki bilen demirgazyk tarapdan ba
·lap, so
·ra gabawy
· kцprдk эerine tarap sьэ
·di. Aralarynda aэylganз sцwe
· ba
·landy.
Ze
·
·i olary
· uly gьэз bilen, дgirt batyrlyk bilen bir adam эaly bolup uru
·эandyklaryny gцrdi. Onu
· atasy Tugtegini
· guly Mugyneddin Iner
·u sцwe
·de has erjellik gцrkezip, at gazandy. Mugyneddini
· uru
· tдlimlerini, эollaryny gowy bilэдnligi
·u sцwe
·de doly эьze зykdy.
Ze
·
·ini
· Damasky gabap duran wagty halypa Mьster
·it Billдni
· Jeziret ibn Omar эarym adasyndan bolan ilзisi Abu Bekr ibn Be
·er gelip, Ze
·
·ini
· wezipesinden bo
·adylandygyny, onu
· эerine Ze
·
·ini
· эanyndaky Alp Arslan Mahmydy
· bellenendigini, onu
· hem Damasky
· hдkimi bilen эara
·yk bagla
·malydygyny habar berdi.
·ol эyly
· dцrt tirke
·igini
· dцrdьnji aэyny
· dolmagyna iki gьn galanda, Ze
·
·i yzyna gaэtdy.

HALYPA MЬSTER
·IT BILLДNI
· SOLTAN MESUT BILEN SЦWE
·MДGE GITMEGINI
· WE ЭE
·LIP YZYNA GAЭDYP GELMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· oraza aэynda halypa Mьster
·it Billд bilen soltan Mesudy
· arasynda sцwe
· bolup geзdi. Onu
· sebдbi
·eэledi: soltan Mesut dogany Togruly
· цlьminden so
·, Bagdatdan Hemedana gidip, ol эeri eэelдnso
·, emirleri
· bir topary ondan aэryldylar. Olary
· arasynda Эarangu
·, Bazdar, Gyzyl Ahyr, Hemedany
· hдkimi Sungur ibn Humartegi
·, Abdyrahman ibn Togaэьrek we beэleki emirler bardy. Bular soltandan gorkandyklary ьзin эanlaryna kцp sanly esger alyp, ondan aэryldylar. Olara Dubeэs ibn Sadaka hem go
·uldy. Olar halypa habar эollap, hyzmatyna girmek islediler we aman dilediler. Halypa: «Bu hiledir, sebдbi olary
· arasynda Dubeэs bar» diэip olara ynanmadylar. Emirler hem Huzystana gidip, Porsuk ogly Porsuk bilen ylala
·dylar.
·undan so
· halypa hem Sedideddцwlдni ilзi hцkmьnde emirleri
· ьstьne iberip, olary
· цz эanyna gelmelidikleri hakynda hat эazdy.
Эa
·ky emirler Dubeэsi tutup, halypa alyp gitmekзi boldular. Dubeэs muny e
·idip, soltan Mesudy
· эanyna gaзdy. Emirler rejep aэynda Bagdada bardylar. Halypa olara gowy gar
·y aldy we olara halat-serpaэ эapyp, sowgat iberdi. Bagdatda soltan Mesudy
· adyna hutba okamak эatyryldy. Halypa rejep aэyny
· эigrimisine Mesut bilen sцwe
·mek ьзin herekete ba
·lady.
·ol mahal Basrany
· hдkimi halypa gar
·y ba
· gцterdi we Basra gaзdy. Halypa o
·a ilзi iberip, gьnдsini geзjekdigine wada berse-de, ol razy bolmady.
Soltan Mesut bu habary e
·idip, зaltlyk bilen olary
· ьstьne эцri
· etdi. Oraza aэyny
· onuna Daэy-Merзde olary
· ьstьne зozdy. Halypany
· зep ganatyny
· go
·uny gizlinlikde soltan Mesudy
· tarapyna gцзdi. Halypany
· sag ganat go
·uny bilen soltany
· зep ganat go
·unyny
· arasynda kiзe
·rдk sцwe
· boldy. Soltany
· esgerleri halypany
· da
·-tцweregini gabadylar. Esgerler derbi-dagyn bolupdy. Halypa bilen birnдзe adam: wezir
·erefeddin ibn Tarrat Zeэnebi, kazylar kazysy, hazynadary, Ibn Talha, Ibn Anbary, hutbaзylary, fykh alymlary we beэlekiler эesir alypdy. Halypa bir зadyrda tussag edildi we дhli zady oljalandy. Wezir, kazylar kazysy Ibn Anbary, hazynadar we beэleki emirler Serjahan galasyna alnyp gidildi. Galanlaryny bolsa satdylar. Bu sцwe
·de эekeje adam hem цldьrilmedi.
Soltan Hemedana gaэdyp geldi: «Bagdatlylardan kim bizi
· yzymyza dь
·se, ony цldьreris» diэip, jar зekdirdi. Bagdatlylar цrдn gynanзly эagdaэda yza gaэtdylar. Olar эola beletdiler, emma ulaglary эokdy. Soltan Mesut soltan Mahmydy
· emirlerinden bolan Beg Abany Bagdada
·ihne belledi. Beg Aba эanyndaky hyzmatkдrleri bilen oraza aэyny
· i
· so
·ky gьni Bagdada bardy, halypany
· дhli emlдgini aldy.

HALYPA MЬSTER
·IT BILLДNI
· ЦLDЬRILMEGINI
· WE RE
·IT BILLДNI
· HALYPA BOLMAGYNY
· BEЭANY

Эokarda aэdyly
·y эaly, halypa Mьster
·it Billд Abylapbas Ahmet tutulanso
·, soltan Mesut ony bir зadyrda tussaglykda saklady. Onu
· da
·ynda gцzegзileri goэdy, o
·a edilmeli hyzmatlary hem эerine эetirdi. Цz aralarynda ylala
·yk gazanmak эolyny, halypany
· pul tцlemegi, mundan beэlдk esger эygnamazlygy we kц
·gь
· da
·yna зykmazlygy эaly
·ertleri ylala
·mak ьзin ilзiler ikarada gatnady. Soltan bu
·ertleri kabul etdi. Halypa ata mьndьrildi. Halypa Bagdada gitjek bolup durka, soltan Sanjary
· ilзisi emir Kuran han hцkmьnde geldi.
·onu
· ьзin halypa Mьster
·idi эola salmak so
·a goэuldy. Soltan Mesut ilзini gar
·y almaga зykypdy. Halypany goraэan goragзylary
· biri hem onu
· эanyndan gaэdypdy. Halypany
· зadyry go
·un du
·legden aэry эerdedi.
·ol mahal эigrimi dцrt sany batyny halypany
· ьstьne hьjьm edip, ony цldьrdiler. Onu
· эigrimi эerinden эaraladylar, burnuny we gulaklaryny kesip, зuw-эala
·aз эagdaэda goэdular. Halypa bo
· aэyny
· on эedisine sogap gьni Maragany
· eteginde цldьrildi.
Mьster
·it цldьrilenso
·, halypa hцkmьnde ogly Abu Japar Mansury ykrar etdiler we ony halypa saэlap, «Ra
·yt Billд» diэen ady berdiler. Mьster
·it dirikд, ogluny mirasdь
·er
·azada yglan edipdi.

SOLTAN SANJARY
· GAZNA GITMEGINI
· WE ONDAN DOLANMAGYNY
· BEЭANY

Soltan Sanjar 529-njy эyly
· bo
· aэynda Horasandan Gazna эцri
· etdi. Munu
· sebдbi, Gaznany
· hдkimi bolan Bдhram
·any
· soltan Sanjara boэun bolmazlygy we raэatlara zulum edip, olary
· emlдklerini zorluk bilen alэanlygy baradaky habarlary
· gelip эetmegidi. Soltan Sanjar bu habary e
·idip, bikarar boldy we Gaznany basyp almak эa-da эara
·yk bagla
·mak ьзin эola dь
·di.
Soltan Sanjary
· эцri
· eden wagty gy
·y
· aэazly gьnlerine gabat geldi, gar kдn эagyp, adamlara azyklaryny we haэwanlara iэmlerini tapmak kyn boldy. Esgerler soltan Sanjary
· эanyna gelip,
·ikaэat etdiler we hemme zatlary
· kyndygyny bol
·y-bol
·y эaly edip dь
·ьndirdiler. Emma soltan Sanjardan: «Di
·e ц
·e gitmeli» diэen sцzden ba
·ga jogap almadylar.
Sanjar Gazna golaэlap ugranda, Gaznany
· hцkьmdary Bдhram
·a цz gьnдsini geзmegini haэy
· edip, bir ilзini soltan Sanjary
· эanyna ugratdy. Soltan Sanjar ilзini
· habary aldy. Onu
· эurduny dolandyranda, soltan Sanjara boэun bolmaga razy bolsa, gьnдsini
· geзiljekdigini aэdyp, emirlerini
· iзinde ulusy bolan Hadym Mukarrep Jцwheri ilзi edip ugratdy. Ilзi Bдhram
·any
· huzuryna baryp, soltan Sanjary
· jogabyny aэtdy. Bдhram
·a цzьni
· dьzgьnden зykmajakdygyna hem-de salgyt tцlдp, soltan Sanjary
· эanyna barjakdygyny aэtdy. Jцwher Bдhram
·a bilen yzyna dolanyp gaэtdylar.
Jцwher ondan ц
·ьrti gaэtdy. Ol: «Ol ertir ir bilen seni
· dergдhi
·de bolar» diэip, Bдhram
·any
· gelэдndigini soltan Sanjara habar berdi.
Soltan Sanjar hem цz emirlerini we go
·unyny alyp, ony gar
·y almak ьзin эola зykdy. Bдhram
·a da
·dan soltan Sanjary
· kцplьk bolup gelэдnine gцzi dь
·ьp: «Ol meni tutup, эurdy basyp aljakdyr» diэen pikir bilen, gorkup yzyna цwrьlip gaзdy. Emirleri hem go
·uny onu
· yzyna dь
·di. Olar
·ol gaзy
·yna Gaznada hem saklanman, ba
·ga tarapa эьz urup, gaзyp gitdiler.
Soltan Sanjar Gazna эцri
· edip, o
·a girip, hemme эerini eэeledi. Ol Bдhram
·any
· bu eden i
·i ьзin o
·a: «Men seni
· эurdu
·y tama edip gelemok. Men эag
·ylyk eden adamlara эamanlyk edэдn adamlardan dдl. Men basyp almak ьзin dдl-de, seni
· bilen эara
·yk hem dь
·ьni
·mek ьзin gelipdim» diэen mazmunly haty эazyp iberdi. Bдhram
·a-da soltan Sanjardan цtьnз sorap, jogap hatyny эazdy. Ol hatynda
·eэle diэdi: «Meni
· gorkym seni
· dergдhi
·e barmakdan gaэtardy. Siz kimin haэbatly soltandan heэ gorkulmazmy? Эene эag
·ylyk bilen yzyma dolanmagyma rugsat bermegi
·izi haэy
· edэдrin».
Soltan Sanjar эag
·ylyk edip, Bдhram
·any эene-de Gaznany
· hцkьmdary edip belledi. Bдhram
·a
·eэdip ц
·ki эerine geldi. Soltan Sanjar bolsa эurduna dolandy we 530-njy эyly
· sapar aэynda Balha bardy.
Gazna hцkьmdarlygy эene-de Bдhram
·a berildi. Bдhram
·a hцkьmdar hцkmьnde Gazna gaэdyp geldi.

530-NJY HIJRI ЭYLY
(11.10.1135 28.09.1136 э.)

HALYPA RE
·IT BILLД BILEN SOLTAN MESUDY
·
GO
·UNLARYNY
· ARASYNDAKY SЦWE
·I
· BEЭANY

Bu эyly
· a
·yr aэynda Эarangu
· Zekewi soltan Mesudy
· эanyndan halypany
· эanyna geldi we Mьster
·it Billдni
· tцlemeli dцrt эьz mь
· dinaryny yalap etdi. Halypa цzьni
· hiз hili puluny
· эokdugyny, дhli pullary
· Mьster
·it Billдni
· эanyndadygyny, ц
·ki sцwe
· mahaly talanandygyny aэtdy. Halypa Re
·it Эarangu
·y
· halypalyk kц
·gьne hьjьm edip, puly almak ьзin kц
·gь
· iзini dцkjek bolэandygyny e
·itdi. Kц
·gь
· iзine girilmegine gar
·y durmak ьзin go
·un эygnady we Gyз Abany esgerleri
· ba
·tutanlygyna belledi.
Эarangu
· muny e
·idip, Bagdat
·ihnesi Beg Aba bilen ylala
·dy. Beg Aba soltany
· emiridi. Ikisi anna gьni halypalyk kц
·gьne зozmaga niэetlendiler. Re
·it Billд muny e
·idip, olara gar
·y durmak ьзin i
·e giri
·di. Muhammet ibn Aker bilen bilelikde bд
· mь
· atly bolup эola зykdy. Halypany
· Gyз Aba serkerdeligindдki go
·uny olary gar
·y aldy we aralarynda sцwe
· ba
·landy. Ilat sцwe
·de soltany
· esgerlerine gar
·y bolup, halypany
· esgerlerine kцmek etdi. Olary soltany
· kц
·gьne tarap gysyp зykardy. Soltany
· go
·uny hem gije dь
·enso
·, Horasan эoluna gitdi. Beg Aba hem Wasyta зekildi. Эarangu
· hem Bendeni
·ine gaэtdy. Bagdady
· ilaty soltany
· kц
·gьni talady.

TЦWEREKDДKI
·ДHERLERI
· HДKIMLERINI
· WE EMIRLERINI
· MESUDA GAR
·Y SЦWE
·MEK ЬЗIN BAGDADA ЭYGNANY
·MAKLARYNY
· WE SOLTANA GAR
·Y ЗYKMAKLARYNY
· BEЭANY

Bu эyl kцp sanly emirler we hдkimler soltan Mesuda gar
·y gozgala
· etmek ьзin эygnandy. Mдlik Dawut ibn soltan Mahmyt hem muny e
·idip, Genje esgerleri bilen bilelikde Bagdada tarap hereket etdi we sapar aэyny
· dцrdьne Bagdada baryp, soltanlyk kц
·gьnde dь
·ledi. Onu
· yz эany bilen atabeg Ymadeddin Ze
·
·i Mosuldan geldi. So
· Kazwyny
· hдkimi Эarangu
· Bazdar, Yspyhany
· hдkimi Alpgu
· Kebir we Hillдni
· hдkimi Sadaka ibn Dubeэs dagylar geldiler. Sadakany
· эanynda onu
· i
·lerini эцredэдn we зagalygyndan bar bolan kemзiliklerini dep edэдn Anter ibn Abylesger Jawany hem bardy.
·eэle hem gelip emirleri
· arasynda Porsuk ogly we Ibn Ahmedil bardy. Bagdat esgerlerini
· arasyndan Gyз Aba Toruntaэ we beэleki kдbir emirler olary gar
·ylamaga зykdylar. Mдlik Dawut Bagdat
·ihneligine Эarangu
· Bazdary belledi. Halypa Re
·it Billд ussatdar bolan Nasyheddцwle Abu Abdylla Hasan ibn Juheэri tussag etdi. Эogsam Re
·idi
· halypa bolmagyna ol sebдp bolupdy.

·ol mahal soltan Mesudy
· ilзileri gelip, soltany
· halypa tabyn we boэun bolandygyny habar berdiler. Halypany
· эanyndaky эygnananlara haэbat atdylar. Halypa bu haty olara gцrkezdi, olary
· hemmesi soltan bilen bilelikde sцwe
·mдge isleg bildirdiler. Halypa hem: «Men bu meselede sizi
· bilen bile» diэdi.
Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· birinji aэyny
· эigrimi ikisine Damasky
· hдkimi
·yhabeddin Mahmyt Humus
·дherini we galasyny eэeledi.
Ze
·
·ini
· Halap we Hamadaky esgerleri Humusy
· ellerinden gidendigini gцrьp, Humus
·дherini talamaga ba
·ladylar we birnдзe эeri eэelediler, aralarynda birnдзe gezek зakny
·ma boldy.
·yhabeddin Ze
·
·i bu mesele bilen baglany
·ykly ilзi iberdi we so
·unda ylala
·yk gazanyldy. Iki tarap hem biri-birlerini
· ьstьne зozmakdan el зekdiler.

ATABEGI
· ESGERLERINI
· HAЗLYLARY
· GOLASTYNDAKY
·ДHERLERE EDEN GAZAWATLARYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· meret aэynda Halaby
· we Hamany
· hдkimi atabeg Ze
·
·ini
· esgerleri atabegi
· Halapdaky naэyby emir Sawary
· serkerdeliginde эygnany
·dylar. Sawar haзlylary
· gara
·madyk, gapyl mahallarynda topraklaryna эцri
· etdi we Lazykyэa tцweregindдki эerlere eэe bolmak ьзin ц
·e sьэ
·di. Ilat hem ol эerden gaзyp эeti
·medi we hiз hili здre gцrьp bilmedi.
·eэdip sansyz-sajaksyz olja eэe boldular, ilaty
· kцpsanlysyny gyryp, enзemesini эesir aldylar. Munu
· цzi henize зenli haзlylary
·
·дherlerinde edilmedik i
·di.
Эesirleri
· sany erkek gцbekliler, aэal-ebtat, зaga-зugalar bilen bilelikde эedi mь
· adamdy.
·eэle-de эьz mь
· ba
· goэun, sygyr, e
·ek, gatyr we gysrak olja alyndy. Bulardan ba
·ga-da sanap bolmajak derejede kцp mata, altyn, kьmь
·, gцwher we bezeg zatlary ele salyndy. Lazykyэa we da
·-tцweregini эykyp-эumurdylar. Цrдn az ki
·i halas boldy. Ze
·
·ini
· go
·uny rejep aэyny
· on bд
·ine uly oljalar bilen sag-salamat
·eэzere gaэdyp geldi.

SOLTAN MESUDY
· YRAGA BARMAGYNY
·, HДKIMLERI
· WE EMIRLERI
· DAGAMAGYNY
·, RE
·IT BILLДNI
· MOSULA GITMEGINI
· WE BO
·ADYLMAGYNY
· BEЭANY

Soltan Mesut emirleri
· we hдkimleri
· цzьne ba
· gцtermek ьзin Bagdatda эygnanjakdyklaryny we hutbany
· dogany soltan Mahmydy
· ogly Mдlik Dawudy
· adyna okalэandygyny e
·idip, dessine go
·un toplap, Bagdada tarap hereket etdi we mдlikiэe diэen эerde dь
·ledi. Esgerleri
· bir bцlegi Mдlik Dawudy
· go
·unyny
· эanyna bardylar, kдbir emirleri ondan aэryldyrdylar. Bulary
· arasynda atabeg Ze
·
·ini
· emirlerinden Zeэneddin Aly hem bardy. Bu go
·un so
· yzyna gaэdyp geldi. Soltan Bagdady
· etegine baryp dь
·ledi we
·дheri gabady. Дhli esgerler
·дheri
· iзindediler.
Garakзylar Bagdady
· iзinde we beэleki mдhellerinde aэaga galyp,
·дheri talap ba
·ladylar, ilaty gyrgyna berdiler. Hatda atabeg Ze
·
·ini
· Bagdada hat getiren bir ilзisini цldьrdiler.
·ol эerdдki bir topar ynsan atabeg Ze
·
·ini
· эanyna gelip, Bagdady
· gьnbatar tarapyna зozmagy maslahat berdiler. Ol эerde di
·e garakзylar we зapawulзylar bardy. Эцne Ze
·
·i muny kabul etmedi.
Ymaddedin Ze
·
·i
·дheri
· gьnbatar tarapyndady. Halypa Re
·it Billд onu
· эanyna geзdi we onu
· bilen bilelikde Mosula gaэtdy. Onu
· эanynda az sanly adam bardy. Soltan Mesut Ze
·
·i bilen halypany
· Bagdatdan зykyp gidendigini e
·idip, Bagdada girdi. Esgerlerine ilata degmezligi we mallaryny talamazlygy tab
·yrdy. Soltan bo
· aэyny
· on bд
·ine Bagdada gelipdi.
Soltan so
· halypa Re
·it Billдni
· halypalykdan bo
·adylmagyny we onu
· эerine mynasyp birini bellemegi emr etdi. Re
·it Billдni
· agasy Muktefi Liemrillд onu
· эerine halypa saэlandy.

531-NJI HIJRI ЭYLY
(29.09.1136 18.09.1137 э.)

ESGERLERI
· SOLTAN MESUDY
· ЭANYNDAN GITMEKLERINI
· BEЭANY

Soltan Mesut bu эyly
· a
·yr aэynda Re
·it Billдni
· Ze
·
·ini
· эanyndan Mosuldan gidendigini e
·idip, Bagdady
· tцweregindдki esgerlerine ьlkelerine gitmдge rugsat berdi. Sebдbi ol Re
·it Billдni
· ьstьne зozup, Bagdady
· eэelemeginden heder edэдrdi.
·onu
· ьзin esgerlerini saklaэardy. Hillдni
· hдkimi emir Sadaka ibn Dubeэse hem gyzyny durmu
·a зykardy. Maksady ony эanynda saklamakdy.

·ol mahal Mдlik Dawudy
· hatarynda bolan we soltan Mesuda gar
·y sцwe
·de Alpgu
· Sylahy, Tusteri
· hдkimi Porsuk ogly Porsuk we Hemedan
·ihnesi Sungur Humartegini
· hem aralarynda bolan birnдзe emir soltan Mesudy
· эanyna geldiler. Soltan olary bagy
·lady we olara aman berdi. Alpgu
·y Bagdat
·ihnesi edip belledi. Alpgu
· ilata zulum we jebir-jepa berdi.
Tцwerekdдki esgerler gideninden so
·, soltan Mesudy
· эanynda mь
· atly galdy. Rejep aэynda halypa soltan Mesudy
· aэal dogany Patma Hatyja цэlendi. Onu
· galy
· эьz mь
· dinar boldy.

ZE
·
·INI
· HUMUS
·ДHERINI GABAMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· meret aэynda atabeg Ze
·
·i Humus
·дherine tarap hereket etdi we эanyndaky i
· uly emir Salaheddin Muhammet Эagysyэany ц
·e saldy. Salaheddin mekir we hь
·gдr эigitdi. Atabeg ony
·дherdдkiler bilen ylala
·yp, ol эeri eэelemegi ьзin iberipdi. Salaheddin ol эere bardy.
·дheri
· hдkimi Mugyneddin Iner atly bir adamdy. Mugyneddin hem Damaskdaky uly emirleri
· biridi we Humus onu
· ykta эerlerine degi
·lidi.
·onu
· ьзin Salaheddini
· mekirligi o
·a tдsir etmedi. Salaheddin Inere birnдзe gezek habar эollap, kдmahal wada berip, kдmahal hem haэbat atyp,
·дheri almakзy boldy. Эцne Iner bu эeri
· eэesini
·
·yhabeddindigini we onu
· эeridigini, gьэз bilen alaэmasa, цz ygtyэaryna bermejekdigini aэtdy. Ze
·
·i hem baэram aэyny
· эigrimisine зenli ol эerde bolup, hiз zat edip bilmдn, Barin galasyny eэelemek ьзin ol эere gidip, Barini gabady.
Bu эyly
· baэram aэynda Ze
·
·i Mosuldan Siriэa gitdi we Hamany
· эakynlaryndaky Barin galasyny eэeledi we haзlylary derbi-dagyn etdi.

532-NJI HIJRI ЭYLY
(19.09.1137 07.09.1138 э.)

ATABEG ZE
·
·INI
· HUMUSA WE DAMASKA DEGI
·LI KДBIR ЭERLERI EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· a
·yr aэynda atabeg Ze
·
·i Hama baryp,
·ol эerden Baalbege tarap эцri
· edip, Mejdel galasyny basyp aldy. Bu gala Damask
·дherini
· hдkimini
·kidi. Hдkim
·ol wagt Banis galasyny
· hдkimi Ze
·
·i bilen hat al
·yp, o
·a boэun sunjakdygy hakda habar berdi. Ze
·
·i Humusa tarap эцri
· etdi. Ol Humusy gabady we sцwe
·e ba
·lady. Sцwe
· kцp wagt dowam etdi.
Rum hцkьmdary Halaba зozanda, Ze
·
·i Humusy ta
·lap, Selimiэa tarap ugrady.
·ol wagt Rumda kдbir azgynзylyklary
· ba
·landygyny
· habarlary Rum hцkьmdaryna gelip эetdi. Ol hem Halaby ta
·lap gaэtdy. Ze
·
·i muny e
·idip, tдzeden Humusa geldi.
Ol Damasky
· hдkimi bolan
·yhabeddine эьzlenip: «Men seni
· eje
·i aэalym hцkmьnde aljak» diэdi. Ol aэaly
· ady Zьmerret Hatyn bolup, Зawlyny
· gyzydy. Ze
·
·i
·eэdip, ony цzьne aэal edip aldy, netijede, Humusy we onu
· galalaryny hem eэeledi.
Oraza aэynda Zьmerret Hatyny Ze
·
·ini
· эanyna kejebelдp getirdiler. Ze
·
·ini
· Zьmerrede цэlenmegini
· sebдbi дhli harby gьэjь
· we hцkьmdarlygy
·
·ol aэaly
· elindedigi bilen baglany
·yklydy.
Emma onu
· arzuw edi
·i эaly bolmady.
·ol sebдbe gцrд, ol Humusdan эьz dцnderip, yzyna dolandy.

SOLTAN MESUT BILEN MДLIK DAWUDY
· WE ЭANYNDAKY EMIRLERI
· ARASYNDA ЭЬZE ЗYKAN SЦWE
·I
· BEЭANY

Halypa Re
·it Billд atabeg Ze
·
·ini
· эanyndan Mosuldan зykyp, Genjд gitdi we Maraga bardy. Parsy
· hдkimi emir Me
·
·ibars, Huzystandaky naэyby emir Boz Aba, Halhaly
· hдkimi Abdyrahman Togaэьrek we Mдlik Dawut ibn soltan Mahmyt soltan Mesutdan gorkэardylar.
·onu
· ьзin olar Re
·idi цzlerine go
·up, gьэзlenmek we ony эene-de halypa etmek kararyna geldiler. Re
·it bu teklibi kabul etdi, эцne olar bilen birle
·medi.
Bagdatda bolan soltan Mesut olary
· birle
·эдndiklerini e
·idip, meret aэynda Bagdatdan olary
· ьstlerine hereket etdi. Iki go
·un Benjen-Ke
·tde du
·u
·yp, tutlu
·dylar. Soltan Mesut olary derbi-dagyn etdi. Emir Me
·
·ibarsy эesir aldy, so
· bolsa цldьrtdi. Mesudy
· esgerleri tala
·зylyk etmek we gaзan go
·uny kowalamak ьзin bцlьndiler.
Boz Aba bilen Abdyrahman Togaэьrek beэigrдk bir эerde durdular. Olar soltan Mesudy
· esgerlerini
· onu
· эanyndan gidendiklerini gцrenso
·lar, soltany
· ьstьne зozdular. Soltan Mesut olary
· ц
·ьnde durup bilmedi we эe
·ildi. Boz Aba soltany
· kцp sanly emirini эesir aldy. Olary
· arasynda Hillдni
· hдkimi Sadaka ibn Dubeэs, Genjдni
· hдkimi atabeg Gara Sungury
· ogly Anter ibn Abylesger hem bardy. Boz Aba olary эanynda saklady. Hojaэyny Me
·
·ibarsy
· цldьrilendigini e
·idip, ol hem emirleri
· hemmesini цldьrdi. Iki tarapy
· esgerleri hem dagady.
Soltan Mesut Genjд, Mдlik Dawut bolsa Hemedana gaэtdy. Re
·it hem bu sцwe
·den so
· Hemedana geldi. Kцpзьligi
· arasynda dь
·ьni
·mezlik эьze зykdy. Kдbirleri Yraga эцri
· edip, ol эeri eэelemegi, kдbirleri bolsa soltan Mesutdan halas bolmak ьзin o
·a tabyn bolmagy maslahat berdiler. Эцne i
· kцp tarapdary bolan Boz Aba bu garaэy
·lara go
·ulmady. Onu
· maksady Pars эurduna gitmek we ol эeri
· hдkimi Me
·
·ibarsy
· цldьrilmeginden so
·, kimdir birini
· bu эeri eэelemeginden ц
·ьrti bu эeri ele geзirmekdi.
·onu
· ьзinem beэlekileri
· dь
·ьnjelerini we pikirlerini kabul etmedi. Parsy
· ьstьne эцrдp, ol эeri eэeledi.
·eэdip Huzystan bilen bilelikde Pars hem onu
· golastyna geзdi.
Soltan Muhammedi
· ogly Seljuk
·a Bagdady eэelemek ьзin gitdi, эцne Bagdady
·
·ihnesi we haj emiri hadym Nazar Seljuk
·any
· gar
·ysyna зykyp, onu
· bilen sцwe
·di we ony Bagdada salmady. Seljuk
·a ejizdi we gьэji azdy. Sadaka ibn Dubeэs цldьrilenso
·, soltan Mesut Hillдni onu
· dogany Muhammet ibn Dubeэse berdi. Цldьrilen Anteri
· dogany Muhelhil ibn Abylesgeri i
·lerini эцretmek ьзin onu
· эanyna iberdi.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl soltan Berkэarygy
· soltan Mesuda зykan gyzy Zьbeэde Hatyn эogaldy. So
· soltan dцrt tirke
·igi
· ьзьnji aэynda Dubeэs ibn Sadakany
· gyzy Seferi Hatyna we seljuk neberesinden Gurdu
· gyzyna цэlendi. Gurt gije-gьndiz
·erap iзэдrdi,
·onu
· ьзin ady-sory эitdi.
Bu эyl soltan Mesut Bagdat
·ihnesi Alpgu
· Silahyny цldьrdi. Alpgu
· ilata zulum edэдrdi.
·onu
· ьзinem soltan ony tussag etdi. Ony Tikrite iberdi we Mujahidedden Buhruzy
· эanynda tussaglykda saklady. So
· hem onu
· цldьrilmegini emr etdi. Цldьrjek bolanlarynda, ol цzьni Dejle derэasyna oklady we gark boldy.
Bu эyl soltan Mьjireddin Bдhruzy Yrak
·ihneligine belledi. Bдhruz цrдn adalatlydy we gowy i
·leri amala a
·yrdy.

533-NJI HIJRI ЭYLY
(08.09.1138 27.08.1139 э.)

SOLTAN SANJAR BILEN HOREZM
·ASYNY
· ARASYNDAKY SЦWE
·I
· BEЭANY

Bu эyly
· a
·yr aэynda soltan Sanjar Horezm
·a Atsyz ibn Muhammedi
· ьstьne эцri
· etdi. Sebдbi Atsyzy
· indiden beэlдk soltan Sanjara boэun bolman, цzba
·yna hдkimlik эцretjek bolэandygy, onu
· emirlerini
·, dost-эarlaryny
· hem
·eэle pikir edэдndigi baradaky habar soltan Sanjara gelip эetipdi. Bu эagdaэ hem soltan Sanjary
· olary
· elinden hдkimligini almaga we olary
· kasdyna зykmaklygyna getirdi.
Soltan Sanjar go
·un jemlдp, Horezme tarap эцri
·e ugrady. Horezme golaэlaberende, Horezm
·a Atsyz цz le
·gerlerini alyp, je
· etmek ьзin ц
·ьnden зykdy. Iki tarap hem цz le
·gerlerini nyzama dьzьp, sцwe
·e taээarlyk gцrdьler. Sцwe
· ba
·landy. Horezmliler soltany
· go
·unyny
· gar
·ysynda durardan цz gьэзlerini
· olar bilen de
· dдldigine gцz эetirdiler. Olar эe
·lip, yza цwrьlip gaзdylar. Bu gazaply je
·de iki tarapdan hem kцp adam gyryldy.
·ol sцwe
·de Horezm
·any
· ogly hem wepat boldy. Horezm
·a bu hadysa gaty hapa boldy. Soltan Sanjar
·eэle эagdaэda Horezmi basyp aldy. Tagta dogany Muhammedi
· ogly Gyэaseddin Sьleэman
·any oturtdy we hцkьmdarlygy o
·a tab
·yrdy. O
·a atabeg we wezir belledi.
Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· dцrdьnji aэynda soltan Sanjar Horezmden Merwe geldi. Soltan Sanjary
· Horezmden зykyp gaэdanyndan peэdalanyp, Horezm
·a Atsyz эene Horezme geldi. Horezmliler soltan Sanjary
· goэup giden az sanly le
·gerini эigrenэдrdiler. Olar Horezm
·a Atsyzy
· gelmegine intizar bolup gara
·эardylar. Horezm
·a gelip, ur
·a ba
·landa, horezmliler o
·a bir adam эaly bolup kцmek berdiler. Sьleэman
·a we onu
· eginde
·leri Horezmden kowlup зykaryldy. Olar soltan Sanjary
· yzyndan Merwe tarap rowan boldular.
·eэdip soltan Sanjar bilen Horezm
·a Atsyzy
· arasy bozuldy.

DAMASK HДKIMI MAHMYDY
· ЦLDЬRILMEGINI
· WE DOGANY MUHAMMEDI
· DAMASKA HДKIM BOLMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· baэram aэynda Damasky
· hдkimi
·yhabeddin Mahmyt ibn Tдjilmьlk Bцri ibn Tugtegin dь
·eginde эatyrka, bir dildьw
·ik netijesinde цldьrildi. Onu
· janyna kast eden ьз sany hyzmatkдr gije-gьndiz onu
· эanynda gezэдn i
· эakyn adamlarydy. Olar gije onu
· эanynda эatэardylar. Olar Mahmydy цldьrip, galadan зykyp gaзdylar. Biri halas boldy, ikisi bolsa tutulyp цldьrildi.
Damasklylar Baalbekde bolan we ol эeri
· hдkimi bolan dogany Jemaleddin Muhammet ibn Bцrд hat эazyp, эagdaэy beэan etdiler. Jemaleddin dessine gelip,
·дherde doganyny
· эasyny tutdy. Esgerler we
·дheri
· emirleri o
·a tabyn bolup, ant iзdiler. Ilat rahatlyga gowu
·dy. Jemaleddin dцwlet i
·lerini atasyny
· guly bolan Mugyneddцwle Inere ynandy. Onu
· mertebesini has hem beэgeltdi, дhli zatlara ony jogapkдr belledi. Iner akylly, эag
·y ahlakly, gowy emirdi. Onu
· saэasynda dцwleti
· i
·leri dogry эola girdi.

ZE
·
·INI
· BAALBEGE EЭE BOLMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· bo
· aэynda Ymadeddin Ze
·
·i ibn Aksungur Baalbege gidip, ol эeri gabady we ony eэeledi. Munu
· sebдbi
·eэledi: Damasky
· hдkimi Mahmyt цldьrilenso
·, ejesi Zьmerret Hatyn Halapda atabeg Ze
·
·ini
· эanyndady. Ze
·
·i o
·a цэlenipdi. Ogluny
· цldьrilmegi sebдpli ol gaty gynandy. Jezire sebitinde bolan Ze
·
·д habar эollap,
·u hadysany habar berdi. Damasky
· ьstьne зozup, ogluny
· aryny almagyny haэy
· etdi. Ze
·
·i bu hadysany e
·iden dessine Damaska эцri
· etdi. Onu
· niэeti Damasky eэelemekdi. Damaska gitmek ьзin Fyratdan geзdi. Damasklylar muny e
·idip, gerekli i
·leri edip, taээarlyk gцrьp ba
·ladylar. Ze
·
·ini
· gelerine gara
·dylar. Mundan habarly Ze
·
·i olary goэbolsun edip, Baalbegi
· ьstьne эцri
· etdi.
Atabeg Ze
·
·i Baalbege gelip, gurban aэyny
· эigrimisine esgerleri bilen baryp,
·дheri gabady. On dцrt sany manjanyk gurdy, gije-gьndiz
·дhere da
· эagdyrdy.
·дherdдkiler aman dilдp,
·дheri Ze
·
·д berdiler. Di
·e galada galan birnдзe tьrkmen esgeri bilen sцwe
·di. Эцne olar hem uzak sцwe
·ip bilmдn, aman dilediler. Ze
·
·i olara aman berdi we galany eэeledi. Эцne Ze
·
·i galany eэelдnso
· sцzьnde durmady we olary
· hemmesini gyrdy. Ilat Ze
·
·ini
· bu hereketini эazgardy. Munu
· o
·a geli
·meэдn zatdygyny aэtdylar. Beэlekiler hem, aэratyn-da damasklylar Ze
·
·iden зekindiler. Damasklylar: «Eger Damasky eэelдn bolsa, olara eden i
·ini bize hem ederdi» diэdiler.
·onu
· ьзin Ze
·
·iden da
·da durdular we onu
· bilen sцwe
·mek ьзin kцp gьэз-gaэrat sarp etdiler.
Ze
·
·i Baalbege eэe bolanso
·, Ineri
· ol эerdдki gyrnagyny alyp, Halapda o
·a цэlendi. Ze
·
·i tд цldьrilэдnзд, Halapda boldy. Ze
·
·i цlenso
·, ogly Nureddin Mahmyt ony Inere iberdi. Bu gyrnagy o
·a ibermegi Nureddin bilen Ineri
· arasyndaky dostlugy
· ny
·anydy.

GARA SUNGURY
· PARS SEBITINI EЭELEMEGINI
· WE YZYNA GAЭTMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl Genjдni
· hдkimi atabeg Gara Sungur kцp sanly esger эygnady we цldьrilen kakasyny
· aryny almak ьзin Boz Abany
· ьstьne эцri
· etdi. Soltan Mesuda эakyn bir эere gelende, ondan weziri Kemaleddini цldьrmegini talap etdi. Soltan Mesut hem onu
· talabyny berjaэ edip, weziri Kemaleddini цldьrdi. Wezir цldьrilenso
·, Gara Sungur Pars эurduna gaэtdy. Ol эere эakynla
·anda, Boz Aba ondan gorkup, Beэza galasyna gaзdy. Gara Sungur Pars эurdunda цz gцwьn islдn zadyny amala a
·yrdy, onu
· ц
·ьnde pдsgel boljak gьэз эokdy. Эцne ol durmady we Parsdaky beэleki
·дherleri eэeledi. Bu
·дherleri Mдlik Seljuk
·a tab
·yrdy we o
·a: «Bu эerler seni
·ki bolsun, men galan эerleri eэelejek» diэdi. So
· Genjд gaэdyp geldi. Boz Aba hem 534-nji (1139-1140-njy) эylda galadan a
·ak dь
·di, Seljuk
·any эe
·ip, sebiti eэeledi. Seljuk
·any эesir alyp, Parsdaky galalary
· birinde zyndana saldy.

534-NJI HIJRI ЭYLY
(28.08.1139 16.08.1140 э.)

ATABEG ZE
·
·INI
· DAMASKY GABAMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl atabeg Ze
·
·i Damasky iki gezek gabady. Birinji gezek dцrt tirke
·igi
· birinji aynda Baalbekdдki i
·lerini birэьzli edenso
·, Damasky gabamak ьзin Baalbekden gitdi. Ol Bika jьlgesine baryp, Damasky
· hдkimi Jemaleddine ilзi iberip, islдn эerini o
·a berjekdigini habar berdi. Damasky цzьne boэun egdirmegini isledi. Эцne Jemaleddin muny kabul etmedi. Ze
·
·i hem Bikadan aэrylyp, Damaska gitdi, dцrt tirke
·igi
· birinji aэyny
· on ьзьne Daraэany
· eteginde dь
·ledi. Iki tarapy
· ц
·hatar go
·unlary зakny
·dylar. Ze
·
·ini
· esgerleri gelip эetdi we Damask esgerleri эe
·lip, yzyna gitdiler, kцpьsi hem gyryldy.
So
· Ze
·
·i Damaska tarap gitdi we ol эerde dь
·ledi. Damask esgerlerinden we Gutadan gelen pyэada esgerlerden ybarat go
·un Ze
·
·i bilen du
·u
·yp, sцwe
·e girdiler. Эцne damasklylar эe
·lip, derbi-dagyn boldular. Kцpьsi gyryldy, enзemesi bolsa эesir alyndy.
·дher tas eэelenipdi. Эцne Ze
·
·i sцwe
·megi goэbolsun etdi we birnдзe gьnlьk sцwe
·i эatyrdy. Damasky
· hдkimine ilзi iberdi. Ze
·
·i o
·a Baalbek, Humus we beэleki эerlerden islдnini berjekdigine sцz berdi. Jemaleddin mu
·a razy boldy, эцne эanyndakylar o
·a gar
·y зykdylar we munu
· netijesinden зekinэдndiklerini aэtdylar. Baalbegi
· ilatyna beren wadasynda durmaэ
·y эaly, o
·a hem beren wadasynda durmaz diэdiler. Ze
·
·i
·дheri
· цzьne berilmejekdigine gцz эetirip, tдzeden gabawa ba
·lady we hьjьme geзdi.
So
· Damasky
· hдkimi Jemaleddin syrkawlady we meret aэyny
· sekizine эogaldy. Mundan so
· Ze
·
·i эene
·дhere gцz dikdi. Ze
·
·i onu
· цlьminden so
·, emirleri
· arasynda dawa-jenjel эьze зykar we
·ondan peэdalany
· diэip зaklapdy. Эцne onu
· pikir edi
·i эaly bolmady. Jemaleddini
· эerine ogly Mьjireddin Abak geзdi. Dцwlet i
·lerini Mugyneddine Inere tab
·yrdy. Du
·manlary
·
·дheri
· eteginde gara
·эandyklaryna garamazdan, kakasyny
· цlьmi zerarly hiз hili dawa-jenjel эьze зykmady. Iner Ze
·
·ini
· Damaskdan aэrylmandygyny we gabawy dowam etdirэдndigini gцrьp, haзlylar bilen habarla
·dy, olary kцmege we Ze
·
·ini Damaskdan kowmak ьзin ylala
·yga зagyrdy. Olara kдbir zatlary wada berdi. Banэasy gabamaga we eэelдp, olara bermegi boэun aldy. Haзlylar onu
· sцzьne ynandylar, eger Ze
·
·i Damasky eэelese, цzlerine Siriэany galdyrmajakdygyna gцz эetirdiler. Haзlylar
·u pikirde jemleni
·diler, Damasky
· hдkimi we esgerleri bilen ylala
·yp, Ze
·
·д gar
·y sцwe
·mek ьзin Damaska gitmek kararyna geldiler. Muny e
·iden Ze
·
·i oraza aэyny
· bд
·ine Hawrana gaэtdy. Haзlylar damasklylar bilen birle
·mдnkд, olar bilen sцwe
·mek isleэдrdi.
Haзlylar muny e
·idip, ьlkelerinden aэrylmadylar. Ze
·
·i эene-de Damaska gaэtdy. Baэram aэyny
· altysyna Damasky
· demirgazygynda bolan Azra diэen эerde dь
·ledi.
·ol mahal ol эerdдki we Gutadaky birnдзe эeri we ekeranзylygy oda berenso
·lar, Ze
·
·i цz ьlkesine gaэtdy.
Haзlylar so
· Damaska geldiler we
·дheri
· hдkimi bilen birle
·diler. Damasky
· hдkimi Mugyneddin Banэasy gabady. Onu
· эanynda harзlylar hem bardy. Netijede, Mugyneddin Banэasy eэelдp, haзlylara berdi.
Ze
·
·ini
· ikinji gezek Damasky gabaэ
·y hakynda aэtsak, Ze
·
·i Banэasy
· gabalandygyny e
·idip, olary kowmak ьзin Baalbege geldi. Olary
· Banэasy eэelдp, haзlylara berendigini e
·idip, esgerlerini Hawrany
· we Damasky
· da
·-tцweregini talamak ьзin iberdi. Цzi hem эakyn adamlaryndan ybarat atly go
·un bilen Damasky
· gabawyna ba
·lady. Ilat hiз zatdan bihabardy. Sдher bilen ilat bu go
·uny gцrьp gorkdy.
·дheri
· esgerleri da
·yna зykyp, Ze
·
·i bilen sцwe
·diler. Ze
·
·ini
· esgerlerini
· sцwe
·mдge gьэзleri azdy, sebдbi esgerleri
· kцpьsi tala
· ьзin gidipdiler. Ze
·
·i
· olary
· цz ьstlerine зozmagyny
· ц
·ьni almak ьзin цzi olary
· ьstьne hьjьm etdi.
·ol gьn sцwe
·de Ze
·
·ini
· esgerlerini
· bir topary gyryldy. Ze
·
·i esgerlerini эygnap, go
·un du
·legine gaэtdy. Ol эerden hem Merji Rahite baryp, esgerlerine gara
·dy. Ze
·
·ini
· esgerleri uly olja bilen geldiler. Esgerleri gelenso
·, Ze
·
·i olar bilen ьlkesine gaэtdy.

ZE
·
·INI
·
·ДHRIZURY WE ONU
· DA
·-TЦWEREGINI EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl atabeg Ze
·
·i
·дhrizury we o
·a degi
·li obalary we galalary eэeledi. Bu эerler tьrkmen emiri Gypjak ibn Arslanda
·y
· elindedi. Gypjak эakyn tцwerekdдki дhli tьrkmenlere sцzi geзэдn adamdy. Onu
· sцzьne hiз kim gar
·y зykmaэardy. Tьrkmenler o
·a tabynlygy цzleri ьзin parz hasaplaэardylar. Hцkьmdarlar onu
· ьstьne зozmakdan gorkэardylar. Onu
· ьlkesine зozmaэardylar.
·eэle hem onu
· welaэaty цrдn berk we цrдn dar geзelgelerden geзilip barylэan эerdedi.
·onu
· ьзin Gypjagy
· ady,
·any kцp эerlere эaэrady, tarapdarlary, adamlary kцpeldi. Tьrkmenler uzak эerlerden onu
· эanyna gelэдrdiler.
Bu эyl atabeg Ze
·
·i onu
· ьstьne go
·un iberdi. Gypjak adamlaryny эygnap, onu
· gar
·ysyna зykdy. Sцwe
· nyzamyna girip, зakny
·yga ba
·ladylar. Gypjak эe
·ildi we onu
· esgerlerini
· ganyna galmaga rugsat berildi. Atabeg esgerleri olary
· yzyndan kowalap, galany gabadylar, so
· hem hemmesini tutdular. Gypjaga aman berdiler. Ol hem olary
· tarapyna geзdi we esgerlerini
· arasyna go
·uldy. Gypjak we onu
· nebereleri 600-njy (1204-nji) эyla зenli atabeg Ze
·
·ini
· nesil
·alygyna зyn эьrekden hyzmat etdiler, so
· bolsa olardan aэryldylar.

535-NJI HIJRI ЭYLY
(17.08.1140 05.08.1141 э.)

ЗARDANYGY
· YRAGA GITMEGINI
· WE OL ЭERDE EDEN I
·LERINI
· BEЭANY

Bu эyl soltan Mesut Зardanyk atly emir Ysmaэyl bilen Alpgu
· Gьnhary Huzystana we Parsy
· ьstьne эцri
· edip, bu эerleri Boz Abany
· elinden almaklary ьзin iberdi. Bagdada зenli olary
· azyklaryny ьpjьn etdi. Alpgu
· bilen Ysmaэyl эanlaryndaky esgerler bilen Bagdada gelip эetdiler. Эцne Mujahideddin Bдhruz olary
·дhere salmady. Olar Mujahideddin Bдhruzy
· bu hereketine boэun egmediler. Mujahideddin adamlaryny iberip, geзelgeleri эykdy we suwlary
· iзinde goэdy. Diwarlary has hem berkitdi. Baby Zaferiэe, Baby Kelwaz we beэleki derwezeleri эapdyrdy. Derwezeleri
· ьstьne эarag asyp, sцwe
·ijiler ьзin зadyr gurdurdy.
Emir Ysmaэyl bilen Alpgu
· bu habary e
·idip, Sarsara geзdiler we ol эerden Hillд gitdiler. Эцne olary Hillд salmadylar. Olar so
· Wasyta gitdiler. Emir Toruntaэ olary
· gar
·ysyna зykyp, olar bilen sцwe
·di, эцne эe
·ildi. Emir Ysmaэyl bilen Alpgu
· Wasyta girdiler we
·дheri taladylar. Fersan bilen Nugmanyэany hem taladylar. Toruntaэ Batihany
· hдkimi bolan Hammat ibn Abyjebre go
·uldy. Basralylar hem olar bilen ylala
·dylar. Ysmaэyl bilen Alpgu
· kдbir esgerlerinden aэrylyp, Toruntaэy
· hataryna geзdi. Netijede, olar has hem ejiz эagdaэa dь
·diler. Toruntaэ Tustere gitdi we Ysmaэyl ьзin soltandan
·epagat diledi. Soltan ony bagy
·lady.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl soltan Sanjary
· ilзisi Resulallany
· hyrkasyny we hasasyny apbasy halypasy Muktefд getirdi. Bular ц
· Mьster
·itden alnypdy. Bu эyl soltan Sanjar olary Muktefд gaэtaryp berdi.
Bu эyl Genjдni
· we Arranyэany
· hдkimi bolan atabeg Gara Sungur Erdebilde inзekeselden эogaldy.
Bu эyl atabeg Ze
·
·i bilen Hysny Keэfany
· hдkimi Dawut ibn Sцkmen ibn Artygy
· arasynda цrдn aэylganз sцwe
· bolup geзdi. Dawut ibn Sцkmen эe
·ildi. Ze
·
·i onu
· ьlkesindдki Behi
·rut galasyny eэeledi. Ze
·
·i so
· gy
· dь
·endigi zerarly Mosula gaэtdy.

536-NJY HIJRI ЭYLY
(06.08.1141 26.07.1142 э.)

SOLTAN SANJARY
· HYTAЭ TЬRKLERINDEN ЭE
·ILMEGINI
· WE HYTAЭLARY
· MAWERANNAHRA EЭE BOLMAKLARYNY
· BEЭANY

Taryhзylar bu hadysa bilen baglany
·ykly dьrli rowaэatlary getiripdirler. Biz jogapkдrзilikden halas bolmak ьзin olary
· hemmesini gцrkezip geзэдris.
Bu эyly
· a
·yr aэynda soltan Sanjar gaэry musulman tьrklerden эe
·ildi. Ц
· hem beэan edi
·imiz эaly, soltan Sanjar Horezm
·a Atsyz ibn Muhammedi
· iki ogluny цldьrdipdi. Horezm
·a Mawerannahrda bolan hytaэlara habar эollap, ol эeri eэelemekleri ьзin эola зykyp, dessine эцri
· etmдge hцweslendirdi. Olar bilen эakyn garynda
·lyk gurup, soltan Sanjary
· ьlkesine эцri
· etmдge kь
·gьrdi. Hytaэlylar hem ьз эьz mь
· atly bilen эola зykdylar. Soltan Sanjar hem go
·uny bilen olary
· ьstьne эцri
· etdi. Olar Mawerannahrda gar
·y geldiler we aralarynda elhenз sцwe
· ba
·landy. Soltan Sanjar bu sцwe
·de эe
·ildi. Onu
· эьz mь
· tцweregi adamsy gyryldy. Bulary
· on mь
·ьsi din we ylym adamlarydy, dцrt mь
·ьsi hem aэaldy. Soltan Sanjary
· aэaly hem эesirleri
· arasyndady. Soltan Sanjar derbi-dagyn bolup, Termeze geldi, so
· bolsa Balha gaэtdy.
Soltan Sanjar эe
·lenso
·, Horezm
·a Merwi
· ьstьne эцri
· etdi we soltan Sanjara du
·manзylyk edip,
·дhere girdi, ilaty
· bir bцlegini gyrdy. Hanapy fykh alymy Abylfazl Kermany bilen birnдзe alymlary we
·дheri
· emeldarlaryny tussag etdi.
Soltan Sanjar ol gьne зenli mydama bagtly we bagtyэardy. Hiз haзan эe
·li
· эьzьni gцrmдndi. Ol bu эe
·li
·den so
·, soltan Mesuda ilзi iberip, Reэ
·дherini we beэleki эerleri o
·a berэдndigini habar berdi we esgerleri bilen birlikde Reэde gara
·magyny haэy
· etdi. Reэi
· hдkimi Apbas hem bu maksat bilen esgerlerini alyp Bagdada gitdi we soltan Mesuda hyzmat etdi. Soltan Mesut hem agasy (kakasyny
· dogany) soltan Sanjary
· haэy
·y bilen Reэe tarap gaэtdy.
Aэdyly
·yna gцrд, Tьrkьstan
·дherleri
·ulardyr: Ka
·gar, Balasagun, Hotan, Taraz we Mawerannahr sebitini
· da
·-tцweregindдki garahanly tьrkmen hцkьmdarlaryny
· elinde bolan beэleki kдbir
·дherlerdir. Garahanlylar asly tьrkmen bolan Afrasyэaby
· neslinden bolan musulmanlardy. Эцne olary
· aralarynda dь
·ьni
·mezlikler bardy.
Garahanlylary
· ilkinji atasy Satyk Gara hany
· yslamy kabul etmegini
· sebдbi
·eэledi: Satyk Gara Han bir gije dьэ
·ьnde asmandan bir ynsany
· inэдndigini gцrdi. Ol adam o
·a tьrkmenзelдp: «Musulman bol, dьnэдde we ahyretde sag-salamat bolarsy
·» diэdi. Ol ukuda musulman boldy. Ertir ir bilen hem musulman bolandygyny yglan etdi. Satyk Gara han цlenso
·, эerine ogly Musa ibn Satyk geзdi. Onu
· nesli hem Arslan han Muhammet ibn Sьleэman ibn Dawut Bugra han ibn Ybraэym Tamgaз han ibn Ilik Nasr Arslan ibn Aly ibn Musa ibn Satyka зenli ol sebite hцkmьrowan boldular. Kadyr han o
·a gar
·y gozgala
· turzup, hцkьmdarlygy onu
· elinden aldy. Bu wakadan so
· soltan Sanjar hem Kadyr hany цldьrdi. Bular 494-nji эylda bolup geзipdi. Soltan Sanjar tagta эene-de Arslan hany зykardy. O
·a gar
·y зykan wagtlarynda bolsa, Arslan han soltan Sanjardan kцmek sorady. Soltan Sanjar o
·a kцmek berdi.
Arslan hany
· go
·unynda garlyklar we oguzlar bardy. Horasany sorap oturan oguzlary
· bu i
·leri barada so
· aэdyp geзeris. Oguzlar hem iki gola bцlьnэдrdiler. Biri ьз ok bolup, bulary
· ba
·ynda emir Toty ibn Daz beg, ikinjisi bolsa boz ok bolup, olary
· ba
·ynda emir Karut ibn Abdylhamyt bardy.
·erip ibn E
·rep ibn Muhammet ibn Abu
·ujag Alawy Samarkandy «Nasyr Han» ady bilen tanalэan Arslan hany
· ogluny kakasyndan hцkьmdarlyk soramaga hцweslendirdi. Muhammet han bu habary e
·idip, Arslan han Nasry
· ogly bilen
·erip ibn E
·repi цldьrdi.
Arslan han bilen go
·uny
· iзindдki garlyklary
· arasynda эьze зykan dь
·ьni
·mezlik olary Arslan hana gar
·y gozgala
·a getirdi we tagtyny eэelemeklerine sebдp boldy. Arslan han эene-de soltan Sanjardan kцmek sorady. 524-nji эylda soltan Sanjar esgerleri bilen Jeэhundan geзdi. Arslan han bilen soltan Sanjary
· arasynda garynda
·lyk bardy. Soltan Sanjar Samarkanda baranso
·, garlyklar onu
· ц
·ьnden gaзdylar.
Soltan Sanjar
·ol эerde bir gezek awa зykypdy. Bir atly go
·un bцlegini gцrdi we olary tutdy. Bular цzlerini Arslan hany
· ony цldьrmek ьзin iberendigini boэun aldylar. Mundan so
· soltan Sanjar Samarkanda geldi we Arslan hany galada gabawa aldy. Galany eэelдp, ony эesir etdi we Balha iberdi. Arslan han ol эerde эogaldy. Ba
·ga bir rowaэatda bolsa, soltan Sanjar o
·a haэynlyk edip, ony ejizledip, dь
·ьrip, ьlkдni eэeledi, so
· bolsa цzьnden bu wakany toslap tapdy diэilэдr.
Soltan Sanjar Samarkandy eэelдnso
·, Arslan hany
· эerine Hasan Tegin ady bilen tanalэan Gylyз Tamgaз Abylmagaly Hasan ibn Aly ibn Abdylmцmini hцkьmdar edip belledi. Hasan Tegin garahanly neberesini
· atly-abraэly adamlaryny
· biridi. Эцne Arslan han ony цzьnden da
·la
·dyrypdy. Hasan Tegin Samarkandy
· hцkьmdary boldy, emma kцp wagt geзmezden эogaldy. Mundan so
· soltan Sanjar Mдlik Mahmyt ibn Arslan han Muhammet ibn Sьleэman ibn Dawut Bugra hany tagta зykardy. Mдlik Mahmyt soltan Sanjary
· Samarkandy elinden alan Arslan hany
· ogludy. Mдlik Dawut
·eэle hem soltan Sanjary
· gyz doganyny
· ogludy. Mundan biraz mцhlet ц
· 522-nji эylda hem Awer Sini, sanyny di
·e Allany
· bilэдn uly go
·uny bilen Ka
·gary
· serhetlerine зenli gelipdi. Ka
·gar Hany Ilhan Ahmet ibn Hasan onu
· gar
·ysyna зykdy. Iki tarap sцwe
·e ba
·ladylar. Awer Sini эe
·ildi, tarapdarlaryny
· kцpьsi gyryldy. So
· Awer Sini цldi, эerine bolsa Kuhan Sini geзdi.
«Ku» sцzi hytaэ dilinde olary
· i
· uly hцkьmdarlaryna berilэдn atdyr. «Han» bolsa tьrkmen hцkьmdarlaryny
· lakamydyr. Manysy hem «Hцkьmdarlary
· i
· ulusy» diэmekdir. Olar kellelerini mata we эaglyk bilen цrtьp, hytaэ hцkьmdarlary эaly geэinэдrdiler. Olar maniheizm dinine uээardylar.
Kuhan Hytaэdan зykyp, Tьrkьstana barэarka, Hytaэ tьrkleri hem o
·a go
·uldylar. Hytaэlar olardan ц
·ьrti Hytaэdan зykypdylar we Tьrkьstan hцkьmdarlary bolan garahanlylary
· hyzmatyndadylar.
Arslan han Muhammet ibn Sьleэman her эyl on mь
· зadyr iberip, olary Hytaэ araздgindдki geзelgelere эerle
·dirэдrdi. Olar haэsydyr bir hцkьmdary
· garahanly ьlkesine aэak basmagyna pдsgel berэдrdiler.
·onu
· ьзin olara yktalar, halatlar we sowgatlar iberilэдrdi. Bu эyl Arslan han olara gaharlandy we зaga-зuga edinmesinler diэip, aэallaryna эakynla
·magyny gadagan etdi. Bu olara gaty agyr degdi. Эцne nдdip зцzьp biljekdiklerini bilmдnso
·lar, o
·a hiз zat diэmediler.
·ol mahal tцtдnlikden olary
· эanyna kцp mukdarda mally-mьlkli we gymmatbaha zatlary getirэдn uly bir kerwen geldi. Olar bu kerweni tutup, tдjirlerini getirdiler we olara: «Eger mallary
·yzy yzyna almak isleэдn bolsa
·yz, bize otlykly we gi
· meэdan gцrkezi
·» diэdiler. Tдjirler Balasaguny
· olar ьзin i
· laэyk эerdigini aэtdylar. Hytaэlar hem olary
· zatlaryny yzlaryna gaэtaryp berdiler. Aэallaryny goramak ьзin эanlaryna goragзylar aldylar, so
·ra olary
· ellerini da
·dylar we aэallaryny hem alyp Balasaguna tarap gitdiler. Arslan han olary
· ьstьne эцri
·ler gurnaэardy we olara gar
·y kцp gazawat edэдrdi.
·onu
· ьзin hytaэlar ondan gaty gorkэardylar.
Bu эagdaэ uzak dowam etdi. Ahyry hytaэly Kuhan gelenso
·, o
·a go
·uldylar. Netijede, olary
· at-abraэlary we tдsirleri artdy, sanlary kцpeldi we Tьrkьstan эurduna hдkim boldular. Olar eэelдn
·дherlerini
· ilatyna hiз zat diэmeэдrdiler. Di
·e her
·дherden we obadan bir dinar alэardylar. Olary
· ekeranзylyk we hasyl эerleri hem Kuhany
· ma
·galasyna degi
·lidi. Olara tabyn bolan hцkьmdarlar billerine kьmь
· tagta me
·ze
· zat da
·эardylar. Bu olara tabyndyklaryny
· alamatydy.
Hytaэlar so
· Mawerannahra gitdiler. 531-nji эyly
· oraza aэynda Han Mahmyt ibn Muhammet olary Hojandy
· eteginde gar
·ylady we sцwe
·e ba
·ladylar. Han Mahmyt ibn Muhammet эe
·ildi we Samarkanda yzyna gaэtdy. Samarkandy
· ilaty kyn эagdaэa dь
·di, gaty gorkdular we ba
·laryna geljek bela gara
·yp ba
·ladylar. Buhara we beэleki Mawerannahr
·дherlerini
· ilaty hem
·eэle эagdaэdady. Han Mahmyt ibn Muhammet soltan Sanjara habar эollap, musulmanlary
· dь
·en эagdaэlaryny habar berdi we ony kцmege зagyrdy.
Soltan Sanjar derrew go
·un toplady. Horasany
·, Sistany
·, Guru
· hцkьmdarlary, Gaznany
· soltany, Mazendarany
·
·asy we beэlekiler hem soltan Sanjary
· da
·ynda jemlendiler.
·eэdip soltan Sanjary
· эanynda эьz mь
·den kцprдk atly эygnandy. Go
·un alty aэ gara
·dy we barlag geзirildi.
Soltan Sanjar gaэry musulman tьrkler bilen sцwe
·mek ьзin herekete geзdi. 531-nji эyly
· gurban aэynda Mawerannahra geзdi. Mahmyt ibn Muhammet soltan Sanjara garlyklardan
·ikaэat etdi. Soltan Sanjar dessine olary
· ьstьne эцri
· etdi. Olar gorkup, hytaэly Kuhana we эanyndaky kapyrlara sygyndylar. Kuhan soltan Sanjara hat эazyp, garlyklara
·epagat etmegini we olary bagy
·lamagyny sorady. Эцne soltan Sanjar olara
·epagat etmedi. Ol Kuhana hat эazyp, ony yslama зagyrdy. Ol: «Eger kabul etmese
·, eэle ederin, beэle ederin» diэip, o
·a haэbat atdy. Ol esgerlerini
· kцplьgi we sypatlary bilen цwьndi. Olary
· dьrli эaraglary ulany
·laryny ulaldyp beэan etdi. Hatda: «Olar atan oklary bilen bir gyly hem ikд bцlerler» diэdi. Soltan Sanjary
· weziri Tahyr ibn Fahrulmьlk ibn Nyzamylmьlk beэle haty
· эazylmagyna gar
·y boldy. Эцne soltan Sanjar ony di
·lemedi we haty iberdi. Bu hat Kuhana эetende, ol ilзini
· sakgalyny
· эolunmagyny emr etdi. So
· bolsa ilзд bir i
·
·e berip sakgalyny
· bir gylyny ikд bцlmegini teklip etdi. Ilзi muny ba
·armanso
· Kuhan o
·a: «Sen i
·
·e bilen bir gyly ikд bцlmekden ejiz geldi
·, beэlekiler bir gyly ok bilen nдdip ikд aэryp biler(» diэdi.
Kuhan hem sцwe
·e taээarlanyp ba
·lady. Onu
· эanynda tьrk, зyn-maзyn, hytaэ we beэleki milletlerden ybarat bolan go
·un bardy. Ol soltan Sanjary
· ьstьne эцri
· etdi. Iki go
·un Katwanda du
·u
·dy. Olar gцэд iki sany uly de
·iz эalydy. Kuhan olary
· da
·yny gabady. Seljuk gьэзleri Dergam jьlgesine эygnandylar. Soltan Sanjary
· sag ganatynda emir Kamaз, зep ganatynda Sistany
· hдkimi bardy. Iki go
·un 530-njy эyly
· sapar aэyny
· bд
·ine sцwe
·e girdiler.
Sanjardan gorkup gaзan garlyklar ilaty
· i
· gowy sцwe
·ijileridi. Soltan Sanjary
· esgerlerini
· arasynda Sistany
· hдkiminden has gowy sцwe
·эдn эokdy. Sцwe
· musulmanlary
· эe
·li
·i bilen gutarypdy. Soltan Sanjary
· esgerlerinden sansyz-sajaksyz esger gyryldy. Dergam jьlgesi mь
·lerзe цlьlerden we эaralylardan doludy. Soltan Sanjar эe
·lip gaэtdy. Sistany
· hдkimi emir Kamaз we soltan Sanjary
· aэaly эesir dь
·di. Soltan Sanjary
· aэaly Arslan Hany
· gyzydy. Kapyrlar ony goэberdiler. Tanymal hanapy fykh alymy Hussam Omar ibn Abdyleziz Buhary hem цlьleri
· arasyndady. Yslam taryhynda Horasanda mundan has uly we mundan has kцp ynsan gyrlan ba
·ga bir sцwe
· bolmandyr.
Hytaэlar we gaэry musulman tьrkler Mawerannahrda эerle
·diler. Kuhan 535-nji эyly
· rejep aэyna зenli эa
·ady we bu senede эogaldy. Ol цrдn gel
·ikli adamdy. Hytaэ эьpeginden ba
·ga lybas geэmezdi. Цrдn tдsirlidi we haэbatlydy. Hiз bir emiri haэsydyr bir эere musallat bolmaga эa-da эer eэelemдge ibermezdi. Olara цzi ykta эerler bererdi. Ol: «Emirler bir эeri eэelese, halka zulum ederler» diээдrdi. Ol цzьne gar
·y aэaga galyp, gozgala
· turuzmasynlar diэip, hiз bir emiri эьz mь
· adamdan kцp bolan go
·una serkerde bellemezdi. Adamlaryna serho
·lugy we zulumy gadagan ederdi. Zalymlary we serho
·lary jezalandyrardy. Эцne zyna pдsgel bermeэдrdi we ony erbet hasaplamaэardy.
Kuhandan so
· onu
· эerine gyzy geзdi, эцne ol hem kцp wagt geзmezden эogaldy, onu
· эerine ejesi (Kuhany
· aэaly agasyny
· gyzydy) geзdi. Mawerannahr tд 612-nji эylda Alaeddin Muhammet Horezm
·a tarapyndan eэelenэдnзд, hytaэlary
· elinde galdy.

HOREZM
·ANY
· HORASANDAKY AMALA A
·YRAN I
·LERINI
· BEЭANY

Soltan Sanjary
· Horezme eden эцri
·ini we ol эeri Horezm
·a Atsyzdan alanso
·, yzyna gaэdyp gelendigini, Horezm
·any
· ogluny цldьrendigini we Horezm
·any
· Horasana gidendigini ц
· beэan edipdik.
Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· birinji aэynda Horezm
·a Saragsa tarap hereket etdi. Ol Saragsa baranda, uly din alymy Abu Muhammet Zyэady tarapyndan gar
·y alyndy. Abu Muhammet hem zahyt, hem alymdy. Horezm
·a o
·a hormat goэdy we ol эerden Merwi
·ahy Jana gaэtdy. Ba
·ga bir din alymy bolan Ahmet Baherzi Horezm
·any
· эanyna gidip, Merwi
· ilaty ьзin rehim-
·epagat diledi we hiз bir esgeri
· ьstlerine зozmazlygyny haэy
· etdi. Horezm
·a hem bu teklibi kabul etdi we
·дheri
· eteginde dь
·ledi. Fakyh Abylfazl Kermany bilen
·дheri
· beэleki emeldarlaryny зagyrdy.
·ol mahal Merwi
· ilaty aэaga galyp, Horezm
·any
· adamlaryny цldьrdiler. Эarysyny bolsa
·дheri
· da
·yna зykaryp, derwezeleri эapdylar we
·дheri bermezlik ьзin зagyry
·a ba
·ladylar. Horezm
·a olar bilen sцwe
·di we bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· birinji aэyny
· on эedisine Merwe girip, ilaty
· kцpьsini gyrdy.

·apygy fakyhy Ybraэym Merwezi we Aly ibn Muhammet ibn Arslan hem цldirilenleri
· hataryndady. Aly ibn Muhammet hemmetaraplaэyn uly alymdy. Horezm
·a pitnдni
· ba
·y bolup, erbetlik tohmuny sepeleэдn
·erip Aly ibn Yshak Musawyny we kдbir beэleki emeldarlary цldьrenso
·, Horezme gaэdyp geldi. Ol kцp sanly alymy hem эany bilen alyp gaэtdy. Olary
· arasynda Abylfazl Kermany bilen Abu Mansur Abbady, Abu Muhammet Haraky we kдbir beэleki alymlar bardy.
So
· bu эyly
· baэram aэynda Horezm
·a Atsyz Ny
·apura gaэtdy.
·дheri
· fakyhlaryndan, alymlaryndan we zahytlaryndan ybarat bir topar ony gar
·y almaga зykdylar we Merwi
· ilatyna edenlerini Ny
·apury
· ilatyna etmezligi haэy
· etdiler. Horezm
·a bu teklibi kabul etdi, эцne soltan Sanjary
· adamlaryna degi
·li emlдkleri anykladyp, olary цz haэryna geзirdi. 530-njy эyly
· ba
· aэyny
· birine soltan Sanjary
· adyna okalэan hutbany эatyryp, цz adyna hutba okatdy. Hatyplar soltan Sanjary
· adyny hutbadan aэyrdylar. Horezm
·any
· adyna hutba okalyp ba
·landa, halk gozgala
· turuzdy. Tasdanam sцwe
· ba
·lanypdy. Akylly we dana adamlar bu i
·i
· netijesini
· erbet boljakdygy barada pikirlenip, ilaty bu i
·den el зekdirdiler. 537-nji эyly
· a
·yr aэyny
· birine зenli Horezm
·any
· adyna okalan hutba so
· эene-de soltan Sanjary
· adyna okalyp ba
·lady.
Horezm
·a Atsyz so
· Beэhaka degi
·li эerlere esger iberdi. Esgerler bд
· gьnlдp ilat bilen sцwe
·ip, so
·ra tala
·зylyk etmek ьзin ol эerden gitdiler. Olar Horasanda hem
·eэle i
·ler etdiler. Soltan Sanjar Mawerannahrda bolan hytaэlary
· Horezmi
· we Horasany
· beэleki
·дherlerine эakyn gelendiklerinden gorkup, Horezm
·a Atsyz bilen sцwe
·e girmekden зekindi.

537-NJI HIJRI ЭYLY
(27.07.1142 15.07.1143 э.)

ATABEG ZE
·
·INI
· E
·EP GALASY BILEN HAKKARY SEBITINDДKI BEЭLEKI GALALARY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl atabeg Ze
·
·i E
·ep galasyna go
·un iberdi. E
·ep galasy Hakkary halkyny
· i
· beэik we berk galasydy. Mal-mьlki ol эerdedi. Ze
·
·ini
· iberen go
·uny bu эeri gabap, ilaty kyn эagdaэa saldy we galany eэeledi. Ze
·
·i bu galany
· эykylyp, эerine ymadyэe diэip tanalэan galany
· gurulmagyny emr etdi.
Bu эyl soltan Mesut halypany
· эakyn adamlaryndan, цz kц
·gьnde эeti
·diren emirlerinden Tьr
·eki tussag etdi. Bu эagdaэy halypa halamady. So
· soltan halypany
· gцwnьni awlamak ьзin ony goэberdi.

538-NJI HIJRI ЭYLY
(16.07.1143 03.07.1144 э.)

ATABEG ZE
·
·I BILEN SOLTAN MESUDY
· YLALA
·YK GAZANMAKLARYNY
· BEЭANY

Soltan Mesut her эyl bol
·y эaly, bu эyl hem Bagdada gitdi we esger эygnap atabeg Ze
·
·ini
· ьstьne зozmak ьзin taээarlandy. Soltan Ze
·
·д цэke-kinelidi. Onu
· sebдbi
·eэledi: Эokarda hem aэdyly
·y эaly, dьrli
·дherleri
· hдkimleri soltan Mesuda gar
·y aэaga galdylar. Soltan bu gozgala
·lardan atabeg Ze
·
·ini jogapkдr tutэardy we ol barada: Bu
·дheri
· hдkimlerini
· hemmesini
· onu
· gцrkezmelerinden ugur alэandygy ьзin: «Bu gozgala
·lary ol hцweslendirэдr» diээдrdi. Dogrudan hem, Ze
·
·i muny soltany gьэmдp, onu
· цz ьstьne зozmagyna elini
· degmezligi ьзin edэдrdi. Soltan beэleki i
·lerini birэьzli edenso
·, Ze
·
·ini
· ьstьne зozmak ьзin esger эygnady. Ze
·
·i muny e
·idip, merhemet diledi we ony цzьne зekmek isledi. Soltan Abu Abdylla ibn Anbaryny ylala
·yk
·ertlerini anyklamak we ylala
·yk gazanmak ьзin Ze
·
·ini
· эanyna iberdi. Netijede, Ze
·
·ini
· soltana эьz mь
· dinar iberilmegi we soltany
· onu
· ьstьne зozmakdan эьz цwьrэдndigi barada ylala
·dylar. Ze
·
·i soltana эigrimi mь
· dinar iberdi. Эцne so
·
·ertler ьэtgedi we soltan Ze
·
·ini golastynda saklamak we onu
· bilen gowy gatna
·mak ьзin galan bцlegi hem o
·a bagy
·lady. Soltany
· Ze
·
·ini
· ьstьne зozmakdan el зekmegini
· esasy sebдbini
· biri Ze
·
·ini
· ьlkesini
·, esgerlerini
· we emirlerini
· kцp bolmagydy.

ATABEGI
· DIЭARBEKIRI
· BIR BЦLEGINI EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Ze
·
·i Diэarbekiri
· ьstьne зozup birnдзe galany we
·дheri eэeledi. Ol Tanza, Esgarb we Hyzal
·дherleri bilen Rawk, Kablys, Nabasa, Zьlkarneэn we beэleki galalaryny ele geзirdi. Mardin sebitinde we haзlylary
· elinde bolan Hamlin, Mawzer, Tel Mцwzen we Joskelini
· elinde bolan beэleki galalary eэeledi. Дhli i
·leri dьzgьn-tertibe salyp, ady agzalan эerleri goramak ьзin esger iberdi. So
· hem Amyd we Hany
·дherini gabady. Eэelдn эerlerinde i
·leri эola goэmak ьзin we beэleki эerleri eэelemek ьзin harby birlik iberdi.

SOLTAN SANJARY
· HOREZMI GABAMAGYNY
· WE HOREZM
·A BILEN YLALA
·MAGYNY
· BEЭANY

532-nji эyly
· wakalaryny beэan edenimizde, soltan Sanjary
· Horezme gidenligini we ol эeri eэelдndigini, so
· Horezm
·a Atsyzy
· эene Horezmi yzyna basyp alandygyny aэdypdyk.
Bu эyl soltan Sanjar эene Horezmi
· ьstьne эцri
· etdi. Muny e
·iden Horezm
·a esgerlerini эygnady we
·дheri
· iзinde gorandy. Sцwe
· ьзin
·дheri
· da
·yna зykmady. Sebдbi soltan Sanjary
· ц
·ьnde durup bilmejekdigini bilэдrdi. Iki tarapy
· arasyndaky зakny
·yk diwarlary
· a
·yrsynda dowam etdi. Bir gьn soltan Sanjary
· emirlerinden Sungur atly bir adam gьndogar tarapdan geзip,
·дhere girdi. Emir ahyr Mysgal Tдji hem
·дheri
· gьnbatar tarapyndan girmegi ba
·ardy.
·eэdip soltan Sanjary
·
·дheri gьэз bilen almagyndan ba
·ga здre galmady. Mysgal Sungury halamaэanlygy ьзin
·дherden зykdy. Horezm
·a Atsyz hem Sungury эe
·ip, ony da
·ary зykardy. Sungury
· эeke цzi galdy. Atsyz
·дheri elinde saklamak ьзin uly tagalla etdi. Soltan Sanjar
·дheri
· berkdigini gцrьp, Merwe gaэtmaga niэetlendi. Ylala
·ykdan ba
·ga эol galmady. Horezm
·a ilзi iberip, soltana pul bermegi, hyzmat etmegi we o
·a boэun bolmagy teklip etdi. Soltan Sanjar bu teklibi kabul edenso
· ylala
·dylar. Soltan Sanjar Merwde, Horezm
·a Horezmde galdy.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl atabeg Ze
·
·i Fyraty
· tцweregindдki Any
·дherine go
·un iberip, ol эeri eэeledi.
Bu эyl tefsir we nahuw alymy Abylkasym Mahmyt ibn Omar Zamah
·ary эogaldy. Zamah
·ar Horezme degi
·li bir obadyr.

539-NJY HIJRI ЭYLY
(04.07.1144 23.06.1145 э.)

URFANY
· WE HAЗLYLARY
· ELINDE BOLAN JEZIREDДKI BEЭLEKI
·ДHERLERI
· EЭELENMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· dцrdьnji aэyny
· altysyna atabeg Ymadeddin Ze
·
·i Urfany haзlylary
· elinden aldy.
·eэle hem olary
· Jeziredдki beэleki kдbir galalaryny eэeledi. Haзlylar дhli Jezire sebitine zyэan эetirmдge ba
·lapdylar we erbetlikler hemme эere эaэrapdy. Jezirдni
· i
· эakyn nokadyndan i
· зet-gyragyna зenli hemme эerde tala
·зylyk edэдrdiler. Olary
· zulumy Amyt, Nasibin, Rasulaэn we Rakka зenli эetэдrdi.
Bu эerleri
· hдkimiэeti Mardinden Fyrata зenli baryp эetэдrdi. Mysal ьзin, Urfa, Serwe, Bira, Sin ibn Ubaэr, Hamlin, Mawz, Karady we beэleki эerler haзlylary
· golastyndady. Bu эerler we Fyraty
· gьnbataryndaky beэleki kдbir эerler Joskeline degi
·lidi. Joskelin эewropalylary
· ц
·dengцrьji, edermen we mekir serkerdelerini
· biridi.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyly
· bo
· aэynda atabeg Ze
·
·ini
· Mosuly
· we Fyraty
· gьndogaryndaky дhli obalary
· we
·дherleri
· naэyby Nasyreddin Зakyr цldьrildi. Mundan so
· Ze
·
·i Mosula Zeэneddin Aly Kiзini iberdi, ol hem ol эeri eэeledi.
Bu эyl soltan Mesut weziri Berujerdini tussag etdi. Onu
· эerine Merzuban ibn Ubeэdylla ibn Nasr Yspyhany wezir boldy. Soltan Berujerdini o
·a tab
·yrdy. Merzuban onu
· emlдgini dцwleti
· haэryna geзirdi.
Bu эyl atabeg Ze
·
·i haзlylary
· golastynda bolup, Fyraty
· gьndogar tarapyndan bolan Bira galasyny gabady. Bu эer цrдn berk galady. Ze
·
·i galany gabawa alyp, eэelejek bolup durka, Mosuldaky naэyby Nasyreddin Зakyry
· цlьm habary geldi. Ol gabawy aэryp, Mosula bir naэyp iberip, habara gara
·dy. Biradaky haзlylar Ze
·
·ini
· yzyna gaэdyp gelmeginden gorkdular. Olar Ze
·
·iden gorkэardylar.
·onu
· ьзin Mardini
· hдkimi Nejmeddine habar iberip, galany o
·a berdiler.
·eэdip musulmanlar ol эeri eэelediler.

540-NJY HIJRI ЭYLY
(24.06.1145 12.06.1146 э.)

BOZ ABA BILEN ABBASY
· SOLTANA GAR
·Y BIRLE
·MEKLERINI
· BEЭANY

Bu эyl Parsy
· we Huzystany
· hдkimi Boz Aba esgerleri bilen bilelikde Ka
·ana geldi. Soltan Mahmydy
· ogly Mдlik Muhammet hem onu
· эanyndady. Soltan Muhammedi
· ogly Mдlik Sьleэman
·a hem olara go
·uldy. Emir Boz Aba Reэi
· hдkimi Apbas bilen birle
·ip, soltan Mesudy
· tabynзylygyndan зykmak kararyna geldiler we ьlkelerindдki birnдзe эerleri ellerine geзirdiler.
Soltan Mesut bu habary Bagdatda mahaly e
·itdi. Soltany
· emir hajyby we dцwlete hдkim adamy emir Abdyrahman Togaэьrek hem soltany
· tarapyndady. Ol hem Boz Aba bilen Apbasy
· aэdanlaryny goldaэardy. Soltan Mesut oraza aэynda Bagdatdan зykyp gaэtdy. Emir Muhelhel bilen Nazar we Bдhruzy
· hyzmatkдrlerinden bir topar Bagdada geldi. Soltan Abdyrahman bilen birlikde Bagdatdan зykdy. Iki tarapy
· esgerleri biri-birlerine эakynla
·dy. Sцwe
·e ba
·lajak bolup durkalar, Sьleэman
·a dogany Mesuda go
·uldy. Abdyrahman цz islдn
·ertlerine gцrд, ylala
·ygy
· esaslaryny dьzmдge ba
·lady. Abdyrahmana elindдki эerlerden ba
·ga, Genje we Arran hem berildi. Boz Abany
· weziri Abylfath ibn Darest soltan Mesudy
· weziri boldy.
·eэdip soltan Mesut olary
· golastyna girdi we onu
· hukuklary azaldyldy. Has beg ady bilen tanalэan we soltany
· elmydama эanynda bolup, onu
· terbiэesi bilen me
·gul bolan Begarslan ibn Belengirini soltany
· эanyndan aэyrdylar. Ol hem цldьrilmekden gorkup, Abdyrahmany
· hyzmatyna girdi. Bular, эagny Abdyrahmany
· topary gцrдэmдge soltany
· hyzmatynda эalydy, emma aslynda onu
· hyzmatynda dдldi. Dogrusyny Alla biler.
Bu эyl soltan Muhammedi
· adamlaryndan Mujahideddin Bдhruz эogaldy. Ol otuz эyl tцweregi Yragy
· hдkimidi.

541-NJI HIJRI ЭYLY
(13.06.1146 01.06.1147 э.)

ATABEG YMADEDDINI
· ЦLDЬRILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· ikinji aэyny
· bд
·ine atabeg Ymadeddin Ze
·
·i ibn Aksungur цldьrildi. Ol
·amy
· we Mosuly
· hцkьmdarydy. Atabeg Jaber galasyny gabawa salan wagtynda gullaryny
· birnдзesi ony bir gije aldawa salyp цldьrdiler. Olar Jaber galasyna gaзyp bardylar. Ol эerde gygyryp, atabegi
· цlendigini le
·gerlerine habar berdiler.
·eэdip bu habar дhli эere эaэrady.
Kakam [Ibn Esiri
· kakasy – terj.bel.] Ze
·
·ini
· эakyn adamlaryndan ma
·a
·ulary gьrrь
· berdi: «Цlьmi barada meni
· kakam kдbir zatlary
·eэle gьrrь
· beripdi: «Men atabegi
· цlьm эassygynda эatan wagty golaэyna barypdym.
·onda ol meni цzьni цldьrmдge gelendir цэdьp, ma
·a ba
·am barmagyny зommaldyp bir zatlar diэjek boldy. Men
·onda: «Eэ hojaэyn, sa
·a nдme boldy? Seni kim beэle gьne saldy?» diэdim.
Emma onu
· gьrlemдge mejaly эokdy. Goэ, Alla o
·a rehmet etsin!
Ze
·
·i gцrmegeэ, bugdaэre
·k, gцk gцzlьdi. Saзyna ak dь
·ьpdi, эa
·y altmy
·dan geзipdi. Kakasy цldьrilende, ol heniz зagady. Ony Rakkada jaэladylar.

ZE
·
·INI
· IKI OGLUNY
· SEЭFEDDIN GAZY BILEN NUREDDIN MAHMYDY
· ATABEGLIGI
· BA
·YNA GEЗMEGINI
· BEЭANY

Atabeg Ze
·
·i цldьrilenso
·, эanynda bolan ogly Nureddin Mahmyt kakasyny
· elinden mцhьri alyp, Halaba gitdi we
·дhere eэe boldy.

·ol mahal Ze
·
·ini
· diwan i
·lerini dolandyrэan adam ulamalardan Jemaleddin Muhammet ibn Aly bolup, dцwlete эeke цzi hдkimdi. Emir hajyp Salaheddin Muhammet Эagysyэan hem onu
· эanyndady. Olary
· ikisi dцwleti
· goralmagyny we dowam etmegini isleэдrdiler. Mдlik Alp Arslan ibn soltan Mahmyt hem atabeg Ze
·
·ini
· эanyndady. Ol derrew herekete geзip, kдbir i
·leri эola goэup ba
·lady. Esgerler onu
· da
·yna jemlendiler. Jemaleddin bilen Salaheddin hem onu
· эanyna geldiler. So
· ony Rakka alyp gitdiler. Mдlik Alp Arslan bu эerde birnдзe gьn boldy, hiз эere зykmady, so
· Makisine gitdi.
·дhere girip, ol эerde birnдзe gьn boldy. Jemaleddin
·ol mahal emirlere Seэfeddin Gazy ibn atabeg Ze
·
·ini goldajakdyklary barada kasam etdirdi we olary Mosula iberdi.
So
· ol Makisinden Sanjara gitdi. Seэfeddin
·ol mahal Mosula barypdy. Sanjara baran mahallary Jemaleddin Dizdara habar эollap, ogluna
·u habary эetirmegini haэy
· etdi: «Men seni
· gulu
·. Эцne men Mosula tabyn. Sen haзan Mosula hдkim bolsa
·, Sanjary sa
·a bererin». Mдlik Alp Arslan hem Mosula gitdi. Jemaleddin ony tutup, Bent
·дherine iberdi. Onu
· эanynda цrдn az sanda esger galypdy. O
·a Dejleden a
·ry geзmegi maslahat berdi. Ol az sanly go
·un bilen derэany
· gьndogaryna geзdi.
Seэfeddin Gazy
·ol mahal yktasy bolan
·дhrizurdady, kakasyny
· Mosuldaky naэyby Zeэneddin Aly Kiзi o
·a habar iberip, Mosula зagyrdy. Seэfeddin Mдlik Alp Arslandan has ц
·ьrti geldi. Jemaleddin Seэfeddini
· Mosula gelendigini e
·idip, o
·a habar эollap, Mдlik Alp Arslany
· эanynda az go
·uny
· bardygyny habar berdi. Seэfeddin цzьni
· go
·unyny
· bir bцlegini Mдlik Alp Arslany
· ьstьne iberdi we ony tutdy. Mдlik Alp Arslan Mosul galasynda zyndana salyndy. Seэfeddin
·eэdip ьlkд hдkim boldy. Dogany Nureddin цz galasyndaky Halapda galdy. Seэfeddin i
·lerini dolandyrmak we dцwleti goramak maksady bilen Salaheddin Эagysyэany doganyny
· эanyna iberdi.

ABDYRAHMAN TOGAЭЬREGI
· WE REЭ HДKIMI APBASY
· ЦLDЬRILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl soltan Mesut emir Abdyrahman Togaэьregi цldьrdi. Togaэьrek Halhal we Genjдni
· bir bцlegine eэedi. Onu
· эanynda soltany
· sцzi эцremeэдrdi.
Soltan ony цldьrende, Bagdatdaky Reэi
· hдkimi emir Apbas hem onu
· эanyndady. Apbasy
· emirleri soltany
· esgerlerinden has kцpdi. Apbas bu эagdaэ sebдpli gaty ge
· galdy we biraz howsala dь
·di. Эцne soltan ony ho
·amaэ sцzler bilen hцre-kц
·e etdi. Soltan so
· Lihafdan emir Alpgu
· Gunhary we Ha
·in Tatary зagyrdy. Soltan olar bilen gьэз toplanso
·, Apbasy kц
·gьne зagyrdy. Apbas iзeri girenso
·, onu
· эanyndakylary iзeri salmadylar. Apbasy bir otaga salyp: «Sowudy
·y зykar» diэdiler. Emir Apbas hem: «Soltany
· ma
·a beren kasamlary we wadalary bar» diэdi. Эцne ony di
·lemediler we ony эenзdiler. Ony цldьrmek ьзin gizlenip duran hyzmatkдrler зykanso
·, Apbas kelemesini зцwьrdi we sowudyny зykardy. Hyzmatkдrler Apbasy gylyзladylar we kellesini kesip, adamlaryny
· ц
·ьne atdylar. So
· onu
· jesedini hem zy
·dylar. Apbasy
· дhli mal-mьlkьni taladylar.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl soltan Mesut dogany Sьleэman
·any Tikritde tussag etdi.
Bu эyl Arranyэany
· we Genjдni
· bir bцlegine eэe bolan emir Зawly эogaldy. Ol Mдlik Togruly
· adamlaryndandy. Gozgala
· turuzypdy. Birdenkд цldi.
Damasky
· hдkimi
·ehit atabeg Ze
·
·i Aksungury
· цldьrilmeginden so
·, Baalbek galasyny gabady. Galada goragзy hцkmьnde Nejmeddin Eээup ibn
·ady bardy. Ol Ze
·
·ini
· perzentleri цzьne kцmek ibermez цэdьp gorkdy. Onu
· bilen ylala
·yp galany o
·a berdi. Ondan ykta эer we mal-mьlk aldy. Damaska degi
·li birnдзe цэ hem o
·a berildi. Eээup Damaska geзip, ol эere эerle
·di, ol эerde-de эa
·ady.

542-NJI HIJRI ЭYLY
(02.06.1147 21.05.1148 э.)

BOZ ABANY
· ЦLDЬRILMEGINI
· BEЭANY

Apbasy
· цldьrilendigini e
·iden emir Boz Aba Parsdan we Huzystandan esger эygnap, Yspyhana geldi we
·дheri gabady. Ba
·ga bir harby birligi Hemedana iberdi.
·eэle-de Lihaf sebitindдki Mahyal galasyna ьзьnji go
·uny iberdi. Mahэala giden esgerlerini
· ьstьne emir Alpgu
· Gьnhar эцri
· etdi we olary цz topraklaryndan kowup зykardy. Lihaf onu
· ykta эeridi. Boz Aba so
· soltan Mesudy tutmak ьзin Yspyhana эola зykdy. Soltan onu
· bilen ylala
·mak ьзin habar эollady. Эцne Boz Aba ony kabul etmedi we зaltlyk bilen эoluny dowam etdirdi. Olar Gara Tegin (Merji Gara Tegin) diэen эerde sцwe
·e ba
·ladylar. Soltan Mesudy
· sag we зep ganaty эe
·ildi. Iki tarapy
· merkezi gьэзleri hem цrдn aэylganз эagdaэda sцwe
·diler. Iki tarap hem berk durэardy. Sцwe
· ep-esli wagtlap dowam etdi. Sцwe
· mahaly atylan bir ok Boz Aba degdi. Ba
·ga bir rowaэatda bolsa aty ony эere эykypdyr. Netijede, Boz Aba эesir alnyp, soltany
· эanyna getirildi we soltany
· gцzьni
· alnynda цldьrildi. Boz Aba эesir dь
·enso
·, esgerleri hem derbi-dagyn boldular.
Soltany
· dargan sag we зep ganat go
·uny Hemedana bardy. Iki tarapdan hem kцp sanly adam gyryldy. Bu sцwe
· ajamlary
· arasynda bolup geзen i
· uly sцwe
·leri
· biridir.

NUREDDIN MAHMYT IBN ZE
·
·INI
·HAЗLYLARY
· ELINDДKI BIRNДЗE ЭERI EЭELEMEGINI
·
BEЭANY

Bu эyl Halaby
· hдkimi Nureddin Mahmyt ibn Ze
·
·i haзly hдkimligindдki topraklara arala
·dy. Ol Artah
·дherini
· gylyjy
· gьэji bilen eэelдp talady.
·eэle-de Mabula, Busrafun we Kefertasa galalaryny eэeledi. Haзlylar kakasy цldьrilenso
·, Nureddini
· topraklaryna gцz dikipdiler we Ze
·
·iden so
· onu
· alan topraklaryny yzyna aljakdyklary barada pikir edipdiler. Nureddini
·
·eэle uly gьэз we tagalla bilen i
· alyp barэandygyny gцrenso
·lar, bu pikirlerinden цrдn da
·dyklaryna gцz эetirdiler.

HILLДNI
· ALY IBN DUBEЭSDEN ALYNMAGYNY
· WE ALYNY
· HILLД GAЭDYP BARMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl Aly ibn Dubeэsi
· adamlary Hillede we onu
· tцwereginde bozgunзylyk зykarmaga ba
·ladylar.
·onu
· ьзin Aly hakyndaky arzy-
·ikaэatlar kцpeldi. Soltan Mesut Hillдni emir Salargirde ykta hцkmьnde berdi. Salargirt esgerler bilen bilelikde Hemedandan Hillд tarap gaэtdy. Bagdat esgerlerinden bir topar hem Salargirde go
·uldy. Hemmesi Hillд tarap gitdiler. Aly hem go
·un эygnady. Iki tarap Matyrabatda du
·u
·dylar. Aly эe
·ildi. Salargirt Hillд hдkim boldy. Alyny
· ma
·gala agzalaryny gцzastyna aldy. Esgerler yzlaryna gaэtdylar. Salargirt hyzmatkдrleri we adamlary bilen Hillede galdy. Aly ibn Dubeэs so
· Alpgu
· Gьnhary
· эanyna gaэtdy. Alpgu
·
·ol mahal yktasy bolan Lihada gezip эцrdi. Alpgu
·a soltan birada erbet gьnдleэji sцzleri aэtdy we ondan kцmek isledi. Alpgu
· hem Aly bilen bilelikde Wasyta gitdi we Toruntaэ bilen ylala
·dy. Olar bilelikde Hillд gitdiler. Olar gurban aэynda Hillдni Salargirdi
· elinden aldylar. Salargirt Hilleden Bagdada gaэtdy.

543-NJI HIJRI ЭYLY
(22.05.1148 10.05.1149 э.)

ЭEWROPALYLARY
· DAMASKY GABAMAGYNY
· WE SEЭFEDDIN GAZY IBN ZE
·
·INI
· EDEN I
·LERINI
· BEЭANY

Bu эyl german hцkьmdary kцp sanly эewropaly go
·un bilen yslam ьlkelerini basyp almak ьзin ьlkesinden эola зykdy. Ol sanlaryny
· kцpdьgine, эaraglaryny
· we дtiэaз zatlaryny
· эeterligine daэanyp, yslam ьlkelerini a
·satlyk bilen eэelejekdigine,
·ьbhelenmeэдrdi эokdy. Siriэa baranso
·, ol эerdдki эewropalylar hem olary
· эanyna geldiler we hyzmatyna girdiler. German hцkьmdary olary Damasky gabamak ьзin эanyna gelmeklerine emr berdi. Siriэadaky эewropalylar hцkьmdar bilen эola зykdylar we Damasky
· etegine gelip,
·дheri gabadylar. Damasky
· hдkimi Mujyreddin Abak ibn Bцri ibn Tugtegindi. Эцne sцzi эцremeэдrdi.
·дherde at-abraэ we hцkьmdarlyk atasy Tugtegini
· guly Mugyneddin Ineri
· emiri
· elindedi. Mugyneddin akylly-adalatly, haэyrsцэer, эag
·y ahlakly emirdi. Ol esger эygnap, Damasky gorady.
Haзlylar Damasky gabap ba
·ladylar. Dцrt tirke
·igini
· birinji aэyny
· altysyna atly pyэada go
·un bilen hьjьme geзdiler.
·дher ilaty olara gar
·y зykdy we olar bilen sцwe
·di.
Haзlylar gьэзlenэдrdiler, musulmanlar bolsa ejizleэдrdiler. German hцkьmdary ц
·e gidip, Meэdanyl-Ahdara эetdi we ol эerde dь
·ledi. Mugyneddin Seэfeddin Gazy ibn atabeg Ze
·
·д ilзi iberip, musulmanlary kцmege зagyrdy. Ol hem esgerlerini эygnap, Siriэa tarap эцredi. Halapdan dogany Nureddin Ze
·
·ini hem aldy. Olar bilelikde Humusa girdiler.
Kenardan gelen haзlylar German hцkьmdary bilen du
·u
·yp, Seэfeddini
· kцp sanly esgerini
· bardygyny, o
·a yzygiderli kцmek gelэдndigini aэtdylar. German hцkьmdary Damasky
· gabawyny ta
·lap, yzyna gaэtdy.
Эewropalylar Damaskdan aэrylanso
·lar, Nureddin Uraэma galasyna эцri
· gurap, эewropalylary
· elinde bolan bu galany eэeledi.

SOLTAN MESUT BILEN BIR EMIR TOPARYNY
· ARASYNDAKY DЬ
·ЬNI
·MEZLIGI
· BEЭANY

Bu эyl uly emirleri
· bir bцlegi soltan Mesudy
· toparyndan aэryldylar. Genjeli bolan bu emirleri
· arasynda Genje we Arran
·дherlerini
· hдkimi Ilde
·iz Mesudy, emir Kaэsar, Jebelden Alpgu
· Gьnhar we soltan Mesudy
· gullaryndan bolan hajyp Tatar, Wasyty
·
·ihnesi Toruntaэ Mahmydy, Ilde
·iz Garkup we ibn Togaэьrek dagylar bardy.

HAЗLYLARY
· ЭAGRADA ЭE
·ILMEKLERINI
· BEЭANY

Bu эyl Nureddin Mahmyt ibn Ze
·
·i Siriэany
· Эagra diэen эerinde haзlylary эe
·di. Haзlylar tala
·зylyk etmek maksady bilen Halaby
· ьstьne эцremek islediler. Nureddin muny e
·idip, esgerleri bilen haзlylary
· ьstьne эцri
· etdi. Iki go
·un Эagrada du
·u
·yp, sцwe
·e ba
·ladylar. Sцwe
· haзlylary
· эe
·li
·i bilen gutardy. Kцp adam gyryldy. Haзly serkerdeleri
· kцpьsi эesir alyndy. Haзlylardan az adam halas boldy. Nureddin alan oljalaryny we эesirleri dogany Seэfeddine, halypa, soltan Mesuda we beэlekilere iberdi.

GURLULARY
· GAZNANY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Gur hцkьmdary Sury ibn Hьseэin Gaznany
· ьstьne эцri
· etdi we
·дheri eэeledi.
Bдhram
·a
·ol mahal Hindistana gidipdi. So
· Bдhram
·a gaэdyp geldi we Gazna hдkim boldy. Gur hцkьmdaryny dardan asdy.

544-NJI HIJRI ЭYLY
(11.05.1149 29.04.1150 э.)

SEЭFEDDIN GAZYNY
· ЦLЬMINI
· WE DOGANY KUTBEDDINI
· ATABEGLIGI
· BA
·YNA GEЗMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Mosuly
· hдkimi Seэfeddin Gazy ibn atabeg Ze
·
·i syrkawlap эogaldy. Keseli barha erbetle
·enso
·, Bagdada habar iberip hekim Ewhaduz-Zamany зagyrdy. Ol Seэfeddini
· эanyna gelip, em etdi. Emma em o
·a peэda bermedi we ol dцrt tirke
·igi
· dцrdьnji aэyny
· ahyrlaryna эogaldy. Ol Mosulda 3 эyl 1 aэ 20 gьn hдkim boldy.
Seэfeddin Gazy эogalanda, dogany Kutbeddin Mosulda эa
·aэardy. Wezir Jemalledin we go
·un serkerdesi Zeэneddin Aly ony atabegligi
· ba
·yna geзirmekзi boldular. Kutbeddini getirip, onu
· kasam etmegini islediler, цzleri hem o
·a wepaly boljakdygy barada ant iзdiler. Kutbeddini hцkьmet kц
·gьne getirmek ьзin ata mьndьrdiler. Zeэneddin Aly hem onu
· эanyndady. Mosul, Jezire we Siriэa эaly dogany Seэfeddine degi
·li bolan эerler Kutbeddine tabyn boldular.

NUREDDINI
· SANJARY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Kutbeddin Mewdut dogany Seэfeddin Gazydan so
· Mosula hдkim bolanso
·, beэleki dogany Nureddin Mahmyt Siriэadady. Halap we Hama onu
· elindedi. Emirleri
· bir topary hat эazyp, ony atabegligi
· ba
·yna geзirmek islediler. O
·a hat эazanlary
· arasynda
·emseddin Muhammedi
· kakasy Abdylmдlik Mukaddem hem bardy. Abdylmдlik Sanjary
· goragзysydy. Ol Nureddin Mahmyda ilзi iberip, ony Sanjary eэelemek ьзin зagyrdy. Nureddin emirlerden dьzьlen эetmi
· atly bilen эola зykdy we Makisine bardy.
Abdylmдlik Sanjary Nureddin Mahmyda berdi. Nureddin hem Sanjary dogany Kutbeddine berdi we цzi Siriэa gaэdyp geldi.

ANTAKYЭANY
· HЦKЬMDARYNY
· ЦLDЬRILMEGINI
· WE HAЗLYLARY
· DERBI-DAGYN EDILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Nureddin Mahmyt ibn Ze
·
·i Antakyэa sebitindдki haзly topraklaryna gazawada зykdy. Harym galasyna bardy we haзly hдkimiэetindдki bu galany gabady. Galany
· дhli эerini эykyp-эumurdy, obalary talady. So
· Innip galasyna gidip, ol эeri hem talady. Haзlylar Antakyэa we Harym bilen ol tцwerekdдki эerlerini
· hдkimi bolan patrigi
· tцweregine эygnany
·yp, Nureddini Innipden зykarmak ьзin ьstьne эцri
· etdiler. Nureddin olary
· gar
·ysyna зykdy we olar sцwe
·de tutlu
·dylar. Nureddini
· sцwe
·e hut цzi gatna
·dy. Haзlylar erbet эagdaэda derbi-dagyn boldular. Kцpьsi gyryldy, enзemesi hem эesir alyndy. Цldьrilenleri
· arasynda Antakyэa patrigi hem bardy. Ol haзlylary
· i
· uly hцkьmdarydy. Onu
· эerine ogly Bohemunt geзdi. Bohemunt heniz эa
·dy,
·onu
· ьзinem ejesi patrikligi
· i
·lerini эцretmek ьзin ba
·ga bir patriga durmu
·a зykdy. Ol patrik hem Antakyэada galdy.
So
· Nureddin olara gar
·y ikinji эцri
· geзirdi. Haзlylar эene эygnany
·yp, sцwe
·e girdiler. Nureddin эene-de эe
·di. Kцpьsi gyryldy, enзemesi hem эesir alyndy. Эesirleri
· arasynda Bohemundy
· цweэ atasy patrigi hem bardy. Ol эesir dь
·enso
·, Bohemunt Antakyэa hдkim boldy.

545-NJI HIJRI ЭYLY
(30.04.1150 19.04.1151 э.)

EFAMYЭE GALASYNY
· EЭELENMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Nureddin Mahmyt ibn atabeg Ze
·
·i
·eэzer we Hama tцweregindдki beэik bir depдni
· ьstьnde эerle
·en we mдkдm galalary
· biri bolan Efamyэe galasyny haзlylardan aldy. Nureddin galany
· ьstьne зozup, ol эeri gabady. Haзlylar galany
· iзindedi. Nureddin olar bilen sцwe
·di we olary gysyp ugrady. Muny e
·iden Siriэadaky haзlylar hem Nureddini
· ьstьne эцri
· etdiler. Эцne haзlylar Nureddini
· galany eэelдp, iзini azyk we adamlaryndan dolduranso
· geldiler. Nureddin olary
· gelэдndigini duэup, olary
· ьstьne эцri
· etdi. Haзlylar galany
· eэelenendigini we Nureddini
· цz ьstlerine gelэдndigini bilip, yzlaryna gitdiler. Nureddine habar эollap, ylala
·yk gazandylar. Nureddin эe
·i
· bilen we sag-salamat yzyna gaэtdy.

GUR HЦKЬMDARYNY
· HYRATY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Gur hцkьmdary Hasan ibn Hьseэin Hyrat
·дherin eэeledi. Ol soltan Sanjara tabyndygyny yglan etdi.

546-NJY HIJRI ЭYLY
(20.04.1151 07.04.1152 э.)

NUREDDINI
· JOSKELINDEN ЭE
·ILMEGINI
· WE JOSKELINI
· ЭESIR DЬ
·MEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Nureddin Mahmyt go
·un toplap, Joskelini
· Halaby
· demirgazygynda bolan topraklaryna зozdy. Tel Ba
·yr, Aэntap, Agzaz we beэleki
·дherler Joskelini
· golastyndady. Nureddin Joskelini
· эerlerini gabawa salyp eэelemek maksady bilen gaэtdy. Joskelin haзlylary
· i
· uly gysarydy. Цrдn edermen adamdy. Nureddini
· gelэдndigini e
·idip, kцp sanly эewropaly esgerleri эygnap, onu
· ц
·ьnden зykdy. Sцwe
·e ba
·ladylar. Netijede, musulmanlar эe
·ildi. Kцpьsi gyryldy, enзemesi hem эesir dь
·di. Эesirleri
· arasynda Nureddini
· silahdary bardy. Joskelin silahdary tutup, Nureddini
· эaraglary bilen birlikde Konэany
· we Aksaraэy
· hдkimi bolan Mesut ibn Gylyз Arslana iberdi we o
·a: «Bu seni
· giэewi
· эaragydyr. Onu
· ba
·yna gelenler seni
· hem ba
·y
·a geler» diэdi. Nureddin bu habary e
·idip namys etdi. Joskelinden aryny almak ьзin hiз dynз almady. Tьrkmen emirlerinden bir topary зagyryp, eger Joskelini эe
·ip, ony эesir эa-da цli эagdaэda getirseler, olara uly sylag berjekdigini wada berdi. Sebдbi eger Nureddini
· цzi olary
· ьstьne эцrese, Joskelini
· galalaryna girip sygynjakdygyny bilэдrdi.
·onu
· ьзinem tьrkmen emirleri iberdi.
Joskelin bir gьn awa зykdy. Pursat arlap эцren tьrkmenler ony derrew tutdular. Joskelin olara kцp mцзberde pul hцdьrledi. Olar hem razy boldular. Joskelin pul getirmek ьзin adamlaryny iberdi.
·ol mahal tьrkmenleri
· biri Nureddini
· Halapdaky naэyby Abu Bekr ibn Daэany
· эanyna gidip, эagdaэy habar berdi. Abu Bekr hem onu
· bilen bir harby birlik iberdi. Bular Joskelin bilen tьrkmenleri
· ьstьne зozup, olary эesir aldylar we Abu Bekri
· эanyna getirdiler. Joskelini
· эesir alynmagy uly эe
·i
·leri
· biridi, sebдbi ol nдletsi
·en
·eэtan musulmanlara rehimsizdi. Onu
· эesir dь
·megi hristianlara uly urgy boldy.
Joskelin эesir alnanso
·, Nureddin onu
· ьstьne эцri
· etdi we galalaryny eэeledi. Bu galalary
· arasynda Tel Ba
·yr, Aэntap, Agzaz, Tel Halyt, Kuris, Rawendan, Burjy Rasas, Hysny Bare, Kefersut, Keferlasa, Duluk, Mara
·, Nehril Jцwz we beэleki эerler bardy.

547-NJI HIJRI ЭYLY
(08.04.1152 28.03.1153 э.)

SOLTAN MESUDY
· ЦLЬMI WE MДLIK
·A MUHAMMET IBN MAHMYDY
· HЦKЬMDAR BOLMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· rejep aэyny
· birine soltan Mesut ibn Muhammet ibn Mдlik
·a Hemedanda эogaldy. Ol erbet kesellдp, gyzdyryp, bir hepdelдp эatdy. Soltan Mesut 502-nji эyly
· bo
· aэynda dьnэд inipdir. Soltan Mesut bilen bilelikde seljuk neberesini
· ykbaly we bagtyэarlygy hem gutardy. Ondan so
· seljuk tagtyna эerini tutup biljek, atly-abraэly we ynamdar hцkьmdar geзip bilmedi.


·ygyr:

Bilse
·iz, эцnekeэ dдl, Kaэsy
· цlьmi,
Цlьmi bilen helдk boldy kowumy.

Merhum soltan Mesut эag
·y ahlakly, degi
·gen, ilat bilen bile bolmagy sцээдn adamdy. Bir mysal:
Mosuly
· hдkimi atabeg Ze
·
·i kazy Muhammet
·дhriuryny ilзi hцkmьnde Soltan Mesudy
· эanyna iberipdi. Kazy Kemaleddin baryp, soltany
· эanynda oturdy. Bir gьn ag
·am namazyny
· azanyna зenli weziri
· зadyryny
· ц
·ьnde gara
·dy. So
· bolsa зadyryna gaэtdy. Эolda зadyrlary
· birinde bir alym gцrdi we o
·a myhman bolup, onu
· bilen ag
·am namazyny okady. Kemaleddin onu
· nirelidigini sorady. Onda ol alym:
Men pylan
·дherden diэdi.
Kemaleddin:
Kazylar ьз topardyr. Ikisi jдhennemlikdir, sen we men ikimiz bu topardandyrys. Jenneti bolmaэan kazylar, bu zalymlary
· gapylaryny gцrmeэдnlerdir we olar hem kazylary gцrmeэдnlerdir diэdi.
Soltan ertesi gьn Kemaleddine habar эollap, ony эanyna зagyrdy. Kemaleddin gelenso
·, soltan ony gцrьp, gьlьmjirдp:
Kazylar ьз topardyr diэdi.
Kemaleddin:
Hawa, eэ soltanym, dogry aэdэarsy
·. Bizi gцrmeэдn we bizi
· hem olary gцrmeэдn adamlarymyz nдhili bagtlydyr diэdi.
So
· Kemaleddini
· i
·lerini bitirip, ony
·ol gьn yzyna iberdi.
Ol цrдn jomartdy. Ilaty
· malyna gцz dikmezdi. Ahlak-sypat taэdan soltanlary
· i
· gowusy, i
· эum
·agydy, merhemetlidi, mylaэymdy.
Soltan bir gezek Bagdady
· da
·-tцwereginde aэlanyp эцrdi. Bir aэaly
· ba
·ga bir aэala: «Gel bдrik, soltana seret» diэendigini e
·itdi we durup: «Bu aэal gelsin-de, bize seretsin» diэdi.
Ol цrдn abraэly soltandy. Dogany soltan Mahmydy
· ogly Mдlik
·any
·azada bellдpdi. Ol эogalanso
·, Emir has beg ibn Belengeri soltan hцkmьnde Mдlik
·any
· adyna hutba okatdy. I
·leri эola goэdy we onu
· adyndan dцwlet i
·lerini эцretdi. Дhli esgerler soltan Mдlik
·a tabyn boldular.

HAЗLYLAR BILEN NUREDDIN MAHMYDY
· ARASYNDAKY SЦWE
·I
· BEЭANY

Bu эyl haзlylar atly we pyэada go
·unlaryny эygnap, Nureddini
· ьstьne эцri
· etdiler. Nureddini
·
·ol mahal Joskelini
· topraklaryndady. Haзlylar ony ol эerden kowmak isleэдrdiler. Olar Dulukda Nureddini
· yzyndan эetdiler. Haзlylar эakynla
·anlarynda, Nureddin hem olary
· gar
·ysyna зykdy we olar bilen sцwe
·e girdi. Sцwe
· Dulugy
· эakynlarynda bolup geзdi. Цrдn elhenз sцwe
· boldy. Netijede, haзlylar эe
·ildi, kцpьsi gyryldy, enзemesi hem эesir alyndy. Nureddin Duluga gaэdyp geldi we
·дhere doly hдkim boldy.

SOLTAN SANJAR BILEN GURLULARY
· ARASYNDAKY SЦWE
·I
· BEЭANY

Bu эyl soltan Sanjar bilen gurlulary
· arasynda sцwe
· boldy. Gurly dцwletini
· dцreэ
·i
·eэledi: Gurlylary
· ilkinji hцkьmdary Hьseэin ibn Hьseэin bolup, ol Gur daglaryna we Firuzkuh
·дherini
· hдkimidi. Firuzkuh Gaznany
· golaэynda эerle
·эдrdi. Ol Hьseэin Alaeddin lakamy bilen tanalэardy.

·eэlelik bilen, ol uly go
·un jemlдp, Hyrat
·дherine tarap эцri
· etdi. Эol ugrundaky Nap, Цbe, Marbat эaly
·дherleri taladylar we Balhy gabadylar. Emir Kamajy
· ba
·tutanlygynda oguzlar bilen bilelikde gurlulary
· gar
·ysyna agyr sцwe
· boldy. Эцne so
· oguzlar Kamajy ta
·lap, gurlulary
· tarapyna geзdiler.
·eэdip gurlular Balhy eэelediler. Soltan Sanjar bu habary e
·idip,
·ol bada Balha, sцwe
· bolup duran эere gitdi. Alaeddin o
·a gar
·ylyk gцrkezdi. Agyr gyrgynзylykly uru
· bolup, ahyry gurlular эe
·ildiler. Alaeddin bolsa эesir alyndy.
Ony soltan Sanjary
· эanyna getirdiler. Soltan Sanjar ondan:
Eger-de men seni
· ornu
·a эesir bolan bolsam, sen ma
·a nдhili jeza bererdi
·? – diэip sorady.
Onda ol:
Eli
·ize zynjyr baglap, Firuzkuh
·дherine дkiderdim – diэip, jogap berdi.
Soltan Sanjar ony bu sцzi ьзin azat edip, эesirlikden bo
·atdy we Firuzkuha tarap эola saldy.

GURLY GYЭASEDDIN BILEN
·YHABEDDINI
· HЦKЬMDAR BOLMAGYNY
· BEЭANY

Alaeddin Hasan ibn Hьseэin gьэзlenenso
·, dьrli
·дherlere hдkim we serkerdeler belledi. Doganyny
· ogullarly Gyэaseddini we
·yhabeddini Gur ьlkesindдki Sanjar
·дherine hдkim belledi. Olary
· ikisi hem hдkim bolanso
·lar, adalatly hцkьmdar boldular, ilata gowy garadylar.
·onu
· ьзin ilat olary sцээдrdi.
Alaeddin эogalanso
·, onu
· эerine Gyэaseddin hцkьmdar boldy. Ol Gur ьlkesinde we Gaznada hцkьmdar hцkmьnde цz adyna hutba okatdy. Alaeddini
· цlьminden so
· oguzlar Gaznany eэeleэдnздler, ol bu эerde boldy. Alaeddin эogalanso
·, oguzlar Gaznany eэelediller. Netijede, Gazna on bд
· эyllap oguzlary
· hдkimiэetinde galdy. Oguzlar дhli эerlerinde edi
·leri эaly, Gazna ilatyna hem zulum etdiler. Eger oguzlar ilat bilen gowy gatna
·sadylar, hдkimiэetleri has uzak dowam ederdi.
·ol mahal Gyэaseddin hem эagdaэyny gowulandyrэardy, ilaty gowy gцrэдrdi.
·onu
· ьзin halk ony goldaэardy we tarapyna geзэдrdiler.

GYЭASEDDINI
· GAZNANY WE TЦWEREGINDДKI
·ДHERLERI EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Gyэaseddini
· эagdaэy gowulanan, dogany
·yhabeddini
· serkerdeligindдki uly go
·uny Gaznany
· ьstьne iberdi. Go
·unda gurlular, halaзlar we horasanly esgerler bardy. Esgerler Gaznany
· ьstьne эцri
· etdiler. Oguzlar hem olary
· gar
·ysyna зykyp, sцwe
·e giri
·diler. Gurlular эe
·ildi, эцne
·yhabeddin sabyr bilen sцwe
·эдrdi. Oguzlardan gaзyp gidip,
·yhabeddini
· эanynda sцwe
·en esgerler bilen bilelikde oguzlary
· baэdakdaryny
· ьstьne зozdular we ony цldьrip, baэdagy ele aldylar.
·ol mahal oguzlar yzlaryna gaэdyp geldiler, эцne
·yhabeddini
· eden i
·lerinden bihabardylar. Olar baэdaklaryny almak ьзin geldiler.
·yhabeddin oguzlardan gelen her bir taэpany
· adamlaryny
· kцpьsini gyrdy. So
· Gazna gelip,
·дheri eэeledi.

·yhabeddin Gaznadan Kermana we
·enerwana gitdi,
·дherleri
· ikisini hem ele saldy, so
· Lahora tarap gaэtdy. Ol эerde gaznaly soltan Hysrow
·a ibn Bдhran
·a bardy. Hysrow
·a muny e
·idip, Sind derэasyna bardy we onu
· derэadan geзmegine bцwet boldy.
·yhabeddin ol эeri goэbolsun edip, Ny
·apura tarap эцredi. Ol эeri we tцweregindдki Hint daglaryny we Owgan
·дherlerini eэeledi. Dogrusyny Alla biler.


·YHABEDDINI
· LAHORY EЭELEMEGINI
· BEЭANY


·yhabeddin Hint daglaryna eэe bolanso
·, has hem gьэзlendi. Gy
· mцwsьmi gutaryp, 579-njy эyl gelenso
·, uly go
·un bilen Lahor taraplaryna go
·dy we Lahory gabady.

·дheri
· hдkimi Hysrow
·a we ilatyna habar эollap: «Eger gaэtawul berseler,
·eэle-
·eэle ederin» diэip, haэbat atdy we tд
·дheri eэeleэдnзд, gabawy dowam etjekdigini, Hysrow
·any
· цzьne degmejekdigini, o
·a aman berjekdigini aэtdy.
·eэle hem eger Hysrow
·a ykta эerler berjekdigini, dogany Gyэaseddini
· adyna hutba okatsa, gyzyny Hysrow
·any
· ogluna berjekdigi hakynda habar эollady. Emma Hysrow
·a muny kabul etmedi.
·yhabeddin
·дheri gabamagyny dowam etdirdi. Ilat we esgerler bu эagdaэy gцrьp, Hysrow
·any goldamagy bes etdiler. Netijede, onu
· bir цzi galdy. Hysrow
·a bu эagdaэdan so
·,
·дheri
· kazysy bilen hatybyny
·yhabeddini
· эanyna iberip, цzьne aman diledi.
·yhabeddin sцzьnde durjakdygyna ant iзdi. Hysrow
·a hem
·yhabeddini
· эanyna bardy.
·eэdip gurlular
·дheri eэelediler. Hysrow
·a bu эagdaэda iki aэlap
·yhabeddini
· эanynda boldy. So
· Gyэaseddini
· ilзisi
·yhabeddini
· эanyna gelip, Hysrow
·any
· onu
· эanyna iberilmegini aэtdy.

SЦBЬKTEGIN (GAZNALY) DЦWLETINI
· ЭYKYLY
·YNY
· BEЭANY


·yhabeddin doganyny
· haэy
·y boэunзa Hysrow
·any Gyэaseddini
· эanyna iberdi. Gyэaseddin olar bilen gцrь
·medi we olary bir galada tussag etdi. Mundan so
· Hysrow
·adan hiз hili habar bolmady.
Hysrow
·a Sцbьktegin ogullaryny
· (Gaznaly dцwletini
·) i
· so
·ky hцkьmdarydy. Sцbьktegin dцwleti 366-njy эylda esaslandyrylypdy. Olar iki эьz on ьз эyllap hцkьm sьrdьler.
Horasanly taryhзylar Hysrow
·any
· Gaznalylary
· i
· so
·ky hцkьmdardygyny tekrarlasalar, beэlekiler onu
· hцkьmdar mahaly цlendigini, эerine ogly Mдlik
·any
· geзendigini aэdэarlar.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR


·yhabeddin Lahory eэelдnso
·, hutba Gyэaseddini
· adyna okaldy. Bu эyl Gyэaseddin Hyraty we Horasany
· beэleki
·дherlerini hem eэeledi.
Bu эyl
·yhabeddin Hindistandaky Ajura
·дherini hem eэeledi.

548-NJI HIJRI ЭYLY
(29.03.1153 17.03.1154 э.)

SOLTAN SANJARY
· OGUZLARDAN ЭE
·ILMEGINI
· WE HORASANA HEM-DE TЦWEREGINDДKI ETRAPLARA TALA
· SALMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl soltan Sanjar oguz tьrkmenlerinden эe
·ildi. Oguzlar musulman bir taэpa bolup, Mawerannahrda эa
·aэardylar. Ц
· hytaэlar ol эeri eэelдp, oguzlary kowdular. Mundan so
· oguzlar Horasana gцзdьler. Olar Balhy
· tцwereginde эa
·ap, mallaryny bakэardylar. Oguzlary
· эolba
·зylary Dinar, Bagtyэar, Toty, Arslan, Jagar we Mahmyt atly emirlerdi. Balhy
· ykta eэesi olary kowjak boldy. Эцne oguzlar o
·a sylag-serpaэ berip, onu
· bilen ylala
·dylar. Emir Kamaз hem olary цz ygtyэarlaryna goэdy. Oguzlar namazlaryny okap, orazalaryny tutup, hiз kime zyэan эetirmediler.
Эцne emir Kamaз so
·ra olary
· ьstьne зozdy, olary
· цz эurdundan зykyp gitmeklerini isledi. Oguzlar birle
·ip, o
·a gar
·y зykdylar. Oguzlardan beэleki tьrkmen taэpalary hem olara go
·uldylar. Kamaз on mь
· atly bilen olary
· ьstlerine зozdy. Oguz begleri gelip, onu
· цzlerine degmezligini, otluk эerlerinde galmaklaryna ygtyэar bermegini haэy
· etdiler. Her ma
·gala o
·a iki эьz dirhem kьmь
· berэдrdi. Эцne emir Kamaз bu teklipleri kabul etmedi we olary has hem gysyp ugrady. Oguz begleri эygnany
·dylar we onu
· bilen sцwe
·e girdiler. Kamaз эe
·ildi, oguzlar onu
· we esgerlerini
· mal-mьlklerini taladylar. Aэal-ebtat, зaga-зuga kцp adam эesir alyndy. Hatda alymlary hem цldьrip, medreseleri эykdylar.
Kamajy
· эe
·lendigi baradaky habar Merwe gelip эetdi. Soltan Sanjar Merwdedi. Kamaз эagdaэy dessine soltana habar berdi. Soltan oguzlara habar эollap, olara haэbat atdy. Olary
· ьlkesinden gitmeklerini emr etdi. Oguzlar цtьnз soradylar. Цzlerine degmezligi we otluk meэdanlary
· цzlerinde galdyrylmagy ьзin soltana kцp mцзberde altyn-kьmь
· teklip etdiler. Эцne soltan Sanjar bulary kabul etmedi. Ьlkesini
· дhli эerlerinden esger эygnady. Esgerlerini
· sany эьz mь
· atla эakyndy. Soltan Sanjar bu go
·un bilen oguzlary
· ьstьne зozdy. Aralarynda sцwe
· ba
·lady. Soltan Sanjary
· esgerleri derbi-dagyn boldy, so
· цzi hem эe
·ildi. Oguzlar olary kowalap, kцpьsini цldьrdiler, kцpьsini hem эesir aldylar. Цldьrilen esgerleri
· jesetlerinden depe emele geldi. Sцwe
·de emir Kamaз hem цldьrildi. Soltan Sanjar we birnдзe emir hem эesir dь
·di. Эesir dь
·en emirleri
· kellesini kesdiler. So
· oguz begleri soltan Sanjary
· эanyna gelip, o
·a: «Biz seni
· gullary
·, sa
·a tabynlykdan зykmarys. Biz seni
· biz bilen sцwe
·mek ьзin gelmдndigi
·izi bilэдris. Seni sцwe
·e iterdiler. Sen soltansy
·, biz bolsa seni
· gullary
·» diэdiler. Aradan iki-ьз aэ geзdi. Oguzlar soltan Sanjar bilen bilelikde Horasany
· paэtagty Merwe gitdiler. Bagtyэar soltan Sanjardan Merwi цzьne ykta bermegini sorady. Soltan Sanjar o
·a: «Bu эer paэtagtdyr, hiз kime ykta berilmez» diэdi. Oguz begleri bu sцze gьlь
·diler. Bagtyэar hem dodagyny зommaldyp, onu
· ьstьnden gьldi. Soltan Sanjar bu эagdaэy gцrьp, tagtyndan dь
·di we Merwi
· hanakasyna girip, hцkьmdarlykdan el зekdi.
Oguzlar bьtin эurdy basyp aldylar. Henize зenli e
·idilmedik zulum-ezэet berdiler. Olar Ny
·apura bir hдkim bellediler. Ol hem ilata agyr salgytlar saldy, olara zulum etdi. Ol bazarda ьз sany halta aзyp goэup «Bulary
· iзine altyn bilen doldury
·» diэdi. Halk gozgala
· turzup, ony we эanyndakylary цldьrdiler. Muny e
·iden oguzlar atlaryna mьnьp, Ny
·apura зenli geldiler we
·дheri эer bilen эegsan etdiler. Uly-kiзi hemmeleri gyrdylar.
·дheri
· iзindдki alymlary
· hemmesini цldьrdiler.
·дheri hem эakdylar.
Oguzlary
· ol эerlerde eden i
·lerini sanamak mьmkin dдldir. Horasanda Hyratdan we Dehistandan beэleki эerler oguzlar tarapyndan talandy. Bu iki
·дheri
· цrдn berkdigi ьзin oguzlar olary eэelдp bilmediler.

MUEЭЭIDI
· NY
·APURY WE BEЭLEKI ЭERLERI EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Soltan Sanjary
· Aэ Aba atly bir guly bardy, lakamy Mueээitdi. Onu
· abraэy uludy,
·an-
·цhraty beэikdi. Emirleri
· kцpьsi o
·a tabyn boldular. Ol Ny
·apury, Tusy, Nusaэy, Abywerdi,
·дhristany we Damgany eэelдp, oguzlary bu эerlerden kowup зykardy. Olary
· kцpьsini цldьrdi. Ilat bilen gowy gatna
·dy, adalatlydy. Ilaty цz tarapyna зekdi. Ilat hem o
·a tabyn boldy. Tarapdary kцpeldi. Han Mahmyt ibn Muhammet o
·a habar эollap, ady agzalan эerleri цzьne bermegini we цz эanyna gelmegini teklip etdi. Эцne ol muny kabul etmedi. Olary
· aralarynda ilзiler gatnady. Netijede, Mueyyedi
· Mahmyt hana belli bir mцзberde salgyt tцlemelidigi barada karara geldiler. Han so
· o
·a degmedi.
·eэdip olary
· ikisi ylala
·dylar.

YNANЗ BEGI
· REЭI EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Ynanз soltan Sanjary
· gullaryny
· biridi. Oguzlary
· gozgala
·y mahaly ol Horasandan gaзyp, Reэe bardy we ol эeri eэeledi. Hemedany
·, Yspyhany
· we beэleki эerleri
· eэesi bolan soltan Muhammet
·a ibn Mahmyda hyzmatkдrler we sowgatlar iberip, ony razy etdi, o
·a tabyn boldy.

GAZNANY
· SOLTANY BДHRAM
·ANY
· ЦLЬMINI
· BEЭANY

Bu эyly
· rejep aэynda Gaznany
· hцkьmdary soltan Bдhram
·a ibn Mesut ibn Ybraэym ibn Mesut ibn Mahmyt ibn Sцbьktegin Gaznada эogaldy. Эerine ogly Nyzameddin Hysrow geзdi. Bдhram
·a otuz alty эyl bдri hцkьmdardy. Adalatly we gцzel ahlaklydy. Alymlary sцээдrdi, olara haэyr-yhsan edэдrdi.

549-NJY HIJRI ЭYLY
(18.03.1154 06.03.1155 э.)

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyly
· sapar aэynda Nureddin Mahmyt ibn Ze
·
·i Damask
·дherini Mьjireddin Abagy
· elinde basyp aldy.
Bu эyl ol Tel Ba
·yr galasyny hem eэeledi. Tel Ba
·yr Halaby
· demirgazygynda bolan berk galady.

550-NJI HIJRI ЭYLY
(07.03.1155 24.02.1156 э.)

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl oguzlar Ny
·apury
· ьstьne зozdular we ol эeri gylyз bilen eэelediler.
·дhere girip otuz mь
· tцweregi adamy gyrdylar. Olary
· arasynda
·apygy fykh alymy Muhammet ibn Эahэa hem bardy. Soltan Sanjar sцzde soltandy. Tussag bolandygy ьзin hiз kim onu
· sцzьne gulak asmaэardy. Hatda atyna mьnьp, gezmelemдge зykanda эaragyny hem цzi gцterэдrdi, hyzmatkдri эokdy.
Soltan Sanjar цzьne berilэдn nahary
· эarysyny iэip, эarysyny so
·a goэardy. Sebдbi o
·a wagtly-wagtyna nahar bermeэдrdiler.

551-NJI HIJRI ЭYLY
(25.02.1156 12.02.1157 э.)

HOREZM
·A ATSYZY
· WE BEЭLEKI KДBIR HЦKЬMDARLARY
· ЦLЬMINI
· BEЭANY

Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· dцrdьnji aэyny
· dokuzyna Horezm
·a Atsyz ibn Muhammet ibn Anu
·tegin эogaldy. Ol ysmaz bolupdy. Ol цlьm dь
·eginde эatyrka: «Mal-mьlkьm ma
·a hiз hili peэda bermedi, soltanlygym elimden gitdi» diэdi. Ol 490-njy эyly
· rejep aэynda dьnэд inipdi.
Atsyz эogalanso
·, эerine ogly Arslan geзdi. Arslan so
· oguzlary
· elinden gaзan soltan Sanjara tabyn boldy. Soltan Sanjar hem Horezmi o
·a berэдndigi barada oraza aэynda bir perman эazdy. Netijede, Horezm эurdy asudalyk iзinde эa
·ady.
Atsyz эag
·y ahlakly, ilaty
· zadyna gцz dikmeэдn, merhemetli, haэyr-sahawatly hцkьmdardy. Onu
· zamanasynda ilat asuda we parahat эa
·ady.
Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· dцrdьnji aэyny
· on эedisine Kermany
· hцkьmdary Abylfawarys ibn Muhammet Arslan
·a эogaldy. Onu
· эerine ogly Seljuk
·a geзdi.

·eэle hem bu эyl Konэany
· we Anadolyny
· beэleki
·дherlerini
· hдkimi Mesut ibn Gylyз Arslan ibn Sьleэman ibn Gutalmy
· эogaldy. Onu
· эerine ogly Gylyз Arslan geзdi.

SOLTAN SANJARY
· OGUZLARY
· ELINDEN GAЗMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· oraza aэynda soltan Sanjar ibn Mдlik
·a Oguzlary
· elinden gaзyp, Termez galasyna geldi. Ol эerde oguzlary эe
·di. Horezm
·a Atsyz bilen Mahmyt hany
· golastyndaky bilele
·en go
·un oguzlar bilen sцwe
·эдrdiler. Kдmahal Horezm
·a эe
·эдrdi, kдmahal hem oguzlar эe
·эдrdiler. Oguzlardan we horasanlylardan kim Horasany
· haэsydyr bir эerini eэelese, ol эeri
· hasylyny we girdejisini цzi alэardy.
·onu
· ьзin olary bir эere jemlдp biljek эolba
·зylary эokdy.
Soltan Sanjar Horasana a
·mak ьзin Termezden Jeэhuna gaэtdy.
·ol mahal garlyklary
· hцkьmdary Aly beg эogaldy. Aly beg bilen soltan Sanjary
· arasy эokdy, ol pitne turzardy. Ol эogalanso
·, garlyklar we go
·
·y ьlkeleri
· ilaty soltan Sanjary
· эanyna geldiler. Soltan Sanjar oraza aэynda Merwdдki tagtyna geldi. Ol 548-nji эyly
· dцrt tirke
·igini
· ьзьnji aэyny
· 6-syndan 551-nji эyly
· oraza aэyna зenli oguzlary
· elinde bolup, эesirlikde эa
·apdy.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl Mosuly
· hдkimi Kutbeddin Mewdut ibn Ze
·
·ini
· naэyby Zeэneddin Kiзi Aly soltan Muhammedi
· ogly Mдlik Sьleэmen
·any tussag etdi we ony Mosulda zyndana saldy.
Bu эyl Nureddin Mahmyt ibn Ze
·
·i haзlylary
· elindдki Harym galasyny gabady. So
· haзlylar ol эeri
· эarysyny berenso
·lar, olar bilen ylala
·dy we yzyna gaэtdy.
Bu эyly
· gurban aэynda soltan Muhammet Bagdady gabady. Sebдbi ol halypa ilзi iberip, цz adyna hutba okalmagyny islдpdi, halypa bolsa muny ret etdi...
Netijede 552-nji эylda ol niэeti amala a
·manso
·, yzyna gaэtdy.

552-NJI HIJRI ЭYLY
(13.02.1157 01.02.1158 э.)

JEZIRAT IBN OMARY
· HДKIMI DUBEЭSI
· ЦLЬMI WE KUTBEDDIN MEWDUDY
· OL ЭERI EЭELEMEGI

Jeziret ibn Omar atabeg Ze
·
·д degi
·lidi. 541-nji эylda atabeg Ze
·
·i цldьrilenso
·, ogly Seэfeddin Gazy bu эeri emir Abu Bekr Dubeэsд ykta beripdi. Abu Bekr Ze
·
·ini
· uly emirlerini
· biridi.
·дher bu эyla зenli onu
· hдkimliginde galdy. Abu Bekr bu эere эerle
·ip, gowy gьэз toplapdy.
·onu
· ьзin Kutbeddin ol эeri onu
· elinden alyp bilmeэдrdi. 551-nji эyly
· gurban aэynda Abu Bekr эogaldy. Onu
· yzynda perzent galmady. Gul beg atly bir gul ondan so
·
·дhere hдkim boldy. Esgerler o
·a tabyn boldular. 553-nji эyly
· sapar aэynda Kutbeddin Mewdut ьз aэ gabawdan so
·, Jeziret ibn Omary onu
· elinden aldy, цwezine hem ba
·ga birnдзe эer berdi.

SOLTAN SANJARY
· WEPAT BOLMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· birinji aэynda soltan Sanjar ibn Mдlik
·a ibn Alp Arslan wepat boldy. Soltan Sanjara a
·gazan agyrysy sata
·dy. So
· iзgeзme keseli degdi,
·ondan hem эogaldy. Soltan Sanjar 477-njy эyly
· rejep aэynda Jeziredдki Sanjar
·дherinde doglupdy. Ol Horasanda эa
·ady. Merw
·дherini цzьne mesgen tutundy. Soltan Sanjar dogany soltan Muhammet bilen halypa Mustazhyr Billдni
· эanyna bardy.
·ol эerde Muhammet «Soltan», Sanjar bolsa «Mдlik» diэlip yglan edilipdi.
Muhammet wepat bolandan so
·, soltan Sanjara soltan hцkmьnde hutba okaldy. Hemme i
·ler onu
· hдkimi bilen amala a
·yryldy. Soltanlar o
·a tabyn boldular. Soltanlykdaky yslam mьnberlerinden onu
· adyna hutba okaldy. Ondan ц
· o
·a эigrimi эyllap «mдlik» hцkmьnde hutba okalypdy. Ol tд oguzlara эesir dь
·эдnзд, i
·leri o
·una bolup,
·цhraty дleme эaэrady. Biz muny ц
· hem bellдp geзipdik.
Birnдзe wagtdan so
· ol эesirlikden halas boldy. Merwe gelenso
·, hemmeler эene-de onu
· da
·-tцweregine ьэ
·dьler. Soltan Sanjary
· дhli mal-mьlki yzyna gaэdyp geldi.
Ol цrдn jomartdy, sahydy. Ilat bilen эum
·ak gatna
·ykda bolardy. Onu
·
·alyk sьren wagtynda эurt rahatdy. Ol цlenso
·, эцrite цzi ьзin gurduran «Darul-ahyra» atly gьmmezine getirilip jaэlanyldy. Onu
· цlьm habary Bagdada эetenden so
·, soltan Sanjary
· adyna hutba okalmagy kesildi. Diwanda onu
· ьзin эas hem tutulyp oturylmady.
Soltan Sanjar цz цljegine gцzi эetende, Horasana эegeni Mдlik Mahmyt ibn Muhammet ibn Bugra hany hцkьmdar belledi. Ol soltan Sanjary
· эegenidi. Ol oguzlardan gorkup, Horasanda эa
·aэardy.
Ol Gьrgene tarap gaэtdy. Oguzlar bolsa Merwe gitdiler. Horasan esgerlerinden birnдзe esger soltan Sanjary
· emiri Mueээit Aэ Aba gelip go
·uldy. Ol hem Horasany
· bir bцlegini eэeledi. Horasan 554-nji эyla зenli bulam-bujarlyk iзinde galdy.
Oguzlar ilзi iberip, цzlerine hцkьmdar bolmagy teklip edip, Mahmydy зagyrdylar. Emma Mahmyt oguzlardan gorkusyna mu
·a razy bolmady. So
· bu зakylyga цz ogluny iberdi. Oguzlar o
·a tabyn boldular. So
· Mдlik Mahmyt hem gelip, olara go
·uldy.

MUEЭЭIT BILEN EMIR AЭTAGY
· ARASYNDA BOLUP GEЗEN SЦWE
·I
· BEЭANY

Bu эyl soltan Sanjary
· emiri Mueээit Aэ Aba bilen emir Aэtak ikisi sцwe
·di. Mueээidi
· abraэy artyp, ady эaэrap ba
·lanso
· emirleri
· kцpьsi o
·a gцriplik edip ugradylar. Olary
· arasynda emir Aэtak hem bardy. Emir Aэtak Mueээit Aэ Abadan aэryldy. Ol kдmahal Horezm
·any
·, kдmahal hem Mazendaran
·asyny
· эanyna gidэдrdi. Цzi hem iзinden, bildirmдn, Mueээit Aэ Aba tabyn эaly bolup gцrьnэдrdi.
Ol bu эyl on mь
· esger bilen Mazendarandan зykyp, Horasana Nusaэ we Abywert taraplaryna ugratdy. Mueээitden aэrylanlary
· hemmesi onu
· hataryna go
·uldylar. Emma ol henizem цzьni
· Mueээide gar
·ydygyny bildirmeэдrdi, цzьni onu
· tarapdary эaly alyp barэardy. Iзinden bolsa o
·a kine saklaэardy.
Mueээit onu
· bilen habarla
·mak isledi we atly topar bilen onu
· ьstьne эцredi. Onu
· эanyndakylar dagadylar. Aэtak цz janyny zordan halas etdi. Mueээit Aэtagy
· дhli zatlaryny talady.

MUEЭЭIT BILEN SUNGUR EZIZINI
· ARASYNDAKY BOLUP GEЗEN SЦWE
·I
· BEЭANY

Sungur Ezizi hem soltan Sanjary
· emirlerini
· biridi. Ol hem Mueээide gar
·ydy. Mueээit Aэ Aba emir Aэtak bilen sцwe
·ip эцrkд, ol soltan Mahmydy
· go
·un du
·leginden aэrylyp, Hyrata gaэtdy. Kцp mцзberde tьrkmen эa
·aэan bu
·дherde oturdy. O
·a Gur hцkьmdary mдlik Hьseэin bilen эaranlyk meselesinde ylala
· diэseler-de, kabul etmedi. Эeke ba
·yna galdy. Ol emirleri
· soltan Mahmyda gar
·ydyklaryny bilэдrdi. Ol цzьni
· gьэjьne buэsanyp, Mueээidi
· ьstьne зozdy. Hyrada baranso
·, esgerleri biraz wagt sцwe
·diler. Emma so
· tьrkmen esgerleri Mueээidi
· tarapyna geзip, o
·a tabyn boldular.
Bu seneden so
· Sungurdan hiз hili habar-hatyr bolmady, kдbirleri onu
· atdan эykylyp цlendigini, ba
·galar bolsa tьrkmenleri
· ony цldьrendigini aэdэarlar.

NUREDDIN MAHMYDY
· BAALBEGI EЭELEMEGI

Bu эyl Nureddin Mahmyt Baalbek
·дherini we galasyny eэeledi. Baalbek Dahhak Bikaэy atly bir adamy
· elindedi. Ony Damasky
· hдkimi bellдpdi. Nureddin Damasky eэelдnso
·, Dahhak ol эere gaзyp geldi. Nureddin hem haзlylara эakyndygy ьзin ony gabawa alyp bilmдndi.
·u wagta зenli o
·a degmedi, bu эyl bolsa ony eэeledi.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl Nureddin Mahmyt
·eэzer galasyny eэeledi. Gala цrдn beэikde bolup, o
·a di
·e bir эol barэardy. Gala ц
·den bдri kenanylardan nunkyz ogullaryna degi
·lidi.

553-NJI HIJRI ЭYLY
(02.02.1158 22.01.1159 э.)

SUNGUR BILEN ДRGU
·Y
· ARASYNDAKY SЦWE
·I
· BEЭANY

Bu эyl Sungur Hemedany bilen Mьster
·idi
· emiri Дrgu
·y
· arasynda aэylganз sцwe
· эьze зykdy. Munu
· sebдbi Sungur Hemedany Bagdady
· Horasana gidэдn эollaryna tala
· salmagydy. Ol tцweregine kцp sanly adam эygnanso
·, dцrt tirke
·igi
· ьзьnji aэynda halypa Muktefi Billдni
· hut цzi onu
· ugruna зykdy. Halypa Lyhaf
·дherine gelip эetende, emir Hatalbars o
·a: «Bu wezipдni seni
· ady
·dan цzьm эerine эetirerin» diэdi.
Sungur bilen Hatalbarsy
· arasynda dostluk bardy. Hatalbars ony halypany
· tabynlygyndan зykandygy ьзin эazgardy. Ahyrso
·y Sungur halypa tabynlyga razy boldy. Hatalbars hem yzyna dцnьp, halypa bilen Sungury
· arasyny sazlady. Halypa o
·a we emir Дrgu
·a Lyhaf
·дherini ykta berdi.
Hatalbars bilen Дrgu
· Lyhafa gelenlerinde, Sungur bilen aralarynda dь
·ьni
·mezlik boldy. Sungur Дrgu
·y tussag etmek isledi. Sungur bilen Дrgu
·y
· arasynda aэylganз зakny
·yk ba
·landy. Дrgu
· derbi-dagyn bolup, adamlary bilen Bagdada yzyna gaзyp gaэtdy. Sungury
· эeke цzi Lyhafda galdy. Sungur Lyhafda Mдlik Muhammedi
· adyna hutba okatdy.
Hatalbarsy
· ц
·hatar go
·unlary Sungur bilen sцwe
·mek ьзin Bagdatdan зykyp gaэtdylar. Olary
· arasynda elhenз sцwe
· boldy we Sungur эe
·lip, derbi-dagyn edildi. Sungury
· adamlaryny
· kцpьsi gyryldy. Mallary talandy. Sungur Mahek galasyna gidip, ol эeri basyp aldy. Mahekde birnдзe ki
·ini goэup, цzi Hemedana gaэtdy. Hemedan hцkьmdary Mдlik Muhammet
·a дhmiэet bermedi we ol yzyna Mahege gelip эerle
·di.

OGUZLARY
· HORASANDA TДZEDEN PITNE TURUZMAGYNY
· BEЭANY

Oguz tьrkmenleri Balhda эa
·ap, ol эeri цzlerine watan edinipdiler. Olary
· Horasandaky tala
·зylyklary, sцwe
·leri эaty
·ypdy. Horasanda hemmeler soltan Han Mahmyt ibn Arslany
· tabynlygyna boэun bolupdylar. Soltanlygy
· i
·lerini alyp barэan Mueээit Aэ Abady. Han Mahmyt onu
· diэeni bilen эцreэдrdi.
Bu эyly
· meret aэynda oguzlar Balhdan Merwe hьjьm etdiler. Soltan Mahmyt esgerleri bilen Saragtda gezip эцrdi. Mueээit Aэ Aba birnдзe esger bilen oguzlary
· ьstьne эцri
· etdi. Mueээit olar bilen garpy
·dy, olary эe
·ip, oraza aэyny
· ba
·ynda gelip, Merwe girdi. Oguzlary
· mal-mьlklerini talap, kцpьsini цldьrip, Saragta gaэdyp geldi.
Mueээit Aэ Aba bilen soltan Mahmyt ikisi birle
·ip, oguzlary
· ьstьne зozmak ьзin go
·un toplap ba
·ladylar. So
· oguzlary
· ьstьne зozdular. Bu эyly
· baэram aэyny
· altysyna olary
· arasynda uzaga зeken sцwe
· boldy. Sцwe
·de oguzlar ьз gezek derbi-dagyn boldular, emma эene-de birle
·ip, sцwe
·e girэдrdiler.
Sogap gьnьni
· da
·y atanda, Horasan esgerlerini
· эe
·ilэдndigi gцrьndi we olar dargap ugradylar. Oguzlar olary эe
·diler. Kцpьsini gyrdylar. Emma эaralylar we эesirler olardan hem kцpdi.
Mueээit Aэ Aba эanyndaky sag galanlary bilen Tusa gaэtdy. Oguzlar Merwi eэelediler. Ilata hiз hili azar bermediler. Alymlara, ymamlara we beэlekilere sylag-hormat goэdular. Ol ymamlary
· we alymlary
· arasynda Tдjeddin Abu Sagyt Semgany we
·yhylyslam Aly Balhy dagylar bardylar. So
· oguzlar Saragta зozdular. Obalary weэran edip, Saragty
· ilatyndan on mь
· ki
·ini цldьrdiler. So
· Tusy talap, birnдзe ki
·ini цldьrip, Merwe gaэdyp geldiler.
Soltan Mahmyt ibn Muhammet han we onu
· эanyndaky esgerleri oguzlardan эa
·a Horasanda oturyp bilmediler. Soltan esgerleri bilen Gьrgene gaэtdy. 554-nji эylda oguzlar soltan Mahmyda hat эazyp, цzlerine hцkьmdar bolmagyny haэy
· etdiler. Emma soltan цzьnden gorkup, razy bolmady. Oguzlar so
·ra ogly Jelaleddin Muhammedi
· цzlerine hцkьmdar bolmagyny hem teklip etdiler. Soltan ikirji
·lendi. So
· ogluny Gьrgenden Horasana ugratdy. Onu
· gelэдndigini e
·idip, oguz emirleri Merwden onu
· ц
·ьnden зykyp, gar
·ylamak ьзin gitdiler. Ony Ny
·apurda gar
·y alyp, sylag-hormat goэdular. Ol Ny
·apura girende, oguz esgerleri hem o
·a go
·uldylar. Olar 554-nji эyly
· dцrt tirke
·igi
· birinji aэyny
· ikisine birle
·diler.
Soltan Mahmyt hem Gьrgenden Sanjary
· emirlerinden dьzьlen uly go
·un bilen Horasana ugrady. Mueээit soltan Mahmytdan yza galypdy. Soltan Mahmyt Nusaэa we Abywerdi
· serhetlerine geldi. Nusaэy Omar ibn Hemze Nesewi atly emire ykta berdi. Soltan syrkawlady we tд sagalэanзa, bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· dцrdьnji aэyna зenli Nusaэda boldy.
Oguzlar bu эyl Ny
·apurdan Tusa hat эazyp, цzlerine boэun bolmaga зagyrdylar. Tuslylar muny kabul etmediler. Цzlerini
· beэik diwarlaryna, batyrlyklaryna, gьэзlerine, sanlaryna, hazynalaryna buэsandylar. Oguzlardan bir topar gidip, Tusy gabap,
·дheri eэeledi. Kцpьsini цldьrdiler, taladylar. So
· Ny
·apura gaэdyp geldiler we Jelaleddin Mahmyt bilen Beэhak
·дherine gitdiler. Dцrt tirke
·igi
· dцrdьnji aэyny
· on эedisine Sebzewar
·дherini gabadylar. Sebzewarlylar Ymadeddin Aly ibn Muhammet ibn Эahэa Alawy Hьseэnini
· tцweregine jemlendiler. Ol alawylary
· эolba
·зysydy. Onu
· buэruklaryna boэun bolup, oguzlary
· isleglerini kabul etmediler.
·дheri oguzlardan goradylar. Sцwe
·e taээar bolup durdular.
Bulary
· gьэзlerini gцren oguzlar olary
· ьstlerine эara
·yk
·ertnamasyny
· bagla
·ylmagy ьзin ilзi iberdiler. Iki tarap эara
·dy. Sebzewarda эekeje adam wepat boldy. Jelaleddin we oguzlar dцrt tirke
·igi
· dцrdьnji aэyny
· эigrimi эedisine Sebzewardan зykyp, Nusaэa we Abywerde ugradylar.

MUEЭЭIT AЭ ABANY
· ЭESIR DЬ
·MEGINI
· WE HALAS BOLMAGYNY
· BEЭANY

Эokarda Mueээit Aэ Abany
· Gьrgende soltan Mahmyt ibn Muhammetden yza galandygyny aэdypdyk. Ol bu wakalardan so
· Horasana gaэtdy. Эolda Hubu
·an diэen эerdдki Zanek atly bir obada dь
·ledi. Obada bir gala bardy. Oguzlar onu
· Zanege barandygyny e
·idip, da
·yny gabadylar. Mueээit Aэ Aba gorkup gaзdy.
·ol mahal oguzlary
· biri ony gцrьp tutdy. Mueээit o
·a eger ol erkinlige goэberse, onda o
·a kцp mцзberde mal-mьlk berjekdigini aэtdy. Ol oguz ondan:
Zatlary
· nirede? diэip sorady.
Mueээit:

·u daglary
· birinde bukudaly diэdi.
Mueээit we ol oguz ikisi bagly-bakjaly bir oba bardylar. Mueээit o
·a: «Ine, zatlarym
·u эerde» diэip aldap, diwardan bцkьp gaзdy. Эцne oguzlary
· hemme эerde gezip эцrendiklerini gцrьp, obany
· iзinde gizlendi. Obada bir degirmenзi ony tanady we obany
· arзynyna habar berdi. Mueээit arзyndan Ny
·apura a
·ar эaly ulag haэy
· etdi. Ol o
·a bu meselede kцmek etdi. Mueээit Ny
·apura baranso
·, esgerler da
·yna jemlendiler.
·eэdip onu
· эagdaэy has hem gowula
·dy. So
· Mueээit ol degirmenзд kцp mцзberde mal-mьlk berdi.

TЬRKMENLER BILEN YSMAЭYLYLARY
· ARASYNDA HORASANDA BOLAN SЦWE
·I
· BEЭANY

Kuhystan tцwereklerinde tьrkmenlerden bir taэpa эa
·aэardy. Galada эa
·aэan ysmaэylylardan birnдзe ki
·i bu tьrkmenleri
· ьstьne зozdular. Olary
· sany mь
· эedi эьzdi. Tьrkmenler bilen sцwe
·e girdiler. Эцne tьrkmenlerde erkeklerden hiз kim galmandy. Tьrkmenleri
· цэlerini эykyp, go
·laryny taladylar. Aэallaryny, зagalaryny эesir alyp, gцterip bilmedik zatlaryny hem эakdylar.
Tьrkmenleri
· erkekleri цэlerine dolanyp gelen wagtlary bolup geзen zatlary gцrьp, ysmaэylylary
· yzlaryndan kowdular. Olary
· yzlaryndan oljalary paэla
·yp otyrkalar эetdiler. Olary
· ьstlerine hьjьm edip, gylyзlaryny зykaryp topuldylar. Olary цz isleэi
·leri эaly gyrdylar. Ysmaэylylar derbi-dagyn boldular. Tьrkmenler olary gyrdylar we эesir aldylar. Olardan di
·e dokuz adam halas boldy.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl Huzystany
· hдkimi
·emle bilen soltany
· emirlerinden bolan Gaэmazy
· arasynda Bagdady
· tцwereginde sцwe
· bolup geзdi. Sцwe
·de Gaэmazy
· kellesi alyndy.
Bu эyl oguzlar Mдlik Muhammet ibn Mahmyt han bilen Nusaэa we Abywerde gaэdyp geldiler. Kakasy soltan Mahmyt han ogluny gar
·y alamaga зykdy. Soltan Mahmyt golastyndaky horasanly esgerleri bilen ol эerdedi. Ol oguzlar bilen du
·u
·dy. Oguzlar o
·a tabynlygyny bildirdiler.
Bu эyly
· rejep aэynda Huttalany
· hдkimi Abu
·ujag Ferruh
·a Termezi gabady,
·дheri eэelдp bilmedi we yzyna gaэtdy. Эolda hem kesellдp эogaldy.
Bu эyl Mueээit Aэ Aba Ny
·apura geldi we
·дheri weэran etdi. Bu эyl soltan Mahmydy
· ogly Mдlik
·a Huzystany tьrkmen emiri
·emlдni
· elinden aldy.

554-NJI HIJRI ЭYLY
(23.01.1159 11.01.1160 э.)

SUNGUR HEMEDANYNY
· LYHAFA GAЭDYP GELMEGINI
· WE ЭE
·ILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Sungur Hemedany цz ykta эerlerine, эagny Mahek galasyna we Lyhaf
·дherine gaэdyp geldi. Bu эerleri halypa emir Gaэmaz Amyda ykta beripdi. Gaэmazy
· dцrt mь
· sany atlysy bardy. Sungur emir Gaэmaza ilзi iberip: «Meni
·
·дherimden зyk» diэdi. Gaэmaz muny kabul etmedi. Sungur hem onu
· ьstьne hьjьm etdi. Olary
· arasynda aэylganз sцwe
· ba
·landy. Emir Gaэmaz эe
·lip, erbet halda Bagdada geldi.
Muny e
·iden halypa esgerleri bilen Sungury
· ьstьne зozdy. Halypa Nugmaniэe
·дherine зenli geldi we emir Tьr
·egi esgerlere ba
· edip, цzi Bagdada gaэtdy. Tьr
·ek hem Sungury
· ьstьne tarap эцredi. Tьr
·egi
· gelэдndigini e
·iden Sungur daga gaзyp gitdi. Tьr
·ek onu
· zatlaryny, ok-эaraglaryny olja edindi. Sungury
· wezirini эesir aldy. Sungury
· adamlaryndan gцrenini цldьrdi. So
·ra Mahek galasyna зozup, ol эeri gabady. So
· Bendenejin
·дherine gaэtdy. Halypa bu
·luk habaryny эollady.
Sungur gidip, Mдlik
·adan kцmek sorady. Mдlik
·a o
·a bд
· mь
· atly go
·un berdi. Sungur цz galasyna gaэdyp geldi. Onu
· adamlary
·дherde bozgakзylyk etmдge ba
·ladylar. Tьr
·ek Bagdada habar эollap, kцmek sorady. O
·a kцmek geldi. Sungur Tьr
·egi
· ьstьne зozmaga hyэallanypdy. Muny e
·idenso
· зekindi, эara
·yga howlukdy. Tьr
·ege ilзi iberip, halypa bilen цz arasyny dьzetmegini haэy
· etdi. Tьr
·ek Sungury
· ilзisini tussag edip, Sungury
· ьstьne gije зozdy. Sungury эe
·ip, adamlaryny derbi-dagyn edip, kцpьsini цldьrdi. Tьr
·ek onu
· mallaryny talady. Sungur эaralanyp, zordan halas boldy.

MДLIK MUHAMMET IBN MAHMYT IBN MUHAMMET IBN MДLIK
·ANY
· WEPAT BOLMAGYBY
· BEЭANY

Bu эyly
· gurban aэynda soltan Muhammet aradan зykdy. Ol Bagdady цzьne soltanlygy
· berilmegi ьзin gabapdy we yzyna gaэdyp gelenso
· inзekesele sata
·dy. Bu keseli цrдn uzaga зekdi we ol Hemedany
· gapysynda aradan зykdy. Ol 522-nji эyly
· dцrt tirke
·igini
· birinji aэynda doglupdy.
Цlьm pillesi golaэlanda esgerlerine mal-mьlklerini, altyn-kьmь
·lerini, gul-gyrnaklaryny bir эere эygnamaklaryny emr berdi. Onu
· aэdanyny эerine эetirdiler. Soltan Muhammet beэigrдk bir эere зykyp, olary synlady, so
· bolsa: «Bu gцrьnэдn esgerler, altyn-kьmь
·ler, gul-gyrnaklar menden aэra dь
·эдrler, olary
· эekeje pursat hem meni
· цmrьmi uzaltmaga gьэзleri эok» diэdi.
Ol эum
·ak hдsiэetli, jomart, эag
·y ahlakly we hь
·gдr nцkьmdardy. Onu
· эa
·ajyk ogly bardy. Ony Aksungur Ahmedile berdi we: «Men bu esgerleri
· bu зaga tabyn bolmajakdyklaryny bilэдrin. Muny sa
·a amanat edэдrin. Ony цz эurdu
·a alyp git» diэdi. Aksungur ony Maraga alyp gaэtdy. Soltan эogalanso
·, emirler цzara dь
·ьni
·mediler. Bulary
· эarysy soltany
· dogany Mдlik
·any, beэleki эarysy Sьleэman
·any goldaэardylar. Olary
· sany kцpdi. Bir topary bolsa Ilde
·izi
· эanynda bolan Arslany goldaэardylar. Mдlik
·a Parsy
· hдkimi Dekla
·emle we beэleki kдbir emirler bilen bilelikde Huzystandan эola зykdy we Yspyhana geldi.
Ol Yspyhany Ibn Hojanda ynandy, o
·a mal-mьlk berdi. Hemedana habar эollap, esgerleri tabynlyga зagyrdy. Olar mu
·a razy bolmadylar. Olar Sьleэman
·any goldaэardylar.

HARRANY
· ALYNMAGYNY
· WE NUREDDINI
· HARRANY YZYNA GAЭDYP ALMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl Halaby
· hдkimi Nureddin Mahmyt ibn Ze
·
·i erbet syrkawlady. Onu
· haly diэse
· erbetle
·di. Ol Halaby
· galasynda эatyrdy. Эanynda bolsa kiзi dogany Emir Emiran bardy. Ynsanlary
· hemmesi gala эygnandylar. Uly emirleri
· biri bolan
·irkuh Humusda gezip эцrdi. O
·a Nureddini
· цlьm habary geldi. Ol Damasky basyp almak ьзin эцredi. Ol эerde dogany Nejmeddin Eээup bardy. Eээup o
·a muny gadagan edip: «Sen bizi helдk etdi
·. I
· gowusy sen yzy
·a git. Eger dogrudan hem Nureddin diri bolsa, git-de o
·a hyzmat et. Eger цlen bolsa, onda biz Damaskda цz islдnimizi ederis» diэdi.
Ol hem Halaba howlukmaз gelip, gala зykdy. Nureddin penjireden adamlara seredip, gьrrь
·le
·ip otyrdy.
·irkuh onu
· diridigini gцrьp, onu
· dogany Emir Emirandan aэryldy. Emir Emiran hem Harrana gitdi we ol эeri eэeledi.
Nureddin gutulanso
·, Harrany halas etmek ьзin эola зykdy. Dogany onu
· gelэдndigini e
·idip gaзdy, ogullaryny bolsa Harran galasynda goэdy. Nureddin Harrany eэelдp, Zeэneddin Ala berdi. Zeэneddin Aly dogany Kutbeddini
· naэybydy, Mosuly
· hдkimidi. Nureddin Harrandan so
· Rakka gaэtdy. Ol эerde Emirek Jandary
· ogullary bardy. Ol abraэly emirleri
· biridi. Emirek wepat bolanso
·, ol эeri ogullaryna galypdy. Nureddin ol эere hьjьm etdi.
·дheri
· birnдзe emirleri gelip, ondan
·epagat dilediler, ol hem mu
·a gaharlanyp: «Siz nдme ьзin doganymy
· ogullaryna Harrany alanymda
·epagat islemedi
·iz. Men hem olara
·epagat etmegi islдpdim» diэdi.

·eэle diэip, olara
·epagat etmedi we
·дheri basyp aldy.

555-NJI HIJRI ЭYLY
(12.01. 30.12.1160 э.)

SЬLEЭMAN
·ANY
· HEMEDANA ЭЦRI
·INI
· BEЭANY

Bu эyly
· ba
·ynda Sьleэman
·a Mosuldan зykyp, Hemedana soltanlyga eэe bolmak ьзin эцredi.
Munu
· sebдbi, Mдlik Muhammet ibn Mahmyt ibn Muhammet ibn Mдlik
·a wepat bolanda, emirleri
· Mosuly
· hдkimi atabeg Kutbeddin Mewdut ibn Ze
·
·д hat эazyp, Mдlik Sьleэman
·a ibn soltan Muhammet ibn Mдlik
·any цzlerine soltan bolmak ьзin ibermeklerini soramaklarydy. Netijede, olar
·eэle karara geldiler. Sьleэman
·a soltan, Kutbeddin onu
· atabegi, Jemaleddin hem weziri, Zeэneddin Aly Sьleэman
·any
· ц
·hatar go
·uny bolan Mosul esgerlerini
· emiri bolmalydy. Bular hakynda bir karara geldiler.
Olar Jebele эakyn gelenlerinde, esgerler onu
· da
·yna ьэ
·ьp ba
·ladylar.
·eэdip uly go
·un Sьleэman
·any
· da
·yna jemlendi. Zeэneddin Aly bu эagdaэdan gorkdy, Sьleэman
·a цzьne zyэan эetirer цэdьp зekindi we Mosula yzyna gaэtdy. Zeэneddin gidenso
·, Sьleэman
·any
· i
·leri ba
·a barmady. 556-njy эyly
· baэram aэynda esgerleri ony tussag etdiler, Mдlik Togruly
· ogly Arslan
·any
· adyna hutba okatdylar.

HOREZM ESGERLERI BILEN BARAZIЭЭE TЬRKLERINI
· ARASYNDAKY SЦWE
·I
· BEЭANY

Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· birinji aэynda Horezm esgerleri Эagmyr han ibn Цdegi
· we onu
· tarapynda bolan Barazyэe tьrklerini
· ьstьne hьjьm etdiler. Olar bilen зakny
·dylar. Kцpьsini gyrdylar. Эagmyr han derbi-dagyn bolup, soltan Mahmyt ibn Muhammet handan we onu
· эanyndaky oguz tьrkmenlerinden kцmek sorady. Эagmyr han цz ьstьne Horezmlileri Aэtak iberendir цэdьp
·ьbhelendi.
·onu
· ьзin oguzlardan kцmek sorady.

MAZENDARAN
·ASY BILEN ЭAGMYR HANY
· ARASYNDAKY SЦWE
·I
· BEЭANY

Эagmyr han oguzlary
· эanyna gelip, цzьne kцmek etmeklerini haэy
· etdi. Ol horezmlileri цz ьstьne Aэtak iberendir цэdьp pikir edэдrdi. Oguzlar o
·a kцmek etjekdiklerine sцz berdiler. Nusaэ we Abiwert эoly bilen gidip, emir Aэtaga эetdiler. Emir Aэtak olara gar
·y gьэз toplap bilmedi we Mazendaran
·asyndan kцmek sorady. Mazendaran
·asyny
· go
·unynda Abeskun tцwereklerinde эa
·aэan kьrtler, deэlemliler, tьrkler we tьrkmenler bardy. Iki go
·uny
· arasynda sцwe
· ba
·landy.
Oguz we Barazyэe tьrkleri Mazendaran
·asyndan bд
· gezek эe
·ildiler, emma sцwe
·i dowam etdirэдrdiler.
Mazendaran
·asyny
· sag tarapynda emir Aэtak bardy. Oguzlar onu
· ьstьne gьэзli zarba urdular. Mazendaran
·asy эe
·i
·den tamasyny ьzdi. Aэtak derbi-dagyn boldy we galan esgerler hem onu
· yzy bilen dyr-pytrak boldular. Mazendaran
·asy gaзyp, Sary
·дherine gitdi. Onu
· esgerlerini
· kцpьsi gyryldy.
Aэdy
·laryna gцrд, tдjirler bu цlьler ьзin kepen berip, эedi mь
· sany adama jaэladypdyrlar. Aэtak
·ol gaзyp gidi
·ine Horezme baryp,
·ol эerde эerle
·di. Oguzlar sцwe
·den so
·, Dehistana gitdiler. Dehistany
· эakyn bir эerinde sцwe
· boldy.
·дheri
· diwarlaryny de
·ip, ilaty
· ьstьne зozdular we olary 556-njy эyly
· ba
·ynda taladylar. So
· Gьrgeni weэran edip, Horasana dolandylar.

GAZNA HЦKЬMDARY HYSROW
·ANY
· WEPAT BOLUP, ЭERINE OGLUNY
· GEЗMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· rejep aэynda Gazna hцkьmdary soltan Hysrow
·a ibn Bдhram
·a ibn Mesut ibn Ybraэym ibn Mesut ibn Mahmyt ibn Sцbьktegin wepat boldy. Ol цrдn adalatlydy, halk bilen эag
·y gatna
·yk ederdi. Haэyrsцэer ki
·idi. Alymlara эakyn durup, olary
· sцzlerini di
·leэдrdi. Ol dokuz эyl hцkьmdarlyk etdi.
Ondan so
· ogly Mдlik
·a hцkьmdar boldy. Ol hцkьmdar bolanso
·, Gur hцkьmdary Alaeddin Hьseэin onu
· ьstьne зozdy. Gaznany gabady. Howa sowukdy, gar эagэardy.
·onu
· ьзin ol yzyna, цz эurduna gaэtmaga mejbur boldy.

AЭTAK BILEN BUGRA TEGINI
· ARASYNDAKY SЦWE
·I
· BEЭANY

Bu эyly
· meret aэyny
· ortasynda emir Aэtak bilen emir Bugra Tegini
· arasynda sцwe
· bolup geзdi. Aэtak Jьweэn
·дherini
· tцwereklerini basyp alanso
·, onu
· ьstьne зozupdy. Onu
· hemme mal-mьlkьni talady. Kцp sanda olja edipdi. Bugra Tegin эe
·ildi. Aэtak
·eэdip gьэзlendi we adamlary
· kцpьsi o
·a go
·uldy. Bugra Tegin Ny
·apury
· hдkimi Mueээide hat эazyp, hemme go
·un bilen o
·a go
·uldy. Mueээit hem ony kabul etdi.

MДLIK
·A IBN MAHMYDY
· WEPAT BOLMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl Mдlik
·a ibn Mahmyt ibn Muhammet ibn Mдlik
·a ibn Alp Arslan Yspyhanda zдherlenip цldьrildi.
Onu
· sebдbi
·eэledi: Mдlik
·any
· Yspyhanda tarapdary kцpelenso
·, Bagdada habar iberip, Sьleэmen
·any
· adyna okalэan hutbany
· цz adyna okalmagyny, Yrakdaky dцwlet dolandyry
·yny
· ц
·ki эagdaэyna getirilmegini talap etdi. Onda wezir Awneddin Hubeэra цzьni
· эakyn adamlaryndan Agla beg atly, Gцwheraэyna degi
·le hyzmatkдrlerini
· birini onu
· эanyna iberdi. Agla beg Ajam эurduna gidip, Hemedany
· kazysyndan mь
· dinara bir gyrnak satyn aldy we ony Mдlik
·a satdy. Agla beg o
·a soltany zдherlemegi tab
·yrdy. O
·a kцp zatlary wada berdi. Gyrnak Agla begi
· aэdanlaryny эerine эetirdi we soltany gowrulan et bilen zдherledi. Ertesi gьn irden soltan zдherlenip цldi. Hekim soltany
· zдherlenendigini Deklд we
·emlд habar berdi. Munu
· gyrnagy
· i
·idigini bildiler. Gyrnak tutulyp, gyssalanso
·, дhli zady gьrrь
· berdi. Agla beg Bagdada gaзyp gitdi. Wezir hem Agla bege beren wadalaryny эerine эetirdi.
Mдlik
·a цldьrilenso
·, Yspyhany
· ilaty onu
· adamlaryny Yspyhandan зykardylar. Sьleэman
·a ьзin hutba okatdylar. Sьleэman
·any
· hдkimligi hцkmьrowan boldy.
·emle Huzystana gaэtdy we Mдlik
·any
· basyp alan эerlerini yzyna aldy.

556-NJY HIJRI ЭYLY
(31.12.1160 21.12.1161 э.)

EMIR TЬR
·EGI
· ЦLDЬRILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl tьrkmenler Bendinejin
·дherine зozdular. Halypa hem olary
· ьstьne ibermek ьзin go
·un taээarlady. Emir Tьr
·egi olary
· serkerdesi belledi. Tьr
·egi
· elinde ykta hцkmьnde Lyhaf
·дheri bardy. Halypa emir Tьr
·ege hat эazyp, ony эanyna зagyrdy. Ol Bagdada gelmedi we biwepalyga эьz urdy. Esgerler эygnany
·yp, onu
· ьstьne эцri
· etdiler. Esgerleri
· arasynda birnдзe emirler bardy. Olar ьэ
·ьp, emir Tьr
·egi цldьrdiler. Kellesini Bagdada iberdiler. Tьr
·egi halypany
· bir guly цldьripdi.

SЬLEЭMAN
·ANY
· ЦLDЬRILMEGINI
· WE ARSLANY
· ADYNA HUTBA OKALMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· ikinji aэynda soltan Sьleэman
·a ibn soltan Muhammet ibn Mдlik
·a цldьrildi. Ol дhli dцwlet i
·lerini hadym
·erefeddin Kerdebaza ynanypdy.
·erefeddin seljuklary
· hyzmatynda bolan emirdi.
Onu
· sebдbi
·eэledi: soltan bir gьn Hemedany
· eteginde bir kц
·kde
·erap iзdi.
·erefeddin hem ony bu i
·i ьзin эazgardy. Sьleэman
·a эanyndaky masgarabazlara onu
· bilen oэun etmegini buэurdy. Masgarabazlary
· biri o
·a uэat эerini aзyp gцrkezdi.
·erefeddin mu
·a цэkelдp, зykyp gitdi. Sьleэman
·a aзylanso
·, ondan цtьnз sorady, ol hem цtьnjini kabul etdi. Эцne so
· onu
· эanyna barmady. Sьleэman
·a Reэi
· hдkimi Ynanз bege habar эollap, цzьne bu meselede kцmek etmegini sorady. Ilзi gelende, Ynanз hassa эatyrdy. Ynanз Sьleэman
·any
· ilзisine: «Eger sagalsam, esgerlerim bilen bararyn» diэdi.

·erefeddin bu habary e
·idip, gorkup ba
·lady. Sьleэman
·a bir gьn o
·a habar эollap, эanyna зagyranso
·,
·erefeddin: «Ynanз gelenso
·, men hem bararyn» diэdi, so
· hem emirleri эygnap, цzьne tabyn boljakdyklaryna ant iзirdi. Emirler Sьleэman
·any sцэmeэдrdiler,
·onu
· ьзin o
·a wepaly boljakdyklary barada ant iзdiler.
·erefeddin ц
·ьrti Sьleэman
·any
· masgarabazlaryny цldьrip, i
·e ba
·lady. Sьleэman
·a hem: «Men muny di
·e seni
· hцkьmdarlygy
· berkararlygy ьзin edэдrin» diэdi. So
· Sьleэman
·a bilen эara
·dylar.
·erefeddin uly zyэapat berdi. Mu
·a soltan we emirler hem gatna
·dylar. Soltan цэьne gelenso
·,
·erefeddin ony, weziri Ibn Kasym Mahmyt ibn Abdyleziz Hamydy we onu
· adamlaryny tussag etdi. 555-nji эyly
· baэram aэynda wezir bilen soltany
· эakyn adamlaryny цldьrdi. Sьleэman
·any bir galada tussag etdi, so
· bolsa ony bogup цldьrtdi. Ba
·ga bir gьrrь
·e gцrд, Sьleэman
·any Hemedany
· reэisi Mejdeddin Alawyny
· цэьnde tussag edip,
·ol эerde hem цldьripdir. Ba
·ga bir gьrrь
·w gцrд bolsa, ol zдherlenip цldьrilipdir. Dogrusyny Alla biler.

·erefeddin bu wakadan so
· Arran we Genjд hдkim bolan Ilde
·ize habar эollap, Mдlik Arslany
· adyna hutba okalmagy ьзin эanyna зagyrdy. Muny e
·iden Reэi
· hдkimi Ynanз Hemedana зenli bolan дhli эerleri talamaga ba
·lady.

SOLTAN MAHMYDY
· AGDARYLYP, TUSU
· WE BEЭLEKI ЭERLERI
· TALANMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl dцrt titke
·igi
· dцrdьnji aэynda soltan Sanjary
· gyz doganyny
· ogly soltan Mahmyt ibn Muhammet han, ц
· hem aэdyly
·y эaly, Horasany eэelдpdi.
Ol bu эyl Ny
·apury
· hдkimi Mueээit Aэ Abany
·azyэahda gabapdy. Oguzlar soltan Mahmydy
· tarapyndady. Bulary
· arasyndaky sцwe
· 556-njy эyly
· meret aэyny
· ahyryna зenli dowam etdi.
So
· Mahmyt meret aэyny
· ahyrynda
·дhristana girdi. Oguzlar baэram aэyny
· ahyryna зenli Ny
·apurda boldular. So
· yzlaryna gaэdyp, obalary taladylar. Tus
·дherini kyn эagdaэa saldylar. So
· Musa ibn Alyny
· mazaryny
· эanyndakylary
· kцpьsini цldьrdiler, эцne mazara degmediler.
Soltan Mahmyt Ny
·apura girende, Mueээit tд oraza aэy gelэдnзд gara
·dy, so
· ony tutup, gцzlerine зi
· sokup, kцr etdi. Onu
· hemme mal-mьlkьni aldy. Oguzlardan gorkэandygy ьзin bu i
·i gizlin saklady. So
· Ny
·apurdan we beэleki эerlenden onu
· adyna hutba okadylmagyny bes etdirdi. Hutbany halypadan so
·, цz adyna okatdy. Soltan Mahmydy
· ogly, oguzlary
· hцkьmdary bolan Jelaleddin Muhammedi hem tussag etdi. Onu
· hem go
·laryny talady. Olary
· ikisi hem uzak gitmedi. Soltan Mahmyt aradan зykdy. Kakasyny
· цlьmine gaty gynanan ogly hem kцp wagt цзmдnkд эogaldy.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl Ibn Aksungur bilen Ilde
·izi
· arasynda sцwe
· bolup geзdi. Sцwe
·de Ibn Aksungur эe
·di.
·eэle hem bu эyl Ilde
·iz bilen Ynanjy
· arasynda sцwe
· boldy, netijede, ikisi ylala
·dylar.
Bu эyl dцrt tirke
·igi
· birinji aэynda Gur hцkьmdary Mдlik Alaeddin Hьseэin ibn Hьseэin Gury Gaznadan зykan эerinde эogaldy. Onu
· эerine Alaeddin Muhammet geзdi.
Bu эyl Mueээit Aэ Aba Ny
·apury
· golaэynda bolan
·arystany gabady we ol эeri ele geзirdi.

557-NJI HIJRI ЭYLY
(21.12.1161 09.12.1162 э.)

MUEЭЭIT AЭ ABANY
· TUSY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· sapar aэyny
· эigrimi эedisine Mueээit Aэ Aba Abu Bekr Jandary Tusa degi
·li Westgere-Hьweэ galasynda gabawa saldy. Abu Bekr bu galada goranэardy. Mueээit onu
· bilen sцwe
·di. Tusu
· ilaty hem цzlerine цrдn kцp zulum eden Abu Bekre gar
·y durup, Mueээidi goldadylar. Abu Bekr Mueээidi
· gabawy dowam edэдndigini we sцwe
·i
· dowam etjekdigini a
·anso
·, o
·a tabyn boldy. Ol dцrt tirke
·igi
· birinji aэyny
· эigrimisine galadan зykdy. Mueээit ony zynjyr bilen baglap, zyndana atdy.
Mueээit
·eэle hem Kurystany, Kuhendizi basyp aldy.
·eэdip, Mueээidi
· hдkimiэeti Ny
·apury
· дhli эerine эaэrady.

NUREDDIN ZE
·
·INI
· HARYMY GABAMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl
·amy
· hдkimi Nureddin Mahmyt ibn Ze
·
·i ibn Aksungur Halap esgerlerini эygnap, Harym galasyna эцri
· etdi. Ol эer Halaby
· gьnbatary bolup, эewropalylary
·kydy. Galany gabady we sцwe
·e girdi. Galany
· berkdigi, эewropalylary
· gьэjьni
· kцpdьgi zerarly galany alyp bilmedi. Galany
· iзinde edermen rysarlar we esgerler bardy.Galadakylar o
·a berk gaэtawul berdiler. Muny e
·iden beэleki haзlylar hem эygnany
·yp, Nureddini
· ьstьne зozdular. Olar Nureddine golaэla
·anso
·, Nureddin habar эollap, olary sцwe
·e зagyrdy. Эцne haзlylar muny kabul etmediler we sцwe
·mekзi dдldiklerini mдlim etdiler. Nureddin hem galany alyp bilmejekdigine gцzi эetenso
·, sцwe
· goэbolsun edip, yzyna цwrьldi.

558-NJI HIJRI ЭYLY
(10.12.1162 29.11.1163 э.)

MUEЭЭIDI
· KUMYSY WE ONU
· TЦWEREKLERINI EЭELEMEGINI
· WE HORASANDA SOLTAN ARSLANA HUTBA OKADYLMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl Ny
·apury
· hдkimi Mueээit Aэ Aba Kumys
·дherine gidip, Bestamy we Damgany eэeledi. Kumysda gullaryndan bolan De
·izi goэdy. De
·iz Bestamda эerle
·di. De
·iz bilen Mazendaran
·asyny
· arasynda dawa эьze зykyp, sцwe
·e зenli baryp эetdiler. Iki tarap hem esger эygnap, gurban aэynda зakny
·dylar. Sцwe
·e giri
·diler we Mazendaran
·asy эe
·ildi. Kцp sanda adam gyryldy.
Mueээit Kumys
·дherini eэelдnso
·, soltan Arslan ibn Togrul ibn Muhammet ibn Mдlik
·a o
·a halat эapyp, sylag-serpaэ iberdi. Цz adyna hutba okadylmagyny isledi. Mueээit lybaslary geэip, цz golastynda bolan эerlerde o
·a hutba okatdy.
Mu
·a atabeg
·emseddin Ilde
·iz sebдp bolupdy. Зьnki ol Arslany
· ьlkesinde hцkmьrowandy we sцzi geзэдrdi. Arslany
· di
·e ady bardy. Ц
· hem aэdy
·ymyz эaly, Mueээit bilen Ilde
·zi
· arasy gowudy. Mueээit soltan Arslana tabyn bolup, Kumysda, Ny
·apurda, Tusda we Nusaэdan Tabes Kilaka зenli bolan эerlerde onu
· adyna hutba okatdy. Ol soltan Arslandan so
· цz adyna hutba okadэardy. Gьrgende we Dehistanda bolsa, hutba Horezm
·a Il Arslan ibn Atsyz, yzyndanam emir Aэtaga okalэardy. Merw, Saragt, Balh we Hyrat bolsa oguzlary
· tabynlygyndady, hutba olara degi
·lidi. Эцne Hyrat emir Aэtegini
· elindedi. Aэtegin bilen oguzlar parahatзylykda эa
·aэardylar. Oguzlar soltan Sanjara hutba okadэardylar. Olar hutbada: «Eэ Allam! Bagtyэar we mьbдrek soltan Sanjary musulmanlara bagy
· et» diээдrdiler. Sanjardan so
· ol эerlerde hдkim bolan emirlere hutba okaldy.

OGUZLARY
· GUR HЦKЬMDARYNY ЦLDЬRMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· rejep aэynda Gur hцkьmdary Seэfeddin Muhammet ibn Hьseэin Gury цldьrildi. Onu
· sebдbi
·eэledi: Gur hцkьmdary kцp sanly esger эygnap, Balhdaky oguzlar bilen hasapla
·mak ьзin Gur daglaryndan зykyp gaэtdy. Oguzlar hem onu
· gar
·ysyna зykdylar. Aralaryndaky bolup geзen sцwe
·de Gur hцkьmdary цldьrildi. Esgerlerini
· kцpьsi эesir alyndy.
Ony oguzlar цldьrdiler. Gur hцkьmdary цldьrilen wagty 20 эa
·yndady. Ol цrдn adalatly we эag
·y gylyk-hдsiэetli ki
·idi.

NUREDDIN MAHMYDY
· ЭEWROPALYLARDAN ЭE
·ILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Nureddin Mahmyt ibn Ze
·
·i Hysny Ekrat diэen эerde эewropalylardan эe
·ildi. Bu waka Bakyga diэen at bilen me
·hurdyr. Munu
· sebдbi, Nureddini
· esgerlerini эygnap, эewropalylary
·
·дherine girip, Hysny Ekrady
· eteginde bolan Bakygada dь
·lemegidir. Onu
· niэeti Trablusy gabamakdy.
·ol wagt haзly эewropalylar dagy
· a
·yrsyndan duэdansyz ьstlerine зozdular. Musulmanlar derbi-dagyn bolup gaзdylar.
Эewropalylar so
· Nureddin bilen эara
·yk
·ertnamasyny bagla
·mak islediler. Nureddin muny kabul etmedi. Эewropalylar Hysny Ekrady
· эanynda birnдзe esger goэup, цz эurtlaryna gitdiler.

559-NJY HIJRI ЭYLY
(30.11.1163 17.11.1164 э.)


·IRKUH BILEN NUREDDINI
· ESGERLERINI
· MЬSЬR DIЭARYNA GITMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· ьзьnji aэynda Nureddin Mahmyt ibn Ze
·
·i Mьsьre agyr go
·un iberdi. Go
·uny
· ba
·yna hem Esededdin
·irkuh ibn
·adyny belledi.
·irkuh Nureddini
· go
·un serkerdesidi, i
· uly emiridi.

·eэle hem bu эyly
· oraza aэynda Nureddin Ze
·
·i Harym galasyny haзlylary
· elinden aldy.

NUREDDINI
· ЭEWROPALYLARDAN BANЭAS GALASYNY BASYP ALMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· gurban aэynda Nureddin Mahmyt Banэas galasyny eэeledi. Ol эeri Damaska эakyn эer bolup, 543-nji эyldan bдri эewropalylary
· elindedi. Nureddin Harym galasyny eэelдnden so
·, Mosul we Diэarbekir esgerlerine цz эurtlaryna gaэtmaga rugsat beripdi. Цzьni
· Tabaryэa
·дherine gitjekdigini hem mдlim etdi. Nureddine Banэasda az sanly эewropaly esgeri
· bardygyny emir Mahmyt habar berdi. Nureddin hem gelip, galany
· ьstьne hьjьm etdi we Banэas galasyny eэeledi.

TЬRKMENLERI
· GAZNANY MДLIK
·ADAN ALMAGYNY
· WE ЭENE-DE YZYNA GAЭDYP BERMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl oguzlar diэlip atlandyrlan tьrkmenler Gazna tarap hьjьm edip, ol эerleri taladylar we weэran etdiler. Ol эerde Mдlik
·a ibn Hysrow
·a hцkьmdardy. Mдlik
·a Lahor
·дherine gaзyp gitdi. Oguzlar hem Gaznany eэelediler. Gaznany
· i
·lerini emir Ze
·
·i ibn Aly ibn halypa
·eэbany эцredэдrdi. Mдlik
·a so
· go
·un эygnap, Gazna hьjьm etdi. Ze
·
·i
·дheri ta
·lap gitmдge mejbur boldy we Mдlik
·a 557-nji эyly
· dцrt tirke
·igini
· dцrdьnji aэynda Gazna girip, цz mьlkьne eэe boldy.

SUNGURY
· TALIKANY WE GAR
·YSTANY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl emir Salaheddin Sungur Talykan
·дherini eэeledi we Gar
·ystany
· serhetlerine зenli gelip эetdi. Ol Sanjary
· gullaryndandy. Ol Gar
·ystana birnдзe gezek hьjьm edip, ol эeri hem eэeledi. Iki welaэat hem onu
· golastyna geзdi. Bu welaэatlarda berk galalar bardy. Oguz emirleri hem o
·a эylda salgyt tцlemдge mejbur boldular.

HYRAT HЦKЬMDARYNY
· ЦLDЬRILMEGINI
· BEЭANY

Hyrat hцkьmdary Aэtegin bilen oguzlary
· arasynda эara
·yk
·ertnamasy bardy. Gur hцkьmdary Muhammet wepat bolanso
·, Aэtegin gurlary
· эurtlaryna gцz dikdi. Birnдзe gezek ьstlerine зozu
· edip, olary talady. Bu эyly
· oraza aэynda Aэtegin go
·un jemlдp, gurlary
· эurtlaryna эцredi. Ol Bamэan, Bust, Ruhhaз
·дherlerine hьjьm etdi. Gurlulary
· tarapynda Togrul Tegin Эarangu
· Feleki sцwe
·эдrdi. Ol Bamэany цzi elde saklap, Bust bilen Ruhhaja bolsa kдbir Gur mдliklerini belledi. Aэtegin gurlulary
· iзine mazaly arala
·dy, emma sцwe
·de эe
·ildi. Цzi hem цldьrildi.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyly
· meret aэynda Mosuly
· hдkimi Kutbeddini
· weziri Jemaleddin Abu Japar Muhammet zyndanda эogaldy. Ol 558-nji эylda tutulypdy we bir эyldan bдri tussagdady.
Bu эyl garlyklara Mawerannahrdan, эagny Buhara we Samarkanda degi
·li эerlerden зykyp, Ka
·gara gitmekleri we эaraglaryny ta
·lap, ekeranзylyk we daэhanзylyk bilen me
·gullanmaklary emr edildi. Garlyklar muny kabul etmediler. Netijede, olary
· ьstьne go
·un зekildi. Kцpьsi цldьrildi, mal-mьlkleri talandy.
Bu эyl Mazendaran
·asy Kumys we Bestam
·дherlerini eэeledi.

560-NJY HIJRI ЭYLY
(18.11.1164 06.11.1165 э.)

MAZENDARANY
·
·ASYNY
· ЦLЬMINI
· WE ЭERINE OGLUNY
· GEЗMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· birinji aэyny
· sekizine Mazendaran
·asy Rьstem ibn Aly ibn
·дhriэar ibn Karyn эogaldy. Onu
· эerine ogly Alaeddin Hasan geзdi.

MUEЭЭIDI
· NUSAЭY GABAMAGYNY
· WE YZYNA GITMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· ьзьnji aэynda Mueээit go
·unlary bilen Nusaэ
·дherine geldi we
·дheri gabady. Horezm
·a Il Arslan ibn Atsyz hem go
·uny bilen Nusaэa tarap hereket etdi. Ol Nusaэ
·дherine эakynla
·anda, Mueээit ol эerden gaзyp gitdi we Ny
·apura dцrt tirke
·igi
· ьзьnji aэynda geldi.
Horezm esgerleri Ny
·apura tarap gaэdanso
·, Mueээit olary
· ьstьne зozdy. Mueээidi
· ц
·hatar go
·unlary horezmlilere gaэtawul bermek ьзin geldi. Horezm esgerleri bu эagdaэy e
·idenso
·lar, yzlaryna цwrьlip gaэtdylar. Nusaэy
· hдkimi hem Horezm
·any
· golastynda bolup, o
·a hutba okatdy.
Horezm esgerleri so
· Dehistana geldiler. Dehistany
· hдkimi emir Aэtak Ny
·apury
· hдkimi Mueээidi
· эanyna gaзyp gitdi. Olary
· arasynda du
·manзylyk bardy. Emma Mueээit ony kabul etdi we o
·a uly go
·un berdi. Aэtak Ny
·apurda galyp, Tabarystan tarapdan geljek howp gorady.
Dehistany bolsa horezmli esgerler eэelediler we ol эer horezmlileri
· welaэatyna цwrьldi.

MUEЭЭIDI
· HYRATY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

559-njy эylda Hyrat hцkьmdaryny
· цldьrilendigini aэdypdyk. Onu
· цldьrilendigini e
·idip, oguz begleri Hyraty
· ьstьne эцri
· etdiler we ol эeri gabadylar. Hyrat Esireddin atly bir adamy
· elindedi. Ol oguzlar bilen sцwe
·эдn эaly gцrьnse-de, olar bilen habarla
·эardy.
·onu
· ьзinem ilat ony цldьrip, эerine Abylfutuh Aly ibn Fazlalla Tugraэy geзdi. Halk Mueээit Aэ Aba habar iberip, o
·a tabynlyklaryny beэan etdiler. Mueээit olary
· ьstьne Seэfeddini
· serkerdeliginde bir go
·un iberdi.
·eэle hem ba
·ga bir go
·uny Saraэa we Merwe iberdi. Bular hem oguzlary
· mal-mьlklerini olja alyp, yzlaryna sag-salamat geldiler. Muny e
·iden oguzlar Hyratdan aэrylyp, Merwe geldiler.

GYLYЗ ARSLAN BILEN IBN DANY
·MENDI
· ARASYNDAKY SЦWE
·I
· BEЭANY

Bu эyl Konэany
· hдkimi Gylyз Arslan bilen Эagy Arslan ibn Dany
·mendi
· arasynda sцwe
· bolup geзdi. Ibn Dany
·ment Malatyэa we onu
· tцwereklerindдki Rum эurtlaryny
· hцkьmdarydy. Bulary
· arasynda aэylganз sцwe
· boldy.
Gylyз Arslan эe
·ildi we Rum hцkьmdaryny
· эanyna gaзdy. Ondan kцmek sorady. Rum hцkьmdary hem o
·a uly go
·un berdi.
·ol gьnlerde Эagy Arslan ibn Dany
·ment aradan зykdy. Gylyз Arslan onu
· kдbir эerlerini eэeledi. So
· Gylyз Arslan bilen Mдlik Ybraэym ibn Muhammet ibn Dany
·ment ylala
·dylar. Sebдbi agasy Эagy Arslandan so
· ol hцkьmdar bolupdy.

NUREDDIN BILEN GYLYЗ ARSLANY
· ARASYNDA BOLUP GEЗEN WAKALARY
· BEЭANY

Bu эyl
·amy
· hдkimi Nureddin Mahmyt ibn Ze
·
·i bilen Rumu
· hдkimi Gylyз Arslany
· arasynda dawa-jenjel эьze зykdy. Bu эagdaэ tas ikisini sцwe
·e alyp barypdy. Mьsьri
· hдkimi Salyh ibn Ruzeэk bu habary e
·idip, Gylyз Arslana habar эollap, bu i
·i o
·a gadagan etdi we ylala
·magy tab
·yrdy.

561-NJI HIJRI ЭYLY
(07.11.1165 27.10.1166 э.)

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl Nureddin Mahmyt Siriэadaky Munytyra galasyny eэeledi. Gala haзlylary
· elindedi.
Bu эyl Wasyty
· ykta eэesi Hatalbars Huzystany
· hдkimi
·emlдni
· doganyny
· ogly tarapyndan цldьrildi.

562-NJI HIJRI ЭYLY
(28.10.1166 16.10.1167 э.)

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl Esededdin
·irkuh Mьsьre gaэdyp geldi. Ol Babeэnde mьsьrlileri we haзlylary эe
·di. So
· ol Isgenderiэдni hem eэeledi we Siriэa gaэdyp geldi.
Bu эyl Nureddin Mahmyt esger эygnap, haзlylardan Safisa we Uraэma
·дherlerini aldy.
Bu эyl Huzystany
· hдkimi
·emle Bagdady
· ьstьne эцri
· etdi we halypadan ьstьn зykyp bilmejegine gцzi эetenso
· yzyna gaэtdy.

563-NJI HIJRI ЭYLY
(17.10.1167 04.10.1168 э.)

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl Mosuly
· hдkimi Kutbeddin Mewdut ibn Ze
·
·ini
· naэyby Zeэneddin Aly ibn Begtegin hojaэynyny
· hyzmatyndan зykyp, Erbile gaэtdy. Dцwleti
· i
·leri onu
· elindedi.
Ol tд эogalэanзa, Erbilde эa
·ady. Zeэneddin Mosuldan зykyp gaэdanda ol эeri Fahreddin Abdylmesihe berdi. Abdylmesih atabeg Ymadeddin Ze
·
·ini
· gullaryndandy.
Bu эyl Ilde
·izi
· ogly Pдlwan bilen Maragany
· hдkimi Aksungur Ahmedili
· arasynda sцwe
· bolup geзdi. Sebдbi Aksungury
· soltan Muhammet
·any
· adyna hutba okatjak bolmagydy.

564-NJI HIJRI ЭYLY
(05.10.1168 24.09.1169 э.)

NUREDDINI
· JABER GALASYNY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Nureddin Mahmyt Jaber galasyny
· hдkimi
·ahabeddin Mдlik ibn Aly ibn Mдlik Ukaэlyny
· elinden aldy. Gala soltan Mдlik
·any
· dцwrьnden bдri onu
· neberelerini
· elindedi. Jaber galasy цrдn berk gala bolup, gьndogar tarapyndan Fyrat derэasy bardy we ol sebiti golastynda saklaэardy.

ESEDEDDINI
· MЬSЬRE HДKIM BOLMAGYNY
· WE ONU
· ЦLDЬRILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· birinji aэynda Esededdin
·irkuh ibn
·ady Mьsьr эurduna эцri
·e зykdy we sebiti eэeledi. Nureddini
· esgerleri hem onu
· эanyndady.
Esededdin Mьsьre gowy эerle
·ip, i
·ini bir эьzli edip ba
·lan we цzьne gar
·y зykyp biljek hiз kim эokdur цэden mahaly ajaly onu
· эakasyndan tutdy. Ol 564-nji эyly
· dцrt tirke
·igini
· ьзьnji aэyny
· эigrimi ikisine эogaldy. Hдkimligi iki aэ bд
· gьn boldy.

SALAHEDDINI
· MЬSЬRE HДKIM BOLMAGYNY
· BEЭANY

Esededdin
·irkuh wepat bolanda, эanynda dogany Eээuby
· ogly Salaheddin Эusup hem bardy. Ol islemese-de, onu
· bilen Kerhe эцri
·e gitmeli bolupdy.
Onu
· wepatyndan so
· эerine Salaheddin hдkim saэlandy. Salaheddin ilaty
· sцэgьsini gazandy. Salaheddin so
· Nureddine hat эazyp, ma
·galasyny цzьni
· эanyna ibermegini haэy
· etdi. Ol Salaheddine boэun bolmagy, gerek эerinde kцmek bermeli edip
·ert goэdy.
·eэle hem edildi. Salaheddin mьsьrli emirleri
· ellerindдki эerleri alyp, olary цz эakynlaryna berdi. Olary
· ykta эerlerini kцpeltdi.
Men (Ibn Esir) taryhdaky bolup geзen wakalara syn saldym we mьmkin bolan зe
·melerde haэsydyr bir yslam dцwletini ilkinji bolup esaslandyrany
· nebereseni
· elinden gidip, onu
· эakyn garynda
·laryna geзэдndigini gцrdьm. Mu
·a yslam tarynyndan ilkinji mysal: Mugawyэa ibn Abu Sufэan цz neberesinden dцwlet esaslandyran ilkinji
·ahsyэet we hцkьmdar boldy. Эцne so
· hцkьmdarlyk onu
· neberesini
· elinden gidip, agasyny
· ogullary bolan Merwan ogullaryna geзdi. Seffah apbaslylary
· ilkinji halypasydyr. Ondan so
· halypalyk ogluna dдl-de, doganyna geзdi. Nasr ibn Ahmet samanlylary
· ba
·yna geзen ilkinji adamdyr. Emma ondan so
· hцkьmdarlyk onu
· perzentlerine dдl-de, dogany Ysmaэyl ibn Ahmedi
· we so
·ra onu
· neberesine geзdi. Saffarylary
· ilkinji hцkьmdary Эakup ib Saffardyr, emma hцkьmdarlyk dogany Amra we onu
· neberesine geзdi. Buweэhliler dцwletini esaslandyryjy Ymadeddцwle ibn Buweэhdi. Ondan so
· doganlary Rukneddцwle bilen Yzzeddцwle hцkьmdar boldular. Seljukly dцwletini esaslandyryjy soltan Togrul begdir. Emma ondan so
· hцkьmdarlyk onu
· dogany Dawut Зagry begi
· perzentlerine [Alp Arslana] nesip etdi. Эokarda hem aэdyly
·y эaly,
·irkuhdan so
· hцkьmdarlyk onu
· dogany Salaheddine geзdi.
Salaheddin eээuplylar dцwletini has hem gi
·eltdi, ony uly dцwlete цwьrdi. Gцэд dцwleti ol esaslandyran эaly boldy. Ondan so
· hцkьmdarlyk dogany Adyly
· eline geзdi. Salaheddini
· neberesine di
·e Halap welaэaty galdy.

ILDE
·ZI
· REЭI EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Ilde
·iz Reэi we Ynanjy
· elindдki эerleri eэeledi. Sebдbi Ilde
·iz Ynanз bilen bagla
·an
·ertnamasyna gцrд, her эylda ondan mal salgyt almalydy. Ynanз iki эyly
· salgydyny tцlemelidi. Ynanз
·ol iki эyly
· salgydyny tцlemedi. Ilde
·iz ondan iki эyly
· malyny talap edende, Ynanз birnдзe bahana tapdy. Ilde
·iz go
·un эygnap, Reэe tarap эцri
· etdi. Ynanз bilen gar
·yla
·dy, aralarynda uly sцwe
· boldy. Ynanз эe
·lip, derbi-dagyn boldy. Ol Taberek galasyna gidip gizlendi. Ilde
·iz hem galany gelip gabady we gullaryndan birnдзesini gizlin эagdaэda gala iberdi. Eger Ynanjy цldьrseler, ykta эerlerini bermegi we uly nygmatlary wada berdi.
Olar Ynanjy цldьrdiler. Ilat hem
·дheri Ilde
·ize berdi. Ilde
·iz ol эere Omar ibn Aly Эagy hдkim bellдp, Hemedana gaэtdy. Ilde
·iz Ynanjy цldьren gullaryna beren sцzьnde tapylmady we olar hem ondan uzakla
·dylar. Her haэsy bir эere gitdi. Ynanjy цldьren ki
·i bolsa Horezm
·any
· эanyna gaэtdy. Horezm
·a цz dostuna eden etmi
·leri ьзin ony haзa зьэledi.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl Huzystany
· hдkimi
·emle Pars sebitini eэeledi, эцne so
· ol эerden зykaryldy.

565-NJI HIJRI ЭYLY
(25.09.1169 13.09.1170 э.)

NUREDDINI
· ESGERLERINI
· GAZASYNY
· BEЭANY


·yhabeddin Ylэas ibn Ilgazy ibn Artyk Bira galasyny
· hдkimidi. Ol iki эьz atly go
·uny we esgerleri bilen A
·terada gezip эцren Nureddini
· эanyna gaэtdy. Ol Baalbegi
· tцwereklerinde эerle
·en Lebwe obasyna эetende, baэram aэyny
· on эedisine yslam эurduna эцri
·e barэan ьз эьz atly эewropaly bilen зakny
·dy. Aэylganз sцwe
· ba
·landy. Iki tarap mertlerзe sцwe
·эдrdiler. Iki tarapdan hem цlэдnler bardy. Эewropalylar эe
·ildiler. Kцpьsi цldьrildi we эesir alyndy.

·yhabeddin цlьleri
· kellelerini we эesirler bilen Nureddini
· эanyna gaэtdy. Nureddin hem esgerleri bilen onu
· ц
·ьnden зykyp gar
·ylady. Nureddin цlьleri
· arasynda Hysny Ekrady
· hдkimini
· kellesini gцrdi. Ol musulmanlary kцp gyrypdy.

KUTBEDDIN MEWDUT IBN ZE
·
·INI
· ЦLЬMINI
· WE ЭERINE OGLY SEЭFEDDIN GAZYNY
· GEЗMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· gurban aэynda Mosuly
· hдkimi Kutbeddin Mewdut ibn Ze
·
·i Mosulda эogaldy. Ol erbet gyzzyrma keseline эolukdy. Hassalygy erbetle
·enso
·, эerine uly ogly Ymadeddin Ze
·
·ini
· geзmegini wesэet edipdi, emma so
· dдnip, beэleki ogly Seэfeddin Gazyny wesэet etdi. Netijede, Seэfeddin Gazy onu
· эerine geзdi.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· dцrdьnji aэynda Nureddin haзlylary
· topraklaryna girdi we Kerek galasyny gabady. So
· ol эeri alyp bilmдn gitdi.
Bu эyl Kermany
· mдligi Togrul ibn Gurt эogaldy. Ogullaryny
· arasynda dawa зykdy. Netijede, ogly Bдhram
·a hцkьmdar boldy.

566-NJY HIJRI ЭYLY
(14.09.1170 03.09.1171 э.)

NUREDDINI
· MOSULY EЭELEMEGINI
· WE OL ЭERI ЭENE SEЭFEDDIN GAZA BERMEGINI
· BEЭANY

Nureddin Mahmyt dogany we Mosuly
· hдkimi bolan Kutbeddin Mahmydy
· цlьm habaryny,
·eэle hem ogly Seэfeddin Gazyny
· Mosula we kakasyny
· elindдki beэleki эerlere hдkim bolandygyny e
·idip gazaplandy. Ol a
·yr aэyny
· ilkinji gьni az sanly go
·un bilen зykyp, Jaber galasyny
· эanynda Fyrat derэasyndan geзip, Rakka
·дherini gabady we eэeledi.
So
· bolsa Mosuly gabady we ol эeri eэeledi. Ol эere Sagdeddin Kьmь
·tegin atly bir adamy naэyp belledi. Seэfeddini hem ol эere hдkim belledi. O
·a дhli i
·lerde naэyp bilen maslahatla
·magyny tab
·yrdy. Sanjar
·дherini Kutbeddini
· ogly Ymadeddine ykta berdi. Nureddin Mosulda эigrimi dцrt gьn boldy.

SALAHEDDINI
· ЭEWROPALYLAR BILEN SЦWE
·INI
· WE EЭLE
·ДHERINI BASYP ALMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl Salaheddin Mьsьrden зykyp, эewropalylary
· ьstьne зozdy. Askalan we Ramla
·дherlerine hьjьm edip, Gazzany talady. Эewropalylar az sanly go
·un bilen ц
·ьnden зykyp, цzlerini
·
·дherlerini goradylar, sцwe
·diler. Netijede, эewropalylar эe
·ildi.
Salaheddin so
· Eэle
·дherini suwdan we gury эerden baryp gabady. Ol dцrt tirke
·igi
· ikinji aэyny
· birinji on gьnlьginde Eэlдni basyp aldy we Mьsьre gaэdyp geldi.

567-NJI HIJRI ЭYLY
(04.09.1171 22.08.1172 э.)

MЬSЬRDE APBASLYLARY
· ADYNA HUTBA OKALMAGYNY
· WE FATYMY-
·AЭY DЦWLETINI
· ЭYKYLMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· a
·yr aэyny
· ikinji anna gьni fatymy-
·aэy halypasy Adyt Lidinillд Abu Muhammet Ymam Abdyllany
· adyna okalэan hutba эatyryldy. Bu nebereden «emiril-mцminin» lakamy bilen ilkinji bolup hutba okalan
·ahsyэet Mдti Billд Abu Muhammet Ubeэdylladyr.
Netijede, Salaheddin fatymy-
·aэy dцwletini syndyrdy. So
· apbaslylary
· adyna hutba okalyp ba
·lady.

HYTAЭLYLARY
· JEЭHUNDAN GEЗMEKLERINI
· WE HOREZM
·A BILEN ARALARYNDA BOLAN SЦWE
·I
· BEЭANY

Bu эyl hytaэlylar Horezmi eэelemek ьзin Jeэhun derэasyndan geзdiler. Muny e
·idip Horezm
·a Arslan ibn Atsyz esger эygnap sцwe
·mek we olary yzyna serpikdirmek ьзin Amywyэa
·дherine gaэtdy. Эцne ol эerde syrkawlady. Go
·uny
· uly bцlegini hytaэlylara gar
·y iberdi. Olar hytaэlylar bilen sцwe
·e giri
·diler. Horezmliler эe
·ildiler we serkerdeleri эesir alyndy. Hytaэlylar эesir alnan serkerde bilen Mawerannahra gaэtdylar. Horezm
·a syrkawlap, Horezme gaэtdy.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl Nureddin bilen Salaheddini
· arasynda kдbir meseleler boэunзa gizlin du
·manlyk dцredi. Эцne hiз hili sцwe
· эьze зykmady, ikisi эene-de ylala
·dylar.

568-NJI HIJRI ЭYLY
(23.08.1172 11.08.1173 э.)

HOREZM
·A ARSLANY
· ARADAN ЗYKYP, HДKIMLIGINI
· ONU
· OGLY SOLTAN
·A, SO
· BEЭLEKI OGLY TEKE
·E GEЗMEGINI
· WE MUEЭЭIDI
· ЦLDЬRILIP, ЭERINE ONU
· OGLUNY
· TAGTA GEЗMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Horezm
·a Arslan ibn Atsyz ibn Muhammet ibn Anu
·tegin aradan зykdy. Ol hytaэlylar bilen sцwe
·di. So
· syrkawlady we so
·ra эogaldy. Ondan so
· эerine Soltan
·a Mahmyt geзdi. Onu
· ejesi эurdy dolandyrэardy we esgerlere hцkьm эцredэдrdi.
Horezm
·a Arslany
· uly ogly Alaeddin Teke
· Jentde эa
·aэardy. Ol эeri kakasy o
·a ykta beripdi. Kakasyny
· цlendigini we kiзi doganyny
· эerine geзendigini e
·iden Teke
· mu
·a razy bolmady. Hytaэ hцkьmdaryny
· эanyna gaэtdy. Olardan цz doganyna gar
·y kцmek sorady. Ol Horezmi
· hazynalaryna, mal-mьlkьne gцz dikipdi. So
· uly go
·un bilen Horezme hьjьm etdi. Soltan
·a bilen ejesi Mueээidi
· эanyna gitdiler. O
·a kцp sowgat berip, Horezmi goramagyny islediler. Ol razy boldy. Horezmden эigrimi parsah uzaklykda bolan Suberneэ
·дherзesinde du
·u
·dylar. Mueээit эe
·ildi, цzi hem эesir dь
·di. Ony Horezm
·a Teke
·i
· эanyna getirdiler. Ol hem ony цldьrmekligi buэurdy. Ony
·ol эerde цldьrdiler. Soltan
·a gaзyp, Dehistana gaэtdy. Teke
· onu
· yzyndan kowdy. Dehistany gьэз bilen basyp aldy. Soltan
·a ol эerden hem gaзdy. Teke
· Soltan
·any
· ejesini tutup цldьrtdi we Horezme gaэdyp geldi.
Mueээidi
· esgerleri Ny
·apura эe
·len эagdaэda gelenso
·lar, onu
· ogly Dogan
·a Abu Bekir ibn Mueээit Ny
·apura eэe зykdy.
Soltan
·a olara gelip go
·uldy. So
· Soltan
·a ol эerden Gur hцkьmdary Gyэaseddini
· эanyna gaэtdy. Ol hem o
·a sylag-hormat etdi.

ILDE
·ZI
· ARADAN ЗYKMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl atabeg Ilde
·iz Hemedanda aradan зykdy. Ondan so
· эerine ogly Muhammet Pдlwan geзdi. Hiз kim o
·a nдrazy bolmady. Ilde
·iz soltan Mahmydy
· weziri Kemal Sumeэramyny
· gullaryndandy.
Ц
· hem belleэ
·imiz эaly, Kemal цldьrilenso
·, Ilde
·iz soltan Mahmydy
· эanyna gidipdi. Soltan Mesut soltanlyga eэe bolanso
·, ony Arrana hдkim bellдpdi.
Ilde
·iz цrдn akylly we ahlaklydy. Elmydam ilat bilendi. Ilaty
· arz-
·ikaэatyny di
·lдrdi.

SALAHEDDINI
· MЬSЬRDEN ЗYKYP, KEREGE GITMEGINI
· WE YZYNA DOLANMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· baэram aэynda Salaheddin Эusup ibn Eээup Mьsьrden esgerleri bilen эewropalylary
· эurduna gaэtdy. Ol Kerek
·дherini gabamak isleэдrdi. Nureddin Mahmyt hem o
·a go
·uldy. Olar
·eэdip iki tarapdan esger bilen hьjьm etdiler. Salaheddin Mьsьrden, Nureddin bolsa Damaskdan зykmalydy.
Salaheddin Mьsьrden зykyp, Kerege geldi we Keregi gabady. Nureddin hem Kerege tarap gaэdyp, Rakyma geldi. Kerek bilen Rakymy
· arasy iki merhele bardy. Salaheddin so
· yzyna Mьsьre dolandy.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl haзlylar Hawrana, musulmanlar hem haзlylary
· эerlerine зozup, tala
·зylyk etdiler.
Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· ьзьnji aэynda Salaheddini
· agasy
·emseddцwle Turan
·a ibn Eээup Mьsьrden Nube
·дherine эцri
· etdi we birnдзe olja bilen gaэdyp geldi.
Bu эyl emir
·emlдni
· esgerleri Nihawendi taladylar.
Bu эyl Nureddin Mahmyt ibn Ze
·
·i Yzzeddin Gylyз Arslan ibn Mesut ibn Gyzyl arslany
· ьlkesine, Malatэa, Siwasa, Aksaraэa we beэleki kдbir
·дherlere эцri
· etdi. Maksady ol эerleri eэelemekdi.
Эцne Gylyз Arslan ondan aman diledi we ikisi ylala
·dylar.

569-NJY HIJRI ЭYLY
(12.08.1173 01.08.1174 э.)

NUREDDIN MAHMYT IBN ZE
·
·INI
· ARADAN ЗYKMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl Nureddin Mahmyt ibn Ze
·
·i ibn Aksungur aradan зykdy. Ol
·amy
·, Jezirдni
· we Mьsьri
· hдkimidi. Ol baэram aэyny
· on birine sogap gьni эogaldy we ony Damask galasynda jaэladylar. So
· ol эerden Damaskda guran medresesine alnyp gidildi. Medrese Hawasyn bazaryny
· эanyndady.
Nureddin bugdaэre
·k, uzyn boэludy. Onu
· di
·e e
·egi sakgallydy, ma
·laэy gi
·di. Эьz ke
·bi nuranady. Gцzleri tegelekdi. O
·a Mekge-Medinede we Эemende hutba okalэardy. Ol 511-nji эylda dьnэд inipdi.

NUREDDINI
· OGLY MДLIK SALYHY
· HЦKЬMDARLYGY

Nureddin aradan зykandan so
·, эerine ogly Mдlik Salyh Ysmaэyl hцkьmdarlyga geзdi. Ol
·ol wagt on bir эa
·yndady. Damaskdaky emirler we emeldarlar o
·a kasam etdiler. Ol Damaskda эerle
·di.
·amlylar o
·a tabyn boldular. Salaheddin hem Mьsьrde o
·a tabyn bolup, hutba okatdy. Onu
· adyna zikge kakylyp ba
·landy. Onu
· atabegi hцkmьnde
·emseddin Muhammet ibn Abdylmдlik bellendi. Ol Ibn Mukaddam diэlip tanalэardy.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl
·emseddцwle Zebit, Aden we Эemendдki birnдзe эerleri eэeledi.
Bu эyly
· oraza aэynэ
· ikisine Salaheddin
·aэy-fatymy halypalygyny
· adamlaryndan bolup, цzьne gar
·y gozgala
· turuzmak isleэдn bir topary Mьsьrde dara зekdi.
Bu эyl Mosuly
· hдkimi Seэfeddin Gazy Jezire sebitini eэeledi.
Bu эyl haзlylar Banэas
·дherini gabadylar we eэelдp bilmдnso
·lar, yza зekilmдge mejbur boldular.

570-NJI HIJRI ЭYLY
(02.08.1174 21.07.1175 э.)

SALAHEDDINI
· DAMASKY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· birinji aэyny
· ahyrynda Salaheddin Эusup ibn Eээup Damask
·дherini eэeledi.
Salaheddin Damaskda эerle
·enso
·, ol эere dogany Seэfulyslam Tugtegin ibn Eээuby belledi. Цzi bolsa Humus
·дherine gitdi. Humus, Hama, Bagryn galasy, Selemiэe galasy, Tel Halyt we Urfa
·дherleri emir Fahreddin Mesut Zagpyrana ykta berlipdi. Salaheddin Humusy
· ilatyna aman berip,
·дheri basyp aldy. So
· ol эerden Hama tarap gitdi. Hamalylar Nureddini
· ogly Salyha tabyndylar. Salaheddin bu эeri hem dцrt tirke
·igi
· dцrdьnji aэynda a
·satlyk bilen eэeledi.
Salaheddin Hamany eэelдnso
·, Halaba gitdi we dцrt tirke
·igi
· dцrdьnji aэyny
· ьзьne Halaby gabady. Tд dцrt tirke
·igi
· dцrdьnji aэyny
· ahyryna зenli Halaby gabawda saklady. So
· rejep aэyny
· ba
·ynda ol эerden gaэtdy.
Salaheddi Hamany eэelдnso
·, Baalbege bardy we oraza aэyny
· dцrdьne ol эeri hem eэeledi.

SEЭFEDDINI
· DOGANY YMADEDDINI SANJARDA GABAMAGYNY
· BEЭANY

Salaheddin Damasky, Humusy we Hamany eэelдnso
·, Mдlik Salyh Ysmaэyl ibn Nureddin agasy Seэfeddin Gazy ibn Kutbeddin Mewduda hat эazyp, Salaheddine gar
·y цzьne kцmek bermegini sorady Цz эanyna gelip, Salaheddini
· elinden basyp alan эerlerini alyp bermegini haэy
· etdi.
Seэfeddin esger эygnap, Sanjary
· hдkimini
· dogany Ymadeddin Ze
·
·д hat эazyp, цzьne
·ama gitmek ьзin go
·maзa esger bermegini haэy
· etdi. Emma ol bu haэy
·y kabul etmedi.
Sebдbi Salaheddin ц
· Ymadeddine hat эazyp, onu
· i
· ululary bolany ьзin Mдlik bolmaga i
· laэykdygyny bildiripdi. Bu эagdaэ hem o
·a doganyny
· haэy
·yny ret etmдge sebдp bolupdy.
Seэfeddin uly go
·un эygnap, dogany Yzzeddin Mesudy
·ama iberdi. Seэfeddini
· цzi oraza aэynda gelip, Sanjary gabady we sцwe
·di. Sцwe
· gyzy
·dy. Ymadeddin
·дheri goraэardy.
·ol wagt Seэfeddini
· dogany Yzzeddin Mesudy
· Salaheddinden эe
·lendigini
· habary gelip эetdi.
Seэfeddin dogany Ymadeddine ilзi iberip, onu
· bilen эara
·dy. So
· ol эerden Mosula gitdi. Bu эe
·i
·den so
· Salaheddini
· abraэy has-da artdy. Salaheddin bilen Seэfeddini
· arasy bolsa has-da erbetle
·di.
So
· bu эyl Seэfeddin doganlary Yzzeddin Mesut we Yzzeddin Mahmyt Zьlfindary bilen Halaba geldi. Olara Halapdaky esgerler hem go
·uldy. Olar birle
·ip hemmesi Salaheddin bilen sцwe
·mek ьзin ugradylar.
Salaheddin Seэfeddine ilзi iberip, Humus we Hama
·дherlerini yzyna bermдge razydygyny, эцne Damasky
· цzьnde galmalydygyny mдlim etdi. Damaskda hem Mдlik Salyhy naэyp goэjakdygyny aэtdy. Emma Seэfeddin muny kabul etmedi we o
·a: «Sen
·amda basyp alan hemme эerleri
·i berersi
· we yzy
·a Mьsьre gidersi
·» diэdi.
Salaheddin esger эygnap, sцwe
·e taээarlanyp ba
·lady. Seэfeddin onu
· islegine gar
·y зykanso
·, Salaheddin Yzzeddin Mesut bilen Zьlfindary
· ьstьne зozdy. Olar oraza aэyny
· on dokuzyna Hama
·дherini
· эanynda Kurun Hama diэen эerde du
·u
·dylar. Zьlfindar sцwe
· tдrlerini we harby usulyny gowy bilmeэдrdi.
Netijede, iki dogan эe
·lip gaзdylar. Salaheddin olary
· yzyndan kowdy. Kцp olja aldy. Olar gaзyp, Halaba эetdiler. Salaheddin gelip, Halaby gabady. Halapda Mдlik Salyhy
· adyna hutba kesilip, pullardaky zikge onu
· adyndan aэryldy. Gabaw uzaga зekenso
·, olar ilзi iberip, ylala
·yk islediler. Ylala
·yga gцrд, Salaheddini
·
·amdaky эerleri we beэleki эerler o
·a galэardy. Salaheddin mu
·a razy boldy. Ylala
·yga gol goэlanson, Salaheddin baэram aэyny
· birinji on gьnlьginde Halapdan gidip, Hama bardy. Halypa hem o
·a sylag goэup, halat we ilзi iberdi.
So
· bu эyly
· baэram aэynda Salaheddin
·amda Bagryn galasyny hem eэeledi.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl Pдlwan ibn Ilde
·iz Aksungur Ahmedili
· golastynda bolan Tцwriz
·дherini eэeledi.
Bu эyl Huzystany
· hдkimi tьrkmen emiri
·emle эogaldy.
·emlдni
· asly ow
·ar taэpasyndandy. Эerine ogly geзdi.

571-NJI HIJRI ЭYLY
(22.07.1175 09.07.1176 э.)

SEЭFEDDINI
· SALAHEDDINDEN ЭE
·ILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· baэram aэyny
· onuna Seэfeddin Gazy ibn Mewdut bilen Salaheddini
· arasynda soltanlyk ьзin зakny
·yk bolup geзdi. Sцwe
· Halapdan bir merhele uzaklykda, Hama эolunda boldy. Seэfeddin эe
·lip, derbi-dagyn boldy.
Seэfeddin derbi-dagyn bolanso
·, Halaba geldi, so
· hem Mosula gaэtdy. Ol Halapda dogany Yzzeddin Mesudy birnдзe esgere эolba
·зy edip, Mдlik Salyha kцmek hцkmьnde goэdy.
Salaheddin kцp sanly Halap esgerlerine eэe зykdy. Gьэji kцpeldi. So
· Buzэaga galasyny gabady we galadakylar bilen sцwe
·ip, ony eэeledi. So
· baэram aэyny
· ahyrynda Menbej
·дherini gabady we eэeledi. Di
·e iзi эaragly adamlardan we hazynalardan doly bir gala galdy. Salaheddin ony hem gabady we galadakylary kyn gьne saldy. So
· bцwsьjiler galany
· diwarlaryny эykyp, gьэз bilen galany eэelдp, galany
· hдkimi Эynaly hem эesir alyp, Salaheddini
· эanyna getirdiler. Onu
· hemme zadyny alyp, garyp goэdular. Salaheddin ony goэberdi, цzi bolsa Mosula gaэtdy.
Salaheddin bu эe
·i
·den so
· Mдlik Salyh ibn Nureddinden Menbiз
·дherini we Agzaz galasyny eэeledi.
Salaheddin Agzaz galasyny eэelдnso
·, Halap
·дherini gabady. Эцne so
· Mдlik Salyh bilen Halap meselesinde ylala
·dylar.

572-NJI HIJRI ЭYLY
(10.07.1176 29.06.1177 э.)

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl Salaheddin ysmaэylylary
· ьstьne эцri
· etdi we olara tabyn эerleri talady.
Bu эyl
·дhrizury
· hдkimi
·yhabeddin Muhammet ibn Bozan цzьni
· hцkьmdary Seэfeddin Gaza gar
·y зykyp, tabynlykdan зykdy. So
· эene onu
· tabynlygyna girmдge razy boldy.

573-NJI HIJRI ЭYLY
(30.06.1177 18.06.1178 э.)

SALAHEDDINI
· RAMLADA ЭE
·ILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· ьзьnji aэyny
· ahyrynda Salaheddin Эusup ibn Eээup Mьsьrden зykyp, эewropalylar bilen sцwe
·mek ьзin
·amy
· de
·iz kenarlaryna gitdi. Onu
· эanynda kцp sanly go
·un bardy. Ol Askalana baryp, ol эeri talady we weэran etdi. So
· Salaheddin Remlд gidip, ol эeri eэelemek isledi. Ol de
·ze gelip эetdi. Esgerler derэadan geзmekde kynзylyk зekdiler. Salaheddini
· ц
·hatar go
·unlaryny
· эolba
·зysy Salaheddini
· doganyny
· ogly Takyэeddin Omardy. Эewropalylar bilen sцwe
·de onu
· kцp esgerleri gyryldy. Takyэeddini
· Ahmet atly ogly bardy. Takyэeddin o
·a эewropalylara hьjьm etmegi sargady. Ol zarba urup, эewropalylar bilen sцwe
·di we sag-aman yzyna dolandy. Kakasy o
·a ikinji gezek zarba urmagy sargady. Ikinji gezek zarba uranda, Ahmet
·ehit boldy. Bu sцwe
·de musulmanlar эe
·ildiler. Hatda Salaheddini
· цzьni hem tas цldьripdiler. Musulmanlary
· birnдзesi эesir alyndy.
Salaheddin dцrt tirke
·igi
· dцrdьnji aэyny
· ortasynda Mьsьre geldi.
Men [Ibn Esir] Salaheddini
· цz eli bilen Damaskdaky dogany
·emseddцwle Turan
·a ьзin эazylan bir hat gцrdьm. Hatynda: «Ant iзэдrin, birnдзe gezek цlьm bilen эьzbe-эьz bolduk. Эцne Allatagala di
·e amala a
·magy hцkman bolan bir i
· ьзin meni halas etdi» diэen setirler bardy.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl dцrt tirke
·igi
· ьзьnji aэynda haзlylar Hama
·дherini gabadylar. Эцne hiз hili netije gazanyp bimediler we yzlaryna gitdiler.
Bu эyl Mдlik Salyh Sagdeddin Kьmь
·tegini tussag etdi. Dцwleti
· дhli i
·leri onu
· elindedi. Ol tussagda эogaldy.

574-NJI HIJRI ЭYLY
(19.06.1178 07.06.1179 э.)

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl haзlylar эene-de Hamany gabadylar. Olar эene-de эe
·lip, yza зekilmдge mejbur boldular.
Bu эyl Baalbegi
· hдkimi
·emseddin Muhammet ibn Mukaddem Salaheddine gar
·y ba
· gцterdi. Salaheddin
·дheri gabady we onu
· elinden aldy.
Bu эyl haзlylar musulmanlary
· ьstьne зozup, olary
·
·дherlerini taladylar.

575-NJI HIJRI ЭYLY
(08.06.1179 27.05.1180 э.)

SALAHEDDINI
· ESGERLERI BILEN GYLYЗ ARSLANY
· ESGERLERINI
· ARASYNDAKY SЦWE
·I
· BEЭANY

Bu эyl Salaheddini
· ц
·hatar go
·unlary bilen Gylyз Arslany
· arasynda sцwe
· эьze зykdy. Gylyз Arslan Konэany
· we Aksaraэy
· hцkьmdarydy.
Sцwe
·i
· sebдbi, bir wagtlar Nureddin Mahmyt Gylyз Arslany
· elinden Ragban galasyny alan eken.
·u wagta зenli ol эer
·emseddini
· elinde bolupdyr. Gylyз Arslan
·ol эerlere gцz dikip, Mдlik Salyh bilen Salaheddini
· arasyndaky dawadan peэdalanmak islдpdir. Ol эigrimi mь
· adamlyk go
·un bilen gelip, Ragbany gabapdyr. Salaheddin onu
· ьstьne mь
· sany atly bilen Takyэeddini iberipdir. Bular gar
·yla
·yp зakny
·dylar. Salaheddini
· esgerleri olary
· go
·unyny эe
·di we bu welaэaty
· эagdaэy dьzeldi. Takyэeddin so
· Salaheddini
· эanyna gaэdyp geldi. Ol gala hiз hili zeper эemдndi. Ol: «Mь
· esger bilen эigrimi mь
· esgeri derbi-dagyn etdim» diэip цwьnэдrdi.

576-NJY HIJRI ЭYLY
(28.05.1180 16.05.1181 э.)

MOSUL HДKIMI SEЭFEDDINI
· ЦLЬMINI
· WE ЭERINE DOGANY YZZEDDINI
· GEЗMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· sapar aэyny
· ьзьne Jezire sebitini
· we Mosuly
· hдkimi Seэfeddin Gazy ibn Mewdut ibn Ze
·
·i inзekeselden we meningit keselinden эogaldy. Seэfeddin эogalanso
·, эerine Mosula we beэleki эerlere dogany Yzzeddin hцkьmdar boldy.

SALAHEDDINI
· GYLYЗ ARSLANY
· ЬSTЬNE SЦWE
·E GITMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Salaheddin Эusup ibn Eээup
·amdan Gylyз Arslany
· эurduna эцredi. Gylyз Arslany
· эurdy Konэa, Malatyэa, Siwas we bulary
· arasyndaky эerlerdi.
Netijede, ikisi ylala
·dylar we эara
·dylar. Salaheddin Siriэa gaэtdy.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl Salaheddin Ermeni Leon ogluny
· topraklaryna girdi. Sebдbi Leon ogly tьrkmenleri bir toparyny цldьrip, aэal-ebtat, зaga-зugalary эesir alypdy. Netijede, Leon ogly Salaheddinden gorkdy we эesirleri bo
·adyp, musulmanlary
· эerlerinden зekilmдge razy boldy.
Bu эyl Salaheddini
· agasy
·emseddцwle Turan
·a ibn Eээup Isgenderiэede эogaldy.

577-NJI HIJRI ЭYLY
(17.05.1181 06.05.1182 э.)

SALAHEDDINI
·
·AMDAKY KEREGE SЦWE
·E GITMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Salaheddini
· naэyby Ferruh
·a Damaskdan зykyp, Kerege we onu
· tцwereklerine эцri
· etdi we ol эerleri talady.
Munu
· sebдbi, Keregi
· hдkimi
·azada Arnold go
·un эygnap, gury эer bilen Teэma
·дherine, ol эerden hem Muhamet pygamberi
·
·дheri bolan Medinд barmagy niэetlenipdi. Ol эewropalylary
·
·eэtanlaryny
· biridi, musulmanlary
· ganym du
·manydy. Onu
· pдli bu mukaddes эerleri basyp almakdy. Yzzeddin Ferruh
·a muny e
·idip, Go
·un эygnap, Damaskdan onu
· ьstьne gaэdypdy we ony talap, weэran edipdi. So
· yzyna gaэdyp gelip, Arnoldy
· yslam эurtlaryna girmegine bцwet bolmak ьзin onu
· эolunda oturdy.
Muny gцren Arnold цz niэetini
· ba
·a barmajagyny duэup, ol эerlere эцremekden el зekdi. Ferruh
·a yzyna Damaska gaэtdy.
Salaheddin bu эyl Эemene esger iberdi.

MARDIN HДKIMINI
· BIRA GALASYNY GABAMAGYNY
· WE GALANY
· EЭESINI
· SALAHEDDIN BILEN BIRLE
·MEGINI
· BEЭANY

Bira galasy Fyraty
· эakasyndaky, Jezirededi. Gala
·yhabeddin Artygy
·kydy. Ol Mardini
· hдkimi Kutbeddin Ilgazyny
· agasyny
· ogludy. Ol
·amy
· hдkimi Nureddin Mahmydy
· tabynlygyndady.
·yhabeddin wepat bolanso
·, эerine ogly geзdi. Ol Mosuly
· hдkimi Yzzeddin Mesudy
· tabynlygyna girdi.
Bu эyl Mardini
· hдkimi Yzzeddine hat эazyp, Bira galasyny eэelemдge rugsat bermegini sorady. Yzzeddin rugsat berdi. Ol esgerleri bilen Sumeэsat galasyna gitdi. Sumeэsat onu
· цz galasydy. So
· ol эerden esgerleri bilen Bira gidip, ony gabady. Gabaw цrдn uzaga зekdi. Galany
· hдkimi Salaheddine ilзi iberdi. Ol Mьsьrden зykypdy. Olar Salaheddinden цzlerine kцmek soradylar. Mardin go
·unlaryny
· цzlerinden aэrylmagyny we onu
· hyzmatynda boljakdyklaryny mдlim etdiler. Salaheddin Mardini
· hдkimine ilзi iberip, Biradan gitmeklerini haэy
· etdi. Onu
· bu haэy
·yny kabul etmediler.
Salaheddin
·ol wagt эewropalylar bilen sцwe
·эдrdi. Mardini
· hдkimi kцp wagtlap gabawda bolan Birany alyp bilmedi we yzyna gaэtmak ьзin perman berdi. Esgerler Mardine gaэtdylar. Galany
· hдkimi hem Salaheddini
· эanyna gaэtdy.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyly
· rejep aэynda Mдlik Salyh Ysmaэyl ibn Nureddin Mahmyt dokuz эa
·laryny
· iзinde эogaldy. Ondan so
· agasy Yzzeddin Mesut Halap
·дherini eэeledi. Yzzeddin Halaby eэelдnso
·, dogany Ymadeddin ikisi Halap bilen Sanjary зaly
·dy.

578-NJI HIJRI ЭYLY
(07.052.1182 25.04.1183 э.)

SALAHEDDINI
·
·AMA GITMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· a
·yr aэyny
· bд
·ine Salaheddin Mьsьrden
·ama gaэtdy. Ol эolda Eэle
·дherine эetende, эewropalylary
· birle
·ip, sцwe
· ьзin эygnanandyklaryny e
·itdi we dogany Tдjьlmьlk Bцri bilen Damaska rowana boldy. Esgerleri hem эanyndady. Ol bu эyly
· sapar aэyny
· on birine Damaska geldi.

SALAHEDDINI
· GAWRA WE BEЭLEKI ЭEWROPA
·ДHERLERINE ЗOZMAGYNY
· BEЭANY

Ц
· hem belleэ
·imiz эaly, Salaheddin Damaska gelenso
·, birnдзe gьn dynз aldy. So
· dцrt tirke
·igi
· birinji aэynda эewropalylary
· ьstьne ugrady. Ol ilki Tabaryээa bardy we Tabaryээдni
· эakynlarynda dь
·ledi. Эewropalylar hem Tabaryээa gelip, эygnany
·yp ba
·ladylar. Salaheddin doganyny
· ogly Ferruh
·any Beэsana iberdi. Ol agzalan эeri gьэз bilen basyp aldy we olja edindi. So
· Gawra tarap gidip, ol эeri
· ilatyny gyrdy we эesir etdi.
Эewropalylar Tabaryэeden зykyp, Kцwkep dagyny
· эanynda dь
·lediler. Salaheddin olary
· ьstьne hьjьm etdi. Doganyny
· iki ogly Takyэeddin Omara we Yzzeddin Ferruh
·a эewropalylary
· ьstьne zarba urmak ьзin buэruk berdi. Olary
· ikisi hem birden zarba urdular. Aэylganз sцwe
· ba
·landy. So
· эewropalylar yzlaryna gaзyp, Gafarbala
·дherine geldiler. Salaheddin цrдn эadaw bolanso
·, yzlaryndan gitmдn, Damaska gaэdyp geldi.
So
· Salaheddin Fyrat derэasyny geзip, Jezire эurduny eэeledi.

SALAHEDDINI
· MOSULY GABAMAGYNY
· BEЭANY

Salaheddin Nasibin
·дherine eэe bolandan so
·, emirler bilen maslahatla
·dy. Indi haэsy
·дheri basyp almak barada pikirlerini sorady. Mosuldanmy, Sanjardanmy, эa-da Ibn Omar adasyndan ba
·lamalymy diэip, maslahat etdiler. So
· emir Muzaffareddin Kцwkebi ibn Zeэneddin o
·a: «Di
·e Mosuldan ba
·lamak gerek. Sebдbi ol эer gьэзsьz ellerde. Eger bizi
· gelэдndigimizi e
·itse, Yzzeddin we Mujahideddin Mosuly terk edip, dagdaky galalara gaзyp gider» diэdi.
Bu pikir Nasyreddin Muhammet tarapyndan hem goldandy we ony Salaheddin kabul etdi.
Salaheddin Mosula эцri
· etdi. Mosuly
· hдkimi Yzzeddin we Mujahideddin hem Mosulda kцp sanly atly we pyэada go
·un эygnap taээarlandylar. Ellerindдki beэleki эerlerden Jezire, Sanjar we Erbilden hem mal-mьlk, эarag we kцmek aldylar. Salaheddin Mosula эakynla
·anda,
·дheri
· berk goralэandygyny gцrьp, alyp bilmerin цэdьp, yzyna gaэdarman boldy. Emirler mu
·a razy bolmadylar.
So
· зozmaly diэen pikire geldiler we hьjьm edip, Mosuly gabadylar. Yzzeddin we Mujahydeddin sцwe
·e эekeje esgerini hem зykarmady, di
·e
·дheri
· diwarlaryny goradylar.
So
· Yzzeddin we Mujahideddin ylala
·yk teklip etdiler. Yzzeddin цz elinden alan эerlerini yzyna gaэdyp bermegi haэy
· etdi. Salaheddin hem цzьne Halaby
· berilmegini
·ert goэup, razy boldy. Yzzeddin we Mujahydeddin mu
·a razy bolmadylar.

·ol wagt Genjдni
· hцkьmdary Gyzyl Arslany
· ilзisi geldi. Ahlaty
· hдkimi Ermen
·any
· ilзisi hem geldi.
·eэdip
·ertnama ba
·a barmady. Mosuly alyp bilmejekdigine gцzi эeten Salaheddin Mosul esgerlerini
· Sanjarda onu
· adamlaryny
· эoluny kesэдndigini e
·idip, Mosuldan Sanjara gaэtdy.

SALAHEDDINI
· SANJARY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Salaheddin Mosuldan Sanjara gidenso
·, Mujahideddin Sanjara go
·an iberdi. Muny e
·iden Salaheddin olary
· ц
·ьnden зykyp,
·дhere girmeklerine bцwet boldy. Sanjary
· hдkimi
·erefeddin Emir Emirandy. Ol Yzzeddini
· doganydy. Salaheddin Sanjary gabady.
·ol wagt Zerzariэe kьrtlerinden bir emir Salaheddine gizlin hat эazyp, Sanjary basyp almak ьзin цzьni
· duran эerinden gelmegini teklip etdi. Salaheddin gije ol эere gitdi we Zerzariэeli emir цz ornuny o
·a berdi.
·eэdip Salaheddin gorag diwarlaryny ele saldy.
·erefeddin Salaheddine boэun bolup, aman diledi. Salaheddin o
·a aman berip
·дheri eэeledi.
Salaheddin so
· ol эere Sagdeddin ibn Mugyneddin Ineri naэyp belledi.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl Salaheddin dogany Seэfylyslam Tugtegini Эemene iberdi. Ol эeri
· дhli i
·lerini o
·a ynandy. Цzi hem Beэruty gabady we ony talady.
Bu эyl Mosuly
· hдkimi atabeg Yzzeddin bilen Ahlaty
· hдkimi
·a Ermen Salaheddine gar
·y sцwe
·mek ьзin birle
·diler.

579-NJY HIJRI ЭYLY
(26.04.1183 13.04.1184 э.)

SALAHEDDINI
· AMYDY EЭELДP, ONY HYSNY KEЭFA HДKIMINE BERMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· gurban aэyny
· on эedisine Salaheddin Amyt
·дherini gabady.
Amyt Bahaweddin ibn Nisany
· elindedi we
·дheri
· hдkimini
· sцzьne gulak asmaэardy. Amyt цrдn berk
·дherdi. So
· Amydy
· hдkimi aman dilдp,
·дheri Salaheddine berdi. Salaheddin Amydy Hysny Keэfany
· hдkimini
· golastyna berdi.
Bu эyl Salaheddin Siriэadaky Tel Halydy we Aэntaby hem ele geзirdi.

SALAHEDDINI
· HALABY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Salaheddin Aэntapdan Halaba gidip, a
·yr aэynda
·дhere эцredi we Meэdanyl Ahbarda dь
·ledi. Iki tarapy
· esgerlerini
· arasynda her gьn зakny
·yk bolэardy. Halaby
· hдkimi Ymadeddin Ze
·
·i Nureddinden galan esgerler bilen sцwe
·i dowam etdirэдrdi.
So
· Ymadeddin Halaby bermдge boэun boldy, эцne эerine ba
·ga эerler berilmelidi. Salaheddin mu
·a razy boldy. Ymadeddin Halaby
· цwezine berlen эerleri aldy, Salaheddin hem Halaba eэe boldy.
·ertnama gцrд, Ymadeddin Salaheddini
· hyzmatynda bolup, gerek эerinde esger gьэjьni hem bermelidi.
Salaheddin Halapdan so
· Harym
·дherini eэeledi.

BAЭSAN SЦWE
·I

Salaheddin Halap i
·lerini birэьzli edenso
·, kiзi ogly Mдlik Zahyr Gazyny ol эere belledi. Esededdini
· emirlerinden Seэfeddin Эazgu
·y hem onu
· эanynda goэup, Damaska gidip, jyhada taээarlandy. Diэarbekir, Siriэa we Jezire esgerleri hem onu
· эanyndady. Ol эerden haзlylary
· golastyndaky эerlere dцrt tirke
·igi
· dцrdьnji aэyny
· dokuzyna эцri
·e gitdi we Iэordan derэasyndan geзdi.
Ilat gorkudan эa
·a ol эerleri terk edipdi. So
· Baэsana gidip, ol эeri эakyp-эumurdy we mallaryny talady. Эewropalylar эygnany
·yp, Salaheddini
· gar
·ysyna зykdylar. Эцne Salaheddini
· esgerlerini
· kцpdьgini gцrьp, sцwe
·mдge milt edip bilmediler. Эewropalylar tцweregine garym gazyp, bir daga зykdylar. Musulman esgerleri olary ok эag
·yna tutup, sцwe
·e зykarmak isleэдrdiler. Emma olar duran эerinden da
·yna зykmadylar. Ahyrso
·y musulmanlar dцrt tirke
·igi
· dцrdьnji aэyny
· on эedisine ol эeri ta
·lap gitdiler.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl Mosuly
· hдkimi Yzzeddin Mesut naэyby Mujahideddin Gaэmazy tussag etdi.

580-NJI HIJRI ЭYLY
(14.04.1184 03.04.1185 э.)

SALAHEDDINI
· KEREGE ЭЦRI
· ETMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· dцrdьnji aэynda Salaheddin sцwe
· niэeti bilen Damaskdan зykdy. Esgerlerini эygnady. Hemme эerden esger gelmдge ba
·lady. Gelenleri
· arasynda Hysny Keэfany
· hдkimi Nureddin Muhammet ibn Gara Arslan hem bardy. Mьsьr esgerlerini
· hem Keregi
· ц
·ьnde эygnamaklary ьзin habar iberdi. Цzi Keregi
· ц
·ьnde dь
·ledi we
·дheri gabap, iзindдkileri kyn gьne saldy. Gala gar
·y manjanyklar guruldy.
Galadakylar цz hцkьmdarlaryna habar эollap, kцmek soradylar. Эewropalylar derrew kцmege howlukdylar. Olary
· gelэдndigini e
·iden Salaheddin sцwe
·mek ьзin Kerekden aэryldy. Emma olar bir эere girip gizlendiler. Salaheddin olary
· зykmaklaryna gara
·dy. Ahyrso
·y olary goэup, Nablus
·дherine gidip, ol эeri talady we ilatyny gyryp, эesir aldy.

MARDIN HДKIMINI
· ARADAN ЗYKYP, ЭERINE OGLUNY
· GEЗMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Mardini
· hдkimi Kutbeddin Ilgazy ibn Nejmeddin ibn Alp beg ibn Demirda
· ibn Ilgazy ibn Artyk aradan зykdy we эerine ogly Husameddin Эawlak Arslan geзdi.
Эцne ol эa
· зaga bolanso
·, dцwleti
· i
·lerini kakasyny
· guly Nyzameddin Alpgu
· эerine эetirэдrdi. So
· Ahlaty
· hдkimi
·a Ermen dцwleti onu
· elinden aldy.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyly
· a
·yr aэynda Mosuly
· hдkimi atabeg Yzzeddin Mujahydeddin Gaэmazy tussaglykdan bo
·atdy.

581-NJI HIJRI ЭYLY
(04.04.1185 23.03.1186 э.)

SALAHEDDINI
· MIЭAFARYKYNY
EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Salaheddin Ahlada gidip barэarka, Maээafarykyny basyp almak niэeti bilen эьzьni
·ol tarapa цwьrdi. Sebдbi bu эere hem hдkimlik eden Mardini
· hдkimi, эokarda belleэ
·imiz эaly, aradan зykypdy. Onu
· эerine kiзi ogly geзipdi we
·a Ermen dцwleti эцredэдrdi.
·a Ermeni
· esgerleri Maээafarykyndady. Kutbeddin эogalanso
·, Salaheddin ol эeri eэelemek isledi. Salaheddin dцrt tirke
·igi
· ьзьnji aэyny
· birine Maээafarykyny gabap ba
·lady.
Maээafarykyndaky esgerleri
· serkerdesi emir Esededdin Эarangu
·dy. Ol edermen, akylly emirdi.
·дheri gowy goraэardy. Зakny
·yklar gьэзlendi. Salaheddini
· niэeti ba
·a barmady.
Edil
·ol wagt Ahlaty
· hдkimini
· ilзisi gelip, Ahlaty
· Salaheddine tabyndygyny beэan etdi. Muny e
·iden Эarangu
·y
· sussy peselip,
·дheri mejbur эagdaэda bermeli boldy. Ol Salaheddine habar iberip, цzьne ykta we pul haэy
· etdi. Salaheddin muny kabul etdi. Эarangu
· dцrt tirke
·igi
· ьзьnji aэyny
· so
·unda
·дheri berdi.

JEZIREDE WE MOSULDA TЬRKMENLER BILEN KЬRTLERI
· ARASYNDA ЭЬZE ЗYKAN WAKALARY
· BEЭANY

Bu эyl Jezirede, Mosulda, Diэarbekirde, Ahlatda, Siriэada,
·дhrizurda we Genjede kьrtler bilen tьrkmenleri
· arasynda ilkinji gezek uly hadysalar boldy, kцp ynsan gyryldy. Зakny
·yklar birnдзe эyllap dowam etdi, эollar talandy, gan dцkьldi.
Onu
· sebдbi
·eэledi: Bir tьrkmen gyzy bir tьrkmen эigidine durmu
·a зykypdy. Olar эolda Zowzan galasyna bardylar. Galany
· ilaty tьrkmenlerden toэ sowgadyny haэy
· etdi. Tьrkmenler sowgat bermediler we aralarynda dawa dцrдp, bu эagdaэ sцwe
·e sebдp boldy. Galany
· hдkimi цэlenэдn эigidi tutup цldьrenso
·, pitne turdy. Tьrkmenler namys edip, kцp sanly kьrdi цldьrdiler. Kьrtler hem aэaga galyp, birnдзe tьrkmeni цldьrdiler. Зakny
·yklar
·eэdip ulalyp gitdi.
So
·ra Mujahideddin Gaэmaz tьrkmenleri
· we kьrtleri
· эolba
·зylaryny зagyryp, olary эara
·dyrdy. Olara halatlar, lybaslar berip, kцp pul harзlady. Netijede, pitne sowuldy. Halk эene-de rahat эa
·ap ba
·lady.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl Salaheddin ikinji gezek Mosuly gabady. Эцne so
· dцrt tirke
·igi
· ikinji aэyny
· dokuzyna Ahlaty
· hдkimi
·a Ermeni
· цlьm habaryny e
·idip, ol эeri eэelemek isledi we gabawy goэbolsun etdi.
Bu эyl Hysny Keэfany
· we Amydy
· hдkimi Nureddin Muhammet ibn Gara Arslan ibn Dawut эogaldy.
Bu эyl Salaheddin bilen Yzzeddini
· arasynda ylala
·yk gazanyldy.

582-NJI HIJRI ЭYLY
(24.03.1186 12.03.1187 э.)

PДLWANY
· ЦLЬMINI
· WE DOGANY GYZYLY
· HЦKЬMDARLYGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· ba
·ynda Jebeli
·, Reэi
·, Yspyhany
·, Genjдni
·, Arrany
· we beэleki эerleri
· hдkimi bolan Pдlwan Muhammet ibn Ilde
·iz эogaldy. Ol adalatly, эag
·y ahlakly, эum
·ak gylyk-hдsiэetli ki
·idi.
Pдlwan aradan зykanso
·, эerine dogany Gylyз Arslan Osman hцkьmdar boldy. Soltan Togrul ibn Arslan
·a Togrul ibn Muhammet ibn Mдlik
·a Pдlwany
· эanyndady. Onu
· hiз hili abraэy эokdy. Эurt, emirler we hazyna Pдlwany
· elindedi. Pдlwan эogalanso
·, soltan Togrul, Gyzyl Arslany
· tabynlygyndan зykdy we kцp sanly esgerler hem emirler soltan Togrula go
·uldy. Kцp эerlere eэe boldy.

SIRIЭADA ЭEWROPALYLARY
· ARASYNDA ЭЬZE ЗYKAN DЬ
·ЬNI
·MEZLIGI
· WE TRABLUS GRAFYNY
· SALAHEDDINI
· TARAPYNA GEЗMEGINI
· BEЭANY

Trablus grafy Raэmond Taberiээдni
· grafinэasyna цэlenip, onu
· эanynda эa
·aэardy. Siriэada эewropalylary
· hцkьmdary wepat boldy. Ol цz эerine gyz doganyny
· эa
· ogluny geзirmegi wesэet etdi. Trablus grafy Raэmond hem o
·a kepil bolup, ьlkдni цz eline aldy. Ol
·eэdip цzi hцkьmdar bolmak isleэдrdi.
·ol wagt эa
·ky oglan hem эogaldy we hцkьmdarlyk onu
· ejesine geзdi. Raэmondy
· niэetleri puja зykdy.
Ol hцkьmdar aэal bir эewropala durmu
·a зykdy we hцkьmdarlygy o
·a tab
·yrdy. Ol hem Raэmontdan hasap sorap ba
·lady. Raэmond gaзyp, Salaheddine go
·uldy we onu
· tarapyna geзdi.
Raэmondy
· musulmanlary
· tarapyna geзmegi bilen Kudusy
· eэelenmegi has эakynla
·dy.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl Salaheddin ogly Afzal Alyny Mьsьrden Damaska iberdi. Damasky o
·a ykta berdi. Halaby dogany Adyldan aldy. Ony ogly Eziz Osman bilen bilelikde Mьsьre iberdi we цzьne naэyp belledi. Takyэeddini hem ol эerden yzyna зagyrdy.

583-NJI HIJRI ЭYLY
(13.03.1187 01.03.1188 э.)

SALAHEDDINI
· KEREGI GABAMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl Salaheddin hemme ьlkelere hat эazyp, ilaty jyhada зagyrdy. Mosula, Jezirд, Erbile, Mьsьre we Siriэa hat iberip, olary jihada hцweslendirdi. So
· hem a
·yr aэyny
· ahyrlarynda esgerleri bilen Damaskdan зykyp, Rasulma
·дherine ugrady. Siriэa esgerleri hem olara go
·uldy. Tдze эygnanjak go
·unlara ogly Mдlik Efdal Alyny serkerde bellдp, цzi Basra gitdi. So
· Kerege geldi we
·дheri gabady. Mьsьr go
·uny gelip эetenso
·, Keregi talap, эykyp эumurdy.
Salaheddin ogly Efdala hat эazyp, esgerleri bilen Akka gitmegini we ol эeri talap, эykyp-эumurmagyny emr etdi. Efdal ol эere Harrany
· we Urfany
· emiri Muzaffareddin Gцkbцrini iberdi.

AKKA
·ДHERINI
· TALANMAGYNY
· BEЭANY

Salaheddin ogly Afzalya habar iberip, saэlama go
·un bilen Akkany
· ьstьne зozmagy we ol эeri talamagy emr etdi. Ol hem Harrany
· we Urfany
· hдkimi Muzaffareddin Gцkbцrini iberdi.
Netijede, musulmanlar kцp sanly эesirler we olja bilen gaэdyp geldiler. Salaheddini
· цzi hem Kerekden so
· go
·un dь
·legine geldi haзlylara gar
·y sцwe
·e ugrady.

SALAHEDDINI
· TABARYЭANY BASYP ALMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl Salaheddin Tabaryээani basyp alyp, Hyttynda эewropalylary derbi-dagyn etdi. So
· Akka, Mejdelэaba, Эafa, Tybnin, Saэda, Jubeэl Beэrut
·дherlerini we Nasyra, Kaэsaryэe, Haэfa, Saffuriээe, Malatyэa,
·akyf, Fula galalaryny basyp aldy. Bulardan so
· Salaheddin Askalany we onu
· tцweregini eэeledi.
Salaheddin Askalany basyp alanso
·,
·дheri
· eteginde dь
·ledi, ol эerlerdдki
·дherlere go
·un iberdi. Bu go
·unlar Ramla, Darum, Gazza, Ma
·ady Halyl Ybraэym, Эubna, Beэtullahm, Beэtuljibril, Nazarun we templiэerlere degi
·li эerleri
· hemmesini basyp aldy.

KUDUSY
· HAЗLYLARY
· ELINDEN ALYNMAGYNY
· BEЭANY

Эokarda hem aэdyly
·y эaly, Salaheddin Askalany we tцweregindдki эerleri eэelдnso
·, Mьsьre habar эollap, ol эerdдki de
·iz gьэзlerini
· дhli sцwe
·ijileri bilen de
·ze зykmagyny emr edipdi. De
·iz gьэзlerini
· serkerdesi hajyp Husameddin Luludy. Lulu edermenligi we ukyplylygy bilen me
·hurlyk gazanypdy. De
·iz gьэзleri ol эerde durup, эewropalylary
· эoluny kesэдrdi. Olara degi
·li эolagзy gдmisini gцrse talaэardy, sцwe
· gдmilerini basyp alэardy. De
·iz gьэзleri gelenso
·, ol эerden hiз hili gaэgysy galmadyk Salaheddin Askalandan Kudusa tarap ugrady.
Эewropalylary
· i
· uly patrikleri Kudusdady. Patrik koroldan has эokardady. Remlдni
· hдkimi Balэan ibn Barzan hem Kudusdady. Эewropalylar ony hem korol derejesinde gцrэдrdiler. Hyttynda halas bolan rysarlar hem ol эerdedi. Hemmesi ol эere эygnany
·ypdylar. Askalany
· we beэleki
·дherleri
· ilaty hem Kudusda эygnanypdy. Netijede, ol эerde uly go
·un jemlenipdi. Hemmesi hem Kudusy musulmanlara berenlerinden цlenlerini gowy gцrэдrdiler. Kudusy goramak ьзin gerek bolsa janlaryny, mallaryny we зaga-зugalaryny pida etmдge taээardylar. Ellerindдki дhli zatlary Kudusy berkitmek ьзin harзlaэardylar. Дhli gьэзlerini bir эere jemlдp, diwary
· ьstьne зykdylar we
·дheri goramak ьзin taээar bolup durdular. Дhli gьэзlerini sarp edip, Kudusy goramagy niэet edinэдrdiler.
·дhere эakynla
·mak we
·дheri
· ц
·ьnde dь
·lemek isleэдnleri kowmak maksady bilen diwarlary
· ьstьne manjanyk gurdular.
Salaheddin Kudusa эakynla
·anso
·, emirleri
· biri bir topar adam bilen gorkman ц
·e gitdi.
·ol mahal Kudusdan зykan bir эewropaly topar bilen sцwe
·e girdi. Эewropalylar ony we эanyndakylary
· kцpьsini цldьrdiler. Onu
· цldьrilmegi musulmanlary gynandyrdy, ony эitirendiklerine gaty gynandylar. Rejep aэyny
· on bд
·ine Kudusy
· eteginde dь
·leэдnздler, ц
·e gitdiler. Musulmanlar Kudusy
· eteginde dь
·lдnso
·lar, diwarlary
· ьstьndдki adamlary gцrьp, gorkup ba
·ladylar,
·дheri
· iзinden gelэдn goh-galmagallar we perэatlar ilaty
· san taэdan has kцpdьgini a
·ladэardy. Salaheddin bд
· gьnlдp
·дheri
· da
·yna aэlandy we hьjьme geзmek ьзin эer gцzledi, sebдbi
·дher dogrudan hem berk we mдkдmdi.
·onu
· ьзinem Amuda gapysy we Sihэun buthanasy tarapyndaky demirgazyk bцleginde sцwe
·e amatly эer tapmady. Rejep aэyny
· эigrimisine beэleki tarapa geзip dь
·ledi we dessine
·ol gije manjanyklar gurdy. Da
· atanda, manjanyklary
· gurulma i
·leri gutardy we
·дheri da
· эagy
·yna tutdular.
Эewropalylar hem
·дheri
· diwarlaryna manjanyklar gurup, цrдn berk durup sцwe
·diler. Iki tarap hem bu sцwe
·i dini taэdan buэruk we эerine эetirilmelisi hцkmany bolan borз hasaplaэardy.
·onu
· ьзinem soltan Salaheddini
· haэsydyr bir buэruk bermegine hajat эokdy. Hatda цz hereketlerini
· ц
·ьnde durjak bolэany hem di
·lemeэдrdiler.
Эewropaly atly esgerler her gьn
·дheri
· da
·yna зykyp sцwe
·эдrdiler we эekme-эek sцwe
·e girэдrdiler. Iki tarapdan hem kцp adam цlэдrdi. Musulmanlary
· uly emirlerinden emir Yzzeddin Isa ibn Mдlik hem
·ehitleri
· arasyndady. Emir Yzzeddini
· kakasy Jaber galasyny
· hдkimidi. Her gьn gelip, hut цzi sцwe
·e go
·ulэardy. Ol hem цldьrilip, ylahy rehmete gowu
·dy. Ony hemmeler sцээдrdi. Onu
· эere эykylandygyny gцrьp gynandylar. Dessine bir gцwre эaly bolup, hьjьme geзdiler. Эewropalylary duran эerlerinden yza serpikdirip,
·дhere dykdylar. Musulmanlar hendege зenli bardylar. Hatda hendekden geзip, diwary de
·mдge ba
·ladylar. Okзular olary goraэardy.
Manjanyklar yzygiderli da
· эagdyryp, эewropalylary
· yza зekilmegine we musulmanlary
· diwary de
·meklerine kцmek edэдrdiler. Эewropalylar musulmanlary
· цrдn gaэduwsyz sцwe
·эдndiklerini, manjanyklary
· yzly-yzyna da
· atэandygyny we diwar de
·ijileri
· gьэjьni gцrenso
·, aljyrap ba
·ladylar. Olary
· эolba
·зylary nдme etjekdikleri barada maslahatla
·dylar. So
· aman dilemek we Kudusy Salaheddine bermek kararyna geldiler. Emeldarlardan dьzьlen bir topary aman dilemek ьзin iberdiler. Isleglerini soltana aэdan mahallary, ol kabul etmek islemedi we olara: «Siz 491-nji эylda
·дheri eэelдn mahaly
·yz halka nдme eden bolsa
·yz, men hem size ony ederin. Siz nдdip olary цldьrip, эesir alan bolsa
·yz, we erbetlik eden bolsa
·yz men hem
·eэle etjek» diэdi. Ilзiler elleri bo
· gelenso
·lar, Balэan ibn Barzam adam iberip, bu meselдni ara alyp maslahatla
·mak we эazuwa geзirmek ьзin Salaheddini
· эanyna barmak ьзin цzьne aman diledi. Onu
· bu talaby kabul edildi we Balэan Salaheddini
· эanyna geldi. Salaheddinden aman diledi, emma soltan aman bermedi. Balэan merhemet we
·epagat diledi, эцne soltan ret etdi.
Balэan aman almakdan umyty kesenso
·, soltana: «Eэ soltan! Bilip goэ, biz bu эerde Alladan ba
·ga hiз kimi
· bilmeэдn sanyna eэe. Halkymyz aman almak umydy bilen sцwe
·i
· arasyny kesdi. Seni
· beэleki
·дherleri
· ilatyna aman ber
·i
· эaly, olara hem aman berersi
· цэtdьler. Olar эa
·amak isleэдrler, цlmek islemeэдrler. Eger цlьmden ba
·ga здrдni
· эokdugyny gцrsek, Alladan ant iзэдris, зaga-зugalarymyzy we aэal-gyzlarymyzy цldьreris, mal-mьlklerimizi эakarys. Size emlдklerimizden bir dinar эa-da bir dirhem hem peэdalanmaga bermeris. Hiз erkek эa-da aэaly эesir bir alyp bilmersi
·iz. Bu i
·leri gutaranymyzdan so
·, Kubbetus-sдhrany, Metjidi-Aksany we beэleki эerleri weэran ederis. So
· elimizdдki эesir musulmanlary цldьreris. Olar bд
· mь
· sanydyr. Цzьmize эekeje mal-gara hem goэman, hemmesini цldьreris, janyny we ganyny goramak ьзin sцwe
·эдn ynsanlar эaly sцwe
·eris.
·onda sizi
· цldьrenleri
·iz эaly kцp adam gyrarys. Эa abraэ bilen цleris, эa-da abraэly gцrnь
·de эe
·iji bolarys» diэdi.
Mundan so
· Salaheddin adamlary bilen maslahat etdi. Hemmesi эewropalylara aman berilmegine we olary da
·ary зykaryp, olary so
·y belli bolmadyk i
·lere ugramaklaryna mejbur etmek kararyna gelip: «Olary elimize dь
·en эesirler hцkmьnde kabul ederis we janlaryny
· bahalaryny kesgitlдp, pula satarys» diэdiler. Salaheddin hem эewropalylara aman bermegi kabul etdi. So
· baэ bolsun, garyp bolsun erkek gцbekliden on dinar, gyz we erkek зagalardan iki dinar, aэallardan bд
· dinar almaly edildi. Kim bu tцlegi kyrk gьnь
· iзinde tцlese, ol halas bolan hasaplanэardy. Kim kyrk gьnь
· iзinde bu mцзberi tцlemese, ol gul bolэardy. Onda Balman ibn Barzan garyplardan otuz dinar alynmagyny haэy
· etdi. Mu
·a razy boldular.
Kudus rejep aэyny
· эigrimi эedisine anna gьni eэelendi. Ol gьni gцrmдge gцz gerekdi. Yslamy
· baэdaklary
·дheri
· diwarlarynda pasyrdady. Salaheddin
·дheri
· gapylaryna ynamly emirleri goэdy. Bular
·дher ilatyndan bellenilen mцзberde pul almalydylar, эцne эewropalylar haэynlyk etdiler we kesgitlenen puly tцlemediler. Ynamly emirler hem mallary bцldьler. Eger berlen sцz эerine эetirilsedi, gьrrь
·siz hazynalar dolardy. Ilat baэ bolardy. Sebдbi
·дherde aэal-ebtat, зaga-зugadan ba
·ga altmy
· mь
· atly we pyэada bardy. Bu san sizi ge
· galdyrmasyn, sebдbi
·дher цrдn uludy. Ьstesine-de Askalan we beэleki
·дherleri
· ilaty bilen Darum, Ramla, Gazza we beэleki obalardan hem birnдзe ynsan bu эere эygnanypdy.
·onu
· ьзin эollar we buthanalar doludy, ynsanlar dykny
·yklykdan эa
·a эollarda эцrдp bilmeэдrdiler. Olary
· kцpdьgini a
·ladэan bir эagdaэ hem kesgitlenen tцlegi
· mцзberidi. Balэan ibn Barzan otuz mь
· dinar tцlдp on sekiz mь
· adamy bo
·atdy. Tцleg puluny tцlдp bilmedikler ol эerde galdylar. Aэal-ebtat, зaga-зugany go
·mak bilen on alty mь
· эesir alyndy. Bu waka hut gцz bilen gцrlьp, эazga geзirilendir.
So
· emirleri
· birnдзesi halkdan kдbirlerini
· Kudusda ykta эeri bolup, ol эerde эa
·aэandyklaryny delil edip, olary goэberdiler we kesgitlenen tцleg puluny цzleri aldylar. Kдbir emirler эewropalylara musulman esgerlerini
· e
·igini geэdirip, olary da
·ary зykarэardylar we kesgitlenen puly цzleri alэardylar. Kдbirleri hem hersine bir эewropalyny
· bagy
· edilmegini haэy
· etdi. Salaheddin muny kabul etdi. Netijede, olary
· bermeli pullaryny цzleri aldylar we
·ol sebдpli Salaheddini
· hazynasyna az mukdarda pul tцlendi.
Rum hцkьmdarlaryny
· birini
· aэaly Kudusda эa
·aэardy. Ol ruhbanlygy saэlap alyp, ol эerde galypdy. Эanynda birnдзe hyzmatkдri we gyrnagy bardy. Onu
· kцp mцзberde maly, gymmatbaha gцwherleri bardy. Ol цzi we эanyndakylar ьзin aman diledi. Salaheddin aman berdi.
Salaheddin эesir alan Kudus
·azenanyny
· эanэolda
·yny hem goэberdi. Korol bu
·azenany
· saэasynda korol bolupdy we o
·a wekil hцkmьnde bu taэda oturэardy. Soltan
·azenana we golastynda nдme bar bolsa hemmesini berdi.
·azenan эolda
·yny
· эanyna gitmek ьзin rugsat sorady, korol
·ol mahal Nablus galasynda tussaglykda эatyrdy. Soltan o
·a rugsat berdi. Ol hem эolda
·yny
· эanyna gidip, ol эerde galdy.
Keregi
· hдkimi
·azada Reэnaldy
· aэaly soltany
· huzuryna geldi. (Salaheddin Hyttyn sцwe
·inde Reэnaldy цzi цldьripdi) we эesir ogly ьзin
·epagat etmegini haэy
· etdi. Soltan o
·a: «Eger sen Keregi berse
·, men hem ony goэbererin» diэdi. Ol aэal Kerege gitdi, эцne эewropalylar onu
· sцzьni di
·lemediler we Keregi boэun etmediler. Soltan ogluny goэbermedi, эцne o
·a degi
·li nдme bar bolsa hemmesini berdi. Эewropalylary
· i
· uly patrigi dьrli ybadathanalara degi
·li zatlar bilen da
·ary зykdy. Bulary
· arasynda Kubbetus-sдhra, Aksa metjidi we Kumama buthanasyny
· zatlary hem bardy. Olardan ba
·ga цz zatlary hem bardy. Salaheddin o
·a degmedi. Soltany
· patrigi
· эanyndaky zatlary alsa, munu
· musulmanlary
· peэdasyna boljakdygy aэdyldy. Emma Salaheddin: «Men дhdimi bozup, o
·a haэynlyk etmerin» diэdi we on dinardan ba
·ga zat almady.
Kubbetus-sдhrany
· ьstьnde uly we altyn зaэylan bir haз bardy. Musulmanlar anna gьni
·дhere girenso
·, olardan bir topar haзy sцkmek ьзin gupbany
· ьstьne зykdylar. Haз sцkьlip, эere эykylanda,
·дheri
· iзindдki we da
·yndaky musulmanlar bilen эewropalylar bilelikde gygyry
·dylar. Musulmanlar begenзleri sebдpli tekbir aэtdylar, эewropalylar bolsa ba
·laryna gelen bu bela sebдpli gynanзlaryndan perэat edэдrdiler.
Indiki hepdдni
· anna gьni meret aэyny
· dцrdьne musulmanlar Aksa metjidinde juma namazyny okadylar. Salaheddin olar bilen biledi. Olar Kubbetus-sдhrada namaz okadylar. Juma namazynda Damask kazysy Muhэiddin ibn Zeki ymam boldy we hutba okady. Salaheddin so
· bд
· wagt namaz ьзin bir ymam we wagyzзy belledi. Aksa metjidi ьзin bir mьnber gurulmagyny buэurdy. O
·a Nureddin Mahmydy
· Halapda bir mьnber gurdurandygyny, ony эasan ussalary
· hem цrдn gowy edip эasamaklaryny tab
·yryp: «Biz muny Kudusa goэmak ьзin эasatdyk» diэendigini aэtdylar. Ussalar ony birnдзe эyly
· dowamynda эasapdylar we onu
· de
·i-taэy эokdy. Salaheddin ony getirmeklerini tab
·yrdy we mьnber Halapdan Kudusa getirildi. Mьnber gurlup, Kudusa getirilэдnзд эigrimi эyldan hem kцprдk wagt geзdi. Munu
· цzi Nureddini
· keramatlaryny
· we эag
·y maksatlaryny
· biri boldy. Goэ, Alla o
·a rehmet etsin!

SOLTAN TOGRULY
· GYZYLDAN ЬSTЬN ЗYKMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl soltan Togruly
· эagdaэy has gowula
·dy. Adamlaryny
· sany kцpeldi, kцp эeri eэeledi. Emir Gyzyl ondan зekinip, halypa habar iberdi we ondan kцmek isledi. Togruldan habardar bolmagyny we цzьne tabyn boljakdygyny beэan etdi. Togrul hem Bagdada ilзi iberip: «Bagdada gelen mahalym hцkьmet kц
·gьni
· diwan tarapyndan bejerilmegini isleэдrin» diэdi. Halypa Gyzyly
· ilзisine hormat-sylag etdi, o
·a kцmek bermдge sцz berdi. Emma soltan Togruly
· ilзisine hiз hili jogap bermedi. Ьstesine-de hцkьmet kц
·gьni
· эykylmagyny buэurdy. Netijede, hцkьmet kц
·gi эykyldy.

HINDISTANDAKY SERE
·TINI
· WE BEЭLEKI ЭERLERI
· BASYLYP ALYNMAGYNY
· WE MUSULMANLARY
· ЭE
·ILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· so
·unda Gazna hцkьmdary
·yhabeddin Hindistana эцri
· etdi. Ajmir we Sewalik welaэatyna girdiler. Bu эeri
· hдkimi Kula цrдn edermen we batyr ki
·idi. Musulmanlar onu
· ьlkesine girip, Tebrende galasyny, Sere
·ti we Kuwwaty Ramy basyp aldylar.
Muny e
·iden hцkьmdar kцp sanly esger эygnap, musulmanlary
· ьstьne зozdy. Iki go
·un зakny
·yp, aэylganз sцwe
· boldy. Hindilerde on dцrt pil bardy. Sцwe
· gyzy
·anso
·, musulmanlary
· sag we зep ganaty bozuldy. Sцwe
·de
·yhabeddin hem эaralandy, adamlary ony atyna mьndьrdiler, yza tarap gaзdylar we Gazna tarap зekildiler.
Hindiler onu
· yzyndan gitmediler. Hadysa bolan эerinden bir parsah uzakla
·anso
·lar
·yhabeddin kцp gan эitirip, цzьnden gitdi. Adamlary ony elleri bilen цz eginlerinde gцterip, эigrimi dцrt parsah эol geзdiler. Soltan Lahora baranso
·, gurly emirlerini tussag etdi. Bu emirler sцwe
· mahalynda gowy sцwe
·mдn, yzyna gaзypdyrlar. Ol bulara gaharlandy we olary
· ьstьne gygyryp: «Siz emir dдl, mal» diэdi we Gazna gitdi. Kдbirlerine buэruk berip, Gazna зenli эцredi. Gazna baranso
·, esgerleri
· dynз almagy ьзin ol эerde dь
·ledi.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl Arafatda Ibn Mukaddem diэlip tanalэan
·emseddin Muhammet ibn Abdylmдlik цldьrildi. Ol Salaheddini
· uly emirlerini
· biridi.
Bu эyly
· iзinde Bagdady
· obalaryny
· birinde bir aэal di
· зykan bir зaga dogurdy.
Bu эyl hanbeli fykh alymy Nasr ibn Fitэan ibn Matar Abylfutuh ibn Menni эogaldy. Hanbalylarda onu
· эaly alym henize зenli dьnэд gelen dдldir. Goэ, Alla o
·a rehmet etsin!

MAZMUNY

451-nji hijri эyly
Gaznaly hцkьmdary Ferruhzady
· цlьmini
· we dogany Ybraэymy
· hцkьmdar bolmagyny
· beэany 8
Soltan Ybraэym bilen Зagry beg Dawudy
· arasynda gazanylan ylala
·ygy
· beэany 9
Зagry beg Dawudy
· цlьmini
· we ogly Alp Arslany
· hцkьmdar bolmagyny
· beэany 9
Soltany
· Wasyta gitmegini
·, esgerlerini
· amala a
·yran islerini
· we Dubeэs bilen arasyny
· dьzelmegimi
· beэany 11
452-nji hijri эyly
Bu эylda bolup geзen wakalar 12
454-nji hijri эyly
Soltan Togrul begi
· halypany
· gyzy bilen nikala
·magyny
· beэany 12
Bu эylda bolup geзen wakalar 16
455-nji hijri эyly
Soltany
· Bagdada gelmegini
· we halypany
· gyzy bilen цrьk цэьne girmegini
· beэany 16
Soltan Togrul begi
· wepat bolmagyny
· beэany 18
Soltan Togrul beg barada beэleki kдbir maglumatlar 19
Soltan Alp Arslany
· hцkьmdar bolmagyny
· beэany 20
456-njy hijri эyly
Amydylmьlkь
· tussag edilmegini
· we цldьrilmegini
· beэany 21
Alp Arslany
· Huttalan, Hyrat we Saganyэan
·дherlerini eэelemegini
· beэany 23
Halypany
· gyzyny
· bagdada gaэdyp gelmegini
· we Bagdatda soltan Alp Arslany
· adyna hutba okalmagyny
· beэany 24
Soltan Alp Arslan bilen Gutalmy
·y
· arasyndaky sцwe
·i
· beэany 26
Alp Arslany
· any we beэleki hristian
·дherlerini eэelemegini
· beэany 28
457-nji hijri эyly
Soltan Alp Arslany
· Jent we Saэran
·дherlerini eэelemegini
· beэany 32
458-nji hijri эyly
Soltan Alp Arslany
· ogly Mдlik
·any mirasdь
·er diэip yglan etmegini
· beэany 33
459-njy hijri эyly
Kerman hцkьmdaryy
· Alp Arslana gar
·y зykmagyny
· we эene-de tabyn bolmagyny
· beэany 33
Bu эylda bolup geзen wakalar 35
460-njy hijri эyly
Bu эylda bolup geзen wakalar 36
462-nji hijri эyly
Bu эylda bolup geзen wakalar 36
463-nji hijri эyly
Halapda soltany
· we halypa Kaэym Biemrillдni
· adyna hutba okalmagyny
· beэany 37
Soltan Alp Arslany
· Halaby eэelemegini
· beэany 38
Wizantiэa imperatoryny
· Ahlata эцri
·ini
· we эesir alynmagyny
· beэany 39
Atsyzy
· remlд we Kudusa hдkim bolmagyny
· beэany 43
Bu эylda bolup geзen wakalar 43
464-nji hijri эyly
Sagdeddцwle Gцwheraэyny
· Bagdada
·ihne bellenilmegini
· beэany 44
Mirasdь
·er halypany
· soltany
· gyzyna цэlenmegini
· beэany 44
Soltan Alp Arslany
· Fazluny
· Parsdaky galasyny eэelemegini
· beэany 45
465-nji hijri эyly
Soltan Alp Arslany
· цldьrilmegini
· beэany 46
Soltan Alp Arslana degi
·li beэleki kдbir maglumatlar 48
Soltan Mдlik
·any
· hцkьmdar bolmagyny
· beэany 50
Samarkant hцkьmdaryny
· Termezi eэelemegini
· beэany 51
Gazna hцkьmdaryny
· Зimkendi
· ьstьne эцri
· etmegini
· beэany 52
Soltan Mдlik
·a bilen agasy Gurt begi
· arasyndaky sцwe
·i
· beэany 52
Dцwlet i
·lerini
· Nyzamylmьlke ynanylmagyny
· beэany 53
466-njy hijri эyly
Soltan Mдlik
·any
· soltanlygyny
· tassyklanmagyny
· we halatlar berilmegini
· beэany 54
Soltan Mдlik
·any
· Termezi eэelemegini
· we Samarkant hцkьmdary bilen ylala
·ygyny
· beэany 55
Bu эylda bolup geзen wakalar 56
468-nji hijri эyly
Atsyzy
· Damasky eэelemegini
· beэany 56
Bu эylda bolup geзen wakalar 57
469-njy hijri эyly
Atsyzy
· Mьsьri gabamagyny
· we yzyna gaэdyp gelmegini
· beэany 58
471-nji hijri эyly
Tutu
·y
· Damasky eэelemegini
· beэany 59
472-nji hijri эyly
Gazna hцkьmdary Ybraэymy
· Hindistandaky эe
·i
·lerini
· beэany 60
Serefeddцwle Mьslimi
· Halap
·дherini eэelemegini
· beэany 61
Mдlik
·any
· Kermany
· ьstьne эцri
· etmegini
· beэany 62
473-nji hijri эyly
Teke
·i
· Horasany
· bir bцlegini eэelemegini
· we эene-de elinden alynmagyny
· beэany 62
474-nji hijri эyly
Halypany
· soltan Mдlik
·any
· gyzyna sцz aэtmagyny
· beэany 63
Bu эylda bolup geзen wakalar 64
475-nji hijri эyly

·yh Abu Yshagy
· soltany
· эanyna ilзi hцkmьnde gitmegini
· beэany 65
476-njy hijri эyly
Amydeddцwle ibn Juheэri
· halypany
· wezirliginden bo
·adylmagyny
· we kakasy Fahreddцwlдni
· Diэarbekire gitmegini
· beэany 66
Harran halkyny
·
·erefeddцwlд gar
·y aэaga galmagyny
· we Harrany
· eэelenmegini
· beэany 66
477-nji hijri эyly
Fahreddцwle ibn Juheэri
·, Ibn Merwany
· we
·erefeddцwlдni
· arasynda bolup geзen sцwe
·i
· beэany 67
Amydeddцwlдni
· Mosuly eэelemegini
· beэany 68
Teke
·i
· dogany soltan Mдlik
·a gar
·y зykmagyny
· beэany 69
Sьleэman ibn Gutalmy
·y
· Antakyэany eэelemegini
· beэany 70

·erefeddцwlдni
· цldьrilmegini
· we dogany Ybraэymy
· hцkьmdar bolmagyny
· beэany 70
479-njy hijri эyly
Sьleэman ibn Gutalmy
·y
· цldьrilmegini
· beэany 71
Soltany
· Halaby we kдbir ba
·ga эerleri eэelemegini
· beэany 73
Soltany
· Bagdada girmegini
· beэany 74
480-nji hijri эyly
Soltany
· gyzyny
· halypany
· kц
·gьne alnyp gidilmegini
· beэany 75
Bu эylda bolup geзen wakalar 76
481-nji hijri эyly
Tьrkmenleri
· halypalyk kц
·gьni
· haremhanasyndan зykarylmaklaryny
· beэany 77
Gazna hцkьmdary Ybraэymy
· wepat bolmagyny
· we onu
· ogly Mesudy
· hцkьmdarlygyny
· beэany 77
Bu эylda bolup geзen wakalar 78
482-nji hijri эyly
Soltan Mдlik
·any
· Mawerannahry basyp almagyny
· beэany 79
Samarkant halkyny
· gar
·y зykmagyny
· beэany 81
Samarkandy
· ikinji gezek basylyp alynmagy 81
Soltany
· halypany
· aэaly bolan gyzyny
· kakasyny
· эanyna gaэdyp gelmegini
· beэany 83
484-nji hijri эyly
Soltany
· Bagdada gelmegini
· beэany 84
485-nji hijri эyly
Tutu
·y
· Humusy we Siriэany
· kenarlaryndaky beэleki
·дherleri eэelemegini
· beэany 84
Soltan Mдlik
·any
· Эemeni eэelemegini
· beэany 86
Nyzamylmьlkь
· цldьrilmegini
· beэany 86
Soltan Mдlik
·any
· цlьmini
· beэany we o
·a degi
·li kдbir beэleki maglumatlar 89
Mдlik
·any
· ogly Mahmydy
· hцkьmdarlygyny
· beэany we onu
· uly ogly Berkэarygy
· hцkьmdarlygyna зenli bolan hadysalar 93
Tдjilmьlkь
· цldьrilmegini
· beэany 95
486-njy hijri эyly
Yzzylmьlk ibn Nyzamylmьlkь
· Berkэaryga wezir bolmagy 96
Tutu
· ibn Alp Arslany
· эagdaэyny
· beэany 96
Tutu
·y
· Diэarbekiri, Genjдni eэelдp,
·ama gaэdyp gelmegini
· beэany 97
Bu эylda bolup geзen wakalar 97
487-nji hijri эyly
Berkэaryga hutba okalmagyny
· beэany 98
Kasymeddцwle Aksungury
· цldьrilmegini
· we Tutu
·y
· Jezirд, Diэarbekire, Genjд, Hemedana eэe bolup, Bagdatda o
·a hutba okalmagyny
· beэany 98
Berkэarygy
· agasy Tutu
· tarapyndan derbi-dagyn edilmegini
· we Yspyhany eэelemegini
· beэany 100
Bu эylda bolup geзen wakalar 101
488-nji hijri эyly
Samarkandy
· hцkьmdary Ahmet hany
· цldьrilmegini
· beэany 102
Эusup ibn Abak Bagdatda Berkэaryk bilen Tutu
·y
· arasyndaky sцwe
·i
· we Tutu
·y
· цldьrilmegini
· beэany 103
Kakalaryny
· цlьminden so
· ogullary, Mдlik Ryzwan bilen dogany Dukagy
· эagdaэlaryny
· beэany 103
Bu эylda bolup geзen wakalar 104
489-njy hijri эyly
Эusup ibn Abak bilen Mijen Halabyny
· цldьrilmegini
· beэany 106
Kьrbugany
· Mosuly eэelemegini
· beэany 107
490-njy hijri эyly
Arslan Arguny
· цldьrilmegini
· beэany 108
Berkэarygy
· Horasany eэelemegini
· we ol эeri dogany Sanjara bermegini
· beэany 109
Emir Emirany
· Horasanda ba
· galdyrmagyny
· beэany 110
Emir Kudany
· we Эarykda
·y
· soltana gar
·y зykmagyny
· we Emir Hebe
·ini
· Horasana hдkim bellenmegini
· beэany 110
Horezm
·alar dцwletini
· ba
·lany
·yny
· beэany 112
Ryzwan bilen dogany Dukagy
· arasynda bolup geзen sцwe
·i
· beэany 113
491-nji hijri эyly
Sanjar bilen Dцwlet
·any
· arasyndaky sцwe
·i
· beэany 114
Bu эylda bolup geзen wakalar 115
492-nji hijri эyly
Emir Ineri
· gozgala
·y we onu
· цldьrilmegini
· beэany 115
Lagnat si
·en эewropalylary
· (haзlylary
·) Kudusy eэelemegini
· beэany 116
Soltan Muhammet ibn Mдlik
·any
· tanalyp ba
·lanmagyny
· beэany 117
Bagdatda muhammede hutba okalmagyny
· beэany 120
493-nji hijri эyly
Hutbany
· bagdatda эene-de berkэarygy
· adyna okalmagyny
· beэany 120
Iki soltany
·, эagny berkэaryk bilen muhammedi
· arasyndaky sцwe
·i
· we hutbany
· bagdatda эene-de muhammedi
· adyna okalmagyny
· beэany 121
Soltan Berkэarygy
· эe
·li
·den so
·ky,
·eэle hem dogany Sanjardan hem эe
·lip, derbi-dagyn bolanyndan so
·ky эagdaэyny
· beэany 122
494-nji hijri эyly
Iki soltany
· Berkэarygy
· we Muhammedi
· aralaryndaky bolup geзen sцwe
·i
· we Mueээidilmьlkь
· цldьrilmegini
· beэany 124
Soltan Muhammedi
· эe
·li
·inden so
· dogany Sanjar bilen birle
·megini
· beэany 125
Soltan Berkэarygy
· эagdaэyny
· we onu
· Bagdada girmegini
· beэany 126
Sadaka ibn Mezbedi
· Berkэaryga gar
·y зykmagyny
· beэany 126
Soltan Muhammedi
· Bagdada gelmegini
· we soltan Berkэarygy
· ol эerden gitmegini
· beэany 127
Batyny bolan Kerman hдkimini
· цldьrilmegini
· we эerine ba
·ga birini
· hцkьmdar bolmagyny
· beэany 127
Emir Bozgu
·y
· Kuhystany we Tabesi gabamagyny
· beэany 128
Bu эylda bolup geзen wakalar 128
495-nji hijri эyly
Soltan Berkэaryk bilen soltan Muhammedi
· arasyndaky sцwe
·i
· we olary
· эara
·ygyny
· beэany 129
Soltan Berkэaryk bilen Muhammedi
· arasyndaky sцwe
·i
· (
·ertnamany
· bozulmagy) beэany 130
Soltan Muhammedi
· Yspyhanda gabawa alynmagyny
· beэany 131
Ilgazy bilen Bagdat ilatyny
· arasynda эьze зykan hadysany
· beэany 132
Kьrbugany
· цlьmi, tьrkmen Musany
·, so
· Зцkermi
·i
· Mosula eэe bolmaklaryny
· beэany 132
Samarkandy
· hдkimi Kadyr hany
· цldьrilmegini
· beэany 133
Muhammet hany
· Samarkanda hцkьmdar bolmagyny
· beэany 135
496-njy hijri эyly
Эynaly
· Reэi eэelemegini
· beэany 135
Kьmь
·tegin Kaэsaryny
· Bagdada
·ihne bellenilmegini
· beэany 136
Berkэaryk bilen Muhammedi
· arasyndaky sцwe
·i
· beэany 136
tutu
·y
· ogly Dukagy
· Rahba
·дherini basyp almagyny
· beэany 137
Bu эylda bolup geзen wakalar 137
497-nji hijri эyly
Bilge ibn Bдhram ibn Artygy
· Any
·дherini eэelemegini
· beэany 138
Soltan Berkэaryk bilen soltan Muhammedi
· эara
·ygyny
· beэany 138
Dukagy
· wepat bolmagyny
· we эerine ogluny
· geзmegini
· beэany 139
Bu эylda bolup geзen wakalar 139
498-nji hijri эyly
Soltan Berkэarygy
· wepat bolmagyny
· beэany 141
Soltan Muhammedi
· Bagdada gelip, doganyny
· ogly we emir Aэaz bilen эara
·ygyny
· beэany 142
Bu эylda bolup geзen wakalar 143
499-njy hijri эyly
Me
·
·ibarsy
· soltan Muhammedi
· gar
·y зykmagyny
· beэany 143
Tugtegini
· Basrany eэelemegini
· beэany 144
Bu эylda bolup geзen wakalar 145
500-nji hijri эyly
Зawly Sakawyny
· Mosuly gabamagyny
·,
·дheri
· hдkimi Зцkermi
·i эesir almagyny
· we Зцkermi
·i
· цlьmini
· beэany 145
Gylyз Arslany
· Mosuly eэelemegini
· beэany 146
Gylyз Arslany
· цldьrilip, Зawlyny
· Mosuly eэelemegini
· beэany 146
Bu эylda bolup geзen wakalar 147
502-nji hijri эyly
Mewdudy
· we soltany
· esgerlerini
· Mosuly eэelemegini
· we Mewdudy
· hцkьmdarlygyny
· beэany 147
Bu эylda bolup geзen wakalar 148
503-nji hijri эyly
Muhammet han bilen Sagyr begi
· arasynda bolup geзen sцwe
·i
· beэany 148
505-nji hijri эyly
Yslam esgerleri
· jemlenip, эewropalylary
· ьstьne эцri
· etmegini
· beэany 149
Haзlylary
· Sur
·дherini gabamaklaryny
· beэany 149
507-nji hijri эyly
Эewropalylar bilen sцwe
·i
·, olary
· эe
·ilmegini
· we Mewdudy
· цldьrilmegini
· beэany 150
Soltan Sanjar bilen Muhammet hany
· arasynda dawany
· эьze зykmagyny
· we эara
·magyny
· beэany 151
508-nji hijri эyly
Aksungur Porsugy
· эewropalylar bilen sцwe
·mek ьзin
·ama gitmegini
· beэany 152
Porsuk bilen Ilgazyny
· sцwe
·megini
· we Ilgazyny
· эesir dь
·megini
· beэany 153
Alaeddцwle ibn Sцbьktegini
· wepat bolmagyny
· we эerine ogluny
· geзmegini
· beэany 154
509-njy hijri эyly
Soltany
· esgerlerini
· эewropalylardan эe
·ilmegini
· beэany 158
510-njy hijri эyly
Ahmedil ibn Wehsuzany
· цldьrilmegini
· beэany 159
511-nji hijri эyly
Soltan Muhammedi
· wepat bolup, эerine ogly Mahmydy
· geзmegini
· beэany 160
Halap hдkimini
· цldьrilmegini
· we Ilgazyny
· halaby eэelemegini
· beэany 160
512-nji hijri эyly
Soltan Mahmydy
· Yrakdaky эagdaэyny
· we Porsugy
· Bagdat
·ihneligine bellenmegini
· beэany 161
513-nji hijri эyly
Mдlik Togruly
· dogany soltan Mahmyda gar
·y зykmagyny
· beэany 161
Soltan Sanjar bilen soltan Mahmydy
· arasyndaky bolup geзen sцwe
·i
· beэany 162
Ilgazyny
· haзlylar bilen sцwe
·megini
· beэany 167
Me
·
·ibarsy
· цldьrilmegini
· beэany 168
Bu эylda bolup geзen wakalar 169
514-nji hijri эyly
Mдlik Mesudy
· dogany soltan Mahmyda gar
·y зykmagyny
· we sцwe
·megini
· beэany 169
Ilgazyny
· bu эylky sцwe
·leri 169
515-nji hijri эyly
Mosuly
· Porsuga ykta berilmegini
· beэany 170
Sьleэman ibn Ilgazyny
· kakasyna gar
·y зykmagyny
· beэany 170
516-njy hijri эyly
Soltan Mahmydy
· weziri Sumeэrini
· we emir Juэu
· begi
· цldьrilmegini
· beэany 171
Bu эylda bolup geзen wakalar 171
517-nji hijri эyly
Soltan Mahmydy
· gьrjьlerden ьstьn зykmagyny
· beэany 172
518-nji hijri эyly
Bilge ibn Bдhramy
· цldьrilip, эerine Demirda
·y
· Halaba hдkim bolmagyny
· beэany 173
Bu эylda bolup geзen wakalar 173
519-njy hijri эyly
Mдlik Togrul bilen Dubeэs ibn Sadakany
· Yraga gitmegini
· we yzlaryna gaэdyp gelmegini
· beэany 174
Porsugy
· Kefertaby eэelemegini
· we эewropalylardan эe
·ilmegini
· beэany 174
520-nji hijri эyly
Porsugy
· цldьrilip, эerine ogly Mдlik Yzzeddini
· geзmegini
· beэany 175
Halypa Mьster
·it Billд bilen soltan Mahmydy
· tersle
·megini
· beэany 175
Atabeg Tugtegin bilen эewropalylary
·
·amda sцwe
·megini
· beэany 176
521-nji hijri эyly
Bu эylda bolup geзen wakalar 176
522-nji hijri эyly
Soltan Sanjary
· Reэe gelmegini
· beэany 177
Bu эylda bolup geзen wakalar 178
523-nji hijri эyly
Soltan Mahmydy
· Bagdada gelmegini
· beэany 178
Dubeэsi
· Yrakdaky etmi
·lerini
· we soltany
· Bagdada gaэdyp gelmegini
· beэany 179
Эewropalylary
· Damasky gabamagyny
· we эe
·ilmegini
· beэany 180
524-nji hijri эyly
Soltan Sanjary
· Samarkant
·дherini Muhammet handan almagyny
· we Mahmyt ibn Muhammet hany
· hцkьmdar bolmagyny
· beэany 180
Bu эylda bolup geзen wakalar 182
525-njy hijri эyly
Dubeэsi
· tussag edilip, Ymadeddin Ze
·
·д gow
·urylmagyny
· beэany 182
Soltan Mahmydy
· wepat bolmagyny
· we ogly Dawudy
· hцkьmdarlygyny
· beэany 183
526-njy hijri эyly
Soltan Mesudy
· we iki mдlik, эagny Seljuk
·a bilen Dawudy
· эagdaэlaryny
· we Yrakda soltanlygy
· Mesuda geзi
·ini
· beэany 183
Soltan Sanjar bilen soltan Mesudy
· arasyndaky зakny
·ygy
· beэany 184
Ymadeddin Ze
·
·ini
· bagdada eden эцri
·ini
· we эe
·ilmegini
· beэany 186
Damask hдkimi Tдjilmьlk bцrini
· wepat bolmagyny
· beэany 186
Soltan Togrul bilen Mдlik Dawudy
· sцwe
·megini
· beэany 187
527-nji hijri эyly

·emsilmьlkь
· Banэasy eэelemegini
· beэany 188
Musulmanlar bilen эewropalylary
· arasyndaky sцwe
·i
· beэany 188
Soltan Mesudy
· soltanlyga dцnь
·ini
· we mдlik Togruly
· эe
·ilmegini
· beэany 189
528-nji hijri эyly

·emsilmьlkь
·
·akyf-Teэruny we эewropa topraklaryny talamagyny
· beэany 190
Mдlik Togruly
· Jebele gaэdyp gelmegini
· we mдlik Mesudy
· эe
·ilmegini
· beэany 192
Atabeg Ze
·
·ini
· Amydy gabamagyny
·, Dawut bilen arasynda bolup geзen sцwe
·i
· we Ze
·
·ini
· Sur galasyny eэelemegini
· beэany 193
Ze
·
·ini
· Hamydyэeli kьrtleri
· galalaryny eэelemegini
· beэany 193
Hakkary we Kewд
·i galalaryny
· eэelenmegini
· beэany 194
529-njy hijri эyly
Mдlik Togruly
· цlьmini
· we Mesudy
· Jebele hдkim bolmagyny
· beэany 195

·emsilmьlkь
· цldьrilmegini
· we doganyny
· hцkьmdar bolmagyny
· beэany 196
Atabeg Ze
·
·ini
· Damasky gabamagyny
· beэany 197
Halypa Mьster
·it Billдni
· soltan Mesut bilen sцwe
·mдge gitmegini
· we эe
·lip yzyna gaэdyp gelmegini
· beэany 198
Halypa Mьster
·it Billдni
· цldьrilmegini
· we Re
·it Billдni
· halypa bolmagyny
· beэany 200
Soltan Sanjary
· Gazna gitmegini
· we ondan dolanmagyny
· beэany 201
530-njy hijri эyly
Halypa Re
·it Billд bilen soltan Mesudy
· esgerlerini
· arasyndaky sцwe
·i
· beэany 202
Tцwerekdдki
·дherleri
· hдkimlerini
· we emirlerini
· Mesuda gar
·y sцwe
·mek ьзin Bagdada эygnany
·maklaryny
· we soltana gar
·y зykmaklaryny
· beэany 203
Atabegi
· esgerlerini
· haзlylary
· golastyndaky
·дherlere eden gazawatlaryny
· beэany 304
Soltan Mesudy
· Yraga barmagyny
·, hдkimleri
· we emirleri
· dagamagyny
·, Re
·it Billдni
· Mosula gitmegini
· we bo
·adylmagyny
· beэany 205
531-nji hijri эyly
Esgerleri
· soltan Mesudy
· эanyndan gitmeklerini
· beэany 206
Ze
·
·ini
· Humus
·дherini gabamagyny
· beэany 207
532-nji hijri эyly
Atabeg Ze
·
·ini
· Humusa we Damaska degi
·li kдbir эerleri eэelemegini
· beэany 208
Soltan Mesut bilen mдlik Dawudy
· we эanyndaky emirleri
· arasynda эьze зykan sцwe
·i
· beэany 209
Bu эylda bolup geзen wakalar 210
533-nji hijri эyly
Soltan Sanjar bilen Horezm
·asyny
· arasyndaky sцwe
·i
· beэany 211
Damask hдkimi Mahmydy
· цldьrilmegini
· we dogany Muhammedi
· Damaska hдkim bolmagyny
· beэany 212
Ze
·
·ini
· Baalbege eэe bolmagyny
· beэany 212
Gara Sungury
· Pars sebitini eэelemegini
· we yzyna gaэtmagyny
· beэany 213
534-nji hijri эyly
Atabeg Ze
·
·ini
· Damasky gabamagyny
· beэany 214
Ze
·
·ini
·
·дhrizury we onu
· da
·-tцweregini eэelemegini
· beэany 216
535-nji hijri эyly
Зardanygy
· Yraga gitmegini
· we ol эerdдki eden i
·lerini
· beэany 217
Bu эylda bolup geзen wakalar 218
536-njy hijri эyly
Soltan Sanjary
· hytaэ tьrklerinden эe
·ilmegini
· we hytaэlary
· Mawerannahra eэe bolmaklaryny
· beэany 218
Horezm
·any
· horasandaky amala a
·yran i
·lerini
· beэany 225
537-nji hijri эyly
Atabeg Ze
·
·ini
· E
·ep galasy bilen Hakkary sebitindдki beэleki galalary eэelemegini
· beэany 227
538-nji hijri эyly
Atabeg Ze
·
·i bilen soltan Mesudy
· ylala
·yk gazanmaklaryny
· beэany 227
Atabegi
· Diэarbekiri
· bir bцlegini eэelemegini
· beэany 228
Sanjary
· Horezmi gabamagyny
· we Horezm
·a bilen ylala
·magyny
· beэany 228
Bu эylda bolup geзen wakalar 229
539-njy hijri эyly
Urfa bilen haзlylary
· elinde bolan Jeziredдki beэleki
·дherleri
· eэelenmegini
· beэany 229
Bu эylda bolup geзen wakalar 230
540-njy hijri эyly
Boz Aba bilen Abbasy
· soltana gar
·y birle
·meklerini
· beэany 231
541-nji hijri эyly
Atabeg Ymadeddini
· цldьrilmegini
· beэany 232
Ze
·
·ini
· iki ogluny
· Seэfeddin Gazy bilen Nureddin Mahmydy
· atabegligi
· ba
·yna geзmegini
· beэany 233
Abdyrahman Togaэьregi
· we Reэ hдkimi Apbasy
· цldьrilmegini
· beэany 234
Bu эylda bolup geзen wakalar 235
542-nji hijri эyly
Boz Abany
· цldьrilmegini
· beэany 235
Nureddin Mahmyt ibn Ze
·
·ini
· haзlylary
· elindдki birnдзe эeri eэelemegini
· beэany 236
Hillдni
· Aly ibn Dubeэsden alynmagyny
· we Alyny
· Hillд эene-de gaэdyp barmagyny
· beэany 236
543-nji hijri эyly
Эewropalylary
· Damasky gabamagyny
· we Seэfeddin Gazy ibn Ze
·
·ini
· eden i
·lerini
· beэany 237
Soltan Mesut bilen bir emir toparyny
· arasyndaky dь
·ьni
·mezligi
· beэany 238
Haзlylary
· Эagrada эe
·ilmeklerini
· beэany 239
Gurlulary
· Gaznany eэelemegini
· beэany 239
544-nji hijri эyly
Seэfeddin Gazyny
· цlьmini
· we dogany Kutbeddini
· atabegligi
· ba
·yna geзmegini
· beэany 239
Nureddini
· Sanjary eэelemegini
· beэany 240
Antakyэany
· hцkьmdaryny
· цldьrilmegini
· we haзlylary
· derbi-dagyn edilmegini
· beэany 240
545-nji hijri эyly
Efamyэe galasyny
· eэelenmegini
· beэany 241
Gur hцkьmdaryny
· Hyraty eэelemegini
· beэany 242
546-njy hijri эyly
Nureddini
·
·oskelinden эe
·ilmegini
· we
·oskelini
· эesir dь
·megini
· beэany 242
547-nji hijri эyly
Soltan Mesudy
· цlьmi we Mдlik
·a Muhammet ibn Mahmydy
· hцkьmdar bolmagyny
· beэany 243
Haзlylar bilen Nureddin Mahmydy
· arasyndaky sцwe
·i
· beэany 245
Soltan Sanjar bilen gurlulary
· arasyndaky sцwe
·i
· beэany 256
Gurly Gyэaseddin bilen
·yhabeddini
· hцkьmdar bolmagyny
· beэany 246
Gyэaseddini
· Gaznany we tцweregindдki
·дherleri eэelemegini
· beэany 247

·yhabeddini
· Lahory eэelemegini
· beэany 248
Sцbьktegin (gaznaly) dцwletini
· эykyly
·yny
· beэany 248
Bu эylda bolup geзen wakalar 249
548-nji hijri эyly
Soltan Sanjary
· oguzlardan эe
·ilmegini
· we Horasana hem-de tцweregindдki etraplara tala
· salmagyny
· beэany 249
Mueээidi
· Ny
·apury we beэleki эerleri eэelemegini
· beэany 251
Ynanз begi
· Reэi eэelemegini
· beэany 252
Gaznany
· soltany Bдhram
·any
· цlьmini
· beэany 252
549-njy hijri эyly
Bu эylda bolup geзen wakalar 252
550-nji hijri эyly
Bu эylda bolup geзen wakalar 253
551-nji hijri эyly
Horezm
·a Atsyzy
· we beэleki kдbir hцkьmdarlary
· цlьmini
· beэany 253
Soltan Sanjary
· oguzlary
· elinden gaзmagyny
· beэany 254
Bu эylda bolup geзen wakalar 255
552-nji hijri эyly
Jeziret ibn Omary
· hдkimi Dubeэsi
· цlьmi we Kutbeddin Mewdudy
· ol эeri eэelemegini
· beэany 255
Soltan Sanjary
· wepat bolmagyny
· beэany 256
Mueээit bilen emir Aэtagy
· arasynda bolup geзen sцwe
·i
· beэany 257
Mueээit bilen Sungur Ezizini
· arasyndaky bolup geзen sцwe
·i
· beэany 257
Nureddin Mahmydy
· Baalbegi eэelemegimi
· beэany 258
Bu эylda bolup geзen wakalar 258
553-nji hijri эyly
Sungur bilen Дrgu
·y
· arasyndaky sцwe
·i
· beэany 259
Oguzlary
· Horasanda tдzeden pitne turuzmagyny
· beэany 260
Mueээit Aэ Abany
· эesir dь
·megini
· we halas bolmagyny
· beэany 262
Tьrkmenler bilen ysmaэylylary
· arasynda Horasanda bolan sцwe
·i
· beэany 263
Bu эylda bolup geзen wakalar 263
554-nji hijri эyly
Sungur Hemedanyny
· Lyhafa gaэdyp gelmegini
· we эe
·ilmegini
· beэany 264
Mдlik Muhammet ibn Mahmyt ibn Muhammet ibn Mдlik
·any
· wepat bolmagyby
· beэany 265
Harrany
· alynmagyny
· we Nureddini
· Harrany yzyna gaэdyp almagyny
· beэany 266
555-nji hijri эyly
Sьleэman
·any
· Hemedana эцri
·ini
· beэany 267
Horezm esgerleri bilen baraziээe tьrklerini
· arasyndaky sцwe
·i
· beэany 267
Mazendaran
·asy bilen Эagmyr hany
· arasyndaky sцwe
·i
· beэany 268
Gazna hцkьmdary Hysrow
·any
· wepat bolup, эerine ogluny
· geзmegini
· beэany 269
Aэtak bilen Bugra tegini
· arasyndaky sцwe
·i
· beэany 269
Mдlik
·a ibn Mahmydy
· wepat bolmagyny
· beэany 269
556-njy hijri эyly
Emir Tьr
·egi
· цldьrilmegini
· beэany 270
Sьleэman
·any
· цldьrilmegini
· we Arslany
· adyna hutba okalmagyny
· beэany 271
Soltan Mahmydy
· agdarylyp, Tusu
· we beэleki эerleri
· talanmagyny
· beэany 272
Bu эylda bolup geзen wakalar 273
557-nji hijri эyly
Mueээit Aэ Abany
· Tusy eэelemegini
· beэany 273
Nureddin Ze
·
·ini
· Harymy gabamagyny
· beэany 274
558-nji hijri эyly
Mueээidi
· Kumysy we onu
· tцwereklerini eэelemegini
· we Horasanda soltan Arslana hutba okadylmagyny
· beэany 274
Oguzlary
· gur hцkьmdaryny цldьrmegini
· beэany 275
Nureddin Mahmydy
· эewropalylardan эe
·ilmegini
· beэany 276
559-njy hijri эyly

·irkuh bilen Nureddini
· esgerlerini
· Mьsьr diэaryna gitmegini
· beэany 276
Nureddini
· эewropalylardan Banэas galasyny basyp almagyny
· beэany 276
Tьrkmenleri
· Gaznany Mдlik
·adan almagyny
· we эene-de yzyna gaэdyp bermegini
· beэany 277
Sungury
· Talikany we Gar
·ystany eэelemegini
· beэany 277
Hyrat hцkьmdaryny
· цldьrilmegini
· beэany 277
Bu эylda bolup geзen wakalar 278
560-njy hijri эyly
Mazendarany
·
·asyny
· цlьmini
· we эerine ogluny
· geзmegini
· beэany 278
Mueээidi
· Nusaэy gabamagyny
· we yzyna gitmegini
· beэany 279
Mueээidi
· Hyraty eэelemegini
· beэany 279
Gylyз Arslan bilen Ibn Dany
·mendi
· arasyndaky sцwe
·i
· beэany 280
Nureddin bilen Gylyз Arslany
· arasynda bolup geзen wakalary
· beэany 280
561-nji hijri эyly
Bu эylda bolup geзen wakalar 280
562-nji hijri эyly
Bu эylda bolup geзen wakalar 281
563-nji hijri эyly
Bu эylda bolup geзen wakalar 281
564-nji hijri эyly
Nureddini
· Jaber galasyny eэelemegini
· beэany 282
Esededdini
· Mьsьre hдkim bolmagyny
· we onu
· цldьrilmegini
· beэany 282
Salaheddini
· Mьsьre hдkim bolmagyny
· beэany 282
Ilde
·zi
· Reэi eэelemegini
· beэany 284
Bu эylda bolup geзen wakalar 284
565-nji hijri эyly
Nureddini
· esgerlerini
· gazasyny
· beэany 284
Kutbeddin Mewdut ibn Ze
·
·ini
· цlьmini
· we эerine ogly Seэfeddin Gazyny
· geзmegini
· beэany 285
Bu эylda bolup geзen wakalar 285
566-njy hijri эyly
Nureddini
· Mosuly eэelemegini
· we ol эeri эene Seэfeddin Gaza bermegini
· beэany 286
Salaheddini
· эewropalylar bilen sцwe
·ini
· we Eэle
·дherini basyp almagyny
· beэany 286
567-nji hijri эyly
Mьsьrde apbaslylary
· adyna hutba okalmagyny
· we fatymy-
·aэy dцwletini
· эykylmagyny
· beэany 287
Hytaэlylary
· Jeэhundan geзmeklerini
· we Horezm
·a bilen aralarynda bolan sцwe
·i
· beэany 287
Bu эylda bolup geзen wakalar 288
568-nji hijri эyly
Horezm
·a Arslany
· wepat bolup, hдkimligini
· onu
· ogly Soltan
·a, so
· beэleki ogly Teke
·e geзmegini
· we Mueээidi
· цldьrilip, эerine onu
· ogluny
· tagta geзmegini
· beэany 288
Ilde
·izi
· wepat bolmagyny
· beэany 289
Salaheddini
· Mьsьrden зykyp, Kerege gitmegini
· we yzyna dolanmagyny
· beэany 289
Bu эylda bolup geзen wakalar 290
569-njy hijri эyly
Nureddin Mahmyt ibn Ze
·
·ini
· wepat bolmagyny
· beэany 290
Nureddini
· ogly Mдlik Salyhy
· hцkьmdar bolmagyny
· beэany 291
Bu эylda bolup geзen wakalar 291
570-nji hijri эyly
Salaheddini
· Damasky eэelemegini
· beэany 292
Seэfeddini
· dogany Ymadeddini Sanjarda gabamagyny
· beэany 292
Bu эylda bolup geзen wakalar 294
571-nji hijri эyly
Seэfeddini
· Salaheddinden эe
·ilmegini
· beэany 294
572-nji hijri эyly
Bu эylda bolup geзen wakalar 295
573-nji hijri эyly
Salaheddini
· Ramlada эe
·ilmegini
· beэany 296
Bu эylda bolup geзen wakalar 297
574-nji hijri эyly
Bu эylda bolup geзen wakalar 297
575-nji hijri эyly
Salaheddini
· esgerleri bilen Gylyз Arslany
· esgerlerini
· arasyndaky sцwe
·i
· beэany 297
576-njy hijri эyly
Mosul hдkimi Seэfeddini
· цlьmini
· we эerine dogany Yzzeddini
· geзmegini
· beэany 298
Salaheddini
· Gylyз Arslany
· ьstьne sцwe
·e gitmegini
· beэany 298
Bu эylda bolup geзen wakalar 299
577-nji hijri эyly
Salaheddini
·
·amdaky Kerege sцwe
·e gitmegini
· beэany 299
Mardin hдkimini
· Bira galasyny gabamagyny
· we galany
· eэesini
· Salaheddin bilen birle
·megini
· beэany 300
Bu эylda bolup geзen wakalar 300
578-nji hijri эyly
Salaheddini
·
·ama gitmegini
· beэany 301
Salaheddini
· Gawra we beэleki эewropa
·дherlerine зozmagyny
· beэany 301
Salaheddini
· Mosuly gabamagyny
· beэany 302
Salaheddini
· Sanjary eэelemegini
· beэany 303
Bu эylda bolup geзen wakalar 303
579-njy hijri эyly
Salaheddini
· Amydy eэelдp, ony Hysny Keэfa hдkimine bermegini
· beэany 303
Salaheddini
· Halaby eэelemegini
· beэany 304
Baэsan sцwe
·i 304
Bu эylda bolup geзen wakalar 305
580-nji hijri эyly
Salaheddini
· Kerege эцri
· etmegini
· beэany 305
Mardin hдkimini
· wepat bolup, эerine ogluny
· geзmegini
· beэany 306
Bu эylda bolup geзen wakalar 306
581-nji hijri эyly
Salaheddini
· Maээafarykyny eэelemegini
· beэany 306
Jezirede we Mosulda tьrkmenler bilen kьrtleri
· arasynda эьze зykan wakalary
· beэany 307
Bu эylda bolup geзen wakalar 308
582-nji hijri эyly
Pдlwany
· wepat bolmagyny
· we dogany Gyzyly
· hцkьmdarlygyny
· beэany 308
Siriэada эewropalylary
· arasynda эьze зykan dь
·ьni
·mezligi
· we Trablus grafyny
· Salaheddini
· tarapyna geзmegini
· beэany 309
Bu эylda bolup geзen wakalar 309
583-nji hijri эyly
Salaheddini
· Keregi gabamagyny
· beэany 309
Akka
·дherini
· talanmagyny
· beэany 310
Salaheddini
· Tabaryэany basyp almagyny
· beэany 310
Kudusy
· haзlylary
· elinden eэelenmegini
· beэany 311
Soltan Togruly
· Gyzyldan ьstьn зykmagyny
· beэany 317
Hindistandaky Sere
·ti
·дherini
· we beэleki эerleri
· basylyp alynmagyny
· we musulmanlary
· эe
·ilmegini
· beэany 317
Bu эylda bolup geзen wakalar 318
Ibn Esir
KДMIL TARYH

II jilt

Teh redaktor S. Abaэew
Зeperзilik redaktory A. Muhammedow
Korrektor G. Mдmmedowa

Зap etmдge rugsat edildi 03.01.2005 э.
Цlзegi 60x84 1/16.
Зap kagyzy 21,5.
Ofset kagyzy.
Ofset зap usuly.
Nusgasy 2 000 sany.
Bahasy ylala
·yk boэunзa.
Sargyt №_____.
A-21501

Tьrkmenistany
· milli medeniэet «Miras» merkezi, 744000, A
·gabat, Beэik Saparmyrat Tьrkmenba
·y
·aэoly, 18.
Tьrkmen dцwlet ne
·irэat gullugy, 744004, A
·gabat, 1995-nji (ц
·ki Galkyny
·) kцзesi, 20.

Tьrkmenistany
· Metbugat merkezinde зap edildi.
 Parsah – 5544 metre de
· bolan uzynlyk цlзegi.
 Ykta – hцkьmdar tarapyndan emirlere berilэдn mьlk эeri.
 Dejle – Yrakda bir derэany
· ady, Tigr.
 Kazyl-kuzat – kazylar kazysy.
 Fidэe – эesirleri
· halas bolmak ьзin bermeli tцleg puly.
 Konstantinopol – Stambul
·дherini
· ц
·ki ady.
 Merweruz – Tagtabazar.
 Debiki – Mьsьrde bir obany
· ady.

·apygylar – dцrt sьnni amaly mezhebi
· biri.
 Ymam
·apygy – dцrt sьnni amaly mezhebi
· biri bolan
·apygy mezhebini esaslandyryjy (150-204/767-819).
 Rafyzy –
·aэy mezhebinden bolan bir akym.
 E
·gary – iki sьnni ynanз mezhebine degi
·li bolan ygtykady mezhep. Ymam E
·gary (w. 936) tarapyndan esaslandyrylэar.
 Ymamyl-Harameэn - iki mukaddes эeri
·, эagny Mekgдni
· we Medinдni
· ymamy.
 Haraз – эer salgydy.

·ihne –
·дher polisiэasyny
· ba
·lygy, эasawulba
·y.
 Fykh – yslam hukugy.
 Arafa gijesi – gurban aэyny
· ony gijesi.
 Bu эerde эazэzn adam цz dцwrьni gцz ц
·ьnde tutэar.
 Manysy «Alla цrдn beэikdir».
 Jizэe – musulman bolmadyklardan alynэan salgyt.
 Ratl –agyrlyk цlзegi.
 Haээe alд haэril-amel –
·aэy mezhebinde sьnni mezhebinden tapawutlylykda azany
· sцzlerini
· yzyna bu sцzler, эagny «haэyrly amala geli
·» diэen sцzler go
·ulэar.
 Mujahyt – din ugrunda sцwe
·эдn, gazy.
 Дmin – «kabul bolsun» diэmek.
 Manysy: «Дlemi
· soltany».
 Jьzjan – Merkezi Aziэada эerle
·en bir
·дheri
· ady. Jьzjan Jьrjan (Gьrgen)
·дherinden ba
·gadyr.
 Hamal - «guzy» diэmek.
 Burз – эyldyzlar topary.
 Hut – «balyk» diэmek.
 Rasathana – obserwatoriэa.
 Aksa metjidi – Kudus
·дherinde эerle
·эдn, Muhammet alaэhyssalamy
· Allany
· huzuryna gцterilen эeri.
 Kubbetus-Sдhra – Kudus
·дherinde эerle
·эдn we Beni Ysraэyl pygamberlerini
· ybadat eden эerleri.
 Ьmmi welet – hojaэynyna зaga dogrup beren gyrnak.
 Abu Hanypa – dцrt sьnni mezhebi bolan hanapy mezhebini esaslandyryjy (80-150/700-767).
 Ahmet ibn Hanbal - dцrt sьnni mezhebi bolan hanbaly mezhebini esaslandyryjy (164-241/780-855).
 Mдlikil-mьlk – mьlk eэesi.
 Adududdцwle - dцwleti
· arkadagy.
 Tдjьl-mille – milleti
· tдji.
 Umdetu emiril-mцminin – mцminleri
· emirini
· kцmekзisi, эardamзysy.
 Muhtesip –
·дheri
· umumy i
·lere seredэдn adam.
 Alawy – Hezreti Alyny
· tarapdary,
·aэy mezhebini
· bir ugry.
 Mersiэe – elegiэa, gynanзnama.
 Hadym – hyzmatkдr, hдkim, orunbasar.
 Pitwa bermek – karar, hцkьm зykarmak.
 Emirahyr – atlara jogapkдr emir, atbakar.
 Jigermi
· diэlip hem okalэar.
 Batyny (ysmaэyly) –
·aэy mezhebini
· ysmaэyly mezhebinden bolan syэasy topar. Batynylar Gurhany
· mдlim manysyndan ba
·ga gizlin manylary
· bardygyny ц
·e sьrьp,
·ol manylardan ugur alэandyklaryny aэdэarlar. Olara taglymyэe hem diэilэдr.
 Tagtyrowan – gцterip дkidilэдn tagt.
 Ysmaэyly –
·aэy mezhedinden bolan topar.
 Nobat зalmak- saz bilen gar
·y almak.
 Gulam – hyzmatkдr.
 Hazynadar – hazyna seredэдn emir.
 Mezdekany Ysmaэyly эewropalylary
· tarapdarydy.
 Reэis – эolba
·зy, ba
·lyk.
 Metinde hytaэ tьrkleri diэlip agzalэar, ylmy edebiэatda bulara garahytaэlar diэilэдr.
 Merwi
·ahy Jan – Mary
·дheri. Bu at beэleki nusgalarda Merw, Maru
·ahu Jahan, эaly dьrli gцrnь
·lerde gabat gelэдr.
 Golэazmada munu
· ady Kuзuk diэilip berilэдr we «kiзijik» diэen manyny berэдr. Sebдbi Zeэneddin Alyny
· boэy kelte bolupdyr.
 Silahdar – эaraglara jogapkдr emir.
 Kaэs – Leэli-Mejnun dessanyndaky Mejnuny
· зyn ady.
Ahyret цэi.
 Arap taэpasyny
· ady.
 Merhele – bir gьnlьk эola de
· bolan uzaklyk цlзegi.
 Bu эerde Kudus
·дherini
· haзlylary
· elinden alynmagy gцz ц
·ьnde tutulэan bolmaly. Bu waka Salaheddini
· bihal adam bolmandygyny
· delilidir.
 Jyhat – din ugrunda mukaddes sцwe
·.
 Templiэer – haзly sцwe
·ijiler toparyny
· ady.
 Ruhbanlyk – buthanada эeke-эal
·yz bolup, ilatdan ьz
·e эa
·amak.
 Mekgede bir dag.









13PAGE 15


13PAGE 1428115









Заголовок 1 Заголовок 2 Заголовок 315

Приложенные файлы

  • doc 9604237
    Размер файла: 1 MB Загрузок: 1

Добавить комментарий