Силлабус жастар саясаты каз. 2016 посл.версия


І.Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университеті СМЖ ЖМУ Е/ОӘК.09-2015
3 басылым
САПА МЕНЕДЖМЕНТ ЖҮЙЕСІ Оқу-әдістемелік кешені Ф.4.09-26
27.05.2015 ж.
Заң факультеті
Философия және саясаттану кафедрасы

БЕКІТЕМІН
Ұйымдастыру жұмысы, әлеуметтік
және студенттік сұрақтар бойынша
проректор, п.ғ.д., профессор
____________ М.Ж. Мальтекбасов
«_____» ______________2015 ж.

Жастар саясаты пәнінің
ОҚУ - ӘДІСТЕМЕЛІК КЕШЕНІ
Мамандықтар: барлық мамандықтар үшін
Оқу формасы: күндізгі, сырттай ( ҚОТ)

Талдықорған 2016 ж.
Оқу-әдістемелік кешенді типтік оқу бағдарламасына сәйкес және МЖМБС негізінде университеттің барлық мамандықтарына әлеуметтану магистрі В.Т.Еңсеева кұрастырған.
_____________________
(оқытушының қолы)
Философия және саясаттану кафедрасының отырысында қарастырылды.
«»2015 ж. №хаттама
Кафедра меңгерушісіКалханова А.Н.
«_____»__________ 2015 ж. № ______хаттама
Заң факультетінің әдістемелік бюросы мақұлдаған.
Әдістемелік бюроның төрайымы __________ Жүніспаева А.Б.

І.Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университеті СМЖ ЖМУ Е/ОӘК.09-2015
3 басылым
САПА МЕНЕДЖМЕНТ ЖҮЙЕСІ Оқу-жұмыс бағдарламасы Ф.4.09-27
27.05.2015 ж.
Заң факультеті
Философия және саясаттану кафедрасы

БЕКІТЕМІН
Ұйымдастыру жұмысы, әлеуметтік
және студенттік сұрақтар бойынша
проректор, п.ғ.д., профессор
____________ М.Ж. Мальтекбасов
«_____» ______________2015 ж.

Жастар саясаты пәнінің
ОҚУ - ЖҰМЫС БАҒДАРЛАМАСЫ

2 кредит
Мамандықтар: барлық мамандықтар үшін
Оқу формасы: күндізгі, сырттай (ҚОТ)

Талдықорған 2016 ж.
Оқу-жұмыс бағдарламасы типтік оқу бағдарламасына сәйкес және МЖМБС негізінде университеттің барлық мамандықтарына әлеуметтану магистрі В.Т.Еңсеева кұрастырған.
___________________
(оқытушының қолы)
Философия және саясаттану кафедрасының отырысында қарастырылды.
«»2015 ж. №хаттама
Кафедра меңгерушісіКалханова А.Н.

«_____»__________ 2015 ж. № ______хаттама
Заң факультетінің әдістемелік бюросы мақұлдаған.
Әдістемелік бюроның төрайымы __________ Жүніспаева А.Б.
Оқытушының аты-жөні:
Еңсеева Венера Тұрсынақынқызы, әлеуметтік-гуманитарлық пәндер кафедрасының аға оқытушысы (Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-ң түлегі, 2005 жылы әлеуметтану магистрі дәрежесін алған, ғылымда айналысатын салалары: «қоғамның әлеуметтік құрылымы», «саясат субъектілері», «жастар саясаты» және т.б.)
Байланыс телефоны: 221667(1150)
Пәні: Жастар саясаты
Уақыты: Бекітілген сабақ кестесі бойынша жүргізіледі.
Несиелері: 2 (15 сағат дәріс, 15 сағат семинар сабақтар, 30 сағат СӨЖ) - 1,2 семестр
Пәннің пререквезиттері: Мектептегі қоғамдық пәндерді игеру
Пәннің постреквизиттері: Саясаттану.
Пәннің қысқаша сипаттамасы: Жастар барлық социогуманитарлық ғылымдардың зерттеу объектісі болып табылады. Оған философия, педагогика, психология, демография әсіресе әлеуметтану мен әлеуметтік жұмыс сияқты ғылымдардың қызығушылықтарын атап өткен жөн. Зерттеушілердің жас ұрпаққа қызығушылығының негізгі себебі әлеуметтік есткертілген талаптардың өсуімен байланысты, өйткені қоғам олардың жоғары мамандырылғанына, өзін азамат деп санауына, олардың өзіндік және шығармашылық ойлай білуіне, жағдайды дұрыс бағалауына, жауапкерлікті өз мойнына алуға, тағы басқаларына мүдделі.
Қазіргі кезде жастар дүние жүзіндегі саны жағынан маңызды және жылдам өсетін әлеуметтік топ болып саналады. Олар әлемде болып жатқанның барлығына қатысты. Қоғам жастарға жоғары талаптар қойса, онда жастардың өзі қоғаммен қатынаста белсендірек бола түседі.
Курсты оқыту барысындағы мақсаты: “Жастар саясаты” курсының пәні жайлы студенттердің толық мағлұмат алуы.
Курстың міндеттері: аталған пәннің негізгі категорияларымен студенттерді таныстыру; жас ұрпақтың проблемаларын зерттеудегі негізгі методологиялық тәсілдерді меңгеру; жас ұрпақ арасына жүргізілетін әлеуметтік зерттеулердің негізгі принциптері мен әдістерін үйрету.
Пән оқытылып болғаннан кейін студенттер алатын білім мен дағдылар.
Қазіргі уақыттағы жастардың әлеуметтік мәселелерін талдай білу
Курстың категориялық аппаратын білу;
Мәліметтерді талдаудың стратегиясын таңдай білуі ;
Оқу процесі кезінде алған білімдерін тәжірибе жүзінде қолдана білу.
Студент оқу процесінде жоғары тиімділікпен қамтылу үшін мына ережелерді ұстануы қажет:
- Сабаққа кешікпей келу;
- Сабаққа кіргенде ұялы телефондарын өшіріп қою
- Оқытушының талаптарын тиісті мезгілінде орындау
Пән бойынша студенттің білімін балмен бағалау көрсеткіші
Бағаланатын бағдар (позиция) 1-8 аптадағы бағалау мөлшері 9-15 аптадағы бағалау мөлшері Баллдың максималдық (жоғары) мөлшері Электронды журналға балл қоюдың кезеңі
Ағымдық бақылау 7 7 Әрбір бағалауға 100 баллдан Апта сайын (бірінші аптадан басқа)
СӨЖ 2 2 Әрбір СӨЖ –ге 100 баллдан 4,7,11,14 апталарда
Аралық бақылау 1 1 Әр аралық бақылауға 100 баллдан 8 және 15 аптада
Кіру рұқсатының рейтенгісі 1 R1 100 8 апта
Кіру рұқсатының рейтенгісінің R2 100 15 апта
Академиялық кезеңдегі кіру рұқсатының рейтенгісі R= (R1 + R2)/2 100 15 апта
Емтихан Е 100 16-19 апта
Қорытынды баға І = R*0.6+E*0.4 100 Білімді бағалаудың балдық-рейтингтік жүйесі
Әріппен белгіленген баға Бағаның цифрлік эквиваленті Пайыздық мөлшері Дәстүрлі түрде бағалау
A 4.0 95-100 Өте жақсы
A- 3.67 90-94 B+ 3.33 85-89 Жақсы
B 3.0 80-84 B- 2.67 75-79 C+ 2.33 70-74 Қанағаттанарлық
C 2.0 65-69 C- 1.67 60-64 D+ 1.33 55-59 D 1 50-54 F 0 0-49 Қанағаттанарлықсыз
Баға қоюдын критерилері
Бақылау түрі Максимальдық баға Оқытушының журналына балл қойылатын мерзімі
Ағымдық бақылау:
қатысу: 1 сағ.-5 балл
практикалық сабақтың орындалуы
дәріс сабағындағы белсеңділігі
ОСӨЖ тапсырмаларын орындау 100
10
30
20
40 Әр аптада
СӨЖ 1*
Тапсырма 1
Тапсырма 2
Тапсырма 3
Тапсырма 4 100
25
25
25
25 СӨЖ тапсырмаларының тапсыру кестесіне сәйкес
СӨЖ 2
Тапсырма 1
Тапсырма 2
Тапсырма 3 100
35
35
30 СӨЖ тапсырмаларының тапсыру кестесіне сәйкес
СӨЖ 3
Тапсырма 1
Тапсырма 2
Тапсырма 3 100
30
35
35 СӨЖ тапсырмаларының тапсыру кестесіне сәйкес
СӨЖ 4
Тапсырма 1
Тапсырма 2
Тапсырма 3
Тапсырма 4 100
20
20
20
40 СӨЖ тапсырмаларының тапсыру кестесіне сәйкес
Аралық бақылау
1: Тест сұрақтарына жауап берү 100 8апта
Аралық бақылау 2: коллоквиум
Сұрақ 1- баға 1
Сұрақ 2- баға 2
Сұрақ 3- баға 3
Қорытынды баға: (баға1+баға2+баға3)/3 100
30
30
40 15 апта
*СӨЖ мазмұны силлабустағы СӨЖге арналған кестеде көрсетілген
Дәріс сабақтарының тақырыптық-күнтізбелік жоспары
№ Мазмұны Сағат саны Апта
1 Модуль «Мемлекеттік жастар саясатының әлеуметтік аспектілері»
1 1 Дәріс. “Жастар саясаты” түсінігінің мәні 1 1 апта
1 Тәжірибелік сағат. Жастар саясатының негізгі приницптері. 1 1 ОСӨЖ . ҚР-ғы жастар саясатының қалыптасуы. Жаңашыл Ресейдегі жастар саясаты. Батыстағы жастар саясаты. 1 2 2. Дәріс. Жастар: түсініктердің концептуализациясы және зерттеу бағыттары. 1 2 апта
2. Тәжірибелік сағат. Жастарды әлеуметтік қатынастардың субъектісі ретінде дербес топқа жатқызудың критерийлері. 1 ОСӨЖ. Жастарды әлеуметтанулық зерттеудің бағыттары: психоаналитикалық (Р.Бенедикт, Л.Фойер, Л.Шельефф, Э.Эриксон); құрылымды-функционалды (Ш.Айзенштадт); мәдени (Маргарет Мид, Карл Мангейм). 1 3 3. Дәріс. Тұлғаның әлеуметтік-философиялық теориясы 1 3 апта
3.Тәжірибелік сағат. «Адам», «индивид» және «тұлға» түсініктері. Тұлғаның рөлдік өзара әрекеттері. 1 3.Жастардың әлеуметтену үрдісі. Тұлғаның қалыптасу үрдісі. Тұлғаның даму механизмі. 1 4 4. Дәріс. Жасөспірім - әлеуметтік проблема ретінде. 1 4 апта
4. Тәжірибелік сағат. Жасөспірім түсінігі. Жасерекшелік стратификациясы. 1 4. ОСӨЖ. Жасөспірімдік жастың теориялары. Неофрейдизм. Тұлға дамуының негізгі заңы – эпигенетикалық принцип”. Э.Эриксон бойынша тұлға дамуының өмірлік жолы. 1 1 СӨЖ
1. Жастарды әлеуметтік қорғаудың концетуалды негізі.
2. Жастардың өндіріс және қоғамдық даму жүйесіндегі орны.
(СӨЖ тапсырмасының ТКЖ қараңыз) 2 Модуль «Жастар саясатының тарихи және методологиялық мәселелері»
5 5. Дәріс. Ұрпақтардың орынбасушылық диалектикасы.
1 5 апта
5. Тәжірибелік сағат. Ұрпақаралық қатынастардың ғылыми-техникалық даму қарқынына тәуелділігі. 1 5. ОСӨЖ. Ұрпақ әлеуметтік тарихи құбылыс ретінде. Ж.Дромельдің саяси ұрпағы. Тарихтың “ұрпақтық” периодизациясы. К.Мангеймнің “ұрпақ проблемалары”. Ұрпақ жанжалының өзекті теориялары. М.Мид позициясы. 1 6 6. Дәріс. Білім берудің әлеуметтік проблемалары. 1 6 апта
6. Тәжірибелік сағат. Қазақстандағы жастар мен білім беру. Дағдарыс жағдайындағы адам және білім беру. 1 6. ОСӨЖ. Болашақ мамандардың құндылықты бағдарлары. Студенттік жастар әлеуметтік топ ретінде. Студент жастардың өмір сүру ерекшеліктері. Студент жастардың өмірлік қызығушылықтары, өмір стилі мен руханилығы. 1 7 7. Дәріс. Жастар- еңбек және жұмысбастылық саласында. 1 7 апта
7. Тәжірибелік сағат. Экономикалық сана. Экономикалық мінез-құлық. Нарықтық қатынастарға бейімделу жағдайы. Жастардың экономикалық мінез құлығының негізгі стратегиялары. 1 7. ОСӨЖ. Жастар және жұмыссыздық. М.Харвей Бреннердің зерттеулері. Жұмыссыздықтың салдары. Жастардың құндылықты бағдарларындағы деформациялар. 1 2 СӨЖ
1. Білім берудің жаңа формалар саласындағы тенденциялары. Жаңашыл студенттердің типтері.
2.Жұмыссыздықтың деңгейін төмендетуге бағытталған шаралар.
(СӨЖ тапсырмасының ТКЖ қараңыз) 3 Модуль. «Жастардың саяси әлеуметтенуі»
8 8. Дәріс. Жастар және қоғамдық пікір. 1 8 апта
8. Тәжірибелік сағат. Қоғамдық пікір феномені. “Қоғамдық пікір” түсінігі. 1 8. ОСӨЖ. Алынған ақпараттардың сапасы. Жастар проблемаларына қатысты қоғамдық пікірлердің мониторингі.
1 1 Аралық бақылау (коллоквиум) 1 9 9. Дәріс. Жас отбасы әлеуметтік-психологиялық зерттеулердің объектісі ретінде. 1 9 апта
9. Тәжірибелік сағат. Отбасы дамуының жағдайы мен болашағы. Отбасында биліктің бөлінуі. Отбасындағы тұлғаралық жанжалдар. 1 9. ОСӨЖ. Студенттік отбасы мен оның негізгі проблемалары. Отбасының құрылымдық ерекшеліктері. 1 10 10. Дәріс. Жастардың девиантты мінез-құлқы, қылмыс және әлеуметтік практика. 1 10 апта
10. Тәжірибелік сағат. Жастардың девиантты мінез-құлық ерекшеліктері. Жастардың негативті девиантты мінез-құлық формалары. 1 10. ОСӨЖ. ҚР-ғы жасөспірімдер мен балалардың әлеуметтік-құқықтық жағдайы. Кері бейімделген жасөспірімдер, балалармен әлеуметтік жұмыс. Кәмелетке толмағандар арасында қылмыстың өсу себептері. 1 11 11. Дәріс. Мәдениет және ұлтаралық қатынастар. 1 11 апта
11. Тәжірибелік сабақ. Мәдениет формалары: элитарлық, бұқаралық, халықтық. Мәдениет түрлері. Мәдениеттің негізгі элементтерінің сипаты. Мәдениет функциялары. 1 11. ОСӨЖ. “Мәдениет” және “субмәдениет” түсініктері. Мәдени универсалдар. Мәдени ареал. Мәдени мұра. Өркениет дамуының негізгі этаптары. Жастар субмәдениетінің ерекшеліктері. Контрмәдениет. Контрмәдениеттің негізгі белгісі. 1 3 СӨЖ
1. Қоғамдық пікірді зерттеу ерекшеліктері. Б.Грушин бойынша қоғамдық сананың компоненттері.
2.Отбасының тұрақтылығын анықтайтын факторлар. Ажырасу және оның салдары.
3. Деликвентті мінез-құлық. Әлеуметтік норма түсінігі. Әлеуметтік санкциялар.
4. Жастар мәдениетінің факторлық ерекшеліктері. Жаңашыл Ресей мен ҚР-ғы жастар субмәдениеті.
(СӨЖ тапсырмасының ТКЖ қараңыз) 4 Модуль «Жастар және жаһандану»
12 12. Дәріс. Жастар және дін. 1 12 апта
12. Тәжірибелік сабақ. Жастардағы діншілдіктің мәні. Діншілдік. Секулярлық. 1 12. ОСӨЖ. Қазақстандағы діни ахуал. Діни ұйымдар мен олардың қоғамдағы рөлі. Жас ұрпақты әлеуметтік зерттеудің міндеттері. 1 13. Дәріс. Жастарда азаматтылықтың қалыптасу проблемасы. 1 13 апта
13. Тәжірибелік сабақ. Азаматтық қоғам түсінігі. Азаматтық. Азаматтық сана. Азаматтық мінез-құлық. Адам, қоғам және мемлекеттің өзара әрекеттестігі. Қазіргі жас ұрпақта азаматтылықтың қалыптасу факторлары. Патриоттық сезімнің қалыптасуы. 1 13. ОСӨЖ. Мемлекеттің жастарға қатынасы. Демократия және жастар. Жастар және саясат. Жастардың саяси үрдістерге қатысуы. 1 14 14. Дәріс. Жастардың проблемаларын зерттеудегі методологиялық және методикалық ұйымдастырылуы. 2 14-15 апта
14. Тәжірибелік сабақ. Теоретикалық-қолданбалы зерттеудің бағдарламасы. 2 14. ОСӨЖ. Зерттеудің сапалық әдісі: фокус-топтар, дельфийстік топтар, жанжал топтары, мінез-құлықтарды модельдеу әдісі. Социометриялық әдіс - әлеуметтік зерттеудің ең жиі қолданылатын және тиімді әдістерінің бірі ретінде. Сандық және сапалық әдістердің үйлесуі.
1 4 СӨЖ
1. М.Вебер дін жайлы. Беллак жүйесі. Э.Дюркгеймнің дін концепциясы.
2. Адам құқығы мен міндеттері. Жастардың құқытық әлеуметтенуі.
3. Жас ұрпақтықтың проблемаларын шешу барысындағы әлеуметтік зерттеудің нәтижелерін енгізу мен қолдану тәсілдері.
Ұсыныстар, болжауларды енгізу деңгейлері.
(СӨЖ тапсырмасының ТКЖ қараңыз) 2 Аралық бақылау (Коллоквиум)2 Емтихан 1 Барлығы: дәріс:15
Тәжірибелік сабақ: 15
СӨЖ (сонымен бірге ОСӨЖ) 60 Тәжірибелік сабақтарға арналған тапсырмалар
1. “Жастар саясаты” түсінігінің мәні
Мақсаты. Студент тәжірибелік сабақ барысында жастар саясатының әр мемлекеттегі қажеттілігі мен маңызы, негізгі принциптері мен қалыптасу үрдістерін игереді.
1. Жастар саясатының негізгі приницптері.
2. ҚР-ғы жастар саясатының қалыптасуы. Жаңашыл Ресейдегі жастар саясаты. Батыстағы жастар саясаты.
2. Жастар: түсініктердің концептуализациясы және зерттеу бағыттары.
Мақсаты. Студент тәжірибелік сабақ барысында жастарды зерттеудегі негізгі ғылыми бағыттарды және жастарды дерьес топқа жатқызудың негізгі критерияларымен таныс болады.
1. Жастарды әлеуметтік қатынастардың субъектісі ретінде дербес топқа жатқызудың критерийлері.
2. Жастарды әлеуметтанулық зерттеудің бағыттары: психоаналитикалық (Р.Бенедикт, Л.Фойер, Л.Шельефф, Э.Эриксон); құрылымды-функционалды (Ш.Айзенштадт); мәдени (Маргарет Мид, Карл Мангейм).
3. Тұлғаның әлеуметтік-философиялық теориясы
Мақсаты. Студент тәжірибелік сабақ барысында адамның тұлға болып қалыптасуының негізгі кезеңдерімен, негізгі түсініктер социализация, ресоциализация, мәртебе, рөлдік жиынтық сияқты ұғымдарды игереді.
1. «Адам», «индивид» және «тұлға» түсініктері. Тұлғаның рөлдік өзара әрекеттері.
2. Жастардың әлеуметтену үрдісі. Тұлғаның қалыптасу үрдісі. Тұлғаның даму механизмі.

4. Жасөспірім - әлеуметтік проблема ретінде.
Мақсаты. Студент тәжірибелік сабақ барысында жасөспірімдік кезеңнің топтастырылуын және негізгі теорияларды игереді.
Жасөспірім түсінігі. Жасерекшелік стратификациясы.
Жасөспірімдік жастың теориялары. Неофрейдизм. Тұлға дамуының негізгі заңы – эпигенетикалық принцип”. Э.Эриксон бойынша тұлға дамуының өмірлік жолы.
5. Ұрпақтардың орынбасушылық диалектикасы.
Мақсаты. Студент тәжірибелік сабақ барысында ұрпақтың орынбасушылық теориясын, олардың заманның ағымына сәйкес 8 кезеңді қамтитынымен таныс болады.
1. Ұрпақаралық қатынастардың ғылыми-техникалық даму қарқынына тәуелділігі.
2. Ұрпақ әлеуметтік тарихи құбылыс ретінде. Ж.Дромельдің саяси ұрпағы. Тарихтың “ұрпақтық” периодизациясы. К.Мангеймнің “ұрпақ проблемалары”. Ұрпақ жанжалының өзекті теориялары. М.Мид позициясы.
6. Білім берудің әлеуметтік проблемалары.
Мақсаты. Студент тәжірибелік сабақ барысында жастарға қазіргі кездегі жоғары білім алудың маңыздылығы мен орта білім берудегі үш тұғырлы тіл бағдарламасының басты бағыттарымен таныс болады.
1. Қазақстандағы жастар мен білім беру. Дағдарыс жағдайындағы адам және білім беру.
2. Болашақ мамандардың құндылықты бағдарлары. Студенттік жастар әлеуметтік топ ретінде. Студент жастардың өмір сүру ерекшеліктері. Студент жастардың өмірлік қызығушылықтары, өмір стилі мен руханилығы.
7. Жастар- еңбек және жұмысбастылық саласында.
Мақсаты. Студент тәжірибелік сабақ барысында қоғамдағы экономикалық өзгерістер, өзін-өзі жұмыспен қамту, үкіметтік емес ұйымдардың қазіргі таңдағы қызметі, экономикалық сананың сипатымен таныс болады.
1. Экономикалық сана. Экономикалық мінез-құлық. Нарықтық қатынастарға бейімделу жағдайы. Жастардың экономикалық мінез құлығының негізгі стратегиялары.
2. Жастар және жұмыссыздық. М.Харвей Бреннердің зерттеулері. Жұмыссыздықтың салдары. Жастардың құндылықты бағдарларындағы деформациялар.
8. Жастар және қоғамдық пікір.
Мақсаты. Студент тәжірибелік сабақ барысында қоғамдық пікірдің таралу көздері, БАҚ, баспасөз, радио, бұқаралық сана, жарнама, ақпараттық соғыс сияқты ұғымдарды игереді.
1. Қоғамдық пікір феномені. “Қоғамдық пікір” түсінігі.
2. Алынған ақпараттардың сапасы. Жастар проблемаларына қатысты қоғамдық пікірлердің мониторингі.
9. Жас отбасы әлеуметтік-психологиялық зерттеулердің объектісі ретінде.
Мақсаты. Студент тәжірибелік сабақ барысында отбасының ыдырауының негізгі себептері, осыған қатысты мемлекет тарапынан жүзеге асырылып жатқан мемлекеттік бағдарламалардың маңызымен таныс болады.
1. Отбасы дамуының жағдайы мен болашағы. Отбасында биліктің бөлінуі. Отбасындағы тұлғаралық жанжалдар.
2. Студенттік отбасы мен оның негізгі проблемалары. Отбасының құрылымдық ерекшеліктері.
10. Жастардың девиантты мінез-құлқы, қылмыс және әлеуметтік практика.
Мақсаты. Студент тәжірибелік сабақ барысында девиантты мінез-құлықтың пайда болу себептері, оның формалары
1. Жастардың девиантты мінез-құлық ерекшеліктері. Жастардың негативті девиантты мінез-құлық формалары.
2. ҚР-ғы жасөспірімдер мен балалардың әлеуметтік-құқықтық жағдайы. Кері бейімделген жасөспірімдер, балалармен әлеуметтік жұмыс. Кәмелетке толмағандар арасында қылмыстың өсу себептері.
11. Мәдениет және ұлтаралық қатынастар.
Мақсаты. Студентте тәжірибелік сабақ барысында мәдениеттің элементтері, түсініктері мен белгілері, жастардың қазіргі кездегі құндылықты бағдары туралы түсінік қалыптасады.
1. Мәдениет формалары: элитарлық, бұқаралық, халықтық. Мәдениет түрлері. Мәдениеттің негізгі элементтерінің сипаты. Мәдениет функциялары.
2. “Мәдениет” және “субмәдениет” түсініктері. Мәдени универсалдар. Мәдени ареал. Мәдени мұра. Өркениет дамуының негізгі этаптары. Жастар субмәдениетінің ерекшеліктері. Контрмәдениет. Контрмәдениеттің негізгі белгісі.
12. Жастар және дін.
Мақсаты. Студентте тәжірибелік сабақ барысында Қазақстандағы діни ахуал, жастардағы діншілдіктің мәні, конфессия, діни бірлестіктер, дәстүрлі және дәстүрлі емес діни бірлестіктер туралы түсінік қалыптасады.
1. Жастардағы діншілдіктің мәні. Діншілдік. Секулярлық.
2. Қазақстандағы діни ахуал. Діни ұйымдар мен олардың қоғамдағы рөлі. Жас ұрпақты әлеуметтік зерттеудің міндеттері.
13. Жастарда азаматтылықтың қалыптасу проблемасы.
Мақсаты. Студентте тәжірибелік сабақ барысында патриотизм, идеология, демократия, жастардың саяси белсенділігі, азаматтық қоғамның алғышарттары туралы түсінік қалыптасады.
1. Азаматтық қоғам түсінігі. Азаматтық. Азаматтық сана. Азаматтық мінез-құлық. Адам, қоғам және мемлекеттің өзара әрекеттестігі. Қазіргі жас ұрпақта азаматтылықтың қалыптасу факторлары. Патриоттық сезімнің қалыптасуы.
2. Мемлекеттің жастарға қатынасы. Демократия және жастар. Жастар және саясат. Жастардың саяси үрдістерге қатысуы.
14. Жастардың проблемаларын зерттеудегі методологиялық және методикалық ұйымдастырылуы.
Мақсаты. Тәжірибелік сабақ барысында студент қоғамдағы өзекті әлеуметтік-саяси мәселені әлеуметтанулық тұрғыдан талдап үйренеді
1. Теоретикалық-қолданбалы зерттеудің бағдарламасы.
2. Зерттеудің сапалық әдісі: фокус-топтар, дельфийстік топтар, жанжал топтары, мінез-құлықтарды модельдеу әдісі. Социометриялық әдіс - әлеуметтік зерттеудің ең жиі қолданылатын және тиімді әдістерінің бірі ретінде. Сандық және сапалық әдістердің үйлесуі.
15. 2050 жылға дейінгі Қазақстанның даму стратегиясы
Мемлекеттің жаңа саяси бағыты. Жаңа бағыттың экономикалық саясаты. Әлеуметтік саясаттың жаңа қағидалары. Мемлекеттілікті әрі қарай бекіту және қазақстандық демократияның дамуы. ҚР сыртқы саясаты мен аймақтық және жаһандық қауіпсіздікті нығайту. Экономикалық және сауда дипломатиясының дамуы. Күшті және сәтті мемлекет. Демократияландыру мен либералдандырудың тұрақты процесі. «Мәңгілік ел» - ұлттық идеясы.
ҚР мемлекеттік жастар саясаты, оны жүзеге асырудың ерекшкліктері. Студенттік жастар саясаттың нысаны ретінде. Жастардың саяси қатысуы. Жастар ұйымдары. Қазіргі жастардың саяси мәдениеті. Жаңа қазақстандық патриотизм. Азаматтық қалыптасу мен жастарды патриоттық тәрбиелеу.
СӨЖ-ге арналған қосымша тапсырмалар
1. Саяси тұрақтылық дегеніміз не? Оның түрлері.
2. Саяси тұрақсыздықты қалай анықтауға болады? Біздің қоғамымызда оның белгілері кездеседі ме?
3. Мемлекеттің басты белгілеріне нені жатқызасыз? Олардың әрқайсысының маңыздылығын атап көрсетіңіз.
4. Азаматтық қоғамның негізгі белгілері.
5. Азаматтық қоғам неліктен мемлекеттік биліктен тәуелсіз болуы шарт?
6. Азаматтық қоғам мен құқықтық мемлекет арасындағы өзара қарым-қатынас ерекшелігі.
7. Сіз өзіңізге қатысты барлық құқықтарыңызды білесіз бе?
8. Саяси дау-жанжал, шиеленіс, дағдарыс ұғымдарына анықтама беріңіз.
9. Мәмілелік дегеніміз не? Неге оны қазақ ұлтының менталитетімен байланыстырамыз?
10. Сіздің ойыңызша қазіргі кезде саяси көсем болу үшін қандай қасиеттерді меңгеру қажет?
11. Адам, жеке адам, тұлға ұғымдарына анықтама беріңіз.
12. Әлеуметтік теңсіздік немесе әлеуметтік жіктелу туралы не білесіз.
13. Қазіргі қазақстандық қоғамдағы жаңа топтар туралы не айта аласыз?
14. Саясатқа қатысу қандай деңгейде жүргізілуі қажет деп ойлайсыз?
15. Саяси мәдениет пен жәй мәдениеттің арасындағы ұқсастық пен айырмашылықты атаңыз.
16. Саяси мәдениеттің негізгі элементтеріне не жатады?
17. Саяси әлеуметтену дегеніміз не? Ол адам бойында қалай жүреді?
18. Қазақстандық қоғамдағы саяси мәдениет пен әлеуметтенудің ерекшелігін көрсетіңіз.
19. Әлемдік саясат, халықаралық қатынастар, геосаясат ұғымдарының айырмашылықтары мен ұқсастықтарына тоқталыңыз.
20. Қазақстан қай елдермен қарым-қатынас жасайды және қандай халықаралық ұйымдарға мүше?
21. Саяси модернизация дегеніміз не?
22. Ұлттық мүдде мен жаһандану үрдісінің арасында қандай байланыс жатыр?
Пікірталасқа арналған тақырыптар мен сұрақтар
Бұл жұмыс түрі топпен бірге жұмыс жасай білу, ұжымдық жұмыстың ерекшелігін түсіндіреді. Топпен бірге жұмыс жасағанда келесі шарттарды есте ұстау қажет:
Алға қандай мақсат пен міндеттер қоясыздар? Сіздерден нені талап етеді?
Топ мүшелері қандай рөлдерді ойнауға тура келеді? Рөлдерді қатысушылардың қабілетіне, танымына, көзқарасына байланысты бөлу қажет. Топпен үнемі бірге жұмыс жасасаңыз, рөлдерді ауыстырып отыруға болады.
Сіздер біртұтас командасыз. Сондықтан топтың жеңуі әрқайсыңызға тікелей байланысты. Егер араларыңызда келіспеушілік болып жатса, оны жасырмай жеке бір «ерекше пікір» ретінде көрсетуге болады.
Топтағы қарым-қатынас еркін түрде болуы қажет, бұл сізді ертең еңбек ұжымында өзіңізді қалай ұстауыңызға үйретеді.
Келесі тақырыптарды оқытушымен бірге таңдап, семинар сабақтарында өткізуге болады.
1.АДАМ ҚҰҚЫҒЫ
Әлеуметтік-экономикалық құқықтар мен бостандықтарды қорғау мәселелері
Қазақстандағы жұмыспен қамту қаншалықты өткір мәселеге айналған?
Еңбекке құқық - экономиканың дамуындағы жетістік пе, әлде кедергі ме?
Мемлекет барлық азаматтарын жұмыспен қамти ала ма?
Жұмыссыз қалған адамдар қандай шара қолдану керек?
Мемлекеттік органдар қандай шара қолдану керек?
Жеке құқықтар мен бостандықтар
Біздің қоғамымызда қандай жеке құқықтар мен бостандықтар сақталған?
Оны сақтауда қиындықтар кездеседі ме?
Мемлекет тұлға құқығын бұза ма?
Әрбір азамат өз жеке құқықтарын қорғау үшін не істеуі керек?
Жеке құқықтар мен бостандықтарды қорғайтын мемлекеттік немесе қоғамдық ұйымдар бар ма? Олардың іс-әрекеті қаншалықты тиімді?
Тұлғаны қорғай алатын дамыған азаматтық қоғам мен құқықтық мемлекет институттары қалыптасып болды деп айтуға болады ма?

2. Білім беру мәселелері
Қазақстандағы білім жүйесі қандай бағытта дамуда? Мемлекет қандай шаралар қолдануда?
Білім мекемелерінің алдында қандай негізгі мәселелер тұр?
Өкіметтік емес ұйымдар не істей алады?
Бұл мәселені шешуде мектеп пен биліктің жергілікті органдары арасында ынтымақтастық бар деп айтуға болады ма?
Мектептегі мәселелерді қоғамдастық пен билік органдары қалай айтады?
Тоталитарлық қоғамдағы адам құқығы
Тоталитарлық режим адам құқығын қорғауға қалай қарайды?
Бостандық пен теңдік ұғымдары бұл қоғамда қалай сәйкес келеді?
Көркем және тарихи әдебиеттерден мысалдар келтіріңіздер, оларға анализ жасаңыздар.
Тұлғаның толық қанды өмір сүруі үшін не маңызды: мемлекеттің рұқсаты ма, әлде өзін еркін сезіну ме? Тоталитаризм жағдайында адам еркін бола алады ма?
Адамның құқығы мен бостандығын қорғаудағы өкіметтік емес ұйымдардың орны
Біздің мемлекетімізде құқық қорғау ұйымдардың болуына қажеттілік бар ма?
Қандай құқық қорғау ұйымдардың жұмысы туралы білесіз? Олардың іс-әрекетінің негізгі бағыты неде?
Өкіметтік емес ұйымдардың осы саладағы жұмыстарының тиімділігі қаншалықты? Сізде азаматтардың құқығы мен бостандығын қорғаған ұйым жайында мәліметтер бар ма?
Мұндай ұйымдардың бірігіп жұмыс жасауына болады ма?
Жаңа құқық қорғау ұйымдарының құрылуы қажет пе?
3. ЖАСТАР МӘСЕЛЕЛЕРІ
СПИД пен наркомания мәселелерін шешудегі жастар қоғалыстарының ролі
Нашақорлық пен СПИД: қаншалықты қауіпті.
Мемлекет қандай шаралар қолдануда?
Жастар ұйымдары не жасай алады?
Жағымды өзгерістер болып жатыр ма?
Мемлекет және жастар: шалғайлық немесе достастық?
Республика жастарының негізгі мәселелері қандай?
Жастарға мемлекет тарапынан көмек қажет пе?
Жастарға қатысты мемлекеттің саясаты бар ма?
Бұл саясатты қандай мемлекеттік органдар жүргізеді?
Бұл саясат қаншалықты тиімді?
Жастар билікпен бірге жұмыс жасауға дайын ба?
Бұл достастыққа кедергілер болуы мүмкін бе?
Жастар мәдениеті: руханисыздық немесе өзін өзі көрсету еркіндігі
Жастарға мәдениеттің қандай түрлері ұнайды?
Жастар мәдениеті деген ерекше мәдениет түрі бола алады ма?
Жастар мәдениетінің негізгі ерекшеліктері.
Жастар мәдениетін рухани жағынан жұрдай деп айтуға болады ма?
Кейбіреулер жастар мәдениетін бұқаралық мәдениеттің ең жағымсыз түрі деп қарайды. Сіз онымен келісесіз бе?
Жастар мәдениетінің деңгейін қалай көтеруге болады?
4. ДЕМОКРАТИЯ: МӘСЕЛЕЛЕРІ МЕН КЕЛІСПЕУШІЛІКТЕР
Қазақстандағы демократиялық құрылысқа өту кезеңдері.
ТМД – дағы ұлтаралық келіспеушілік мәселелері.
Жаңа діндер мен секталардың таралуы.
Қалыптасқан саяси мәдениеттің Қазақстандағы демократияға әсері.
Саяси келіспеушілік: қалай шешуге болады және қоғамдағы келісімді қалай сақтауға болады?
Сайлау: саяси текетірес пе, әлде өркениетті үдеріс пе?
Сайлауалды үгіт-насихат: барлық әдістер адал ма?
Үкімет және оппозиция: диалог мүмкін бе?
9.Саясат мораль айырмашылықтары, ерекшеліктері.
10. Саясат және адамгершілік бір қатарға қоюға бола ма?
Жастар саясаты пәнінен реферат тақырыптары
1. Мемлекеттік билік саяси биліктің жоғарғы формасы ретінде
2. Саяси биліктің легитимдік типтері
3. Ұлт саясаты мемлекеттік саясаттың маңызды құрамдас бөлімі ретінде
4. Қазақстан халықтары Ассамблеясы жүйелі қоғамдық саяси институт ретінде
5. Қазақстан көпконфессионалды қоғам ретінде
6. Қазақстандық конфессия аралық келісім тәжірибесі
7. Қазіргі саяси жүйелер
8. Мемлекеттің мәні және оның шығуы
9. Мемлекеттің белгілері, оның қызметтері мен мақсаттары
10. Азаматтық қоғам идеяларының пайда болуы мен дамуы
11. Әлеуметтік мемлекеттің қызметтері
12. Мүдделі топтар: ұғымы, қызметтері, типологиясы
13. Қысым жасаушы топтар. Лоббизм саяси феномен ретінде
14. Қазақстандық демократия моделінің ерекшеліктері
15. Партияларды типтеудің өлшемдері (критерийлері)
16. Бірпартиялық, екіпартиялық, көппартиялық
17. Қоғамдық ұйымдар мен қозғалыстар. Қазақстан қоғамының саяси өміріндегі қоғамдық қозғалыстардың орны мен рөлі
18. Саяси партиялар мен қоғамдық қозғалыстар арасындағы өзара қарым-қатынас мәселелері
19. Тоталитаризм, оның негізгі типтері мен түрлері
20. Тоталитарлық режимнің саяси практикасы
21. Авторитаризм саяси режим формасы ретінде
22. Демократияның жалпылық принциптері мен институттары
23. Саяси мәдениет тұжырымдамалары
Студенттердің өзіндік жұмысына әдістемелік ұсыныстар
Қазіргі заманғы ақпараттық-технологиялық жеделдеуде жоғарғы оқу орындарында оқыту әдістемесін тиімді жетілдіріп, оны дамытып отыру қажет. Осы мақсатта студенттердің өздік жұмысын ұйымдастыра білуі, оларды өзіндік бақылауға бейімдеу өте маңызды орын алады.
Пән бойынша ұсынылған тақырыптарды оқып үйренуде жеке шығармашылық ізденістің алатын орны зор.
Студенттердің өзіндік жұмысы силлабустағы бөлімдермен тығыз байланыста ұйымдастырылады.
СӨЖ-дің негізгі мақсаты:
1. Студенттерді өзіндік бақылауға бейімдеу.
2. Оқу материалдарын игеруде студенттердің ізденіс пен шығармашылық белсенділігін дамыту.
Жастар саясаты пәні студенттерге жастар мен мемлекет арасындағы қатынасты, азаматтық қоғам, құқықтық мемлекет, саясат, саяси жүйе түрлері, саяси мәдениет, қазіргі қоғамның саяси институттары мен қоғамдық даму мәселелерін аудиториядағы дәріс сабақтарымен қатар жеке ізденіс жұмыстары арқылы терең оқып үйренуге көмектеседі. Студенттер кең көлемде білім ғана емес, сонымен бірге ғылыми талдау әдістерін үйреніп, қоғам мен мемлекеттің болашақтағы саяси дамуын болжай алатын, қазіргі саяси құбылыстарға саяси талдау, зерттеу жасай алуы керек. СӨЖ оқу орнының кітапхана қоры мен компьютерлік класын оқу материалын игеру барысында қолдануды қажет етеді. Студенттердің әр сабаққа міндетті түрде дайындалу, сонымен қатар берілген материалды оқып игеру, тапсырмаларды уақытында орындау қажет. Мұндай жүйелі дайындық экспресс-сұраулар, тест алу және тағы басқа әдістер арқылы оқытушының ескертуінсіз сіздерді тексеріп отыруын көздейді. Түгел тапсырмалар уақытында тапсырылуы тиіс. Кешігіп тапсырылған жұмыстар төмен бағаланады СӨЖ оқытудың әр түрлі формалары арқылы жүзеге асады: жазбаша жұмыстары (реферат, баяндама, бақылау, эссе, коллоквиум, конспект), сұрақтарға жауап беру, таблица, сызбалармен жұмыс жасау.
СӨЖ тапсырмасының тақырыптық-күнтізбелік жоспары
№ СӨЖ Тапсырманың мазмұны Сағат саны Тапсыру мерзімі Бақылау формасы
1 1. 1. Жастарды әлеуметтік қорғаудың концетуалды негізі. 4 апта сипаттау
2. Жастардың өндіріс және қоғамдық даму жүйесіндегі орны. талдау
2 1. Білім берудің жаңа формалар саласындағы тенденциялары. Жаңашыл студенттердің типтері.
7 апта эссе жазу
2.Жұмыссыздықтың деңгейін төмендетуге бағытталған шаралар. аналитикалық кесте құру
3 1. Қоғамдық пікірді зерттеу ерекшеліктері. Б.Грушин бойынша қоғамдық сананың компоненттері. 11 апта эссе жазу
2.Отбасының тұрақтылығын анықтайтын факторлар. Ажырасу және оның салдары. талдау жасау
3. Деликвентті мінез-құлық. Әлеуметтік норма түсінігі. Әлеуметтік санкциялар. сипаттау
4. Жастар мәдениетінің факторлық ерекшеліктері. Жаңашыл Ресей мен ҚР-ғы жастар субмәдениеті. талдау жасау
4 1. Адам құқығы мен міндеттері. Жастардың құқытық әлеуметтенуі. 14 апта презентация дайындау
2. М.Вебер дін жайлы. Беллак жүйесі. Э.Дюркгеймнің дін концепциясы. баяндама
3. Жас ұрпақтықтың проблемаларын шешу барысындағы әлеуметтік зерттеудің нәтижелерін енгізу мен қолдану тәсілдері.
Ұсыныстар, болжауларды енгізу деңгейлері. талдау жасау
СӨЖ сағатының барлық саны 45 Дәрістер кешені.
6 тақырып. Білім берудің әлеуметтік проблемалары.
Дәріс мақсаты: 2 сағат дәріс сабағына қатысқан әрбір студентте, жалпы орта, кәсіби және жоғары оқу орындарындағы білім беру жүйесі мен жастарға жоғары білім алудың маңыздылығы жөнінде түсінік қалыптасады.
Жоспар:
1. Қазақстандағы жастар мен білім беру. Дағдарыс жағдайындағы адам және білім беру.
2. Болашақ мамандардың құндылықты бағдарлары. Студенттік жастар әлеуметтік топ ретінде. Студент жастардың өмір сүру ерекшеліктері. Студент жастардың өмірлік қызығушылықтары, өмір стилі мен руханилығы.
Кілт сөздер: білім жүйесінің құрылымы, үш тұғырлы тіл, Балондық процесс, оқу үрдісі.
Білім әлеуметтануының обьектісі мен пәні. Оқу социомәдени әрекет ретінде.
Қазіргі өркениетте білім әлеуметтік институттардың арасында алдыңғы қатардағы орындардың бірінде тұр. Қоғамдағы технологияның, экономиканың, саяси прогресстің қарқыны, мәдениеттің жағдайы,адамның аман-есендігі білімнің сапасына шешуші тұрғыда тәуелді болып келеді. Білім әлеуметтануы – келеңсіз тенденцияларды жоюға көмек көрсететін және қазіргі адамның мәдениетіне ықпал ететін жаңа күштерді іздестіретін ғылымдардың бірі. Білім әлеуметтануы нені зерттейді? Оны қызықтыратын саланы қысқаша түйіндеп айтар болсақ, онда оның білімді әлеуметтік-мәдени институт ретінде, оның генезисін, өмір сүруін, құрылымын, ұйымдастыру тәсілдерін, білім беру саласының әлеуметтік құрылымы динамикасын, осы саланың басқа қоғамдық институттармен және адам өмірінің өзге де салаларымен өзара әрекеттерін зерттейді.
Білім әлеуметтануының обьектісі қызметін білім жүйесі және ол туралы ақпарат атқарады. Ал осы саланың пәні жөніндегі анықтама белгілі бір пікір тартыстарын туғызады.
Оқу адам өмірінің үлкен кезеңін қамтиды, оның жемісті шығармашылық жылдарын алып қояды. Орта деңгейлі кәсіби мамандыққа талпынған жас адам он үш жыл оқуы тиіс, ал жоғары білікті мамандық алу үшін оның оқуының мерзімі жиырма жылға жетеді. Оқу - адамның білім саласындағы негізгі әректінің түрі. Оқушының бүгінгісімен ертеңі, білім саласындағы әрекеттердің барлық факторлары, түптеп келгенде, оқу қызметінің мазмұны мен анықталады. Әдебиеттерді оқу процесін белгілеу үшін мынандай терминдер қолданылады: оқу, білім беру, ғылым, білім және т.б. Бәріне ортақ ұғым ретінде «оқу»түсінігі алынған. Оқу термині басқа да мазмұнда да айтылып, тек білімді меңгеруді білдіріп қана қоймай, белгілі бір білім жүйесін(ғылыми, теория, тұжырымдама) игеруді білдіреді. Ресей ғылымында оқуды «білімді меңгеру ретіндегі» түсінудің теориялық негізін кӛрнекті психолог С.Л.Рубинштейн қалыптастырған еді. Ол оқу мен ғылыми танымды әртүрлі деп есептеді.Оқу, түптеп келгенде, ерекше жағдайда оқушыларға білім беру мен олардың танымын басқарудағы танымның түрлерінің бірі. Соған сәйкес оқудың негізгі компоненттеріне: талдау, синтез, абстракциялау, «бүкіл таным үрдісінің жалпы бөлгіш» ретіндегі қорытындылау қызметін атқарады. Әлеуметтік өмірде оқу 1) адамның мадениетті меңгеруіне, қоғамдық практикаға, еңбек қызметіне кіруіне қажетті дайындық кезеңі; 2) оқудың фунциялары субьектіде қызметтің мәдени механизмдерін жасауға, яғни қайсыбір социумның мәдени жетістіктеріне негізделген қызмет болып табылады; 3) оқу тәжірибені меңгеруді ұйымдастырады;
Орта оқу орнының қалыптасуы мен білім жүйесінің құрылымы.
Мектеп - қазіргі білімнің негізгі, базалық институты. Оның өзіне тән функциясы – оқыту. Мектепті ұйымдастыру оқытушылар мен оқушылардың арасында белгілі бір өзара қарым-қатынасты бекіткен және солардан туындайтын басқа адамдармен өзара қарым-қатынастарды бекіткен. Әрбір мектепте оқытудың стандарты бар, оның міндеті оқушыларға белгілі бір деңгейде нақты міндеттерді атқаруға дайындау. Оқытудың басқа формаларынан мектепті әмбебаптық, көп тәртіптілік дайындық ерекшелейді.
Білім жүйесінің құрылымы тұрақты элементтердің жиынтығын көрсетіп, олардың өзара әрекеті бүкіл қоғамдағы білім берудің институттық өмір сүруін қамтамасыз етеді. Бұл жүйенің құрылымы білімнің әлеуметтік зерттеу обьектісі ретінде қарастыруға толық мүмкіндік береді.
Білім беруде келесі функциональді жүйешелерді бӛліп кӛрсетуге болады:
- әр деңгейдегі басқару және үйлестіру;
- қаржы және материалдық-техникалық қамтамасыз ету жүйесі;
- қызметтің ғылыми негіздерін жасауға, соның ішінде білім негіздерін дайындауға жауапты жүйе;
- мамандар дайындау және олардың біліиін көтеру жүйесі;
- оқу-тәрбие қызметінің жүйесі;
- әлеуметтік-тұрмыстық қамтамасыз ету,рекреация жүйесі;
- әлеуметтік-мәдени даму жүйесі;
-білім жүйесін дамытуға қатысатын қоғамдық бірлестіктер.
Білім мекемелері білім жүйесіндегі салыстырмалы түрдегі өз алдына жеке құрылымды кӛрсетеді. Алайда олар өз кезегінде бірнеше негіздер бойынша құрылымданады:
- білім беру деңгейі бойынша;
- стандарттаудың және біліми табыстарды құжаттандырудың сипаты бойынша;
-меншіктік формасы мен мекемелердің жататын ведомствалары бойынша;
-мекемелердің азаматтық ұйымдастырылуы сипаты бойынша;
-білімдік дайындықтағы жетекші пәндердің бағыты бойынша;
- білім беру үрдісін ұйымдастыру формасы бойынша;
- білім дамуының типі бойынша;
-«нормальды» және балама;
Білім берудің негізгі функциональдық салаларына жататындар:
- өз бетінше білімін көтеру және білім беру;
- көпшілікке, топқа және жеке адамға арналған білім беру;
- интеллектуалдық, гуманитарлық, политехникалық, жаратылыстану ғылымдары, физикалық;
- іргелі-ғылыми және қолданбалы білім.
Білім беру жүйесінде индивидтердің және топтардың жіктелуіне сол қоғамда орныққан кешенді әлеуметтік өзгерістер себепші болды. Мұндай жіктелудің негізделуін щетелдік әлеуметтанушылар көбінесе жекелеген топтардан: орта мектепті бітірумілерден, студенттерден, мұғалімдерден іздестіруде. Шындығында жіктелу аса күрделі сипатта жүреді және оның негізделуі сол қоғамдағы қалыптасқан әлеуметтік теңсіздік жүйесімен ғана емес, сонымен қатар білім жүйесінің ӛзіндік құрылымының ерекшеліктерімен де байланысты болады.
Әдебиеттер:
1. Биекенов, К.У. Әлеуметтану [Мәтін]: Оқу құралы / К.У. Биекенов, С.К. Биекенова, Г.А. Кенжакимова.- Алматы: Раритет, 2012.- 2
2. Биекенов, К.У. Әлеуметтану: Негізгі түсініктер мен баламалар [Мәтін]: Оқулық / К.У. Биекенов.- Алматы: Эверо, 2011
7 тақырып. Жастар- еңбек және жұмысбастылық саласында.
Дәріс мақсаты: 2 сағат дәріс сабағы арқылы студенттерде экономикалық әлеуметтанудың міндеттері мен функциялары, жалпы Қазақстандағы кедейлік мәселесі туралы түсінік қалыптасады.
Жоспар:
1. Экономикалық сана. Экономикалық мінез-құлық. Нарықтық қатынастарға бейімделу жағдайы. Жастардың экономикалық мінез құлығының негізгі стратегиялары.
2. Жастар және жұмыссыздық. М.Харвей Бреннердің зерттеулері. Жұмыссыздықтың салдары. Жастардың құндылықты бағдарларындағы деформациялар.
Кілттік сөздер: экономикалық адам, экономикалық сана, А.Херцбергтің мотивациялық-гигиеналық теориясы, Абрахам Маслоу, еңбек нарығы, жұмыссыздық, өзін-өзі еңбекпен қамтамасыз ету.
Экономика әлеуметтануы пәні интеграцияланған әлеуметтік тұтастықтың нақты нысаны ретінде жекеліктердің, олардың топтарының экономикалық мінез-құлқы болып табылады. Экономикалық мінез-құлық экономикалық және әлеуметтік мүдделер, мөлшерлер, құндылықтар, әдет-ғұрыптар, дәстүрлер, шығармашылық әлеуеті жүзеге асырылатын әрекеттер жүйесі ретінде көрінеді. Экономикалық жүріс-тұрыста адамның мінез-құлқының кіріктірілген, тұтасталған әртүрлі тұрпаттары бой көрсетеді. Олар: саяси, құқықтық, мәдени, психологиялық, діни құбылыстар. Сонымен «экономика әлеуметтануы еңбек үлестіру қатынастары материалдық игілік, өмір жағдайлары т.т., яғни әлеуметтік-экономикалық даму мәселелері саласында болатын әлеуметтік үдерістер мен құбылыстарды талдаумен байланысты әлеуметтік заңдылықтарды реттейді».
Өндірістің материалды дамуының тарихи себептелінген объективті үдерісінің барысында өндірістік қызметтің тиімділігін арттыру үшін мүмкіндіктерін ынталандыру нәтижесінде адам «физикалық», «биологиялық», «әлеуметтік-психологиялық», «экономикалық», «социологиялық» кезеңдерден өтеді.
«Физиологиялық» адам кезеңін еңбектің ғылыми ұйымдастырылуынан бастайды. Материалды игіліктерді өндіруді ғылыми негізіне қойған – американдық инженер Ф.Тейлор. Ол еңбектің ғылыми ұйымдастыру тұжырымдамасын жасап шықты. Жұмыс орнындағы еңбекті ұйымдастыруы, яғни әрекет етудің еркіндігін шектеу, артық қимылдарды ұтымды реттеу, құрал-сайманды жұмыс орнында ыңғайлы орналастыру өндірісінің жоғарғы тиімділігіне жетуге мүмкіндік туғызады. Еңбектің өнімділігінің ХХ ғ. Басында шұғыл өсуі, жұмыскердің біліктілігін арттыруымен ғана реттелмей жұмыс орнын парасатты ұйымдастырудың қажеттілігін дәлелдеп берді.
Еңбектің жағдайларын тиянақтаудың екінші баспалдағында әлеуметтік шарттардың «биологиялық» адам шыға бастады. ХХ ғ. 20-ж. өткізілген сынама байқаулар, жұмыскердің өндіріс үдерісінің бөлшегі ретінде қаралуы керек деген түсінікті қалыптастырады. Бүгін еңбек ету қабілетін жоғарғы деңгейде және ұзақ мерзімге сақтау үшін психотерапиялық орталықтар ашылып және рекреациялық қызмет енгізіле бастаған. Бұлар еңбек барысында айырылған денсаулығын, жұмысқа қабілеттілігін, дене күшін, жүйкесін қалпына келтіруге қызмет етеді. Онда денсаулықты қалпына келтірудің түрлі шаралары қолданылады. Музыка, су, ауа, гимнастика т.б. пайдаланатын терапия кеңінен таралды.
Әлеуметтік-психологиялық адам тұрпатын зерттеген Элтон Мэйо (1880-1949) 1927-1932 жж.Чикаго қаласының маңында Вестерн электрик компаниясында өткізілген сынама байқауында ол анықтағандай, еңбек өнімін арттыруда адамның қатынастары ең маңызды орын алады. Әлеуметтік-психологиялық қолайлы жағдайсыз ешқандай еңбек пен жұмыс орнының маңдай алды ұйымдастырылуы, материалдық ынталандырылудың ең тамаша жүйесі жұмыскерді жеткілікті деңгейде қанағаттандыра алмайды.
Өндірістік мақсаттарға жетуі үшін жетекшінің белгілі беделге ие болуы, өз орнында екенін дәлелдейтін басқару әдістерін меңгеру керек. «Социологиялық» тұрпаттағы адамның қасиетері «экономикалық адамға» қарама-қарсы қалыптасады. «Социологиялық адам» жалпы мөлшерлерді қатал ұстанып, оларға толық бағынады, басқалар үшін өзінің пайдасынан безуге дейін баратын қамқорлық жасайды, өзін парасат пен қисынға қайшы және тиянақсыз ұстайды, ақпаратты нашар біледі және өз пайдасы мен шығынын дұрыс есептей алмайды. «Экономикалық» адам «социологиялық» адамға қарама-қарсы тұрады. Ол бейнелейтін тұрпаттағы адам тәуелсіз, өзімшіл, парасатты, өз ісінен хабардар.
Жұмыскерлердің өндірістік мінез-құлқын реттеудің үшінші амалының туындыгерінің – американдық әлеуметтанушы Б.Скинер. Бұл амалды жағдайлық менеджмент деп атайды.Мұнда материалды және әлеуметтік қозғаушы себептер пайдаланылады.
Бұл тұжырымдаманы ары қарай А.Херцбергтің мотивациялық-гигиеналық теориясында дамытылады. Гигиена деп денсаулық сақтаудың шарттары және оған жәрдем ететін шаралардың жиынтығы туралы айтамыз. Әлеуметтік гигиена әлеуметтік ортаның әртүрлі жайттарының (еңбек, тұрмыс жағдайларының, мәдени деңгейдің және т.т.) адамға, оның көңіл-күйін, денсаулығына ықпал етуін зерттейді. Херцбергтің теориясында талаптар жоғарғы және төменгі болып бөлінеді.
Жоғарғы қажеттіліктерге, табысқа жету, қадірлену, қызмет бабымен көтерілу, жұмыстың өзі, шығармашылық ілгері басудың мүмкіндігі және жауапкершілік жатады.
Төменгі талаптарға он себептік жайттар келтіріледі:
компанияның саясаты;
техникалық қадағалау;
жетекшімен қатынастары;
ұжыммен тұлғааралық қатынастар;
қоластындағылармен қатынастар;
табыстар;
жұмыстың қауіпсіздігі мен кепілдігі;
жеке және отбасындағы өмір;
еңбек жағдайлары;
мәртебесі (тұғыры).
Херцбергтің дәлелдері, зерттеуінде көрсеткендей, адамдар жұмысына қанағаттанбаушылығын айтқанда көбінесе қоршаған ортаны жобалап түсінеді, ал қанағаттанғанын білдірсе, жұмыстың өзін ғана айтады. Осыдан ғалымның жасаған түйіні, әр жеке адам бір емес, екі талаптар жүйесіне ие болады деуге әкеледі. Бұл қажеттіліктер жүйесі бір-біріне сапалық жағынан тәуелсіз келеді, әрі адамның мінез-құлқына әр түрлі әсер етеді.
Абрахам Маслоу – американдық әлеуметтанушы негіздеген еңбектің дәлелдері теориясы адамдардың талаптарын ашып береді. Адамның қажеттіктерін топтастырып, Маслоу оларды тұғырлы және туынды етіп бөледі. Тұғырлы қажеттіктерге тамаққа, киімге, тұрғын үйге, қауіпсіздікке және т.с.с. тіршілік мұқтаждықтарын жатқызады. Ал туынды талаптарға әділеттікті, амандықты, әлеуметтік өмірдің реттілігі мен бірлігін және т.с.с. рухани-шығармашылық қажеттіктерді жатқызады. А.Маслоудың ойтұжырымының құндылығы әртүрлі жайттардың, талаптардың өзара әрекеттестігін түсіндіріп, олардың қозғаушы тетік болуын ашып беруінде, әр жаңа деңгейдегі мұқтаждықтардың, талаптардың тек төменгілердің қанағаттандырылуынан кейін ғана дара адамға өзекті, маңызды бола алатынын көрсетуінде. Маслоудың пайымдауынша, физиологиялық пен жыныстық және тіршілік етудің талаптары туа біткен, ал басқалары – әлеуметтіліктің табысы.
Әдебиеттер:
1. Биекенов, К.У. Әлеуметтану [Мәтін]: Оқу құралы / К.У. Биекенов, С.К. Биекенова, Г.А. Кенжакимова.- Алматы: Раритет, 2012.- 2
2. Биекенов, К.У. Әлеуметтану: Негізгі түсініктер мен баламалар [Мәтін]: Оқулық / К.У. Биекенов.- Алматы: Эверо, 2011
3. Әженов М.С. Кедейлік социологиясы. Оқу құралы. Алматы: «Қазақ университеті», 2004.
9 тақырып. Жас отбасы әлеуметтік-психологиялық зерттеулердің объектісі ретінде.
Дәріс мақсаты: 2 сағат дәріс сабағына қатысқан әрбір студентте, отбасылық құндылықтар, отбасы - қоғамның ұясы ретіндегі және гендерлік теңдік ұғымдары туралы түсінік қалыптасады.
Жоспар:
1. Отбасы дамуының жағдайы мен болашағы. Отбасында биліктің бөлінуі. Отбасындағы тұлғаралық жанжалдар.
2. Студенттік отбасы мен оның негізгі проблемалары. Отбасының құрылымдық ерекшеліктері.
Кілт сөздер: отбасы, неке, нуклеарлық отбасы, моногамия, полигамия, ұрпақ, эгалитарлық отбасы, отбасының локалдануы, полиандрия.
Отбасы әлеуметтік институт ретінде адамзат қоғамының қалыптасуымен бірге пайда болды. Отбасының дербестігі болғанымен, бірақ отбасылық қатынастар қоғаммен, оның дамуымен тікелей байланысты.
Отбасы - кіші әлеуметтік топ, ал оның мүшелері некемен, қаны бір туыстығымен, тұрмыстық ортақтығымен және өзара адамгершілік жауапкершілікпен байланысты. Отбасы - қоғамның бастапқы ұясы, қоғамның әлеуметтік құрылымының негізі болып табылады.
Ер мен әйел - отбасының екі іргетасы, бұл іргетас үйленумен құрылады. Отбасында адамдар ұрпақ жалғастырады. Сонымен қатар қоғамның қартайған, еңбекке жарамсыз мүшелеріне қамқорлық та осында іске асырылады. Отбасы тұрмыстық қатынасты қалыптастырудың да алғашқы ұясының бірі.
Отбасы тарихы өзгеріп отыратын әлеуметтік құбылыс, себебі формасы өндірістік қатынастарға, оның ішінде меншіктік қатынастарға тікелей тәуелді. Мәселен, некелік қатынастардың алғашқы тарихи формасы полигамия, ал өндіріс құрал-жабдықтарына жеке меншіктің пайда болуына байланысты ол моногамиялық (бір некелік ) отбасымен ауысады.
Отбасы некеге қарағанда күрделі жүйе, себебі ол жұбайларды ғана емес, олардың балаларын, басқа туыстарын да біріктіреді.
Отбасының маңызы оның атқаратын қызметі арқылы анықталады. Отбасының қызметі қоғамдық-тарихи жағдайларға, оның мүшелерінің жігерлілігі мен еңбек сүйгіштігіне де тәуелді.
Отбасының бірінші міндеті - ұрпақ жалғастыру қызметі. Бұл барлық тарихи кезеңдерде қоғам үшін де, жеке адам үшін де маңызды қызметі болып келеді. Бірақ жұбайлардың балалы болу тілегі, қоғамның қай кезеңінде болмасын, оны қанағаттандыратын әлеуметтік жағдайларға сәйкес өзгеріп отыраған, қазір де солай. Мысалы, дәстүрлі (патриархалдық) отбасы – шаруашылық-экономикалық қажеттіліктен туындаған. Отбасының қызметі ерлі-зайыптылардың неше баламыз болуы керек деген ерік бостандығына тікелей байланысты емес, оның санына шек қойылуына таң қалуға болмайды. 1936 жылы КСРО-да аборт жасауға тыйым салынды, яғни ерлі-зайыптылардың неше балалы болуымыз керек деген бостандығына тыйым салынды.
Отбасының екінші маңыздық қызметі - материалдық-экономикалық және тұрмыстық-шаруашылық мәселелері. Отбасының бұл қызметі қазіргі уақытта бірінші орынға көтерілді, себебі халықтың әлеуметтік жағдайы төмендеп кетті. Ана ерінің-күйеуінің, туысқандарының көмегінсіз өмір сүре алмайтын дәрежеге түсті. Сонымен отбасы мүшелерінің экономикалық тәуелділігі артты, әсіресе көп балалы отбасында.
Отбасында тұрмыстық мәселелерді шешумен қатар әдет-ғұрыптарды сақтау іске асырылады. Отбасы мүшелерінің, туған-туысқанының туған күні, оқуға бару, оқу бітіру, жұмысқа орналасу т.б. мерекелік күндер өткізіледі, оларды да ортақтасып өткізу қажет.
Отбасының ең маңызды қызметінің бірі - тәрбиелеушілік міндеті; оны қоғамдық тәрбиенің ең тиімді деген жүйесі де алмастыра алмайды. Оның негізгісі - баланы өмірге келтіру ғана емес, сонымен бірге оған әлеуметтік-мәдени ортаның құндылығын қабылдаттыру, үлкен ұрпақтың тәжірибесін жас ұрпаққа жеткізу, бойына сіңірту, яғни балаларын өздерін қоршаған ортаға және қоғамға пайдалы азамат етіп өсіру әке-шешенің ең маңызды міндеті.
Балалардың үздіксіз дамуы, творчестволық қабілетін іске асыруы отбасынан басталады. Бұл іс отбасының естияр мүшелерінің тікелей міндетіне жатады: әке-шеше балаларына жақсы тәрбие беруге қоғам алдында жауапкер.
Жұбайлардың өзара билік белесіне сәйкес отбасының екі түрі болады: демократиялық және дәстүрлі немесе авторитарлық.
Бала санына байланысты 4 түрлі отбасы болады: көп балалы (үш бала, одан көп), орташа (екі балалы), бір баласы бар, баласыз отбасылар.
Отбасының өмір сүру сипатына қарай үш түрі болады: дәстүрлі отбасы, бұл ерлі-зайыптылардың, жалпы отбасының құндылығына байланысты. Мұнда бүкіл отбасы мүшелері бос уақытты бірігіп өткізеді, теледидарды бірігіп қарайды, отбасы басшысы формалды болса да ер адам, әйел үй жұмысын істейді, бала тәрбиелейді;
Ажырасудың негізгі себептері: жұбайлардың мінез-құлқының, көзқарастарының сәйкеспеуі; арақ ішу, әсіресе ерлер тарапынан; үй жағдайының, әсіресе жастарда, қолайсыздығы; жұбайлық опасыздығы; балалы болғысы келмеушілік; жыныстық кемшілік.
Осы аталған себептер әр аймақтарда әртүрлі көріністе болады. Ресейде - арақ ішу, мінездің сәйкессіздігі, Эстонияда - жұбайлардың опасыздығы. Арменияда, Грузияда, Өзбекстанда - ата-анаға дұрыс қарамаушылық т.б.
Қорыта айтқанда, осы күнгі неке-отбасы мәселесінде үш негізгі, басты проблеманы атап көрсетуге болады: отбасының беріктік, тұрақтылық проблемасы; бала табу, ұрпақ өсіру проблемасы және отбасының тұрмыс жағдайындағы қиыншылықтар проблемасы. Дегенмен, ажырасудың жоғары деңгейі некенің қоғамдық институт ретіндегі маңызын жоймайды, отбасы дағдарысының жалпы көрсеткіші бола алмайды. Керісінше, отбасы адамзат қоғамының әлеуметтік негізі болып қала беретінін үлкенді-кішілі адамдардың бәрі мойындайды.
Әдебиеттер:
1. Шаукенова, З. Отбасы институты - Қазақстан қоғамы тұрақтылығының факторы [Мәтін] / З. Шаукенова, Г. Соловьева, Е. Бурова; Под общ. ред. З. К. Шаукеновой.- Алматы: ҚР БҒМ ҒК Философия, саясаттану және дінтану институты, 2014.- 224б. 1 экз
2. Мейірманов, С.Т. Демографиялық саясат [Мәтін]: Оқу құралы / С.Т. Мейірманов.- Алматы: Эверо, 2015.- 400б.
10 тақырып. Ауытқыған мінез-құлық және әлеуметтік бақылау.
Дәріс мақсаты: 2 сағат дәріс сабағы арқылы студенттерде девиантты мінез-құлық және оның туындау себептері туралы түсінік қалыптасады.
Жоспар:
1. Жастардың девиантты мінез-құлық ерекшеліктері. Жастардың негативті девиантты мінез-құлық формалары.
2. ҚР-ғы жасөспірімдер мен балалардың әлеуметтік-құқықтық жағдайы. Кері бейімделген жасөспірімдер, балалармен әлеуметтік жұмыс. Кәмелетке толмағандар арасында қылмыстың өсу себептері.
Кілт сөздер: девиантты және деликвентті мінез-құлық, әлеуметтік бақылау, аномия, норма, тәртіп, ресоциализация, мораль, әлеуметтік санкциялар.
Девиация ұғымы және мәні.
Кез-келген қоғамның бүкіл өмірі дерлік ауытқушылықтың болуымен сипатталады. Әлеуметтік ауытқу, яғни, девиация кез-келген әлеуметтік жүйеде болады. Сондықтан мұндай ауытқулардың себептерін таба білу, олардың әр түрлі жағымсыз формаларын болдырмаудың жолдарын табу қазіргі заманғы кез-келген адамға тән болуы тиіс. Девиация (әлеуметтік ауытқу) дегеніміз – бұл белгілі бір қоғамда қалыптасқан нормаларға немесе мойындалған шаблондарға және мінез-құлық стандарттарына жауап бермейтін адамдардың, әлеуметтік топтардың қылықтары, жүріс-тұрыстары.
Ауытқыған мінез-құлық тұжырымдамасының пайда болуы француз әлеуметтанушысы Э.Дюркгеймнің есімімен байланысты. Ол өзінің бүкіл қызметі барысында қоғамдағы реттілік пен ретсіздіктің себептерін айқындауға айрықша көңіл бөлді. Әлеуметтік интеграция қай кезде болады, яғни қоғамның мүшелері немесе әлеуметтік топтар ондағы өмір сүріп тұрған нормаларға ерекше мән бергенде, өздерінің өмірлерінде осы нормаларды басшылыққа алғанда әлеуметтік бірігу орын алады. Егер индивид жалпы (ортақ) нормаларды сақтағысы келмейтін болса, онда аномия пайда болады, яғни, бұл дегеніміз – қоғамның мүшелерінің айтарлықтай бөлігі өздеріне міндеттелетін нормалардың бар екендігі жөнінде біле тұрып, оларға бей-жай, қалай болса солай қарайтын қоғамның жай-күйі. Бұл жағдай қоғамның әлеуметтік құрылымының күрт өзгеруімен, мысалы, күтпеген жерден экономиканың өрлеуімен немесе оның дағдарысқа ұшырауымен байланысты орын алуы мүмкін.
Әлеуметтік ауытқулар жеке (индивидуалды) деңгейде де, бұқаралық (массалық) деңгейде де қарастырылады. Жеке деңгейде белгілі бір адамның нақты іс-қылығы (не болмаса ұжымның қызметінің актісі, халықаралық қатынастардағы мемлекеттік акциялар) қарастырылады; бұқаралық деңгейде - әлеуметтік нормалардың бұзылу жүйесі түріндегі актілердің жиынтығы қарастырылады.
Әлеуметтік нормалардан индивидуалдық ауытқудың құрылымын қарастыра отырып, ең алдымен мынаны атап көрсеткен жөн: егер де әлеуметтік норманы іс-қылықтардың эталоны деп қабылдайтын болсақ, онда бұл эталоннан ауытқу әр түрлі бағыттарда жүруі тиіс. Адамдардың іс-қылығы (поступок) объективті және субъективті белгілер бойынша, мақсаттары мен мотивтері, тікелей және жанама нәтижелері бойынша әлеуметтік нормаға жауап бере алмайды. Ол жаңашыл немесе консервативті, пайдалы немесе зиянды, кездейсоқ немесе әдеттегідей және т.б. болуы мүмкін.
Ал бұқаралық құбылыс деңгейінде әлеуметтік ауытқу қоғамдық өмірдің элементі ретінде, оның тілекке сай емес әлеуметтік процесі ретінде көрініс береді.
Девиацияның неғұрлым жарқын мысалдары – адамзатқа тән емес, әрдайым айыптаушылықты тудыратын қылықтар – мысалы, адам өлтіру, адам зорлау сияқты. Алайда тек осының негізінде ғана девиацияға нақты анықтама беру қиын. өйткені, тіпті адам өлтірудің өзін ақтап алатын кезедер болады, мысалы, соғыс уақытында. Сонымен қатар, девианттық мінез-құлықтың деңгейін айқындайтын жағдайлардың да уақыт өткенсайын өзгеріп отыратындығын айта кеткен жөн, мысалы қазіргі кезде ХХ ғасырдың бас кезіндегіге қарағанда шылым шегушілерге деген қарым-қатынас нашақорлықпен ұқсастырылады. Девиацияны айқындаудағы екінші тағы бір проблема мінез-құлықтың күтілетін тұстарының екі ұштылығымен (анық еместігімен, белгісіздігімен) байланысты. Кейде бұл қағида мүлдем түсініксіз болып көрінеді. Айталық, көшені абайсызда кесіп өту әрқашан девиация болып табыла ма деген сұрақ туындайды. Бір жағынан бұған заңмен тиым салынған, ал екінші жағынан бұл жағдай кеңінен таралған. Яғни, әзірге көліктердің жұмысы бұзылып немесе бұдан біреу зардап шеккенге дейін бұл жағдай жартылай легальды деп есептеледі.
Ауытқыған мінез-құлықтың себептері мен түрлері.
Ауытқыған мінез-құлық әлеуметтануында девиацияның пайда болуының себептері мен жағдайларына қатысты бірыңғай көзқарас жоқ. Мәселен, ХІХ ғасырдың аяғында итальяндық доктор (дәрігер) Цезаре Ламброзо қылмыстық мінез-құлық пен белгілі бір дене белгілерінің (физические черта) арасында байланыстың бар екендігін айқындады. Ол биологиялық құрылымы бойынша мінез-құлықтың белгілі бір типіне бейім адамдар, яғни «қылмыстық типтер» адамзат эволюциясының неғұрлым ерте сатысына қайта оралумен байланыстырылады. Мұндай типтер төмендегідей белгілері бойынша ажыратылады: төменгі жақ сүйегі алға шығып тұрады, сақалы сирек, ауруға деген сезімталдығы тӛмен болып келеді. Ламброзоның осы теориясы кеңінен таралды. Девиацияны түсіндірудің биологиялық типінің өкілдерінің бірі Шелдон болып табылады. Ол девианттардың белгілі бір дене құрылымы бар екендігі жөнінде және осы дене ерекшеліктері девиацияға себеп болатындығы жөніндегі теорияны ұсынды. Осы сияқты девиацияны биологиялық түсіндірудер ХХ ғасырдың басында да танымал болғанымен, оларды кейінгі зерттеу нәтижелері ығыстырып шығара бастады.
Психоаналитиктер болса, девианттық қылықтар мен көптеген психологиялық проблемалардың арасындағы байланыстарды анықтайтын теорияны ұсынды. Мысалы, австриялық дәрігер-психиатр Зигмунд Фрейд «өзін кінәлі сезінетін потенциалды қылмыскерлер» туралы ұғымды енгізді. Яғни, өздерін кінәлі деп есептегендіктен ұсталып, жаза тартуды қалайтын адамдар туралы. Алайда, бір ғана психологиялық ерекшеліктермен қылмыстың немесе мінез-құлықтың басқа да типінің мәнін түсіндіруге болмайды.
Девиацияның пайда болуының алуан түрлі социологиялық теориялары да бар. Мысалы, өзінің аномия теориясында Э.Дюркгейм девиация – бұл көбіне өзіне-өзі қол жұмсау деп, ол нормалардың жоқтығынан болады деп есептейді. Осы теорияны дәлелдеуші американдық әлеуметтанушы Р.Мертон девиация қоғамның мақсаттары мен оған қол жеткізудің мойындалған құралдарының арасында алшақтық пайда болған кезде орын алатындығын тұжырымдады. Шоу мен Маккей негізін салған әлеуметтік азғындау теориясы бойынша девиацияның көптеген түрлері мәдени құндылықтар, нормалар мен әлеуметтік байланыстар әлсіреген кезде, немесе олар қарама-қайшылыққа ұшыраған кезде немесе мұлдем болмаған жерде туындайды. Әлеуметтік ауытқушылықтың типологиясы бұл құбылыстың алуан түрлілігін көрсетеді, оларды бөліп тұратын шекараларды айқындауға мүмкіндік береді. Әлеуметтік ауытқушылық бірнеше себептер бойынша классификацияланады. Солардың ішінде кең таралғаны бұзылатын норманың (құқық, мораль, қатынас ережесі және т.б.) типі бойынша ауытқудың әр алуан түрге бөлінуі. Соған байланысты жағымсыз ауытқу қылмыс, басқа да құқық бұзушылық (әкімшілік, азаматтық, еңбекке қатысты, қаржылық және т.б.), адамгершілікке жат қылықтар және т.б. болып бөлінеді. Бұл классификацияның практикалық мәні оған қатысты қандай жаза тағайындалатындығымен, сондай-ақ кінәлілерді анықтап, жазалауға байланысты болып келеді. Бұзылатын нормалардың сипаты бойынша ауытқуды ұлттық деңгейдегі және халықаралық деңгейдегі ауытқу деп те бөлуге болады. Мінез-құлықтың көптеген түрлері белгілі бір елдегі өмір сүріп тұрған құқық нормаларының, моральдың, үлгі-өнегенің, әдет-ғұрыптардың бұзылуы болып саналса, оның кейбір түрлері халықаралық құқық пен моральдың (агрессивті соғыстар, нәсілдік қорлаушылық, геноцид, халықаралық терроризм және басқалары) жалпыға бірдей қолданылатын нормалары мен принциптерінің бұзылуымен байланысты.
Әлеуметтік ауытқудың объективті және субъективті жақтарымен байланысты тағы бір классификация бар. Ол екі топқа бөлінеді. а) экстравертивті (сыртқы ортаға бағытталған мінез-құлық, ол мақсатты, алдын-ала жоспарланған немесе аффективті болуы мүмкін, мысалы, отбасындағы дау-жанжал); ә) интравертивті (адамның өз-өзіне бағытталған мінез-құлық – ішімдік ішу, алкоголизм, өзін-өзі өлтіру, нашақорлық және басқасы).
Әлеуметтік бақылау
Мұндай мінез-құлықтың бірінші тобы да, екінші тобы да әлеуметтік бақылаудың әлеуметтік нормаларымен және құралдарымен тартысқа түседі. Қоғамдық жүйе үшін жекелеген тұлғалар мен әлеуметтік қауымдастықтардың, жіктердің, топтардың және т.б.-ының қызметіне әлеуметтік бақылау жасау өмірлік маңызды болып табылады. Әлеуметтік бақылау деп әлеуметтік жүйенің өзін-өзі реттеуін қамтамасыз ететін адамдардың мінез-құлқын және олардың өзара қарым-қатынастарын нормативті реттеу түсініледі.
Әлеуметтік бақылау - әлеуметтік институттардың элементі. Ол арқылы индивидтердің әлеуметтік нормаларды, қызмет ережелерін және әлеуметтік шектеулерді басшылыққа алып әрекет етуі қамтамасыз етіледі. Адамның тіршілік-қызметін реттеудің мұндай тәсілі қоғамның тұрақтылығын ұдайы қамтамасыз етеді. Әлеуметтік бақылауды ретке келтіруде қоғам мен индивидтің өзара қарым-қатынасы проблемасы маңызды орын алады. Теориялық тұрғыдан алғанда қоғам мен тұлғаның қарым-қатынасы әлеуметтік бақылау жағдайында барынша қарапайым түрде көрініс береді: яғни, индивидуалдық сапаларды әлеуметтік стандартқа сәйкес жӛнге келтіру. Әлеуметтік бақылау тұлғаның индивидуалдық мінез-құлқына қоғамның, әлеуметтік қауымдастықтың реакциясы арқылы іске асырылады. Соған байланысты қоғам әр түрлі санкцияларды қолданады.
Әдебиеттер:
1. Биекенов, К.У. Әлеуметтану [Мәтін]: Оқу құралы / К.У. Биекенов, С.К. Биекенова, Г.А. Кенжакимова.- Алматы: Раритет, 2012.- 2
2. Биекенов, К.У. Әлеуметтану: Негізгі түсініктер мен баламалар [Мәтін]: Оқулық / К.У. Биекенов.- Алматы: Эверо, 2011
11 тақырып. Мәдениет және ұлтаралық қатынастар..
Дәріс мақсаты: 2 сағат дәріс сабағы арқылы студенттерде мәдениеттің формалары мен элементтері және негізгі атқаратын қызметтері жайлы түсінік қалыптасады.
Жоспар:
1. Мәдениет формалары: элитарлық, бұқаралық, халықтық. Мәдениет түрлері. Мәдениеттің негізгі элементтерінің сипаты. Мәдениет функциялары.
2. “Мәдениет” және “субмәдениет” түсініктері. Мәдени универсалдар. Мәдени ареал. Мәдени мұра. Өркениет дамуының негізгі этаптары. Жастар субмәдениетінің ерекшеліктері. Контрмәдениет. Контрмәдениеттің негізгі белгісі.
Кілт сөздер: этноцентризм, релятивизм, субмәдениет, контрмәдениет, мәдениет, рухани мәдениет, материалдық мәдениет, бұқаралық мәдениет, парадигма.
Мәдениет әлеуметтануы жалпы әлеуметтану ғылымының бір саласы. Оған әлеуметтанудың тұтас ғылым ретіндегі ортақ, жалпы заңдылықтары тән және оның өзіндік ішкі заңдылықтары, өзіндік ұғымдар жүйесі бар. Мәдениетті, оның сан қырлы әлеуметтік қызмет процесіндегі адамды елеулі күш ретінде қарастыруға болады. Мәдениет тұрғысынан қарастырылмайтын бірде бір қоғамдық күш жоқ.
Мәдениет ұғымы бастапқыда жер өңдеу тәсілін білдірді. Оның бұл тар мағынасы 17-18 ғасырларда Еуропаның қоғамдық санасында кең қолданылған. Мәдениеттің орнықты түсініктемесі ағартушылық дәуірге сай келеді.
Әлеуметтік ғылымдар мәдениетті ең алдымен нақты, яғни адам қызметінің нәтижелерінің жиынтығы ретінде түсіндіреді. Мәдениет рухани және материалдық құндылықтардың жиынтығы іспетті және оларды жасаудағы, таратудағы және сақтаудағы адамның тіршілік еңбегі ретінде анықталады.
Мәдениетті ішкі құрылымы бар. Себебі, ол адамзат қауымдастығынан тыс өмір сүрмейді. Сондықтан оны индивидтің жеке мәдениеті және қауымдастық мәдениеті деп бӛледі. Индивидтің жеке мәдениеті – бұл оның өзіндік тәртіп үлгілерінің, қызмет әдістерінің, сол қызмет нәтижелерінің, оның ойлары мен идеяларының жиынтығы. Қауымдастық мәдениеті – шығармашылық туындылардың, қауымдастық мойындап қабылдаған құндылықтар мен тәртіп тәсілдерінің жиынтығы оның мүшелері үшін маңыздылығы артып, олардың тәртібін анықтап, өмір сүрудің ортақ та міндетті ережелерін белгілейді. Мәдениеттің әлеуметтанулық зерттеу пәні: біріншіден, тұтастық ретіндегі мәдениеттің бүкіл жүйесі немесе басқа қоғамдық жүйелермен өзара әрекеттегі оның кез келген түрі болуы мүмкін; екіншіден, мәдениеттің өзге элементтерімен арақатынасына немесе басқа қоғамдық жүйедегі арақатынасына орай алынған мәдениет социодинамикасының, мәдени коммуникацияның әрбір элементтері бола алады.
Зерттеудің бағыты мен сипаты, әлеуметтанушы қолданатын құралдар көбіне-көп мәдениет әлеуметтануының пәнін дәл анықтауға байланысты. Адам қызметінің қанша түрі болса мәдениеттің де сонша түрі бар. Сондықтан әлеуметтануда мәдениетті зерттеудің пәнін анық табу ерекше маңызды.
Мәдениет әлеуметтануының өзге әлеуметтану пәндері сияқты өзінің ұғымдық аппараты бар. Мәдениет негізгі үш буынды құрайды: когнитивтік, тәртіп, праксеологиялық. Когнитивтік буын мәдениеті адамзаттың жинақтаған дүниетанымдық парадигмаларын, білім, дағдысы, іскерліктерін - әлеуметтік қызметтің барлық түрлерін әлеуметтік тәжірибенің қозғалысы, даму жиынтығы ретінде сипаттайды.
Мәдениеттің негізгі элементтері мен формалары.
Әрбір мәдениеттің өзіндік ерекшеліктері, белгілері болады, оларды мәдениеттің элементтері деп атайды. Рухани мәдениеттің базистік элементтеріне әдет-ғұрыптар, адамгершілік, заңдар, құндылықтар жатады.
Әдет-ғұрыптар – ұжымдық әдеттермен бекітілген дәстүрлі тәртіптер.
Адамгершілік – моральдық маңызға ие болған әдет-ғұрып.
Заң – конституциялық негізде мемлекеттік өкімет билігінің жоғарғы органдарының қабылдаған нормативтік актісі.
Құндылық мәдени нормалар түріне жатпайды, бірақ мәдениеттің нормативтік жүйесінің өзге де элементтері сияқты осы жүйеге енеді де, онда ерекше функция атқарады. Құндылықтар мәдениетте ненің қастерленетінін және сақталып қалатынын көрсетеді.
Мәдениетті материалдық және рухани мәдениеттер деп бөлу қалыптасқан. Бұл толықтай мойындалған бөлу екендігі даусыз. ХХ ғасырдың 20-жылдарында бұқаралық мәдениет идеясы пайда болды. Бұқаралық мәдениет деп шынайы мәдениетке қарама-қарсы тұрған мәдениетті атайды. Үстемдік етуші мәдениетке орай субмәдениет, контрмәдениет деп аталатын мәдениет түрлері де бар.
Әлеуметтанушылар кейінгі жылдары жастар субмәдениетіне де назар аударып жүр. Жастардың субмәдени белседілігі бірқатар алғышарттарға байланысты болады: 1. білім деңгейіне байланысты. Білім деңгейі төмен адамдарда бұл белсенділік білім деңгейі жоғарылардан әлдеқайда жоғары; 2. жас мөлшеріне байланысты. Мұндай белсенділіктің шарықтау биігі 16-17 жаста болады; 3. мекен-жайына байланысты. Формальды еместердің қозғалысы ауылға қарағанда қалада басым орын алып отыр, өйткені қалада әлеуметтік байланыстардың өте көп болуы құндылықтарды және мінез-құлық формаларын таңдауға нақты мүмкіндік береді. Субмәдениет үстемдік етуші мәдениетке ашықтан-ашық шиеленістік жағдайда, қарама-қарсылықта тұрғандықтан оны контрмәдениет деп те атайды. Басқаша айтқанда, контрмәдениет – қоғамда үстемдік етіп отырған нормалар мен құндылықтарға теріс көзқарастағы қайсыбір әлеуметтік топтардың нормалары мен құндылықтарының жиынтығы, кешені.
Мәдениетті тоқтаусыз процесс ретінде де қарастыруға болады. Мәдениетте әрдайым жаңа шығармалармен қатар, жаңа мектептер мен бағыттар да пайда болады. Сөйтіп, мәдениет – аса күрделі және іштей қайшылықты жүйе. Бұл қарама-қайшылықтар мәдениеттің салыстырмалы түрдегі дербестігіне себепші болады.
Адамның қызметі мәдениеттік «тәртіп» буыны арқылы да реттеледі. Мұндай реттеудің мақсаты – қоғамның әлеуметтік күтілімдеріне, қызметтің сәйкестігіне қол жеткізу. Когнитивтік және тәртіп буындары праксеологиялық буынмен синтезделеді. Бұл буын адамдардың мәдени қызметінің өзін реттейді. Сондықтан оны «мәдениетті ұйымдастырушы» деп те атайды.
Мәдениетті атқаратын қызметтері: адам шығармашылдығы «басты функция; гносеологиялық; ақпараттық; коммуникативтік; құндылықтық-бағдарлық; нормативтік-реттеушілік.
Әдебиеттер:
1. Биекенов, К.У. Әлеуметтану [Мәтін]: Оқу құралы / К.У. Биекенов, С.К. Биекенова, Г.А. Кенжакимова.- Алматы: Раритет, 2012.- 2
2. Биекенов, К.У. Әлеуметтану: Негізгі түсініктер мен баламалар [Мәтін]: Оқулық / К.У. Биекенов.- Алматы: Эверо, 2011
12 тақырып. Жастар және дін
Дәріс мақсаты: 2 сағат дәріс сабағына қатысқан әрбір студентте, діннің әлеуметтік құрылымы, функциялары және қазіргі Қазақстандағы діни ахуал туралы түсінік қалыптасады.
Жоспар:
1. Жастардағы діншілдіктің мәні. Діншілдік. Секулярлық.
2. Қазақстандағы діни ахуал. Діни ұйымдар мен олардың қоғамдағы рөлі. Жас ұрпақты әлеуметтік зерттеудің міндеттері.
Кілт сөздер: атеизм, монотеизм, шаманизм, политеизм, дәстүрлі діндер, дәстүрлі емес діндер, конфессия, діни бірлестік.
1. Дін - тарихи құбылыс. Адамзат тарихында дін болмаған дәуірлер де болған. Ол туралы қазіргі заманның геология, биология, физиология, этнография, тіл білімі, мәдениет тарихы, логика, астрофизика сияқты ғылымдарының мәліметтері жеткілікті. Діннің пайда болуы мен қалыптасуының әлеуметтік-таптық себептері, қажеттіліктері бар. Олардың ең біріншісі — діннің адамдардың көңіл күйлеріне байланысты шыққандығы. Адамдар кездескен әр түрлі жағдайларға бірде қуанып, бірде күйініп, бірде толқып, бірде қапаланады. Оларға көңілді орнықты ететін, оны бір қолда ұстайтын тірек керек болады. Сол тіректі, сол медеуді адамдар табиғаттан да, өзінен де тысқары тұрған бір тылсым күштен, яғни кез келген діннің түпкілікті қазығы болып табылатын абсолюттен, құдайдан іздейді, табады. Екінші қажеттілік - адамдардың танымға, білімге құштарлығымен байланысты. Адам ішкі және сыртқы құбылыстардың шын себептерін аша алмай, олардың әрқайсысының өзіндік иесі болады деп ойлады. Осының негізінде олар туралы өзіндік ұғым, түсініктер қалыптасады. Бұған адамдардың қоршаған табиғаттағы күннің күркіреуі, айдың тұтылуы,  судың тасуы, жердің сілкінуі және т.б. дүлей күштердің алдындағы дәрменсіздігі себеп болады. Ш. Уәлиханов  «Қырғыздардағы шамандықтың қалдықтары» деген мақаласында қазақ қоғамындағы шамандықтың негізін түсіндіруге ұмтылды. Оның  пікірі бойынша, шамандық алғашқыда дүниеге тұрпайы табыну түрінде анықталды. Өзі қырсырын біле алмаған адам ортаны қадірлеу, құрметтеу, өзіне жылы жағдай жасауды ойлады. Өйткені ол табиғаттың ықпалымен әрекет етіп, өмір сүреді.   Үшінші қажеттілік - таптық қоғамның орнауымен ел билеуші үстем тап өкілдері қоғамдық өмірдің тыныштығын және тұтастығын сақтау мақсаттарында көктің әмірі осындай деп діни түсініктерді қолдап, қолпаштап, оларды кең таратудан туған. 
Дін әлеуметтануы XIX ғасырдың екінші жартысында Европада, дәлірек айтқанда, Франция мен Германия елдерінде пайда болды. Оны әлеуметтану ғылымдарының арнайы бір бөлігі ретінде қалыптастырған ғалымдардың алдыңғы қатарында Э.Дюркгейм, М.Вебер,  Т.Парсонс және т.б. болды.  
 Дін әлеуметтануының ғылым ретіндегі пәні - дін мен қоғам арасындағы диалектикалық байланыстардың жалпы заңдылықтарын зерттеу. Бұл байланыстардың бірінші жағы - қоғамның, қоғамдық қатынастардың дінге жасайтын ықпалы. Ал екінші жағы - діни көзқарастың, діни элементтер мен дін функцияларының қоғамға тигізетін әсері. 3. Діннің құрылымын әңгіме еткенде оның қоғамдық үлкен жүйенің бір бөлігі екенін еске ұстаған жөн. Ол негізінен үш түрлі элементтерден құралады: діни сана, діни мінажат және діни ұйымдар.  Қоғамдамдық сананың ерекше түрі, діни процестердің (түйсіну, сезіну, қабылдау, ойлау және т.б.) заңды нәтижесі ретінде діни сана діни психология және діни идеология, яғни діни парасат, ақыл-ой құбылыстарынан тұрады.   Діни психология дегеніміз белгілі бір дінге байланысты адамдардың сезімдерінің, көңіл-күйлерінің, мінез-құлықтарының жиынтығы. Гегель философияның да, діннің де мақсаты біреу, ол абсолютті тану болып табылады дегенді.    Діни идеология дегеніміз діни ғұламалардың, діни қайраткерлердің жасаған идеяларының, ойларының белгілі бір тәртіпке, жүйеге келтірілген жиынтығы. Діни идеологияның қоғамдық болмысты, қоршаған дүниені тануындағы құралы негізінен діни мазмұндағы түсініктер мен ұғымдар болып табылады.   Дін құрылымының келесі элементі - «діни мінажат». Ол дін мен оны  ұстанушылар өмірінде үлкен орын алады. Діни мінәжат дегеніміз белгілі бір объектілерге (олар өмірде болулары немесе ойдан шығарылған болуы мүмкін) ықпал етуге бағытталған адамдардың жалбарыну сөздері мен практикалық дене қимылдарының жиынтығы.    Дін құрылымының үшінші негізгі элементі діндар адамдар бірлестігі және оларды басқарудың белгілі формасы діни ұйымдар болып табылады. Діни ұйымдарға ең алдымен мешіттер, шіркеулер, храмдар, синагогалар жатады. Сонымен қатар бұған діни секталар, діни оқу орындары, діни мүліктер, діни қозғалыстар, діни баспа,  діни орталықтар, діни партиялар, саяси-әлеуметтік қозғалыстар жатады.        4. Діннің қоғам, адам өміріндегі атқаратын қызметтері сан алуан, көп қырлы және көп бағытты болып табылады. Сондықтан дін әлеуметтануының негізін қалаушылардың бірі М.Вебер діннің қоғамдағы функциональдық қызметтерін зерттеу, талдау қажеттігін дін әлеуметтануының  арнайы ғылымға айналуының басты шарты ретінде қарады.   Діннің әлеуметтік қызметтері негізінен алты салаға, бағытқа бөлінеді.          Бірінші бағыт - дүниеге көзқарастық қызмет. Дүниеге көзқарас адамдардың, олардың қауымдастықтарының құдай туралы, дүние туралы және ол дүниеден алатын адамдардың орны туралы жүйеге келтірілген білімдердің жиынтығы. Дін құдай дүниені де, адамды да жаратқан алып күш, теңдесі жоқ құдірет, яғни - абсолютті күш деп түсіндіреді.     Екінші бағыт - бағалаушылық. Бұл бағытта діни сананың шешуші рөлі бар. Діни сана, қоғамдық сананың басқа формалары, айталық адамгершілік (этикалық) сана, көркемдік (эстетикалық) сана, құқықтық саналар сияқты өзінің құндылықтар жүйесін қалыптастырады. Ол жүйеге ең алдымен - отбасының, оның мүшелері мен туған-туыскандарының қадірлейтін бейнелері, принциптері, нормалары жатады. Содан кейін тайпаның, елдің, халықтың, тіпті халықтардың да қасиетті деп есептелетін әдет-ғұрыптары, арғы-бергі ата-бабалардың ерліктері және өткен тарихтың ұлы тұлғаларының өнеге-өсиеттері кіреді. Ақыр аяғында, ондай құндылықтар жүйелеріне тылсым күштердің - әулие, періште, құдайдың бейнелері жатады.    Үшінші бағыт — реттеушілік қызметтер. Діни сана, қоғамның құқықтық санасы сияқты, адамдардың бірі мен бірінің, олардың қауымдастықтарға, құдайға, мемлекетке қатынастарын, яғни адамдардың  өмірдегі қарым-қатынастарын реттеп отырады.         Дін топтастыру қызметін де атқарады. Дін, дін иелері діни нанымдағы адамдарды белгілі бір мақсаттар төңірегінде топтастырып, ұйымдастырады. Діндерді мәмлеге келтіретін - ондағы адамгершілік қағидалар. Осылар негізінде ынтымақтасу да, келісімге келу де жүзеге асады.
Қоғам дінсіз өмір сүре алайды. Бұған дінді мойындамаған кеңес өкіметінің шындығы дәлел. Діндердің адам тәрбиесіндегі рөлін ерекше бағалай отырып, діндердің тарихын, олардың ізгілікке, имандылыққа шақырған және т.б.  адамгершілікті насихаттаған қағидаларын мектептерде оқытылып жатыр. Бұл бүгінгі жаһандану заманында аса қажеттілік болып тұр.
Әдебиеттер:
1. Биекенов, К.У. Әлеуметтану [Мәтін]: Оқу құралы / К.У. Биекенов, С.К. Биекенова, Г.А. Кенжакимова.- Алматы: Раритет, 2012.- 2
2. Биекенов, К.У. Әлеуметтану: Негізгі түсініктер мен баламалар [Мәтін]: Оқулық / К.У. Биекенов.- Алматы: Эверо, 2011
14 тақырып. Жастардың проблемаларын зерттеудегі методологиялық және методикалық ұйымдастырылуы.
Дәріс мақсаты: 2 сағат дәріс сабағы барысында студентті қоғамдағы өзекті әлеуметтік мәселелерді әлеуметтанулық зерттеулердің нәтижесінде талдай білуге үйрету.
Жоспар:
1. Теоретикалық-қолданбалы зерттеудің бағдарламасы.
2. Зерттеудің сапалық әдісі: фокус-топтар, дельфийстік топтар, жанжал топтары, мінез-құлықтарды модельдеу әдісі. Социометриялық әдіс - әлеуметтік зерттеудің ең жиі қолданылатын және тиімді әдістерінің бірі ретінде. Сандық және сапалық әдістердің үйлесуі.
Кілт сөздер: әлеуметтік деректер, әлеуметтік ақпарат, эмпирикалық зерттеулер, басты және іріктеу жиынтықтары, анкета, сұхбат, зерттеу гипотезасы, социометрия, контент-талдау, фокус топ әдісі, лонгитюдтік зерттеу. .
Әлеуметтік зерттеудің теориялық және эмпириялық («эмпирия» - грек сөзі, «тәжірибе» деген мағына береді) типтері бар. Тәжірибелік зерттеу іргелі және қолданбалы болып екіге бөлінеді. Іргелі әлеуметтік зерттеудің басты мақсаттарының бірі зерттеліп қаралатын пән жөніндегі ғылыми түсінікті жетілдіру мен дамыту болып саналады. Қолданбалы зерттеу нақты бір әлеуметтік проблеманы шешуге арналады.
Қолданбалы зерттеудің социоинженерлік сипатта болуы оның теориялық зерттеуден айырмашылығы бар екендігін де ашып көрсетеді. Өйткені соның нәтижесінде әрекет етудің нақты бағдарламасы жасалады. Оны жүзеге асыру зерттелген проблеманы практикада шешуге бағытталады.
Нақты әлеуметтік зерттеулер жалпы ғылымдағы зерттеулерге тән кейбір элементтерді қамтиды. Бұл элементтерге, біріншіден, объект жатады, ол әлеуметтік шындықты (ақиқатты) бейнелейтін құбылыстар мен процестерден тұрады; екіншіден, субъект жатады, бұл әлеуметтанушы немесе әлеуметтанушылар тобынан тұрады; үшіншіден, нақты міндеттерді шешуге бағытталған зерттеудің мақсаты жатады; төртіншіден, ғылыми, техникалық, ұйымдық құралдар саяды; бесіншіден, зерттеу қорытындылары жатады.
Әлеуметтанулық зерттеудің мәні, кезеңдері және бағдарламасы. Қоғамда болып жатқан әлеуметтік құбылыстарды, процестерді жете түсіну, жан-жақты түсіну нақты фактілерді жинаумен, талдаумен байланысты. Бұл әлеуметтанулық зерттеулерде қолданылатын арнайы кешенді әдістердің көмегімен жүзеге асады. Нақты әлеуметтанулық зерттеудің мақсаты әлеуметтік процестерді, олардың даму заңдылықтарын, нақты көрініс беруін тереңірек зерттеу болып табылады. Эмпирикалық әлеуметтану ппроцестер мен құбылыстардың мәнін теориялық тұрғыдан тануды, зерттеуді толықтыра түседі. Бұл қоғамдағы әлеуметтік шындықты түсінуге мүмкіндік береді. Сол себепті эмпирикалық талдау теориялық білімнің бастау көзі және негізі болып табылады.
Бүгінгі күннің назар аударарлық әлеуметтік құбылыстар тұрғысында жаңа білім алуға бағытталған қызмет түрін әлеуметтану ғылымының зерттеуі деп атайды. Әлеуметтік құбылысқа өндірістегі жағдай, қайсыбір мәселелер жөніндегі қоғамдық пікір жатады.Мұндай құбылыстарды зерттеу нәтижесінде олардың пайда болу себептері жөнінде жаңа ақпарат алынады. Ғылыми ізденіске кіріспестен бұрын нені зерттейміз, кімдерден ақпараталамыз, зерттеуді қай жерде өткіземіз және т.б. осындай сауалдарға жауап әзірлеуіміз керек. Осыған орай зерттеу жұмысының бірінші кезеңінде оның бағдарламасы мен әдістері дайындалады. Ғылыми ізденістің бүкіл процесін ұйымдастыру алдын-ала мұқият ойластырылады, сұрыптау (кімдер зерттеледі?) белгіленеді. Екінші кезеңінде адамдардың сол мәселе жөніндегі пікірлерін анықтайтын ақпарат жинақталады. Үшінші кезеңде алынған ақпарат қолмен немесе машинамен өңдеуден өткізіледі. Төртінші кезеңде алынған ақпаратқа ғылыми талдау жасалады. Бесінші кезеңде алынған ақпарат қорытындыланып, соның нәтижесіне орай шешім қабылданады. Зерттеу жұмысының барлық кезеңдері зерттелетін процестер мен құбылыстар жөнінде ақиқатты анықтайтын мәліметтер алу мақсатына бағындырылғандықтан олар бір-бірімен өте тығыз байланыста болады.
Зерттеу жұмысын бастау үшін оның бірінші кезеңінде дайындық жұмыстары қолға алынады, әлеуметтанулық зерттеудің бағдарламасын әзірлеу жұмыстары басталады. Ғылыми ізденістің жолдарын көрсететін және әдістеме шарттарын қамтитын құжаттарды зерттеу бағдарламасы деп атайды. Бағдарлама әдіснамалық, әдістемелік, зерттеуді ұйымдастыру тарауларынан тұрады.
- әдіснамалық тарауда проблема және оның тұжырымы, зерттеу мақсаттары анықталып, міндеттері белгіленеді, объектісі мен пәні айқындалады, зерттеуде қолданылатын негізгі ұғымдары анықталады, көземел (гипотеза) құрылады;
- әдістемелік таруында зерттеуге түсетін адамдарды сұрыптау негізделеді, мәліметтерді жинақтау және оларды өңдеу және талдау әдістері белгіленуі тиіс;
- зерттеуді ұйымдастыру тарауында зерттеушілердің жалпы саны және олардың арасындағы еңбек бөлінісі, зерттеудің мерзімі, реті, т.б. көрсетіледі. Бағдарламаның атқаратын міндетін оның осы үш тарауында қамтылған мәселелер анықтайтын болады.
Сұрыптау жұмысын жүргізу жиынтыққа байланысты болады. Жиынтықтың екі түрі бар: бас жиынтық және іріктелген жиынтық. Бас жиынтық деп проблемаға қатысты бақылауға алынған бүкіл бөліктің тұтастай жиынтығын айтады. Бас жиынтық аймақтық, мерзімдік, өндірістік салаларды немесе кәсіптік, қызметтік шеңберді қамтумен шектелген. Іріктелген жиынтық бас жиынтықтың бір бөлігі бола отырып, әзірленген немесе іріктеліп, таңдап алу бағдарламасына сәйкес зерттелетін объектінің есебіне жатқызылады. Әлеуметтануда бас жиынтықтан сауалнамаға қатынасатын адамдардың таңдап алудың әр түрлі әдістерін сұрыптау қалыптасқан. Ол әдістер бір ғана мақсатты көздейді: іріктелген жиынтық бас жиынтықты ұдайы дамытып, жетілдірумен, дәлірек айтсақ, репрезентативтілікпен (өкілдік) сипатталуы тиіс. Айталық, педагогикалық колледждің 20 топтан тұратын курсында сауалнама жүргізу қажет болды делік. Сол 20 топтан біз бәріне ортақ белгісі бар 3-4 топты ғана бөліп алып сауалнама жүргіземіз. Себебі бұларды зерттегеннен алынған ақпарат қалған топтарға да қатысты, жарамды болып шығады. Кейде зерттеудің жаппай жүргізілуі де ықтимал, бұл зерттеу объектісіне кіргендердің бәрімен сауалнама жүргізіледі деген сөз. Бұл әсіресе бас жиынтықтың көлемі шағын болған, да толыққанды тұрғыда жүзеге асады. Мәселен, педколледждің курсында небары 3 топ бар екен делік, бұдан олардан жауап алудың оншалықты қиыншылық туғызбайтынын көре аламыз. Сондықтан да 20 топтан сауалнамаға жауап алуға тура келеді. Қалай дегенмен де, сауалнамаға қатысушылардың саны 100 адамнан кем болмауын естен шығармаған жөн. Бұлай болмаған жағдайда анкетаға анық жауап алу, жауаптарды топтастырып бөлу және алынған ақпаратты талдау мүмкіндігі жойылады. Сондай-ақ бас жиынтық тым әркелкі болған жағдайда жаппай зерттеу жүргізудің қажеті жоқ. Оған нақты мысал етіп студенттердің әлгі аталмыш топтарын алалық. Түрлі мамандықтың иесі болғандықтан 20 топтан 3-4 топты іріктеп аламыз.
Әдебиеттер:
1. Биекенов, К.У. Әлеуметтану [Мәтін]: Оқу құралы / К.У. Биекенов, С.К. Биекенова, Г.А. Кенжакимова.- Алматы: Раритет, 2012.- 2
2. Биекенов, К.У. Әлеуметтану: Негізгі түсініктер мен баламалар [Мәтін]: Оқулық / К.У. Биекенов.- Алматы: Эверо, 2011
ГЛОССАРИЙ (Коллоквиумда берілетін сұрақтар)
Жастар Қазақстан Республикасының он төрт жастан жиырма тоғыз жасқа дейiнгi азаматтары
Прогресс Алға жылжу, даму үрдісіндегі жақсарту, регреске қарама-қарсы құбылыс.
Приоритет (лат. бірінші, үлкен)-қандай да бір қызметті уақыт жағынан бірінші болып жүзеге асыру.
Абсентеизм (лат. Absentіa - қатыспау) – халықтың саяси өмірге немқұрайлы, селқос қарауы, азаматтық міндетті атқарудан бас тартуы. Ол, әсіресе, сайлаушылар тарапынан өкіметтің өкілдік органдарына сайлауға қатынасқысы келмеуінен байқалады.
Мемлекеттiк жастар саясаты  мемлекет жүзеге асыратын және жастарды қолдау мен дамытуға бағытталған әлеуметтік-экономикалық, ұйымдастырушылық және құқықтық шаралар жүйесі
Республикалық жастар форумы өңірлік форумдарда сайланған жастар өкілдерінің мемлекеттік органдар мен жастар арасындағы өзара іс-қимылдың жалпыұлттық деңгейін қалыптастыру мақсатында өткізілетін форумы.
«Нұр Отан» партиясының «Жас Отан» Жастар қанаты» қоғамдық бірлестігі Жастар арасында Елбасы және «Нұр Отан» партиясы саясатын қолдаушылар қатарын арттыру.
Жас маман Жиырма тоғыз жасқа толмаған, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі, жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарында білім беретін оқу бағдарламаларын меңгерген және білім туралы құжатта көрсетілген мамандық бойынша үш жылдан аспайтын уақыт жұмыс істеп жүрген Қазақстан Республикасының азаматы;
Жастарға арналған әлеуметтік инфрақұрылым Мемлекеттік жастар саясатын іске асыру үшін қажетті объектілер (үйлер, құрылыстар, ғимараттар), сондай-ақ жас азаматтардың денсаулығын сақтау, оларға білім беру, оларды тәрбиелеу, әлеуметтік қызмет көрсету, дене бітімін, рухани және имандылық тұрғысынан дамыту, олардың жұмыспен қамтылуын қамтамасыз ету және олардың қоғамдық қажеттіліктерін қанағаттандыру жөніндегі қызметті жүзеге асыратын ұйымдар жүйесі.
Демократия Халық билігін, заңдылықты мойындап, азаматтардың теңдігін, құқықтары мен бостандықтарын қадірлеуге негізделген мемлекеттік органдардың сайланып қойылуын және олардың жұмысы халықтың бақылауында болуын, сайлау құқығы бәріне тең болуын, адамдардың экономикалық және саяси қорғалуын, шешім қабылдағанда азшылықтың көпшілікке бағынуын, сонымен қатар азшылықтың да пікірі еске алынуын және т.б. қалайтын қоғамның саяси және экономикалық құрылыс түрі. Бұл – тарихи ұғым. Адамзат тарихының даму кезеңдеріне сай оның принциптері өзгеріп, байып отырады.
Ерiктi халық жасағы Университет аумағында құқық бұзушылықтардың алдын алу, оқытушылардың, қызметкерлердің және білім алушылардың құқықтары мен заңды қызығушылықтарын қорғау жұмыстарын жүргізеді
Деполитизация Белігілі бір ұйым, органдардың және т.б. жұмысын саясаттың ықпалынан шығаруға тырысушылық.
Глобальдылық Бүкіл жер шарын қамтитын, әлемдік мәселелерді шешуге арналған ғылыми бағыт. Қазіргі ғаламдық мәселелерге термоядролық соғысты болдырмау, айналадағы ортаны экологиялық апаттан қорғау, жер бетінде демографиялық жағдайды тұрақтандыру, халықаралық терроризм, нашақорлық, маскүнемдік, СПИД-тің өріс алуын тоқтату және т.с.с. жатады.
Гуманизм Қайта өркендеу дәуірінде дін мен феодализм құрсауынан адам баласын босатып, еркін жетілуді мақсат еткен әлеуметтік қозғалыс. Саяси салада адамдардың дұрыс қалыптасуы мен дамуына қажетті әлеуметтік-экономикалық, саяси және рухани жағдайларды қамтамасыз етуге бағытталған саяси көзқарастар, идеялар жүйесін білдіреді.
Деидеологизация Идеологияның әсерінсіз, еркін, таза ғылымды жасауға, қоғамдық процесті идеологиядан аластатуға тырысушылық. Оның негізін біздің ғасырымыздың 50-60 жылдарында Р. Арон, Д. Белл, Т.Парсонс сияқты Батыстың ірі әлеуметтанушылары салды.
Жас отбасы Ерлi-зайыптылардың екеуi де жиырма тоғыз жасқа толмаған отбасы не баланы (балаларды) жиырма тоғыз жасқа толмаған ата-ананың бiреуi тәрбиелейтін толық емес отбасы
Депортация Жеке адамдарды, халықтарды (олардың бір бөлігін) еріксіз, күшпен жер аудару. Мысалы, Кеңес Одағы кезінде немістер, шешендер, ингуштар, Қырым татарлары, месхеттік түріктер, кәрістер және т.б. осындай халге душар болды.
«Қазақстан студенттерінің альянсы» Республикалық студенттік қозғалысының– ерікті студенттер қозғалысы, мақсаты – студент жастардың арасындағы құқықтық, әлеуметтік-экономикалық және тұрмыстық мәселелерді шешу және тәуелсіз Қазақстанды құруға белсенді қатысу
Геноцид Адамдарды шығу тегіне, бір ұлттың, діннің, өкілі болуына байланысты әдейі қыру немесе қудалау. Мысалы, екінші дүниежүзілік соғыс кезінде фашистік Германия еврейлер мен цыгандарға қарсы осындай саясат жүргізді. Қазіргі кезде ол халықаралық қылмыс болып саналады.
Геосаясат Сыртқы саясатты географиялық факторларға (аумағына, ауа райына, қазба байлықтарына т.б.) байланысты жүргізетін саясат. Бұл теорияның негізін қалаушы Ф.Ратцель, Х.Макхиндер т.б. қоғамның экономикалық, саяси, әлеуметтік жағдайы мен даму барысы географиялық ортаға байланысты дейді.
Жасылдар Айналадағы ортаны қорғап, жер бетіндегі тіршілікті сақтау үшін күресетін халықаралық смпаты бар экономикалық қозғалыс. 70 жылдардың екінші жартысында ол қозғалыстардан партиялар пайда болды. Ондай партиялар қазір барлық елде дерлік бар.
«Жастар саясаты» пәнінен тест сұрақтары
##### Жастарды зерттеу ғылыми зерттеулер контексіне қай жылдары енгізілген?
????? 60 ж. соңында
????? 60 ж. басында
????? 60 ж. ортасында
????? 70 ж. басында
????? 80 ж. соңында
##### Жастар бірлестіктері қызмет түріне қарай қалай бөлінеді?
????? ғылыми-техникалық, қоғамдық-саяси, мәдени-ағартушылық
????? ғылыми-ағартушылық, мәдени-техникалық
????? саяси-ағартушылық, ғылыми-тәжірибелік, әлеуметтік-экономикалық
????? әлеуметтік-экономикалық, материалдық-техникалық
????? ғылыми-ағартушылық, кєсіби
##### Жеке адамның саяси және экономикалық құқықтарын мақұлдап, мемлекеттің экономикаға араласуын шектеуге тырысатын ілім, саяси бағыт:
????? Либерализм
????? Анархизм
????? Консерватизм
????? Марксизм
????? Фашизм
##### Террорлық диктатураны құруға тырысатын, антидемократиялық, радикалді экстремистік және саяси ағын:
????? фашизм
????? либерализм
????? консерватизм
????? анархизм
????? марксизм
##### Тарихи қалыптасқан саяси және қоғамдық өмірді өзгеріссіз сақтауға тырысқан әлеуметтік-саяси көзқарастар, теориялар жүйесі:
????? Консерватизм
????? Анархизм
????? Марксизм
????? Либерализм
????? Фашизм
##### Жеке адамды мемлекеттік биліктен құтқаруға бағытталған әлеуметтік-саяси ағын.
????? анархизм
????? фашизм
????? консерватизм
????? либерализм
????? марксизм
##### Ұлттық көзқарастың жүзеге асырылуын, іс жүзінде қолданылуын бақылауға бағытталған, мемлекетпен жүргізілетін шаралар жүйесі:
????? Ұлттық саясат
????? Геополитика (Геосаясат)
????? демографиялық саясат
????? саяси орта
????? әлеуметтік саясат
##### Жастар мен жастар бірлестіктерінің жағдайы мен мәртебесі қалай сипатталады?
????? Олардың өкілдіктерінің билік органдарында белгілі бір шамада болуымен
????? Реформалар жүргізу арқылы
????? Жүргізілген іс-шаралар, нәтижелер негізінде
????? Билік өкілдіктерінің шешімімен
????? Барлық жауап дұрыс
##### Саяси географиялық білімдерге сүйене отырып мемлекеттің сыртқы саясатын және глобальді мүдделерін негіздейтін саяси концепция
????? Геосаясат
????? әлеуметтік саясат
????? саяси орта
????? ұлттқ саясат
????? демографиялық саясат
##### Жастарды ұқсас антропологиялық ерекшеліктері және психологиялық қасиеті бар жастық топ ретінде қарамау қажеттілігін талап еткен кім?
????? К.Маркс
????? Г.Шилский
????? Г.Сиболд
????? Л.Розенмайер
????? И.Кон
##### Қандай мемлекетті біртұтас мемлекет деп атаймыз?
????? Унитарлық мемлекет
????? Әлеуметтік мемлекет
????? Монархия
????? Федерация
????? Конфедерация
##### Көптеген Батыстық социологтар жастарды “жаңа тап” деп айтады. Неліктен?
????? Олардың өмірге деген көзқарасы бірдей, талғамдары, мүдделері және қажеттіліктері дәл келеді
????? Жастар “біз” деген сезім көшінде қоғамдық тұтастықты білдіреді
????? Жастардың әлеуметтік-психологиялық құрамы және сапасы дербес болады
????? қоғамдық өмірдің сипатына қатысты емес ерекшелік ретінде қарастырылады
????? Барлық жауап дұрыс

##### 18 жєне 24 жас аралығында отбасылық, кәсіби және құқықтық мәртебесі бойынша дифференциациясы қаншалықты нақты болады? Осы кезеңді Л.Розенмайер қалай атады?
????? “жас ересектер”
????? “жас жеткіншек”
????? “Жасөспірім”
????? “ересектер”
????? “орташа жас”

##### Діни конондарға бағындырылған мемлекеттік құрылыс
????? Теократиялық тәртіп
????? Фашистік тәртіп
????? ұлттық-әлеуметтік тәртіп
????? әскери-бюрократиялық тәртіп
????? авторитарлық тәртіп

##### Халықтық және халықаралық достастықтың үстемдік етіп отырған саяси билікті мойындауы, оның заңдылығы мен шешімдерін растауы
????? Биліктің легитимділігі
????? Биліктің әсері
????? биліктерді бөлу
????? саяси плюрализм
????? Билік диктатурасы

##### Қалыптасқан дәстүр бойынша халықтың 14 пен 29 жас аралығындағы толқынын қалай атаймыз?
????? Жастар
????? Жеткіншектер
????? Ересектер
????? Балалар
????? Жасөспірім

##### “Ұрпақ” деген кім?
????? Демографияда жоба бойынша бірдей уақытта туған адамдардың жиынтығы
????? Антропологтар мен заңгерлер бойынша жалпы ата-бабадан шыққан сатылық
????? Ата-ана мен олардың балаларының арасындағы туған кезеңіне тең уақыт аралығы
????? Өмірлік тәжірибе қауымдастығы
????? Аталғандардың барлығы дұрыс

##### Жастардың мінез-құлығындағы ауытқушылықты анықтайтын термин:
????? девиация
????? пассивті
????? белсенді
????? нормативті
????? күрделі

##### Қай жас аралығында жасөспірімдер мен жастар “өз” топтарының ықпалына ереді?
????? 13-17
????? 13-19
????? 13-20
????? 13-14
????? 13-15

##### И.Конның басқа зерттеушілерден ерекшелігі неде?
????? Ол жастық кезеңнің теоретикасына көңіл бөлген
????? Жастардың оқу мәселесіне көңіл бөлген
????? Жастардың тәрбиесіне көңіл бөлген
????? Жастардың экономикалық жағдайына көңіл бөлген
????? Жастардың мінез-құлқына

##### Социологтардың пікірінше адамды қалыптастыруға не себепші?
????? Микро жєне макро жағдай
????? Дәстүрлік жағдай
????? Экономикалық жағдай
????? микрожағдай
????? Бірлестік жағдайы

##### Қаладағы жастардың ойын-сауық орнын зерттеген ғалым::
????? Кофырин
????? Курт Штарке
????? Конт
????? Зиммель
????? Розенмайер
##### Қазақстандағы жастардың 2-ші конгресі қай уақытта өткізілді?
????? 2005 ж. 13 қазан
????? 1999 ж. 14 қазан
????? 2004 ж. 10 маусым
????? 2004 ж. 15 қараша
????? 2005 ж. 2 желтоқсан

##### Жеткіншек және жасөспірімдердің сексуалдық табиғаты туралы, жас тұлғаның даму ерекшеліктері мен эмоционалдық процестер туралы маңызды жағдайларды ұсынған:
????? З.Фрейд
????? А.Герцен
????? Э.Эриксон
????? Ж.Ж.Руссо
????? Т.Манн

##### Халықтың саяси өмірге немқұрайлы, селқос қарауы, сайлаушылардың сайлаудан бас тартып, азаматтық міндеттерін орындамауы
????? Абсентизм
????? Аполитизм
????? Лоббизм
????? саботаж
????? бойкот

##### Э. Эриксон адамның өмір жолын қанша фазаға бөліп көрсетеді?
????? 8
????? 6
????? 4
????? 2
????? 3

##### Маскүнемдік, нашақорлық, жыныстық жеңілтектікке себеп болатын не?
????? Жастардың ерте миграциясы
????? Жастардыњң әлеуметтік миграциясы
????? Махаббат
????? Жастардың қарым-қатынасы
????? білімсіздік

##### “Мемлекеттік жастар саясаты туралы ҚР-ның заңы” қай жылы күшіне ене бастады?
????? 2005 қаңтар
????? 2003 ақпан
????? 2001 қараша
????? 2004 наурыз
????? 2005 желтоқсан

##### Қай жылдары жастарды зерттеуге деген қоғамдық ұйымдарды басқару іс-әрекетінің тәжірибесі қалыптасты?
????? XX-ғ. 20 ж.
????? XIX-20 ж.
????? XX-30 ж.
????? XX-ғ. 40 ж.
????? XX-ғ. 60 ж.
##### Дауыс беруге құқылы адамдар тобы -
????? Электорат
????? Кандидат
????? Депутат
????? Элита
????? Бюрократ

##### Қоғам өмірінің барлық саласы мемлекет тарапынан толық бақылауға алынған мемлекеттік саяси құрылымның түрі -
????? Тоталитаризм
????? Демократизм
????? Авторитаризм
????? Консерватизм
????? Коммунизм

##### Алға қарай үдеп, дамуды білдіретін бағыт
????? прогресс
????? саяси радикализм
????? легитимділік
????? абсентизм
????? реформизм

##### “Кризис современной семьи” еңбегі кімдікі?
????? П.Сорокин
????? Семенов
????? З.Фрейд
????? Г.Зиммель
????? И.Кон
##### Мемлекет - ол:
????? Саяси жүйенің басты институты
????? Ќоғам дамуыныѕ бірінші сатысы
????? Ұйымдыќ саяси доктрина
????? Ќоғамды функциялаудың спецификалық облысы
????? Маңызды шешімдерді қабылдаумен байланысты адам қызметі

##### Әлеуметтік өзара әрекет пен қатынастың алғашқы агентіне не жатады?
????? Тұлға
????? Қоғам
????? Мемлекет
????? Ру
????? Адамдар тобы
##### Адамдарың ортақ қасиеттері мен қабілеттерін сипаттау үшін қандай ұғым қолданылады?
????? Адам
????? Тұлға
????? Жеке адам
????? Адамдық қасиеттердің бәрін нақты алып жүруші
????? Индивид

##### Тұлға әлеуметтік қатынастар субъектісі ретінде ең алдымен немен сипатталады?
????? Автономдығымен, қоғамнан белгілі бір дәрежеде тєуелсіздігімен
????? Адамның әлеуметтік қасиеттерінің тұтастығымен
????? Белсенді қызметімен
????? Қоғамға тәуелділігімен
????? Әлеуметтік мінез-құлықтың өзін-өзі реттеуімен

##### «Охлократия» термині қандай мағына береді?
????? тобыр билігі
????? Саяси билік шіркеу басшысыныѕ қолында болатын мемлекет басқару түрі
????? Барлық билік бір ғана адам, монархтың қолында болатын, мемлекет басқару түрі
????? Мемлекеттік билікті жүзеге асыру әдісі
????? Халықтың билеуі

##### Жеке адамның әлеуметтік жүйедегі нақты алатын орны:
????? Әлеуметтік мәртебесі
????? Әлеуметтік ролі
????? Әлеуметтік жағдайы
????? Жеке адамның диспозициясы
????? Жеке басының диспозициясы
##### Девиантты мінез-құлықтың қоғамда болуының басты себебі:
????? Экономикалық қатынастар
????? Саяси қатынастар
????? әлеуметтік қатынастар
????? Отбасылық қатынастар
????? Нормадан тыс қатынастар

##### Ішкі шиеленістер немен анықталады?
????? Жеке бастың моральдық санасының қайшылықтарымен
????? Құндылықты бағдарлардың бір-бірінен алшақтауымен
????? Әр түрлі моральдық жүйелердің қақтығысулары арқылы
????? Адамдардың жеке мәдени деңгейлерінің бір-біріне сай келмеуінен
????? Адамдардың адамгершілік ұстанымдарының түрлі болуымен
##### Өз бетінше пайда болып, үлкен эмоционалдықтан конформизмге айрықшаланатын:
????? Стихиялық топтар
????? Формальды топтар
????? Формальды емес топтар
????? Қылмыстық топтар
????? Мүддесіне орай құрылған топтар
##### Адамдардың шығу тегіне, бір ұлттың, діннің өкілі болуына байланысты әдейі қыру және қудалау:
????? геноцид
????? гуманизм
????? расизм
????? лоббизм
????? волюнтаризм
##### ... ата-аналарға арнаған сөзінде: ”сіздің жеке мінез-құлқыңыз - жеткіншек тәрбиесіндегі бірден-бір шешуші құрал деген
????? А.С.Макаренко
????? М.Макарин
????? К.К.Платонов
????? А.Нүрпейісов
????? С.Л.Рубинштейн
##### “Адамның әуел бастан тоқымашы немесе хатшы болып тумайтыны сияқты, қайырымдылық пен жаман қылық та адамға әуелден жаратылысынан дарымайды”-
????? Әл-Фараби
????? Платон
????? Аристотель
????? Гераклит
????? Сократ

##### Саясатта болжаумен айналысатын ғылым -
????? футурология
????? бихевиоризм
????? социология
????? саясаттану
????? философия
##### Жастардың ресми емес бірігулерге қатынасын зерттеген:
????? В.Ливанов, В.Левичев
????? Н.В.Кофырин
????? О.Сокмаров
????? А.Кинсбурский
????? М.Илле
##### “Балаға көбінесе үш алуан адамнан мінез жұғады, біріншісі-ата-анасы, екіншісі- ұстазы, үшіншісі- досы, солардың ішінен бала қайсысын таңдаса, сонысынан көбірек жұғады” деген:
????? Абай
????? Әл-Фараби
????? Аристотель
????? Сократ
????? Платон
##### Әлеуметтік өмірді ұйымдастыру мемлекеттің қандай қызметіне жатады?
????? ішкі
????? тұрақты
????? қауіпсіздік
????? сыртқы
????? дұрыс жауап жоқ
##### Абсентеизм дегеніміз
????? халықтың саяси өмірге немқұрайлы қарауы
????? ақсақалдар билігі
????? нәсілдік жағынан бөлінуі
????? мұралық
????? демократиялық тәртіп
##### "Страта" ұғымы қандай мағына береді?
????? жік, қабат, саты
????? бөлшек
????? әлеуметтік-демографиялық құрылым
????? таптар
????? топтар
##### Белгілі бір этносқа егемендік беруін талап ететін саяси идеологияның түрі
????? национализм
????? либерализм
????? фашизм
????? коммунизм
????? социализм
##### Адамның, топтың, таптың, халықтың өздеріне ғана тән дүниетанымы:
????? менталитет
????? легитимдік
????? национализм
????? охлократия
????? саяси процесс
##### "Саяси мәдениет" түсінігін ғылыми айналымға кім енгізді?
????? И.Гердер
????? Н.Макиовелли
????? М.Вебер
????? Т.Гоббс
????? К.Бердяев
##### Қоғамдағы пікірдің көп түрлілігі
????? плюрализм
????? популизм
????? олигархия
????? либерализм
????? консерватизм
##### БҰҰ Бас Ассамблеясы адам құқықтарының халықаралық Декларациясын қашан қабылдады?
????? 1948ж.10 желтоқсанда
????? 1945ж.9 мамырда
????? 1952ж. 10 желтоқсанда
????? 1965ж. 12 наурызда
????? 1950ж. 1 қыркүйекте
##### Азаматтардың құқықтары мен мүдделерін қадірлеуге негізделген cаяси идеология түрі:
????? либерализм
????? демократизм
????? консерватизм
????? национализм
????? коммунизм
##### Қалыптасқан қоғамның дамуын және салт-дәстүрді сақтау негізінде құрылған идеология:
????? консерватизм
????? либерализм
????? социализм
????? коммунизм
????? пассизм
##### Адамдардың саяси өмірді түсініп, сезінуі.
????? саяси сана
????? саяси элита
????? саяси партия
????? саяси билік
????? дұрыс жауабы жоқ
##### Қоғамдық процесстер нәтижесінде жеке адамның белгілі бір саяси рөл атқарып, әлеуметтік саяси қалыптасуы
????? саяси әлеуметтену
????? саяси серкелік
????? саяси мәдениет
????? саяси институт
????? саяси сана
##### «Идеология» ұғымын ғылыми айналымға кім енгізді?
????? А.Дестют де Траси
????? Аристотель
????? Ш-Л Монтескье
????? Дж. Локк
????? Г.Гегель
##### "Халықтың билеуі, халықпен сайланған және халық үшін"- деп демократияға анықтама берген кім?
????? Линкольн
????? Гегель
????? Руссо
????? Платон
????? Э. Кант
##### Қазақстан Республикасының Конституциясы қашан қабылданды?
????? 30 тамыз 1995 ж..
????? 25 ќазан 1990 ж.
????? 16 желтоќсан 1991 ж.
????? 14 мамыр 1994 ж
????? 28 ќаѕтар 1993 ж.
##### Жаңарған либерализмнің өкілін атаңыз.
????? Дж.Гэлбрейт
????? Дж.Локк
????? А.Смит
????? Т.Пейн.
????? И.Кант
##### Жоғарғы лауазымды адамдарды (президентке шейін) конституцияны бұзғаны үшін немесе басқа қылмысы үшін жауапкершілікке тарту
????? импичмент
????? брифинг
????? инагурация
????? апелляция
????? вето
##### Дүниежүзілік қазақтардың құрылтайы қай жылы болды?
????? 1992 жылы
????? 1994 жылы
????? 1998 жылы
????? 2000 жылы
????? 1995 жылы
##### "Қазақстан- 2030" Ел президентінің Қазақстан халқына Жолдауының жарыққа шығуы.
????? 10 қазан 1997 ж.
????? 30 мамыр 1992 ж.
????? 28 желтоқсан 1991 ж.
????? 15 қаңтар 1993 ж.
????? 14 желтоқсан 1998 ж.
##### Қоғамда үстемдік ететін мәдени бағыттан айтарлықтай ерекшеленетін мәдениеттің түрі:
????? субмәдениет
????? ұлттық мәдениет
????? толеранттық
????? узурпация
????? технократия.
##### Жеке тұлғаның емін-еркін дамуын қамтамасыз ететін қоғамның күйін қалай атайды?
????? азаматтық қоғам
????? дәстүрлі қоғам
????? тоталитарлық мемлекет
????? авторитарлық мемлекет
????? анархиялық мемлекет.
##### Дінді капитализмді тудыратын белсенді күш ретінде санаған ойшыл.
????? М.Вебер.
????? Г.Моска.
????? Л.Дюги
????? В.Парето.
????? Ф.Ратцель.
##### Елдің экономикалық және саяси өміріне, қоғамның барлық саласына мемлекеттің белсенді араласуын қалайтын тұжырымдама.
????? этатизм
????? концепция
????? догматизм
????? идеология
????? парадигма
##### Этносаяси жанжалдарєа қандай оқиғалар жатады?
????? ұлттар арасындағы даулар.
????? экстремизм
????? идеялық даулар
????? саяси шиеленіс
????? экономикалық дағдарыс
##### Депортация дегеніміз не?
????? халықты еріксіз жер аудару
????? президент сайлау
????? ұлттаралық келісім
????? парламент жиыны
????? үкімет талабы
##### Зайырлы мемлекет дегеніміз
????? дін мен мемлекеттің арасы ажыратылған
????? діни мемлекет
????? көп партиялық
????? буржуазиялық
????? көп ұлтты мемлекет
##### Бір халықтың өз тілін, мәдениетін, ұлттық сана-сезімін жоғалтып, екінші халыққа сіңіп кетуі
????? ассимиляция
????? дискриминация
????? диссимиляция
????? ассоциация
????? апартеид
##### Саяси идеология қай дәуірде дүниеге келді?
????? Ағартушылық дәуірде
????? Жаңа заманда.
????? Антикалық дәуірде.
????? Орта ғасырда.
????? ХХ ғасырда.
##### Демократия дегеніміз
????? халық билігі
????? партия билігі
????? халықаралық саясат.
????? экономикалыө саясат
????? мәдени саясат.
##### ҚР Конституциясына сәйкес Қазақстанның мемлекеттік құрылым формасы қандай?
????? унитарлы.
????? федеративті.
????? конфедерация
????? бір ўлтты.
????? аралас.
##### Отанына оралу - бұл:
????? репатриация
????? дискриминация
????? интеграция
????? депортация
????? эмиграция
##### Қазақстан жер көлемі жағынан әлемде нешінші орын алады?
????? 9-орын
????? 5-орын
????? 7-орын
????? 10-орын
????? 6-орын
##### Қазақстан қандай қазба байлығының молдығы жағынан әлемде 1-ші орын алады?
????? вольфрамнан
????? мўнайдан
????? темір рудасынан
????? кґмір ќорынан
????? ќарєасыннан
##### Жеке адамның қоғамның толық құқылы мүшесі ретінде өмір сүруіне қажет белгілі бір ілімдер, ережелер мен құндылықтар жүйесін меңгеру процесі:
????? социализация
????? бейімделу
????? ассимиляция
????? интенция
????? верификация
##### Мемлекеттер арасында жасалған шартты жоғарғы үкімет органдарының бекітуі:
????? ратификация
????? директива
????? қаулы
????? бағдарлама
????? декларация
##### Бір топ адамдардың мемлекеттік төңкеріс жасау мақсатымен жасаған іс-әрекеті:
????? путч
????? реванш
????? митинг
????? ереуіл
????? жиналыс
##### Мемлекет Конституциясы кепілдік беретін демократиялық саяси процестерге қатысу құқықтары:
????? саяси бостандықтар
????? саяси кепілдіктер
????? саяси міндеттер
????? саяси процестер
????? саяси үкімдер.
##### Отанын, ұлтын мойындамайтын өзін «әлем адамы» деп атайтындар:
????? космополитер
????? анархистер
????? охлократар
????? плутократар
????? нигилизм
##### Үстемдік етіп отырған билікті халықтың мойындауы
????? легетимдік
????? митинг
????? лоббизм
????? манифест
????? қоғамдық қозғалыстар
##### К.Маркстің ілімін басшылыққа алып, жеке меншіксіз, тапсыз қоғам құруға тырысатын партия:
????? коммунистік партия
????? социал-демократиялық партия
????? буржуазиялық-демократиялық партия
????? консервативтік партия
????? фашистік партия.
##### Жеке мүддеден мемлекеттік мүдденің басым болғанын, басқаруда қатаң орталықтандыруды, адамның құқықтары мен бостандықтарын шектеуді қалайтын партия:
????? фашистік партия
????? социал-демократиялық партия
????? коммунистік партия
????? консервативтік партия.
????? буржуазиялық-демократиялық партия
##### "1986 ж. 17-18 желтоқсанда Қазақстандағы оқиғаға қатысқаны үшін жауапқа тартылған азаматтарды ақтау жөніндегі" Президенттің Жарлығы қашан шықты?
????? 1991 ж. 12 желтоқсанда
????? 1991 ж қаңтарда
????? 1986 ж. желтоқсанда
????? 1995 ж. тамызда
????? 1993 ж. шілдеде.
##### Діни, ұлттық, жас ерекшеліктеріне байланысты адамдарды кемсіту
????? дискриминация
????? диспотия
????? космополитизм
????? коалиция
????? нигилизм
##### Басқару тұрпаты бойынша ҚР қандай мемлекет?
????? президенттік республика
????? конституциялыќ монархия
????? парламенттік республика
????? абсолюттік монархия
????? аристократиялыќ республика
##### "Өзінің болмысында басты орынға адам, азамат, тұлғаны қоятын ашық демокртиялық өздігінен дамитын қоғам"- деген анықтама қандай ұғымды білдіреді?
????? азаматтық қоғам
????? діни мемлекет
????? зайырлы мемлекет
????? біртұтас мемлекет
????? құқықтық мемлекет
##### Дауыс беруге құқылы адамдар тобы -
????? электорат
????? мемлекет
????? саяси партия
????? еѕбек ўжымы
????? суверенитет
##### "Заңмен тыйым салынбағаннан басқаның барлығына рұқсат етіледі"-деген принцип қай саяси тәртіпке тән?
????? демократия
????? тоталитаризм
????? автократия
????? аристократия
????? коммунизм
##### Тілінде, мәдениетінде, мінез-құлқында ортақ ерекшеліктері бар, белгілі бір аумақта тарихи қалыптасқан, өз қауымдастығының бірлігін сезінетін адамдар жиынтығы:
????? этнос
????? партия
????? тайпа
????? қауымдастық
????? билік
##### Өз сеніміне шексіз берілгендік
????? фанатизм
????? агрессия
????? пацифизм
????? эгоизм
????? дуализм
##### Мұсылман елдеріндегі қоғамдық ойдың ислам негіздерін берік сақтау әрекеттері:
????? фундаментализм
????? агрессия
????? пацифизм
????? монизм
????? дуализм
##### «Ғасырлар тоғысында» еңбегінің авторы?
????? Н.Ә. Назарбаев
????? Ш.Уалиханов
????? Ж.Жабаев
????? А.Құнанбаев
????? М.Әуезов
##### Басқа мемлекеттің, халықтың жерін тұтас, немесе бір бөлігін күшпен жаулап алу не басқаға алып берушілік:
????? аннексия
????? оккупация
????? эмиграция
????? сегрегация
????? пацифизм
##### Дүниежүзілік жаһандану процесі
????? глобализация
????? альянс
????? интеграция
????? коалиция
????? конфедерация
##### ХХ ғ.-дың 60-шы ж.-да АҚШ-та пайда болып, кейін батыс елдеріне тараған жастар қозғалысы, олар махаббатқа, сезімдік тәжірибеге табиғатқа жақын болуға шақырады:
????? хиппи
????? жасылдар партиясы
????? фанаттар
????? металлисттер
????? ұлтшылдар
##### Басқалардың пікіріне, сеніміне, тәртібіне шыдамдылық көрсету
????? толеранттық
????? сезімділік
????? меркантильдік
????? субмәдениет
????? ресмилік
##### Адамдардың өмір сүру жағдайы және мәдениеттің бірлігіне байланысты құрылған әлеуметтік қауымдастық:
????? социум
????? ұжым
????? отбасы
????? одақ
????? ұйым
##### Идеологияның әсерінсіз, еркін, таза ғылымды жасауға, қоғамдық прогресті идеологиядан аластатуға тырысушылық:
????? деидеологизация
????? инновация
????? делогирование
????? демагогия
????? деморкация
##### Қазақстан Республикасының Конституциясы бойынша мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы кім?
????? халық
????? парламент;
????? үкімет;
????? жоғарғы кеңес;
????? Президент
##### Конституция бойынша мемлекетіміздің ең қымбат қазынасы:
????? адам, оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары
????? жер және қазба байлықтар
????? президент және парламент
????? ұлттыќ қор
????? мәдени құндылықтар
##### Ұлттық көзқарастың жүзеге асырылуын, іс жүзінде қолданылуын байқауға бағытталған, мемлекет пен жүргізілетін шаралар жүйесі:
????? Ұлттық саясат
????? Геополитика (Геосаясат)
????? демографиялық саясат
????? саяси орта
????? Әлеуметтік саясат
##### Азаматтық қоғам ұғымы тұңғыш рет қай ғасырда қолданыла бастады?
????? XVIII ғ.
????? XI ғ.
????? XIX ғ.
????? XX ғ.
????? XX ғ. ортасында
##### Социометрия тәсілімен не зерттеледі? (Дж. Морено):
????? аз топтар
????? қауымдастықтар
????? тұлға
????? қоғам
????? таптар
##### Анкета – қай әдістің түріне жатады?
????? сауалнама
????? бақылау
????? эксперимент
????? интервью
????? құжаттарды талдау
##### Фокус-топ ќай әдістің түрі?
????? бақылау
????? сауалнама
????? эксперимент
????? құжаттарды талдау
????? тест
##### Хиппилер, панктер, рокерлер кай мәдениеттің көрінісі?
????? жастар субмәдениеті
????? формальды емес
????? кәсіби емес
????? топтасу емес
????? андеграунда
##### Респондент деп кімді атайды?
????? әлеуметтік зерттеуге қатысып, сауалға жауап беруші адамды
????? жазушы
????? ғалым
????? басқарушы
????? корреспондент
##### Делинквентті мінез-құлық:
????? нормадан ауыткан және заң бұзушылық
????? ойлы тәртіп
????? дұрыс тәртіп
????? ситуативті тәртіп
????? саналы тәртіп
##### Нашақорлық қандай мінез-құлыққа жатады:
????? девиантты
????? ойлы
????? дұрыс
????? ситуативті
????? саналы
##### Қылмыскерлердің әрекеттері қандай тәртіпке жатады?
????? делинквентті тәртіп
????? саналы тәртіп
????? ойлы тәртіп
????? дұрыс тәртіп
????? ситуативті тәртіп
##### Ресоциализация дегеніміз не?
????? жаңа нормаларды, құндылықтарды қабылдау
????? тәрбие
????? адаптация
????? білім алу
????? интеграция
##### Анкетадағы ашық сұрақтың құрылысы:
????? респондент жауапты өз қолымен жазады
????? дайын нұсқаның бірін таңдайды
????? бірнеше жауапты белгілейді
????? белгілі бір мөлшерде жазады
????? барлық жакап дұрыс
##### Сапалық әдістер қандай сұраққа жауап береді?
????? неге, не себепті?
????? неше?
????? қандай?
????? басты жиынтық мөлшері
????? таңдау жиынтығы мөлшері
##### Анкетерлер дегеніміз кімдер?
????? сауалнама жүргізуші адамдар
????? сұрақтарға жауап қайтарушылар
????? анкета сұрақтарын өңдеушілер
????? қорытындыны талдаушылар
????? бақылаушылар
##### ҚР Мемлекеттік жастар саясатының 2020 жылға дейінгі тұжырымдамасы туралы қаулы қай жылы қабылданды?
????? 2013 ж. 27 ақпан
????? 2011 ж. 12 мамыр
????? 2014 ж. 14 сәуір
????? 2015 ж. 27 ақпан
????? 2009 ж. 10 желтоқсан
##### Білім берудегі қандай бағдарлама еліміздегі кейбір аймақтарда кадр жетіспеушілігі мәселесінің алдын-алуда?
????? Серпін бағдарламасы
????? Бизнестің жол картасы 2020
????? Өңірлерді дамыту
????? Қол жетімді тұрғын үй 2020
????? Қазақстан 2050 стратегиясы
##### Өңірлердің перспективада өзекті әлеуметтік-экономикалық проблемаларын шешу қай бағдарламаның мақсаты?
????? Өңірлерді дамыту
????? Бизнестің жол картасы 2020
????? Серпін бағдарламасы
????? Қол жетімді тұрғын үй 2020
????? Қазақстан 2050 стратегиясы
##### Қазіргі тұрақты жұмыс орындарын сақтап қалу және жаңаларын құру, сондай-ақ экономиканың шикізаттық емес секторларында өңірлік кәсіпкерліктің орнықты және теңгерімді өсуін қамтамасыз ету қай бағдарламаға тиесілі ?
????? Бизнестің жол картасы 2020
????? Өңірлерді дамыту
????? Серпін бағдарламасы
????? Қол жетімді тұрғын үй 2020
????? Қазақстан 2050 стратегиясы
##### Ғылым – мәдениеттің қай элементіне жатады?
????? Рухани мәдениет
????? Материалдық мәдениет
????? Бұқаралық мәдениет
????? Халықтық мәдениет
????? Басым мәдениет
##### ҚР мемлекеттік жастар саясаты туралы Заңы қай жылы қабылданды?
????? 2004 жылы
????? 2005 жылы
????? 2003 жылы
????? 2000 жылы
????? 1999 жылы
##### Анықталған бір құндылыққа адамдардың бекінуі ...
????? Құндылықты бағытталу
????? Норма
????? Санкция
????? Адаптация
????? Социализация
##### Анықталған бір құндылыққа адамдардың бекінуі ...
????? Құндылықты бағытталу
????? Норма
????? Санкция
????? Адаптация
????? Социализация
##### Адамның үлкен әлеуметтік топтың өкілі ретінде қоғамдағы орнын белгілейтін ...
????? әлеуметтік мәртебе
????? әлеуметтік рөл
????? тұлғаның әлеуметтенуі
????? Адаптация
????? Социализация
##### Бұл оның өзіндік тәртіп үлгілерінің, қызмет әдістерінің, оның ойлары мен идеяларының жиынтығы ...
????? индивидтің жеке мәдениеті
????? қауымдастық мәдениеті
????? басым мәдениет
????? бұқаралық мәдениет
????? материалдық мәдениет
##### Алғаш рет еңбек бөлінісі туралы жүйеленген ілімді ұсынған ғалым ...
????? А.Смит
????? Ш.Фурье
????? К.Маркс
????? Аристотель
????? Платон
##### Алғаш рет еңбектің әр түрлі үйлесімдік заңын орнатып, «кім өзінің кәсібінде жақсырақ маманданса, сол үлкен жетістіктерге жетеді» деп айтқан ғалым ...
????? Платон
????? Аристотель
????? А.Смит
????? К.Маркс
????? Ш.Фурье
##### Қай жылы Қазақстан Болонья процесіне қосылып, «Университеттердің ұлы хартиясына» қол қойып, ТМД елдерінің ішінен бірінші болып еуропалық 3 деңгейлі білім беру жүйесіне (бакалавриат-магистратура-докторантура) өтті?
????? 2010 жылы 11 наурызда
????? 2011 жылы 15 мамырда
????? 2005 жылы 1 ақпанда
????? 2012 жылы 8 наурызда
????? 2009 жылы 5 сәуірде
##### Ұлттық-мемлекеттік дінге жататыны?
????? иудаизм
????? тотемизм
????? фетишизм
????? буддизм
????? христиан
##### Жастар мен жастар бірлестіктерінің жағдайы мен мєртебесі қалай сипатталады?
????? Олардыњ өкілдіктерінің билік органдарында белгілі бір шамада болуымен
????? Реформалар жүргізу арқылы
????? Жүргізілген іс-шаралар, нәтижелер негізінде
????? Билік өкілдіктерінің шешімімен
????? Барлық жауап дұрыс
##### Жастарды бүкіл кеңестік сұрау қай жылы өткізілді?
????? 1927 ж.
????? 1981 ж.
????? 1987 ж.
????? 1979 ж.
????? 1984 ж.
##### Жастардың әлеуметтік мәселелерін зерттеуде қандай бағыт қолданылады?
????? Эмпирикалық
????? Дедукция
????? Индукция
????? Сандық әдістер
????? Эксперимент
##### Бір уақытта туылғандардың жастық қабатын құрайтын құрдастар жиынтығы...
????? демографиялық
????? антропологиялық
????? тарихи
????? хронологиялық
????? символикалық
##### Отбасының құрылымдық типінің ең кең тараған түрі...
????? нуклеарлық
????? дәстүрлі
????? демократиялық
????? эгалитарлық
????? авторитарлық
##### Индивидтің іс-әрекеті, статусы, құқығы мен міндеттерінің жынысына байланысты бөлінуі -
????? гендерлің рөл
????? феминизм
????? расизм
????? гендерлік теңсіздік
????? интеллект шкаласы
##### Бір ер адамның бірнеше әйелмен некеде тұруы -
????? полигамия
????? моногамия
????? матрилокалды
????? патрилокалды
????? гетерогамдық
##### Әлеуметтік шыңдықтың элементтері:
????? әлеуметтік фактілер
????? әлеуметтік іс-әрекет
????? интеракция
????? интерпретация
????? конструктілер
##### Адамдардың қажеттілігі туралы білу және осы қажеттіліктерді жүзеге асыру құралдары мен жолдарын белгілеу арасындағы қайшылықты жағдай бұл:
????? Зерттеу мәселесі.
????? Зерттеу бағдарламасы
????? Зерттеу пәні
????? Зерттеу міндеттері
????? Зерттеу мақсаты
##### Топтағы тұлғаралық қатынасты диагностикалау үшін қолданылатын әдіс:
????? Социометрия.
????? Тестілеу
????? Контент талдау
????? Іскерлік қызмет талдау
????? әлеуметтік психологиялық трейнинг
Қолданылатын әдебиеттер тізімі:
Негізгі әдебиеттер
1. Г.С. Абдраимова «Жастар социологиясы» Алматы 2012 ж.
1. Социология молодежи. Учебное пособие. СПб. Изд-во С.-Петербургского ун-та, 1994. Под ред. В.Т.Лисовского.
2. Ковалева А.И., Луков В.А.Социология молодежи: Теоретические вопросы. М., 1999.
3. Култаева М.Д., Уварова Е.Л.Интерпретация проблем молодежи: западные концепции и варианты. М., 1996.
4. Лисовский В.Т.Социология молодежи. Учебное пособие. Санкт-Петербург, 1996.
5. Лисовский А.В., Лисовский В.Т. В поисках идеала. Диалог поколений. Мурманск, 1994.
6. Лисовский В.Т. Духовный мир и ценностные ориентации молодежи России. Учебное пособие. С. - Петербург, 2000.
7. Мемлекеттік жастар саясаты. Тәжірибе және даму үрдістері 4 бөлімді
8. Президент Н.Ә.Назарбаев және қазіргі кездегі Қазақстан. 1 том. Н.Ә.Назарбаев
және Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуы: 3 том. Құжаттар мен материалдар жинағы. – Алматы: ҚР Президентінің жанындағы ҚСЗИ, 2010. – 256 б.
9. Президент Н.Ә.Назарбаев және қазіргі кездегі Қазақстан. II том. Н.Ә.Назарбаев
және саяси реформалардың Қазақстандық стратегиясы: 3 том. Құжаттар мен материалдар жинағы. – Алматы: ҚР Президентінің жанындағы ҚСЗИ, 2010. – 280 б.
10. Президент Н.Ә.Назарбаев және қазіргі кездегі Қазақстан. III том. Н.Ә.Назарбаев
және Қазақстанның сыртқы саясаты: 3 том. Құжаттар мен материалдар жинағы. – Алматы: ҚР Президентінің жанындағы ҚСЗИ, 2010. – 256 б.
11. Молодежь Центральной Азии. Казахстан. На основе социологического опроса. Астана 2016
12. Байделдинов Л.Ә. Теоретикалық саясаттану. – Алматы 2005
13. Әлемдік саяси ой антологиясы – 2007 ж.
14. Әбсаттаров Р.Б. Саяси технологиялар: теория мен тәжірибе. Хабаршы.
Әлеуметтану және саяси ғылымдар сериясы. – Алматы: Абай атындағы АлМУ, 2002
№2. – 104-123 беттер
Қосымша әдебиеттер:
1.Корчак Я. Как любить детей. Минск, 1980.
2.Кон И.С., Лосенков В.А. Юношеская дружба как объект эмпирического исследования. Тарту, 1974.
3. Урланис Б.Ц. История одного поколения. Социально-демографический очерк. С., 1968.
4. О государственной политике в области высшего образования. М., 1992.
5. Посттоталитарное общество на рубеже веков: Динамика изменений социальной структуры и ценностных ориентаций. М., 1992.
6. Концептуальные вопросы развития высшего образования. М., 1991.
7. Шур Э.М. Наше преступное общество. М., 1988.
8. Иконникова С.Н. Диалог о культуре. Л., 1987.
9. Социальная защита молодежи: вопросы теории и практики. М., 1994.
10. Международные документы по молодежной политике. М., 1993.
11. Молодежь: будущее России. М., 1995.
12. Молодежный ренессанс: проблемы социализации. М., 1990.
СМК ЖГУ П/УМКД.09-2016 Ф.4.09-33
Пәннің оқу-әдістемелік қамтамасыздандыруларының картасы
Жастар саясаты
22. Ф019
Қуатов Б. Отанымыздың тарихы туралы саяси әңгіме: Жоғары оқу орындарының
студенттеріне арналған оқу құралы / Б. Қуатов.- Алматы: Бiлiм, 1993.- 272бет. 33 4 Негізгі С55.55я73
Ә27 Мемлекеттік жастар саясаты. Тәжірибе және даму үрдістері 4 бөлімдіС.Ерофеева.- 2-е изд., перераб. и доп.- М.: Экономика, 2004.- 620 с. 25 10 С55я73
Ә27 Әженов М.С. Қоғамның әлеуметтік құрылымы [Мәтін]: Оқу құралы / М.С. Әженов, М.С. Садырова.- Алматы: Эверо, 2012.- 137бет. 25 10 С5
С15
Президент Н.Ә.Назарбаев
және қазіргі кездегі
Қазақстан. II том.
Н.Ә.Назарбаев
және саяси реформалардың Қазақстандық стратегиясы: 3 том. Құжаттар мен материалдар жинағы. – Алматы: ҚР Президентінің жанындағы ҚСЗИ, 2010.
– 280 б. 25 10 С5я73
Қ41 Президент Н.Ә.Назарбаев
және қазіргі кездегі
Қазақстан. III том.
Н.Ә.Назарбаев
және Қазақстанның сыртқы саясаты: 3 том. Құжаттар мен материалдар жинағы. – Алматы: ҚР Президентінің жанындағы ҚСЗИ, 2010. – 256 б. 150 60 С55я73: Т5(2К) я73
У82 Г.С. Абдраимова «Жастар социологиясы» Алматы
2012 ж. 25
10 Ф01
А43
Молодежь Центральной Азии. Казахстан. На основе социологического опроса. Астана 2016 250 100 С53
С43 Сқақова А. Ж. Отбасы жас ұрпақты әлеуметтендіру институты ретінде [Мәтін] / А. Ж. Сқақова.- Астана, 2010. 1
2,5 С55.325.1
С90 Сүлеймен, Л. Ж. Қазақстан жастарының электоралдық мінез - құлқы: даму үрдісі мен болашағы [Мәтін]: Автореферат / Л. Ж. Сүлеймен.- Алматы, 2010.- 30б. 1
2,5 С55.55
А22 Авсыдыкова, Қ. А.
Техникалық жоо студенттерінің кәсіби мотивациясына социологиялық талдау [Мәтін]: Автореферат / Қ. А. Авсыдыкова.- Алматы, 2010. 1 2,5 С55.325.2
Т93 ТынышбаеваА.А. Социальная поддержка детей в Казахстане: Социологический анализ [Текст]: Автореферат / А. А. Тынышбаева.- Астана, 2010. 1 2,5 С55.325.1(2К)
Ш78 Шонбаева, А. Н.
Социализация молодых государственных служащих Республики Казахстан в современных условиях [Текст] / А. Н. Шонбаева.- Астана, 2010. 1 2,5 С55.32
К97 Кылышбаева Б. Н. Социокультурные факторы формирования гендерной идентичности [Текст]: Автореферат / Б. Н. Кылышбаева.- Алматы, 2010.- 42с. 1 2,5 С55.32
А91 Асылханова Г. Ж.
Стратификационная сисема современного общества Казахстана [Текст]: Автореферат / Г. Ж. Асылханова.- Астана, 2010.- 40с. 1 2,5 анықтамалық Ф01(2К) Әженов М.С. Білім социологиясы [Мәтін]: Оқулық / М.С. Әженов, М.С. Садырова, Ә.Т. Омарова.- Алматы: Эверо, 2011.- 124б. 50 20 Интернет-ресурс http://lib.socio.msu.ru www.testent.ru/load/student/sociologija/50
http:// socio.rin.ru http://socioline.ru

Приложенные файлы

  • docx 9589437
    Размер файла: 1 MB Загрузок: 1

Добавить комментарий