Ibn Esirin Kamil taryh atly kitaby 1

MILLI MEDENIЭET «MIRAS» MERKEZI
TЬRKMENBA
·Y ADYNDAKY TЬRKMENISTAN MILLI GOLЭAZMALAR INSTITUTY






YZZEDDIN IBN ESIR

KДMIL TARYH


·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·


·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·

I


Arap dilinden terjime eden
we зapa taээarlan
Rahmet Gylyjow






A
·GABAT «MIRAS» 2005
UOK 950
I 12
I 12 Ibn Esir Y.
Kдmil taryh, I jilt. A.: Tьrkmenistany
· milli medeniэet «Miras» merkezi, 2005 – 224 sah.

JOGAPKДR REDAKTORLAR
Hramow W.M., A
·yrow A.A.

REDAKTOR
R.Geldiэew, dil-edebiэat ylymlaryny
· kandidaty

XIII asyrda эa
·ap geзen beэik taryhзy alym Yzzeddin ibn Esiri
· «Kдmil taryh» atly kitaby dьnэд taryhyny цwrenmekde i
· ygtybarly зe
·meleri
· biri hasaplanэar. Цmrьni
· agramly bцlegini tьrkmen hцkьmdarlaryny
· hemaэatkдrliginde geзiren Ibn Esiri
· tьrkmen serkerdelerini
· эцri
·lerine, sцwe
·lerine taryhзy hцkmьnde gatna
·andygy has-da gyzyklydyr. Ol birnдзe wagtlap Mosul atabegleri bilen halypany
· arasynda ilзi bolэar. Ol цz эazgylarynda beэan edэдn wakalaryny
· kцpьsine gцzli
·aэat bolan
·ahsdyr.
Ibn Esiri
· «Kдmil taryh» atly kцp jiltli eserini
· esasan tьrkmen halkyny
· taryhy bilen baglany
·ykly bцlьmleri saэlanyp terjime edildi.
Tьrkmen halkyny
· taryhyna degi
·li gyzykly maglumatlary цzьnde jemleэдn bu kitap Beэik Saparmyrat Tьrkmenba
·y zamanasynda ilkinji gezek tьrkmen dilinde ne
·ir edilip, gi
· okyjylar kцpзьligine эetirilэдr.

TMMMM №27

TDKP №3 2005 KBK 63,3(5)

© Tьrkmenistany
· milli medeniэet «Miras» merkezi, 2005 э.
Ibn Esir Y., I jilt, 2005 э.
Gylyjow R., terjime, зapa taээarlama, 2005 э.
Gara
·syz we baky Bitarap Tьrkmenistany
· Ilkinji we Цmьrlik Prezidenti Beэik Saparmyrat Tьrkmenba
·yny
· howandarlygynda ne
·ir edilэдr.

GEЗMI
·I
· ЭA
·Y GELJEGI
· DA
·Y

Tьrkmeni
· ykbal asmanyndan nur saзэan Gara
·syzlyk halkymyza di
·e bir Altyn eээamy
· altyn gapysyny aзyp bermдn, eэsem onu
· asyrlary
· jьmmь
·inden gцzba
· alэan эol-эцrelgelerini, dдp-dessurlaryny, edim-gylymlaryny tдzeden dikeltmeklige, medeni we ruhy miraslaryny
· il-gьnь
· kц
·ьl ganatyna цwrьlmegine hem gi
· mьmkinзilik berdi. Bu bolsa hдzirki tьrkmen dцwletini
· berk taryhy binэat esasynda gurulэandygyny alamatlandyrэar.
Tьrkmen topragy mь
·lerзe эyllary
· dowamynda dьnэд medeniэetini
· umumy taryhy ьзin дhmiэetli wakalary
· mesgeni boldy. Bu toprak ekeranзylyk, maldarзylyk, ylym, medeniэet we sungat sallanзagy boldy. Alymlar bizi
· eээamymyzdan 6 mь
· эyl ц
· tьrkmenleri
· ata-babalaryny
· ц
·debaryjy bilimleri цzle
·direndigini nygtaэarlar. Irki ekeranзylyk zamanasyndaky tьrkmen jemgyэetleri Garadepe, Gцksьэri, Эylgynly эaly oturymly эerleri ajaэyp эadygдrlikleri miras goэdy. Gadymy oguz-tьrkmen dцwleti, Parfiэa zamanasy, seljuk tьrkmenlerini
· dцreden onlarзa dцwletleri, osman tьrkmenlerini
· soltanlyklary we beэleki tьrkmen dцwletleri adamzady
· syэasy taryhynda цzbolu
·ly adalat baэdagy bolup pasyrdady. Hut
·onu
· ьзin hem Tьrkmenistany dьnэд taryhyny
· цsь
·inde Hytaэy
·, Mesopotamiэany
·, Mьsьri
· hatarynda goээarlar. Ata-babalarymyz dьnэд gymmatlyklaryny
· arasynda цzbolu
·ly, milli цwь
·gin bilen lowurdaэan ruhy we medeni baэlyklary bize miras galdyrdy.
Medeni miras bu perzendi
· ьstьnde kцkenek gerэдn tьrkmen enesini
· hьwdьsidir, agras tьrkmen gojasyny
· pendi-nesihatydyr. Mukaddes topragy gany bilen goran gaэduwsyz gerзegi
· i
· so
·ky demdдki wesэetidir, naзar dogany
· gerзegi
· jesedini эuwэan ajy gцzэa
·ydyr.
Medeni miras bu tьrkmeni
·
·an-
·цhratdan doly geзmi
·ine buэsanjydyr,
·u gьnьne sцэgьsidir, ertirine ynamydyr.
Medeni miras bu gadymy hem mьdimi halkymyzy
· asyrlary
· dowamynda ho
·alap зцplдn paэhas hakydasydyr,
·u gьnьne ygtybarly ynamydyr, ertirine эol зelgisidir. Mahlasy, medeni miras tьrkmeni
· geзmi
·idir, barlygydyr, dowamatydyr.
Tьrkmen halkyny
· gadymdan gцzba
· alyp gaэdэan edebi akabalaryny
·, sungat dдplerini
· adalaty, erkinligi, agzybirligi, mertligi we bitewiligi wasp etmedik dцwri bolan dдldir. Bu gьn
·ol asylly dдpler bizi
· beэik Gara
·syzlygymyzy
· beren sьэji miweleri, rцw
·en ertirini
· mukaddes umytlary bilen birle
·ip, tьrkmen abraэyny
·, mertebesini
· has-da belende gцterilmegine hyzmat etmelidir.
Ruhnamada bellдp geзi
·im эaly, «Biz tьrkmen halkyny
· mirasdь
·erleri hцkmьnde ata-babalarymyzy
· taryhy
· gatlarynda galan medeni, edebi gymmatlyklaryny tapmalydyrys, tдzeden jana getirmelidiris. Bu ata-babalarymyzy
· ц
·ьnde bizi
· ogullyk borjumyzdyr». Biz ata-babalarymyzy
· ц
·ьndдki
·ol ogullyk borjumyzy berjaэ etmek maksady bilen hem Tьrkmenistany
· milli medeniэet «Miras» merkezini dцretdik.
Asyrlary
· gatlaryna si
·en medeni mirasymyzy dьэpli цwrenmek, Ruhnamany
· ruhunda ylmy esasda цzle
·dirmek, dьnэдni
· dьrli kьnjeginde beэik dцwletleri dцreden halkymyza degi
·li miraslary tapmak, olary tдzeden jana getirmek, ajaэyp kitaplara цwrьp, gaэtadan halkymyza hem-de dьnэд эaэmak «Miras» merkezini
· i
·gдrlerini
· ц
·ьnde duran gaэragoэulmasyz borзdur!
Eziz halkym!
Sizi
· eli
·izde «Miras» merkezini
· taээarlan kitaby. Bu kitaby
· bizi
· ata-babalarymyzy
· dцreden ruhy we medeni gymmatlyklaryna te
·ne kalby
·yza teselli berjekdigine ynanэaryn. Kдbelerimiz hem kyblalarymyz hakyndaky эьreklerimizi
· tцrьndдki gyzgyn sцэgini
· oduny alawlandyrjakdygy mende эakymly duэgy dцredэдr.
«Miras» merkezini
· зykarjak kitaplaryny
· hцwrьni
· kцp boljakdygyna ynanэaryn we o
·a ak эol arzuw edэдrin.
I
·i
· rowaз, эollary
· эagty bolsun!




Tьrkmenistany
· Prezidenti
Saparmyrat TЬRKMENBA
·Y.
TA
·RYNY
· ADY BIRLE BA
·LADYM

Barlygyna owal, bakylygyna so
·, sahawatyna здk bolmadyk Ta
·ra
·ьkьr.
Ol Paty
·adyr, barlygyny
· hakykatyna akyl эetmez. Ol Kadyrdyr, дlemdдki дhli zat onu
· gudratyny
· tдsiridir. Ol Mukaddesdir, hadysadyr, hatyralar o
·a
·ek эetirmez. Ol ьэtgemekden pдkdir. Ondan di
·e onu
· цzi halas edip biler. Эaradylan zatlary beэige gцterэдn hem, pese dь
·ьrэдn hem, эaээan we эapэan hem, berkidэдn hem, bozэan hem, цldьrэдn hem, direldэдn hem, bar edэдn hem, эok edэдn hem, bagtyэar edэдn hem, aza
·dyrэan hem, beэik-eziz we har-zelil edэдn hem Oldur. Ol islдnine mьlk berer we islдninden ony yzyna gaэdyp alar. Islдn adamsyny beэige gцterer we islдnini har eder. Haэry
· дhlisi Onu
· elindedir we ol дhli zady
· hцtdesinden gelэдndir, дhli zady ba
·arэandyr. Цten asyrlary we olary
· yzynda galan nesilleri aradan aэyrэan, зal
·yryp durэan hem
·oldur. Onu
· etmek islдn zadyna ne gala, ne berkitme pдsgel berip biler. «Siz olardan birini bir gцrermisi
·iz эa-da owazlaryny e
·idermisi
·iz?!» diэen aэata gцrд, «Эaratmak hem, hцkьm etmek hem di
·e Onu
·kydyr. Barзa дlemler perwerdigдri – Alla beэikdir».
Nygmatlary bilen gur
·an we adamlara rysgal paэlaryny bol beren Ta
·ra
·ьkьr edэдrin. Araby
·-ajamy
· serweri, дhli ymmatlary
· pygamberi Muhammede we dogry эolu
· tuglary, zulmaty
· зyralary bolan onu
· ma
·galasyna, nesil-neberesine, dost-эarlaryna tьkeniksiz alky
· we salam bolgaэ!
Men taryh kitaplaryny okamagy we ol эerde bar bolan zatlary bilmegi halaэardym. Hadysalary
· sebдplerini we syrlaryny anyklamaga gyzyklanэardym. Kagyz gatlarynda galan ylymlary, edepleri we durmu
· tejribelerini (synaglaryny) цwrenmдge hцwesekdim. Haзan-da ol eserlere gцz gezdirenimde, asyl maksada gowu
·magy
· uzakdygyny, wakalary
· sь
·
·ьni
· biri-birine зapraz gelэдndigini duэdum. Kдbir adamlar dьrli usullara, эollara, rowaэatlara gyzygyp, sцzi зakdana
·a uzaldypdyrlar. Kдbirleri gi
·i
·leэin beэan edilmeli zatlary gysgajyk sцzler bilen jemlдpdirler. Ьstesine-de, olary
· дhlisi diэen эaly has mцhьm hadysalary
·, дhmiэetli wakalary
· ьstьnden bцkьp geзipdir. Olary
· kцpьsi эazmany
·da has o
·at boljak ownuk-u
·ak wakalar bilen bir giden kagyzy garalapdyrlar, enзeme syэany zaэalapdyrlar. «Pylan
·ermendдni i
·inden bo
·atdy», «Pylan zady
· bahasyny artyk urdy», «Pylanyny hormatlady, pylanyny bolsa kemsitdi» diэen эaly дhmiэeti az эazgylary goэupdyrlar. Olary
· her biri цz dцwrьne зenli gelэдn taryhy цzgelerden gцзьripdir we
·olary
· yzyny эetiripdir, kдbir taryhy wakalara dьrlьзe tдzelik girizipdir. Gьndogarly taryhзy gьnbatary
· taryhyny эatlamagy ьnsden dь
·ьripdir. Gьnbatarly taryhзy gьndogary
· wakalaryna az дhmiэet beripdir.
·ol zerarly цz dцwrьne de
·iз дlem taryhyny эyllary
· geli
· tertibi boэunзa yzygider okamak, цwrenmek isleэдn talyp iзi nogsanlykdan doly kцp sanly eserlere, enзeme jiltlere gцz aэlamaly bolэar.
Bu zatlary ba
·ymdan geзirip, a
·ymda aэlanymdan so
·, taryhy unudaэmagymdan дtiэaз edip, elmydama эatlatma bolar эaly, ma
·rygy
·-magryby
· paty
·alaryna degi
·li bir umumy taryhy эazmagy эьregime dьwdьm. Дlemi
· эaradylmasyndan tд
·u gьne зenli bolup geзen wakalary эyllary
· geli
· tertibi boэunзa beэan etdim.
Men taryha dahylly дhli hadysalary, wakalary beэan etdim diэip bilmerin. Mosulda gezip эцren adam ьзin uzak Gьndogardaky эa-da alys Gьnbatardaky bir wakany
· gцzden sypyp galmagy ge
· zat dдl. Эцne men
·u kitabyma mundan ц
· hiз wagt bir kitaba jemlenilmedik zatlary saldym. Bu eseri okap зykan adam sцzьmi
· dogrudygyna gцz эetirer.
Ilki bilen дhli taryhзyny
· esasy salgylanmasy bolan Ymam Abu Japar Tabaryny
· эazan uly «Taryh» eserinden ba
·ladym. Bir hadysa dogrusynda зapraz pikirler эьze зyksa, adamlary
· дhlisi
·u kitaba esaslanэar. Onu
· iзindдki дhli maglumatlary
· birini hem goэman aldym. Abu Japar Tabary taryhy hadysalary beэan edende, kцp sanly rowaэatlara salgylanypdyr. Her rowaэaty
· gцwrьmi biri-birinden az tapawut edэдr. Manylaryna hem az-kem artykmaз zat go
·ulypdyr эa-da aэrylypdyr. Men doly wakalary
·ol dur
·una aldym we olary
· kцmegi bilen kem-kдsleэin beэan edilen rowaэatlary
· ьstьni эetirdim. Дhli zady эerli-эerinde goэdum. Ana,
·onda beэan edili
· эollaryny
· dьrlьdigine garamazdan, wakalary
· дhlisi bir sapaga dьzьldi duruberdi.
Tabaryny
· kitabyndan so
· ygtybarly saэylэan beэleki me
·hur taryhlary okadym. Tabaryny
· taryhynda эok maglumatlary
·ol kitaplary
· ьsti bilen doldurdym. Дhli zady tertibe salyp, эerli-эerinde goэdum. Men Resulallany
· sahabalaryny
· arasynda bolup geзen wakalara go
·maзalar girizmedim. Di
·e цzьmзe zyэada beэan etdim we kдbir adam atlaryny dьzetdim. Beэleki taryhзylary
· arasynda Abu Japar Tabara aэratyn дhmiэet bermegimi
· sebдbi ol, hakykatdan-da, ussatlygy kдmil ymam, ylymlary
· gory, ygtykady dьz we dogry sцzli ynsandyr.
Men дhli zady sцzьni
· hakdygy, эazgysyny
· dogrudygy beэan edi
· usulyndan bildirip duran эokarky зe
·melerden gцзьrsem-de, gijдni
· tьmlьginde ownuk-u
·ak da
·lary
· arasyndan dьr зцpleэдn bende эaly olara kцre-kцrlьk bilen зemele
·medim.
Olary
· bir wakany birnдзe эyllarda, birnдзe эerlerde gaэtadan эatlaэandygyny, bir topar zatlary dьrlьзe beэan edэдndiklerini gцrdьm. Sцzlemi so
·lanmadyk, pikiri jemlenmedik, ьzlem-saplam bolan taryhy wakalar hem berlipdir. Emgenmezden, olary
· manysyna dь
·ьnjek gьmany
· эok.
Men bolup geзen wakalary bir эere jemledim. Olary
· her birini
· haэsy aэda, haэsy эylda bolup geзendigini anykladym. Ahyry olar biri-birini
· yzyndan tirke
·ip gelэдn, tertibi yzygiderli taryha цwrьldi.
Her эylda bolup geзen mцhьm hadysany o
·a mahsus эerinde, эцrite bцlьmde эatladym. Emma beэany bir bцlьmden az boljak ownuk-u
·ak hadysalary
·ol эyly
· ahyrynda berdim we ony «Bu эylda bolup geзen wakalar» diэip atlandyrdym. Taryh sahnasynda ц
·e зykan haэsydyr bir ьlkдni
· bir kьnjьni eэelдn, emma dцwleti uzak dowam etmedik
·ahslary
· wakasyny, ilki dцrдn senesine laэyklykda, boэdan-ba
·a doly berdim. Sebдbi taryhy habarlar nдзe pytra
·
·y beэan edilse, netije зykarmak kynla
·эar we kцp wakalar unudylэar.
Her senдni
· ahyrynda
·ol эylda dьnэдden цten me
·hur alymlary, danalary, эag
·yzadalary, tanymal adamlary эatladym. Dilde dьrlьзe aэdylэan, dьrli harplar bilen эazylan we
·ьbhe dцredэдn adam atlaryny
· nokadyny,
·ekilini цrдn anyk berdim.
Bu eseri
· agramly bцlegini эygnap bolanymdan so
·, dьrli tдze wakalar, yzygiderli gцзьp-gonmalar zerarly, uzak wagtlap o
·a elimi degirmedim. Bu arada bu hakdaky bilimlerim bi
·i
·ip, kдmil bolupdy.
Mundan so
·ra meni
· ylymly-bilimli dost-эarlarym, sцhbetde
· bolmagy janymdan eэ gцrэдn doganlarym, meni
· i
· эakyn we эьrekde
· hemralarym, ma
·a salgylanyp gьrrь
· berer эaly, bu taryhy meni
· цz agzymdan e
·itmek islediler. Esli wagtlap ol eseri i
·lemдndigimi, doly tamamlap gutarmandygymy aэdyp, цtьnз soradym. Sebдbi men entek garalama nusgamy gцzden geзirmдndim, ol эerdдki harp эal
·y
·lyklaryny, sцz sдwliklerini dьzeltmдndim. Gerekmejek zatlary aэyrmandym, цзьrmдndim. Men bir mьddet onu
· ьstьnde oturdym. Dostlarym bolsa, meni
· boэun towlanyma bakman, eseri e
·itdirmegi erjellik bilen talap edэдrdiler. Ahyry olar bu kesirligime bakman, doly dьzedilmedik we tamamlanmadyk eseri di
·lemдge ba
·ladylar. Цz pikirlerini aэdyp, has anyk эa
·zytmaly эerleri эatladylar, artykmajrak gцrnen sцzleri aэyrmagy ьndediler. Ba
·ga kцmekзimi
· we goltgy berjegi
· эokdugy, цzьmi
· hцkman edilдэmeli i
·lere me
·guldygym ьзin eseri so
·lamaga mende ne gaэrat, ne gьэз bardy. Duэdansyz эьze зykэan aladalar, surnukdyrэan hadysalar hem elimi sowatman durmaэardy. Men bolsa biperwaэlyk bilen эaltalyga duwlanypdym. Цz эanymdan: «Sцwe
·e gidэдn gдmi эaly bat alyp, derrew dynaryn» diэmeэдrdim.

·eэle gьnleri
· birinde, tagaty parzy-wajyp, hцkьmine boэun synmak hцkman bolan, belent mertebeleri
· a
·yk bolup barany, nadanlyk ruhuny
· эьz цwreni; цlьp giden эag
·y adatlary direlden, gцzel dдpleri
· зьэrдn sь
·kьne gaэtadan ke
·p beren, adyllygy we sahawaty raэatlary gur
·an, haэyr-yhsany we эardamy дhli ki
·д эaэylan gerзek дr peэda boldy. Ol bizi
· hцkьmdarymyz – rehimli paty
·a, Ta
·ry эalkawyny tapan alym, ьstьn geliji, yslamy
· we musulmanlary
· diregi, дlemde adalaty direldiji Muzaffar Bedreddin Lulu ibn Abdylla Atabegdir.

·ol pursat egnimdдki biperwaэlyk donuny zy
·yp ta
·ladym, эaltalyk kцэnegini зykardym. Syэamy эalpyldatdym, galamy
· ujuny эiteltdim. «Bu aэaga galmaly, galkynmaly dцwьr. Bili
·i berk gu
·a» diэdim. Цzьmi
· bo
· wagtlarymy bu i
·ime sarp etdim. Ta
·ry bir i
·i hasyl etjek bolsa, ilki o
·a sebдp dцreder eken. Men bu i
·i tiz tamamlamaga howlukdym. Tдsin эeri, munu
· эaly gьnlerde dymyp эatan hadysalar hem dillenmдge hцwesek эaly gцrьndi. Men цzьmi, meni эazgarэanlary
· sцzьni
· gar
·ysynda, oklara ny
·ana edip goэdum. Sebдbi salgylanэan зe
·meleri
· sagdyn, so
·ky dьzedi
·leri
· doly we dogry bolsa, ьstesine-de, eser gaэta-gaэta okalyp, timarlanan bolsa, цzь
· hem эazyp-bozmadan ba
·y
· зykэan bolsa, bu i
·i цzь
· jemlдni
· has o
·atdyr. Emma mu
·a garamazdan, bu eserimde bдrden gaэtmalary
· bardygyny boэun alэaryn. Ol эerdдki haэsydyr bir эal
·y
·lyk galam sebдpli goэberilen sдwlik diэip bilmerin. Men bilmeэдn zatlarymy
· bilэдn zatlarymdan
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·embaha garap, o
·a pisint etmeэдrler. Ony okamakdan эьz цwьrэдrler we ylym hцkmьnde hasaba almaэarlar. «Taryhy
· bar berэдn peэdasy – kyssalar we habarlar, eзilip biljek ylmy дhmiэeti – owadan sцzler we gьrrь
·ler» diэip gьman edэдrler. Olar miwдni
· gabygyny gцrьp, ma
·zyna эetmedik we gцwheri
· gymmatyny bilmдn, ony эьpden asyp goэan adamlar эalydyr. Ta
·ry kime sagdyn akyl-hu
·, dogry tebigat bagy
· edip, ony dьz эola gцnьkdiren bolsa, olar taryhy
· berэдn peэdasyny
· kцpdьgine, dьnэewi we dini bдhbitleri
· дhlisini цzьnde jemleэдndigine gцz эetirer. Biz bu эerde цzьmize д
·gдr bolan peэdalary
· kдbirini эatlarys. Galanyny duэmagy sagdyn akyly bolanlara goээarys.
Taryhy
· dьnэewi peэdalary: ynsany
· ebedi эa
·asy gelэдndigi gizlin zat dдl. Ol elmydama dirileri
· hatarynda durmagy eэ gцrэдr. Kд
·gд
·eэle bolsady! Dьэnki gцren we e
·iden zatlary
· bilen цtenleri
· habaryny, alys zamanlary
· hadysalaryny цzьnde jemleэдn taryh kitaplaryndaky okan zatlary
· arasynda nдhili parh bar? Sen
·ol zatlara gцz gezdirse
· – цzь
·i olar bilen dцwьrde
· эaly duэarsy
·. Eger okap зyksa
· – olary эany
·a gelen эaly gцrersi
·.
Mysal ьзin, elinde hцkьmi bolan bir paty
·any
· цmьr beэanyna seretseler, eger ol eserlerde sьtemke
·, zalym hцkmьnde suratlandyrylan bolsa, bu habar nesilme-nesil asyrlara a
·эar. Olar
·eэle hдsiэetli adamlary
· akybetini
· biabraэlykdygyny, эaramaz at goээandygyny, эurtlary эumurmak, bendeleri helдk etmek, baэlyklary talamak, il-gьni tozdurmak bilen bellentgi bolэandygyny bilerler we onu
· hereketlerini эazgararlar,
·onu
· эaly zalymdan эьz цwrerler, o
·a me
·zemejek bolarlar. Eger adalatly, эag
·yzada hцkьmdarlary
· цmьr beэanyny gцrseler, эogalandan so
· hem olary
· yzynda gцzel abraэy
· galэandygyny, illerini
· asuda, kentlerini
· abat, baэlyklaryny
· bereketli bolэandygyny bilerler. Bu
·ahsy
· i
·ini o
·larlar we her daэym
·olar эaly bolmaga зal
·arlar.
·eэle adamy gorarlar, goldarlar, onu
· islemeэдn zatlaryny terk ederler. Raэatlary
· sen hakdaky arassa pikiri du
·many
· zyэan-zeperini dep etmдge we helдkзiliklerden halas etmдge ruhy goltgy berer,
·дherleri
· we uly эurtlary
· aman-asuda saklanmagyna mьmkinзilik dцreder. Eger
·eэle netijelere getirmдэende hem, эag
·ylykda эatlanmagy
· buэsanзdygy эeterlik ahyry.
Mundan ba
·ga-da, taryhda bolup geзen wakalary, olary
· ahyrky netijesini цwrenip, ynsany
· dьnэдgaraэ
·y gi
·дr, durmu
· tejribeleri artar. Зьnki durmu
·da ц
· bolan zatlar gaэtalanyp gelэдr эa-da
·o
·a kybapda
· hadysalar эьze зykэar. Bu zatlar bilen akyly
·y artdyryp, dogry netije зykarmaga эardam berer. Bir
·ahyr:
«Akyl iki hilidir: tebigy we okalyp alynэan akyl. Doga akyl bolmasa, okalyp alynэan akyl peэda bermez. Ol edil gцzь
· nury bolmasa, gьne
·i
· nurundan haэyr bolmaэ
·y эalydyr» diэipdir.
Bu эerdдki tebigy akyl Ta
·ryny
· ynsany эaradanda bagy
· eden akyly. Okalyp alynэany bolsa, durmu
· tejribelerini
·, synaglaryny
· ьsti bilen toplanэan akyldyr.
Ynsan mejlislerde we toэlarda taryhy wakalardan bir zatlary эatlap, tдsin rowaэatlary gьrrь
· berip, цzьne zynat зaэar. Il-gьnь
· gulagyny, эьzьni цzьne tarap цwrer. Kalplar onu
· hekaэatyndan, sцzlerinden lezzet alar, эatlamalaryndan ganyp gezer.
Taryhy bilmegi
· ahyret bдhbitleri: akyly-ь
·ьgi bolan adam bu wakalar dogrusynda pikirlense, pelegi
· цwrьlip, dцwrany
· цtьp durandygyny, her bir tanymal эa
·aэjyny
· ьstьne bela-beteri
· dynuwsyz dцkьlэдndigini, olary
· janlaryny
· we mallaryny
· talanyp, ulusyny
·-kiзisini
· helдk bolэandygyny, pelegi
· beэigi-pesi aэap goэmaэandygyny, zamanany
· howpundan baэy
·-garyby
· halas bolup bilmeэдndigini duэar, a
· эetirer. Durmu
·da artykmaз zat toplamakdan, дhmiэetsiz zada topulmakdan saklanar, bimany aэ
·y-e
·retlerden эьz цwrer. Ahyret azygyny эygnamaga taээarlanar. Munu
· эaly gцrgьlerden asuda bolan ahyret цэьnden цzьne saraэ islдr. Ma
·galasyny-ilini
·eэle nogsanlyklardan saklar. Belki kimdir biri: «Bu zatlara akyl эetirip, dьnэд e
·retinden эьz цwren we ahyretdдki beэik derejeler ьзin, bu dьnэдde yhlas eden adam» diэip эatlar. Kд
·gд
·eэle-de bolsady! Bu sцzleri diээдn adam Gurhany-kerimi эьrekden okaэan, sьэji sцzler bilen цwьt berэдn, az paэ bilen o
·
·ut edэдn adamlary
· nдзesini gцrendir. Зьnki эьrekler kьэseэдn zadyny tiz gцrmдge janserekdir.
Bu kitaplary
· ьsti bilen i
· эag
·y gylyk hasaplanэan sabyrlylygy, durmu
· kьlpetlerine зydamlylygy цwrenerler. Akyly bar adam ne Ta
·ra eziz pygamberi
·, ne hormaty beэik paty
·any
·, has dogrusy, дhli adamzady
· ba
·yny
· dьnэд mдhnetlerinden aman galmandygyny bilende, ol цz ba
·yna
·olary
· dь
·en gьnьni
· gelэдndigine, di
·e adamlary
· зal
·yp durэandygyna gцz эetirer.
Bu hikmetler dogrusynda Gurhany-kerimde «Elbetde bu эerde kalby эa-da цzi hдzir bolup, gulak asan ki
·iler ьзin эatlatma-ybratlar bardyr» diэilэдr.
Eger Allatagala
·u sцzleri aэtmak bilen
·ol taryhy hekaэatlary we gьrrь
·leri эatlamak isleэдn bolsa, onda taryhy дsgermдn, ony ц
·kьleri
· biri-birinden gцзьren setirleri saээan adamlary
· dogry эoldan sowa geзdikleri bolэar.
Beэik Ta
·ry bize paэhasly kц
·ьl we dogruзyl dil bersin. Sцzьmizde we i
·imizde rowaзlyk eзilsin. Bize bir Allany
· kцmegi эeterlikdir we ol i
· gцzel wekildir.

159-NJY HIJRI ЭYLY
(31.10.775 – 19.10.776 э.)

HORASANDA MUKANNANY
· PEЭDA BOLMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl Humaэt ibn Kahtabany
· эogalmagyny
· ц
·ьsyrasynda Horasanda Mukanna gozgala
· etdi. Mukanna merwli, зa
·y gцzli, kelte boэly, girdenejik we gel
·iksiz adamdy. O
·a Hekim diэip эьzlenerdiler. Ol цzьni
· betny
·an ke
·bini gцrkezmejek bolup, эьzьne altyndan nykap tutardy.
·onu
· ьзin hem o
·a Mukanna diэildi. Mukanna цzьni Ta
·ry diэip hasaplasa-da, bu pikirini дhli dost-эaryna aэan edip durmady. Ol: «Beэik Ta
·ry Adam atany цz ke
·binde эaratdy we
·onu
· suratynda эere indi. So
·ra Nuh pygamberi
· ke
·binde peэda boldy. So
·ra tд Abu Mьslim Horasanla зenli дhli pygamberleri
· suratynda aэan boldy. I
· so
·unda bolsa ol, ine, Ha
·ymy
· ke
·bine girip geldi» diэerdi. Ha
·ym diэende Mukanna, elbetde, цzьni gцz ц
·ьnde tutэardy. Mukanna ruhlary
· jesetden jesede gцзьp-gonэanlygy hakdaky dini ynanja uээanlary
· we eэerэдnleri
· biridir. Garaэ
·y bozuk adamlary
· ummasyz kцplьgi Mukannany
· yzyna eэerdi. Gцren эerlerinde o
·a tagzym edip, эer цperdiler. Je
·de, sцwe
·de hem «Эa Ha
·ym, senden medet!» diэip, gцzsьz batyrlyk bilen ц
·e okdurylardylar.
Зaksyz kцp adam Mukannany
· tдsirine dь
·di. Olar Ki
· эakalaryndaky Bisnam (Bisэam, Besэam), Senjerede эaly galalarda goranardylar. Buharadaky mubeээizeler, sogdylar we yslama girmedik kapyr tьrkler Mukannany
· esasy эardamзylary boldy. Olar musulmanlary
· malyna-emlдgine el gatyp, tala
·зylyk bilen me
·guldy.
Mukannany
· ygtykadyna gцrд, Abu Mьslimi
·
·erapaty Pygamber alaэhyssalamy
· mertebesinden hem zyэada saэylypdyr. Ol Эahэa ibn Zeэdi
· цldьrilmegini nдhak gan hasaplap, onu
· janyna kast edeni цz eli bilen цldьrjekdigine, ar aljakdygyna ant iзer eken.
Olar Ki
·de jemlendiler we
·ol sebitlerdдki birnдзe kц
·kleri, Nowakys galasyny eэelediler. Abu Nugman, Jьneэt, Leэs ibn Nasr dagylary
· her biri bular bilen nдзe gezek dцwdьle
·ip gцrseler-de, dцwleri pes geldi. Hassan ibn Temim ibn Nasr ibn Seээar, Muhammet ibn Nasr эaly эene birnдзe tanymal adamlar
·olary
· elinden helдk boldular.

·ra bulary
· ьstьne Jebraэyl ibn Эahэa bilen onu
· dogany Эezidi эцri
·e ugratdylar. Olar ilki bilen Buharadaky mubeээizelere zarba urdular, emma bir urguda almak ba
·artmady. Bumijekes
·дherinde bolan bu sцwe
· dцrt aэa зekdi. Ahyry olary
· gorany
·yny bцwьsdiler we Mukannany
· tarapdarlaryndan эedi эьz tцweregi adamy цldьrdiler. Sцwe
·den diri sypanlar цzlerini Mukannany
· эanyna atdylar. Mundan so
·ra Mдti Mukanna bilen sцwe
·mek ьзin Abu Awny эola saldy. Emma ol bu i
·i
· hцtdesinden gelip bilmedi we ony aэryp, ornuna ииuaz ibn Mьslimi goэdular.

161-NJI HIJRI ЭYLY
(09.10.777 -28.09.778э.)

MUKANNANY
· HELДK BOLMAGYNY
·
BEЭANY

Bu эyl Muaz ibn Mьslim we эene-de birnдзe serkerdelerdir esgerler Mukannany
· ьstьne эцri
·e gaэtdylar. Sцwe
·e Sagyt Hara
·y эolba
·зylyk etdi. Zemmde gezip эцren Ukba ibn Mьslim hem bulara kцmege geldi. Olar Tawuslar diэilэдn эerde du
·u
·dylar we Mukannany
· tarapdarlaryny
· ьstьne okduryldylar. Sцwe
·de Mukannany
· эaranlary эe
·ildi we gala girэдn hendekleri
· iзi bilen эapyrylyp, цzlerini Mukannany
· эanyna atdylar.
·ol эerde hem goranmaga durduylar.
Muaz demini dьrsemezden, эene sцwe
·e girdi. Emma Sagyt Hara
·y bilen sцzi aza
·yp, tasdan цzara gyrly
·ypdylar. Hara
·y Muazdan
·ikaэat edip, Mдtд hat эollady we erk-ygtyэar hem-de hemaэat berip dursa, sцwe
·i bir цzьni
· dowam etjekdigini эa
·zytdy. Mдti onu
· pikirini makullady we ygtyэar berdi. Hara
·y sцwe
·e эolba
·зylyk etdi, Muaz bolsa цz esgerleri bilen ogly Rajany
· эanyna go
·uly
·dy, elinden gelen kцmegini gaэgyrmady. Mukannany
· gabawy uzaga зekdi. Ahyry onu
· эaranlaryndan kцp bцlegi gizlinlik bilen gelip, aman soradylar. Hara
·y olary
· towakgasyny kabul etdi.
·eэdip, Mukannany
· otuz mь
· tцweregi tarapdary beэleki tarapa geзdi. Onu
· эanynda bolsa Mukanna jany-teni bilen berlen iki mь
· sany ussat adamlar galdy. Raja ibn Muaz dagylar galany
· astyndan iзine girэдn hendegi tapdylar we gala girdiler, olary gysmaga ba
·ladylar.
Mukanna цlьmi
· gutulgysyzdygyny duэanda, aэallaryny, зagalaryny we ilen-зalanyny эanyna эygnap, olary
· дhlisine zдher iзirtdi, jesedini ganym du
·many
· parзalamazlygy ьзin, цzьni oda эakmagy buэurdy. Ba
·ga maglumatlara gцrд, ol
·ol galadaky дhli zatlary: geэim-gejimi, mal-garany we beэleki zatlary oda эakdyrypdyr. So
·ra: «Kimi
· men bilen asmana gцterilesi gelэдn bolsa, цzьni
·u oda ursun!» diэip, цzьni, зagalaryny, aэallaryny, эakyn adamlaryny we эaranlaryny эalny
· iзine oklapdyr.

·eэdip, Mukannany
· tarapdarlary derbi-dagyn edildi. Mundan ujyz sypan az sanly adamlar hem
·ondan so
· цzlerini dьrsдp bilmediler. Mawerannahrdaky mubeээizeler hut
·u Mukannany
· tarapdarydyr, эцne olar цzlerini
· bu yktykadyny эa
·yryn saklaэarlar. Эene bir maglumata gцrд, Mukannany
· цzi hem zдher iзip цlьpdir diэilэдr.
Hara
·y Mukannany
· kellesini kesip, ony 163-nji эylda Mдtini
· ga
·yna getirdi. Mдti bu wagt Halap sebitlerinde sцwe
·ip эцrdi.

182-NJI HIJRI ЭYLY
(22.02.798 – 12.02. 799 э.)

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl Re
·it Eminden so
·ra Abdylla Mamuny tagt mirasdь
·erligine wesэet etdi. Horasandan Hemedana зenli эaэylyp эatan дhli эeri o
·a bagy
·lady. Mamun diэip lakam berdi we bu habary Japar ibn Эahэany
· ьsti bilen o
·a эetirdi.
Bu эyl Fazl ibn Эahэany
· эanyna hazarlylary
· hцkьmdary Hakany
· gyzyny pe
·ge
· getirdiler. Эцne ol Berzaga
·дherinde эogaldy we gyzy
· эanyndaky wekiller yzlaryna dolanyp, Hazar paty
·asyna ol gyzy
· janyna bilge
·lдnden kast edilendigini aэtdylar. Hazar paty
·asy yslam ьlkelerine зozup, ar almaga taээarlanyp ba
·lady.
Bu эyl rumlular цz hцkьmdarlary Kustantin ibn Alэuny
· (Ilion) iki gцzьni oэdular. Ornuna ejesi Rinini hдkim bellдp, Atasa diэen lakam berdiler.

183-NJI HIJRI ЭYLY
(12.02.799-01.02.800э.)

HAZARLYLARY
· YSLAM ЬLKELERINE ЗAPAWULЗYLYGYNY
· BEЭANY

Bu эyl hazarlylar Hakany
· gyzy bilen baglany
·ykly wakalar sebдpli, Bab-el-ebwap
·дherinden эцri
·e зykdylar. Olar musulmanu kapyr diэmдn, bir эandan taladylar. Эьz mь
·den gowrak adamy эesir aldylar,
·eэle bir aэylganз ar aldylar welin, beэle эagdaэ zeminde gцrlen dдldir. Re
·it Arminiэany hem Эezit ibn Mezэede birikdirdi. Mundan ц
· Эezit di
·e Genjдni dolandyrэardy. Re
·it ony hazarlylary
· эanyna эara
·yga ugratdy. Huzaэma ibn Hazym bolsa arminiэalylary penalamak ьзin Nasibine geldi.
Hazarlylary
· эцri
·e зykmagyny
· эene bir sebдbi Sagyt ibn Selm mьnejjim Sьlemini цldьrenso
·, onu
· ogly Hazar illerine gelip, atasyny
· aryny almaga go
·un sorapdyr. Hazarlylar sцwe
·e galkdylar we galany bцwsьp, Arminiэa girdiler. Sagyt эe
·se berip gaзdy we эetmi
· gьnlдp gara bermedi.
Bu dartgynly эagdaэy gow
·atmak ьзin, Re
·it Huzaэma ibn Hazym bilen Эezit ibn Mezэedi ol эere ugratdy. Bu ikisi Sagydy
· bula
·dyran i
·lerini dьzledi we hazarlylar bilen эara
·dylar.
·ondan so
· hazarlylar bu эeri terk etdiler. Galany
· эumrulan эerini bolsa gaэtadan galdyrdylar.
Bu эyl Re
·it Aly ibn Isany Horasandan yzyna зagyrdy. So
·ra ogly Mamuny
· towakgasy sebдpli, эene ц
·ki эerine belledi. Re
·it ogluna Abylhasyp bilen uru
·magy buэurdy.
Bu эyl Horasany
· Nusaэ
·дherinde Abylhasyp Wuheэp ibn Abdylla Nusaэly gozgala
· etdi.

186-NJY HIJRI ЭYLY
(10.01.802–29.12.802 э.)

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Nusaэda gozgala
· eden Abylhasyp 184-nji эylda Aly ibn Isa ibn Mahany
· zarbyna dцz gelip bilmдn, aman sorapdy. Aly ondan gaэdyp ba
· gцtermezlige sцz aldy we haэy
·yny kabul etdi. Emma bu эyl Abylhasyp beren sцzьni unutdy, дhdinden dдnip, ikinji gezek aэaga galdy. Ol Abywerdi, Tusy, Ny
·apury eэelдnso
·, Merwi gabady. Emma gьэзli gaэtawula uзrap, Saragta gaэtdy. Ol barha tapdan gaзэardy.
186-njy эylda Aly ibn Isa ibn Mahan Abylhasyp bilen bellisini etmek ьзin, Merwden Nusaэa gaэtdy. Onu
· bilen agyr sцwe
·e girdi we Abylhasyby цldьrdi, aэallaryny we зagalaryny эesir aldy.
·ondan so
· Horasany
· эagdaэy asudala
·dy.

228-NJI HIJRI ЭYLY.
(10.10.842–29.09.843 э.)

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl Wasyk E
·nas Tьrkmene tдз we go
·a mantiэa berdi.
Bu эyl
·ahyr Abu Temmam Habyp ibn Ews Taэy aradan зykdy.
Bu эyl Mekge эoluny
· harajady gymmatlap, her ratl зцregi
· bahasy bir dirheme, bir iзimlik suw kyrk dirheme эetdi. Kдbд barэan эoldaky duralgalarda adamlary цrдn gьэзli gьn urdy. Yzysьre-de doly gaty
·ykly эagy
· guэup, olary sьllьmbaэ ezdi. Эa
·ky yssydan bir sagat зemesi so
· doly has-da gьэзlendi we dagy
· bir bцlegi dag geзelgesinde duran mдhellдni
· ьstьne opurylyp gaэtdy. Hajylary
· birnдзesi wepat boldy.
Muhammet ibn Dawut hem
·u эyl adamlar bilen haja gitdi.

230-NJY HIJRI ЭYLY
(18.09.844-06.09.845 э.)

ULY BUGANY
· MEDINEDДKI ЗARWA ARAPLARY
· ЬSTЬNE EDEN ЭЦRI
·INI
· BEЭANY

Bu эyl Wasyk Uly Bugany Medinдni
· tцwereklerinde зapawullyk edip эцren зarwa araplary
· ьstьne эцri
·e ugratdy.
Onu
· sebдbi hem sьleэm taэpasyny
· adamlary Medinдni
· tцwereginde цrдn erbet haramylyk edэдrdiler. Olar Hyjazy
· bazarlaryndan islendik zady islдn wagtlary gцwьnlerini
· islдn bahasyna satyn alэardylar. Bu эagdaэ ulalyp gidi
·ine, kinane we bдhile taэpalaryny
· arasyna tow saldy hem-de olary
· garpy
·magyna getirdi. 230-njy эyly
· dцrt tirke
·igini
· dцrdьnji aэynda olar birek-birekden kцp adamy цldьrdiler.
Medinдni
· hдkimi Muhammet ibn Salyh olary
· ьstьne Hammat ibn Jeriri
· ba
·tutanlygynda gowy эaraglanan iki эьz adamly go
·uny эollady. Kцpsanly esgerler bilen hem ьstьni эetirdi. Bulary
· aglabasy meэletin esgerlerden dьzьlen go
·undy. Hammat olary
· ьstьne эцri
· etdi we olar bilen Ruwaэsa diэen эerde зakny
·dy. Olar birek-birege цrдn berk dara
·dylar. Medinдni
· garamaэak ilaty dцz gelebilmдn, haly te
· эagdaэda yza зekildi. Hammat we onu
· эolda
·lary, kuraэy
·lar we ensarylar bolsa berk durup sцwe
·di. Bulary
· arasynda gazaply darka
· boldy.
·ol sцwe
·de Hammat we onu
· эolda
·laryny
· kцp bцlegi, kuraэy
·lardan we ensarylardan birnдзe эag
·y adamlar цldьrildi. Sьleэmler kцpsanly эarag-esbaplary, geэim-donlary olja aldylar, эol urup, garakзylyk etdiler. Mekge bilen Medinдni
· arasyndaky дhli obalary we зe
·meleri talap, harap etdiler.
Ine,
·u wakalar sebдpli hem Wasyk Musany
· kakasy Uly Bugany toplum go
·un bilen эцri
·e ugratdy. Meret aэynda olar Medinд geldiler. Sawarykyээany
· a
·yrsynda, bu taэpany
· dь
·leэдn, эazlaga зykэan suwly эerine эetdi. Ol эerde berkitme gurdy, aэgytly garpy
·yga taэynlyk gцrdi we sцwe
·e girdi. Buga olardan elli зemesi adamy цldьrdi, эene
·onзaragyny эesir aldy. Galanlary bolsa эe
·lip, gaзyp gitdiler. Buga Sawarykyээada birnдзe mьddet saklandy we gaзyp giden raэatlary Wasygy
· hцkьmine gцrд, howpsuzlyga-amana зagyrdy. Darka
·a dцz gelmдn, yza dцnen adamlar, bцlek-bцlek bolup gelmдge ba
·ladylar. Buga olary
· дhlisini bir эere ьэ
·ьrdi we azgynlykda эakasyny tanadanlary beэlekilerden aэry saklady. Bular mь
· tцweregi adamdy. Galanlaryny
· эoluny aзyp, olary erkinlige goэberdi. 230-njy эyly
· bo
· aэynda эesirleri we aman soran bozgaklary Medinд alyp gelip, olary tussag etdi we zyndana saldy. Mundan so
·ra Buga Mekgд tarap rowana boldy.
Buga bu эerde haз parzyny bitirip, mцwsьm gutarandan so
· Zaty-Yrk diэilэдn эere ugrady. Hilallara hem edil sьleэmlere eden зagyry
·y bilen эьzlendi. Hilallar bu зagyry
·y kabul etdiler. Buga olary
· iзinden ьз эьz tцweregi bozgagy bendi etdi we galanlaryny bo
·atdy. So
·ra Medinд dolandy we tussaglary
· дhlisini zyndana saldy.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl Abdylla ibn Tahyry
· цlьminden dokuz gьn so
·ra E
·nas Tьrkmen aradan зykdy

231-NJI HIJRI ЭYLY
(07.09.845-27.08.846 э.)

BUGANY
· ЗARWA ARAPLARY
· GAR
·YSYNA GЦREN ЗДRESINI
· BEЭANY

Bu эyl medineliler Bugany
· golastyndaky sьleэm we hilal taэpalaryny
· tussaglaryny цldьrdiler. Buga sьleэm we hilal taэpasyny
· bozgaklaryny tussag edeninden so
· (olar bolsa bir mь
· ьз эьz sanydy), Medineden Beni Murra tarap gidipdi. Эesirler bu эerden halas bolmak ьзin tussaghanany
· dьэbьni gazdylar. Эeri
· uly de
·igine gцzi dь
·en bir aэal uly sesi bilen gygyryp, Medinдni
· ilatyny цrьzdi. Medineliler ylga
·yp geldiler we bendileri
· eээдm цz wekillerini цldьrendigini bildiler. Эerli ilat olary
· эaraglaryny ellerinden ga
·ryp aldylar. Medineliler olary
· da
·yna halka boldular we tussaglary da
·ary зykarmadylar. Gara
·ky gatly
·dy. Tussaglar tьmlьkden peэdalanyp, medineliler bilen sцwe
·diler. Ertesi gьn Medinдni
· ilaty bulary
· дhlisini цldьrdi. Garamaэak halk gabat gelen islendik зarwa araby du
· gelen эerlerinde цldьrdi. Buga dolanyp gelende, kцpsanly зarwany
· цldьrilendigini bildi we olary цldьrenlere mu
·akgat baryny gцrkezdi.
Aэtmaklaryna gцrд, zyndan eэesi olara derwezдni aзyp bermek ьзin tussaglardan berim (para) alypdyr. Эцne olar bellenilen wagtdan ц
· gyssanypdyrlar we bar i
·i puja зykarypdyrlar.
·ondan so
· adamlar bu hakda
·eэle go
·ga hi
·lenipdiler:

«Эigit ьзin цlьmden agyrdyr namys-ary,

·onu
· ьзin derwezeban alypdyr mь
· dinary».


·ol wagtlar Bugany
· bu эerde bolmazlygyny
· sebдbi, fezarylar we murralar Fedegi
· ьstьne зozup, ony eэelдpdiler. Buga bulara golaэ geldi. Serkerdelerinden birini olary
· эanyna эollady. Meэletin boэun sunsalar, ba
·laryny
· aman, janlaryny
· howpsuzdygyny, aэan etdi. Bu habary эetirmek ьзin эцrite wekil iberdi. Зapar hцkmьnde giden bu serkerde olary
· habaryny we sцzьne ygtybar edilэдn birnдзe эa
·ulusyny hem getirdi. Fezarylardan bir topar adam Bugany
· huzuryna gelende, Buga olary haэbatly hцkьmi bilen gorkuzdy. Fezarylar ol эerden basym arany aзdylar. Fedegi bo
·atdylar we
·ama tarap yza dцndьler.
Buga Haэfada saklandy. Haэfa Hyjaz эoluny
· ьstьndдki,
·am mьlklerini
· здklerinde эerle
·эдn bir obadyr. Buga bu эerde kyrk gije-gьndizlдp diэen эaly saklandy. So
·ra beni murradan we fezarydan эe
·ip alan zatlary bilen Medinд dolandy.
Medinedдki Bugany
· эanyna gatafan, fezary, e
·jag we saglaba taэpalaryny
· hersinden birnдзe jemagat adam geldi. Sebдbi Buga olary
· ьstьne цz wekilini iberipdi. Taэpa wekilleri gelende, Buga olardan зagyry
· eden wagtynda sцzden dдnmezlik ьзin berk дhdi-peэman talap etdi. Olar muny kabul etdiler we gar
·y gitmejekdiklerine sцz berdiler. So
·ra Buga beni kilab taэpasyny idдp, Zaryээa sary эцri
· etdi. Bugany
· эanyna olardan ьз mь
· tцweregi adam geldi. Buga olary
· iзinden mь
· tцweregi bozgakзylyk edэдni tussag etdi we galanlaryny bo
·atdy.
231-nji эyly
· oraza aэynda Buga Medinд gaэdyp geldi we tussaglary zyndana basdy.
·u эylda Mekgд haja gidip gelenso
·, Medinд dolandy.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl ogrular dцwlet hazynasy saklanэan beэtilmaly kцwьp, ol эerden kyrk iki mь
· dirhem we az mukdarda dinar ogurlapdyrlar. So
·ra olary yzarladylar we bu zatlary
· kцpьsi yzyna alyndy.
Bu эyl Wasyf Tьrkmen Yspyhan, Jebel we Pars sebitlerinden gaэdyp geldi. Ol bu эerlere
·ol sebitlerde tala
·зylyk edэдn kьrtleri idдp barypdy. Эцri
· edende Wasyf Tьrkmeni
· эanynda bд
· эьz adam bardy, aglabasy-da эa
·-эetginjeklerdi. Kьrtleri
· kцpьsi tussag edildi. Jerime hцkmьnde Wasyfa эetmi
· bд
· mь
· dinar tцlediler we gylyзlaryny hem tab
·yrdylar.

238-NJI HIJRI ЭYLY
(23.06.852-11.06.853 эylla)

BUGANY
· TIFLISDДKI I
·LERINI
· BEЭANY

Bugany
· Tiflise эцri
· edendigini we ony gabandygyny эatlapdyk. Buga ol эere эцri
· edende, ilki bilen Zeэrek (Zirek) Tьrkmeni ol эere iberdi. Ol Kьr derэasyndan эьzьp geзdi. Bu цrдn uly derэa bolup, Tiflis hem
·onu
· эakasynda эerle
·эдr. Derэany
· gьndogar gyrasynda bolsa, Sogdybil
·дheri эerle
·эдr. Bular derэadan geзenlerinden so
·ra, Tiflis meэdanynda dь
·lediler. Olar Tiflise Mirfas derwezesi tarapdan gelipdiler. Beni omeээa nesil
·alaryny
· kцmekзisi Yshak ibn Ysmaэyl Tiflisden Zeэrege tarap gar
·ylyklaэyn эцri
·e зykdy. Olar gi
· meэdanda du
·u
·dylar. Bu wagt Buga Zeэrek bilen Abylapbasy
· nдme edэдndigini synlamak ьзin, beэik baэry
· ьstьnde durdy.
·ol dem Buga nebitзileri зagyrdy we
·дhere ot aзmaklaryny buэurdy.
·eэdip, olar senuber agajyndan gurlan bu
·дheri oda gabsatdylar.

·дhere dolanyp gelэдn Yshak ibn Ysmaэyl цz kц
·gьni
· эanэandygyny, onu
· tцwereklerini
· ot bilen gur
·alandygyny gцrdi. Tьrkmenler we magrybylar derrew onu
· ьstьne dцkьldiler. Yshagy hem-de ogly Omary эesir alyp, olary Bugany
· эanyna getirdiler. Buga Yshagy цldьrmegi buэurdy we onu
· boэnuny kesdiler. Jesedini bolsa Kьr derэasyny
· эakasynda haja зьэlдp goэdular. Yshak ibn Ysmaэyl kьэkьrдk, uly kelleli we gцzi зa
·y garry adamdy.

·дher bilen birlikde elli mь
· adam hem oda эanyp wepat boldy. Oda эanman aman galanlary
· дhlisini эesir aldylar, hatda цlьlerini hem
·eэle goэman taladylar.
Yshagy
· ili (ma
·galasy) Sogdybilde abat duran baэlygyny aldy. Sogdybil paty
·a Anu
·irwany
· Tiflisi
· gabadynda guran mдkдm
·дheridir. So
·ra ony Yshak has-da berkidipdi, дhli baэlygyny hem-de Seriri
· hдkimini
· gyzy bolan aэalyny
·ol эerde goэupdy.
So
·ra Buga Zeэregi цz go
·unyndan birnдзe adam bilen Harazman (Hurman) galasyna gцnderdi. Harazman Berzaga bilen Tiflisi
· arasynda эerle
·эдrdi. Zeэrek bu galany eэeledi, onu
· patrigini эesir aldy. So
·ra Buga Baэlakan etrabyndaky Kubeэi
· galasya – Isa ibn Эusuby
· ьstьne эцri
· etdi. Ol bu galany hem basyp aldy. Onu
· дhli mьlkьni eэeldi we эany bilen дkitdi.
·eэle hem ol asyl ady Sinbat ibn E
·wat bolan Abylapbas Warysyny hem-de Arrany
· patrigi Mugawyэa ibn Sinbady цz эany bilen alyp gitdi.

241-NJI HIJRI ЭYLY
(22.05.855-09.05.856 э.)

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl эyldyz sьэnmeleri цrдn kцpeldi.
Bu эyl Reэ
·дherinde цrдn gьэзli эer titredi, дhli jaэlary эykyp-эumurdy. Harabany
· astynda galyp, цrдn kцp adam helдk boldy. Эer sarsgyny kyrk gьnlдp gaэtalandy durdy.
Bu эyl Tьrkmen эurtlaryndan gelen цrдn gьэзli
·emal biзak kцp adamy
· цlmegine sebдp boldy. Onu
· a
·a sowuklygyndan эa
·a adamlary
· дhlisi diэen эaly dьmewledi. Tьrkmen эurdundan gelen bu
·emal Saragta, Ny
·apura, Hemedana we Reэ
·дherlerine эetip, ahyry Hulwanda togtady.

248-NJI HIJRI ЭYLY
(07.03.862-23.02.863 э.)

WASYFY
· RUMA GAR
·Y EDEN JE
·INI
· BEЭANY

Bu эyl Muntasyr Wasyf Tьrkmeni Rum эurtlaryna эцri
·e iberdi.
Aslynda Wasyf bilen Ahmet ibn Hasyby
· arasynda эiti цэke we kine bardy. Ahmet ibn Hasyp Muntasyry Wasyfy
· ьstьne kь
·gьrdi we esgerlerini hem alyp, ony sцwe
·e ugratmagy maslahat berdi. Muntasyr Wasyfy getirmeklerini buэurdy. Haзan-da ol Muntasyry
· эanynda hдzir bolanda, Muntasyr o
·a:
– Rum paty
·asyndan gelen habara gцrд, ol bizi
· serhet эakalarymyzy basyp almak islдp, bдri gelipdir. Bu зydap bolmajak эagdaэdyr. Her yslam ьlkesini
· degresinden geзende, onu
·
·ol эerleri haraba цwьrjekdiginden, цldьrjekdiginden we эesir aljakdygyndan дtiэaз etmдn duramok.
·onu
· ьзin onu
· gar
·ysyna эa sen, эa-da men ugramaly bolaryn – diэdi.
Wasyf o
·a:
– Eэ, mцminleri
· emiri! Ygtyэar bolsa, ol эerlere цzьm giderin – diэdi.
Muntasyr Ahmet ibn Hasyba:
– Wasyfy
· gerek zatlaryna seret we ony doly ьpjьn et – diэdi.
Ahmet ibn Hasyp:
– Bolar, mцminleri
· emiri – diэende, Muntasyr:
– «Bolary
·» bolmaz, derrew tur-da, ugruna зyk – diэdi we Wasyfa garap:
– Gidip-gelэдnзд
·iz gerek boljak zatlary эazmagy kдtibi
·e tab
·yr – diэdi. So
·ra ikisi hem эerinden цr turdular.
Ahmet ibn Hasyp zerur zatlary taээarlap, olary
· эanyna зykэanзa, Wasyf eээдm mynasyp adamlary saэlap bolupdy. Onu
· эanynda on iki mь
· tцweregi adam bolup, olary
· ba
·ynda Fethi
· dogany Muzahym ibn Hakan durdy.
Muntasyr bu эagdaэlary mдlim edip, Bagdatda gezip эцren Muhammet ibn Abdylla ibn Tahyra hat эazdy we adamlary je
·e ugratmagy hem-de olary sцwe
·e ruhlandyrmagy tab
·yrdy. Wasyfa bolsa Malatyэa serhetlerine зenli diэen эerine barmagy buэurdy. Esgerler ьзin gerek зykdajylary, azyk-owkatlary we dь
·эдn paэlary bermegi Abylwelit Haryry Bejelд tab
·yrdy.
Wasyf эцri
·e ugranda, Muntasyr o
·a hat эazdy we tд цzi зagyrэanзa,
·ol эakalarda dцrt эyl saklanmagy, sцwe
· pursatlary эьze зykan halaty bolsa sцwe
·megi buэurdy.

MUGTAZY
· WE MUEЭЭIDI
· TAGTDAN

·ЬRILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Mьtewekkili
· iki ogly Mugtaz bilen Mueээit tagt mirasdь
·erliginden зetle
·dirildi.
Muntasyr dцwlet i
·lerini dolandyrmagy ol ikisini
· ьstьne эьklдnde, Ahmet ibn Hasyp Wasyf bilen Buga garap:
– Biz her wagt ykbal цwrьmlerinden дtiэaз etmelidiris. Bir gьn mцminleri
· emiri dьnэдden цtende, halypalygy
· ba
·yna – onu
· ornuna Mugtaz geler we bizi bu эerden da
·la
·dyrar. Bu эerde bizden hiз bir derek galmaz.
·onu
· ьзin
·u wagtky mцhьm pikir: Mugtaz bilen Mueээidi
· здresini gцrmeli – diэdi.
Tьrkmenler bu здrдni bitirmek ьзin цrдn yhlas etdiler we Muntasyry
· gцwnьni tapyp, ony ynandyrdylar:
– Biz ol ikisini halypalykdan dь
·ьreris we olary
· ornuna oglu
· Abdylwahhaby geзireris – diэdiler. Tд Muntasyr
·ol pikiri kabul edэдnзд, bular
·eэle alada bilen gezdiler.
·ondan kyrk gьn so
·ra Mugtaz bilen Mueээidi getirdiler we ol ikisini bir howla salyp, gabap goэdular. Mugtaz Mueээide bakyp:
– Doganym, bizi tagtdan aэyrmak ьзin getirdiler – diэende, ol:
– Men-д beэle ederler цэdemok – diэip jogap berdi.
Olar
·eэle эagdaэda otyrka, bir wekil gelip, olary
· tagt mirasdarlygyndan dь
·ьrilendigini mдlim etdi. Mueээit:
– Gцzьm we ba
·ym ьstьne – diэdi.
Mugtaz bolsa:
– Etjek zadym эok. Цldьrmek islese
·izem, цz i
·i
·iz – diэdi.
Bu эagdaэ Muntasyra эetirilende, ol gahar-gazaba mьnьp, bu эere geldi. Mugtazy zorluk bilen sьэrдp, bir jaэa saldylar, gapyny da
·yndan mдkдm bagladylar. Bu эagdaэy gцren Mueээit saklanybilmдn, dogumlylyk we dowamlylyk bilen:
– Bu edэдni
·iz nдme, haram itler? Eэд
·izi
· ьstьne topular эaly bizi
· ganymyza suwsady
·yzmy? Onu
· bilen gьrle
·megim ьзin bizi bir salym gьnьmize goэu
· – diэdi.
Tцwerekdдki adamlar muny dymmak bilen kabul etdi. Muntasyry
· beren rugsadyndan so
·ra, o
·a dogany bilen du
·u
·maga idin berdiler.
Mueээit onu
· эanyna girdi we:
– Eэ, nadan agam, olar nдme muny ata
·dan alandyrlar цэdэдrmi
·? Olary
· niзikdigini bilibem, эene olary terk etmeden, tagtdan aэryly
·madan saklanэarmy
·? Sesi
·i kes we olara jogap gaэtarma! – diэdi.
Ol:
– Dьnэдde (эazgytda) bolup geзen zady niзik terk edeэin? – diэdi.
Onda Mueээit:
– Ine, seni
· ata
·y цldьren hem, seni цldьrjek bolэanam edil
·u i
·dir. Allany
· ц
· эazan эazgydynda bolmaly zat hцkman geler. Hudaэy
· эazmadygy hergiz hasyl bolmaz – diэdi.
Mundan so
·ra Mugtaz o
·a razylyk berdi.
Mueээit ol эerden gaэtdy we Mugtazy
· tagtdan зekilmдge razy bolandygyny mдlim etdi. Adamlar bu habary Muntasyra эetirdiler. So
·ra dessine yzyna dolanyp geldiler we Muntasyry
· adyndan bulara minnetdarlyk bildirdiler. Olary
· эany bilen kдtipleri
· biri hem gelipdi. Ol Mugtazy
· ц
·ьnde зцk dь
·di we o
·a:
– Tagtdan зekilэдndigi
· hakda цz eli
· bilen hat эaz – diэdi. Emma Mugtaz muny etmekden saklandy. Bu sцzleri e
·idenden so
·, ol эerde цzьne mynasyp ornu
· asla bolmazlygyndan дtiэaз eden Mueээit kдtibe bakyp:
– Kagyzy
·y bдri ber! Bu эere men hakda islдn zady
·y эaz – diэdi.
– So
·ra men ol эere onu
·, эagny Mugtazy
· bu i
·i etmekden ejizdigi we ony jogapkдr wezipд bellemegi
· zerur dдldigi hakda эazgy goэaryn – diэdi.
Ol Muntasyra Mugtazy
· bu i
·i etmekden ejizdigi hakda mдlim edip, hat эazdy. «Ol цzьni
· jogapkдr wezipд bellenmдge mynasyp dдldigi hakda beэan etdi we цz islegi bilen tagtdan dь
·эдnligi ьзin, ol эerden зetle
·dirilmegini sorady. Adamlar onu
· islegini makulladylar» diэdi. Kдtip muny эazandan so
·ra, Mugtaza hem
·eэle эazmagy buэurdy, emma ol muny etmekden эene-de эьz цwьrdi. Kдtip эene bir gezek:
– Bagty эatmy
·, gowusy,
·eэle diэ-de, эaz. Abat ba
·y
·y aman sakla! – diэenso
·, ahyry ol mu
·a boэun boldy. Kдtip bu эerden gitdi. So
·ra ol ikisini зagyrdy we bilelikde Muntasyry
· эanyna girdiler. Onu
· ц
·ьnde Mugtaz bilen Mueээidi oturtdylar. Muntasyr:

·u sizi
· цz эazany
·yzmy? – diэdi. Ol ikisi muny makullamak bilen:
– Hawa, mцminleri
· emiri – diэip, ba
· atdylar.
Tцweregini tьrkmenleri
· gur
·ap durandygyna garamazdan, Muntasyr ol ikisine: «Men oglumy sizden eэ gцrьp, ony tagta зykarmak tamasy bilen sizi aэrandyr цэdдэmд
·. Men beэle zady цmьr tama etmдndim. Ol эerde beэle tamakinlik эok. Эцne
·onda-da tagta doganoglan agamy
· ogly зykandan, цz doganymy
· ogullaryny
· tagta зykanyny gowy gцrerin – diэdi.
Ol эanynda oturan we duran mдhellд ba
·y bilen ьmlдp
·eэle diэdi:
– Emma, ine,
·ular sizi tagtdan dь
·ьrmek ьзin, ma
·a цz diэenlerini gцgertdiler. Eger ony bitirmesem, olary
· kдbirini
· iki
·ize gar
·y durup, eli эaragly ьstь
·ize barmagyndan зekindim. Эagdaэ
·eэle bolanso
·, meni
· eden i
·imi niзik gцrэд
·iz? Eэsem, men olary цldьreэinmi? Dogrusyny diэsem, olary
· дhlisini
· gany, sizi
· эekeje damja gany
·yza degenok ahyry. Siz meni
· ьзin olardan has eziz adam.
·onu
· ьзin olary
· soran zadyny etmek meni
· ьзin has эe
·il boldy.
·eэdenimde sizi
· ba
·y
·yz aman galjak – diэdi.
Ol ikisi Muntasyry
· elinden цpьp, ony gujakladylar. So
·ra
·ol эerdдki kazylara, ha
·ymylara, serkerdelere, wezipeli adamlara we beэlekilere цzlerini
· tagtdan зetle
·эдndigini aэdyp, gьwдlik berdiler. So
·ra Muntasyr bu hakda Muhammet ibn Abdylla ibn Tahyra we beэlekilere beэan hatyny эazdy.


MUSTAGYNY
· HALYPALYGY
DOLANDYRMAGYNY
· BEЭANY


·u 248-nji эylda Mustagyn Ahmet ibn Muhammet ibn Mugtasymy
· halypalygy
· ba
·yna geзmegi sebдpli, o
·a tagta, raэatlara wepaly bolmaga kasam etdirildi.
Muntasyry
· aradan зykan gьnьni
· ertesi emeldar hojaэynlar Haruniэede jemlendiler. Olary
· arasynda Uly Buga, Kiзi Buga, Utamy
· we beэlekiler bardy. Tьrkmen serkerdeleri, magrybylar we e
·nusniэalylar Uly Bugany
·, Kiзi Bugany
· we Utamy
· tarapyndan teklip edilen adamy biragyzdan goldajakdyklary hakda sцz berdiler. Bu zatlary
· дhlisi Ahmet ibn Hasyby
· tagallasy bilendi. Olar bu hakda, dogrudan-da, sцz berdiler, maslahatla
·dylar. Цzlerine kast edilmek howpuny
· dьэbьnden aэrylmagy ьзin halypalygy
· Mьtewekkili
· ogullaryny
· birine berilmegini islemediler. Olary
· дhlisi maslahat edip, halypalygy
· ba
·yna Ahmet ibn Muhammet ibn Mugtasymy geзirmegi biragyzdan o
·ladylar. «Halypalyk bizi
· hojamyz Mugtasymy
· perzentlerinden aэrylmasyn» diэdiler we o
·a dцrt tirke
·igi
· ikinji aэyny
· altysynda, Ba
·gьn gijesi kasam etdirildi.
·ol wagt ol эigrimi sekiz эa
·ly эigit bolup, o
·a Abylapbas diэip эьzlenerdiler. Onu
· kдtipligine Ahmet ibn Hasyp, wezirligine bolsa Utamy
· bellenildi.
Ba
·gьni irden Mustagyn halypany
· bezemen lybasyny geэip, dцwlet kц
·gьne tarap эцneldi. Ybraэym ibn Yshak hanjar alyp, onu
· ц
·ьnden зykdy. Wajyn E
·ruseni bolsa цz эolda
·laryny iki hatara dьzьp goэdy. Olary
· arasyndan halypa цtьp gitmelidi. Onu
· цzi we эolda
·laryny
· abraэlysy цr turdy.
·ol wagt apbasylary
·, talyplary
· we beэleki tire-taэpalary
· belent mertebeli adamlary howla girdiler.
Bular
·eэle эagdaэ bilen gьmradylar.
·ol wagt kцзe we bazar tarapdan goh-galmagal e
·idildi. Dessine-de
·ol tarapdan elli tцweregi atly-эaragly adam gцrьndi. Aэtmaklaryna gцrд, olar Muhammet ibn Abdylla ibn Tahyry
· эolda
·lary bolup, olary
· arasynda gowgalylardan we sukalardan hem adamlar bardy.
Aljyra
·
·ylyk, gykylyk-galmagal asmana galanda, adamlar gylyзlaryny эala
·aзlap: «Eэ Mansur! Go
·uny
·y зykar!» diэip gygyry
·dylar. Olar E
·ruseni
· эolda
·laryny
· ьstьne okdurylyp bardylar, olar bilen dцwь
·mдge we birek-biregi
· lybasyndan tutup, зekelдp, эyrtmaga ba
·ladylar. Bu wagt dцwlet kц
·gьni
· gapysynda duran mubaээydalar we
·дkiriэeler hem herekete geзdi. So
·ra olary
· sany barha kцpeldi. Magrybylary
· we e
·rusenileri
· kдbiri bulary
· ьstьne topulyp, aljyra
·
·ylyga salyp, olary derbi-dagyn etdiler we kцзд tarap gysyp зykardylar. Kцзede olary
· arasyndaky topala
· gaэtadan mцwjedi. Bir niзe adam цldьrildi. Bu hadysadan ьз sagat geзenso
·,
·ol эerde bar bolan ha
·ymylar we beэlekiler bilen birlikde tьrkmenler Mustagyna, эurda we il-gьne wepalylyk kasamyny etdirdiler.
Resmi kasam edi
·lik dabarasy gidip durka, gowgalylar we tala
·зylar dцwlet howlusyna kьrsдp girdi. Sowut, galkan, gylyз, naэza, hanjar we beэleki эarag gurallary saklanylэan hazynany taladylar. Tala
·зylary
· arasynda gowgalylar, hammam eэeleri, Bakylyny
· hyzmatkдrleri we fukkaglylar bardy. Uly Buga birtopar jemagat bilen hazynany
· эanyna geldi we tala
·зylary hazynadan da
·la
·dyrdy, olary
· birnдзesini цldьrdi. Iki tarapy
· hem зeken эitgisi az bolmady.
·ol wagt Samarra zyndanyny
· adamlary herekete geзdiler. Birtopar jemagat bulardan gorkusyna gaзyp gitdi. So
·ra Ahmet ibn Muhammet ibn Mugtasyma kasam etdirmдge durdular. Kasam haty зapar bilen Muhammet ibn Abdylla ibn Tahyra ugradyldy. Muhammet Tahyr we onu
· эanyndaky bagdatly adamlar mu
·a razylyk berdiler we цz gezeginde halypa wepalylyk kasamyny etdiler.
Ibn Miskaweэhi
· «Milletleri
· tejribesi» atly kitabynda эatlamagyna gцrд: «Mustagyn Mьtewekkili
· ata tarapdan doganydyr» diээдr. Emma ol beэle dдldir. Ol Muhammet ibn Mugtasymy
· doganyny
· ogludyr.
Anygyny Alla bilэдr!


BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyl Uly Buga dьnэдden цtdi. Onu
· dolandyran i
·lerini
· дhlisi ogly Musa ynanyldy. Зaparlyk diwanyny dolandyrmagy hem
·o
·a berkitdiler.
Bu эyl Anujur Tьrkmen Abylamut Saglabyny
· ьstьne iberildi. Ol dцrt tirke
·igi
· birinji aэyny
· bд
·i gьni Saglabyny Kefertusyda ele saldy we ony цldьrdi.
Bu эyl Ubeэdylla ibn Эahэa ibn Hakan haj zyэaraty ьзin эola dь
·ende, onu
· yzyndan haj parzyny bitirmegine pдsgel bermek ьзin adam iberildi.
Bu эyl Mustagyn Mugtaz bilen Mueээidi
· дhli baэlygyny satyn aldy we kazylardyr fakyhlary o
·a
·aэat etdi. Satyn almak здresi Mustagyn tarapyndan Hasan ibn Muhallady
· ady bilen geзirildi. Mugtaza 20000 dinar, Mueээide bolsa 15000 dinar tцlendi. So
·ra ol ikisi galany
· bir hьjresine salyndy. Olara hyzmat eder эaly эцrite adam bellenildi.
Bu эyl
·amy-Sagrda gezip эцren Wasyf Tьrkmen Saэfa tarapyna эцri
· etdi. Ol Rum ьlkelerine girdi we Feruriэa galasyny basyp aldy.
Bu эyl Mustagyn Mьsьr bilen Magryby dolandyrmagy Utamy
· Tьrkmene tab
·yrdy we ony цzьne wezir edindi.
Bu эyl Buga
·erapзy Hulwana, Masabazana we Mдhrijankazaga hдkim bellenildi. Mustagyn
·ahek Hadymy цz howlusyna, maly-mьlkьne gцzegзi belledi, mцhьm i
·lerini bitirmegi o
·a tab
·yrdy.


249-NJY HIJRI ЭYLY
(24.02.863-12.02.864 э.)

SAMARRADAKY PITNДNI
· BEЭANY

Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· birinji aэynda nдbelli adamlar topala
· turzup, Samarra zyndanynda эatan adamlary azatlyga зykardylar. Bu azgynlary ele salmak ьзin birnдзe adam gцzlege ugradyldy. Emma эa
·kylar bulary
· цzlerini gapyl basyp, derbi-dagyn etdiler. Ahyry Buga, Wasyf, Utamy
· we beэleki дhli tьrkmenler aэaga galyp, ol bozgaklary
· birnдзesini gyrdylar.
·ol garma-gьrmelikde Wasyf Tьrkmene gцnьlдp da
· zy
·dylar. Wasyf da
· zy
·lan mekany oda gabsatmagy buэurdy, magrybylary
· emlдgini taladylar.
·ol gьnь
· ahyrynda bu pitne doly basylyp эatyryldy.

UTAMY
·Y
· ЦLDЬRILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Utamy
· we onu
· kдtibi
·ujag цldьrildi. Munu
· sebдbi hem Mustagyn dцwlet gaznasyny enesini
·, Utamy
·y
· we
·ahek Hadymy
· eline berip, islдn i
·lerini etmдge olara rugsat beripdi. Dьrli taraplardan gazna gelэдn zatlary
· agramly bцlegi
·u ьзьsini
· elinde aэlanэardy. Dцwlet gaznasyndan i
· kцp peэdalanэan Utamy
· bolup, onu
· arkasynda Apbas ibn Mustagyn durdy. Has dogrusy, Utamy
·y
· цzgelerden artyk alэan zatlary
·onu
· зykdajylaryna sarp edilэдrdi. Kцmekзiler gaznadan alynэan zatlary gцrьp duranso
·lar, bu эagdaэa howpurgap ba
·ladylar. Wasyf bilen Buga bolsa bu wakalardan bihabardy. Kцmekзiler olary Utamy
·y
· gar
·ysyna цjьkdirdiler, edэдn i
·lerine hцkьm зykarmagy talap etdiler. Tьrkmenler we ferganalylar onu
· gar
·ysyna зykdylar. Kц
·k adamlary hem bulara go
·uldylar. Dцrt tirke
·igi
· ikinji aэynda olar esger jemlдp, Utamy
·a gar
·y эцneldiler. Ol bu wagt Mustagyn bilen kц
·kde otyrdy. Olary
· gelэдn habary bulara эetende, Utamy
· gaзmakзy boldy, emma эeti
·medi. Onu
· Mustagyndan hemaэat sorandygyna garamazdan, ol Utamy
·a эardam etmedi.
Цзli adamlar bu эagdaэda iki gьn saklandylar. So
·ra gala kьrsдp girdiler we Utamy
·y ele salyp, ony hem-de onu
· kдtibi
·ujagy цldьrdiler. Utamy
·y
· цэьni-howlusyny tala
·a saldylar, barзa mal-mьlkьni yzyna aldylar.
Utamy
· цldьrilenden so
·ra, Mustagyn onu
· deregine Abu Salyh Abdylla ibn Muhammet ibn Эezdady wezirlige belledi. Fazl ibn Merwany hem hyraз (salgyt, зykdajy) diwanyndan aэyrdy. Bu wezipд bolsa Isa ibn Farhan
·any belledi. Wasyf Ahwaza, Kiзi Buga bolsa Palestina hдkim bellenildi. So
· bir gьn Kiзi Bugany
· Abu Salyha gaty gahary geldi. Abu Salyh mundan gorkusyna Bagdada gaзyp gitdi.
·undan so
·ra Mustagyn Muhammet ibn Fazl Jerjeraэyny цzьne wezir edindi, hat-эazgylar diwanyna bolsa Sagyt ibn Hamydy belledi. Bu hakda
·ahyr Hamduny
·eэle diэdi:

«Ц
·ki эyrtyk jindeli, tobasyz Ta
·ry guly,
Sagyt dakdy biline kesgir gylyjy uly.
Her эerde Hak barlygna kцpdьr
·aэat-alamat,
Ta
·ry
· bir alamaty
·aэaty saэy
· muny».


251-NJI HIJRI ЭYLY
(02.02.865-21.01.866 э.)

BAGYR TЬRKMENI
· ЦLDЬRILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Bagyr Tьrkmen Wasyf we Buga tarapyndan цldьrildi.
Bagyr Mьtewekkili
· jellatlaryny
· biridi. Onu
· gazanan rysgy artdy gitdi, pe
·ge
· berlen mьlk эerlerini
· здgi bolmady. O
·a mьlk hцkmьnde berlen эerleri
· biri hem Kufe эakalaryny
· obalarydyr. Ol barusmaly birine iki mь
· dinar tцlдp, ony
·ol эere hojaэyn-gцzegзi belledi. So
·
·ol etraplardan bolan ba
·ga bir adam onu
· ьstьne topuldy we ony эaralady. O
·a Bagyry
· wekili Ibn Marymma (Ibn Mariэa) hem diэilэдr. Ibn Marymmany tussag etdiler. Ol gandala baglanyp goэuldy. So
· bir sebдp bilen halas boldy. Samarrany nazarlap эola dь
·di. Ol bu эerde Buga
·erapзyny
· emiri-sahyby we dцwlet hдkimi Delil ibn Эakup Nasrana sata
·dy. Ibn Marymma onu
· dostudy. Bagyr bolsa Bugany
· serkerdelerini
· biridi.
·ol sebдpli Delil onu
· (Bagyry
·) Ahmet ibn Marymma zulum etmegine bцwet boldy, ondan adalatly bolmagy talap etdi. Bagyry
· mu
·a gahary geldi we цz delillerini Ibn Marymma beэan etdi.
Bagyr
·eэle batyr ki
·idi. Buga we цzgeler ondan зekinэдrdiler. Iki эьz ellinji эyly
· gurban aэyny
· bir gьnьnde, Buga hammamda otyrka, Bagyr onu
· эanyna serho
· halda giripdir we:
– Delil kimi цldьrse цzi hem
·eэle цldьriler – diэipdir.
Buga o
·a:
– Eger цz perzendimi
·eэtmek isleэдn bolsa
·am, o
·a gar
·y bolmazdym, эцne sabyr et, halypalygy
· i
·i hдzirlikзe Delili
· elindedir. Эerine ba
·ga birini goэanymdan so
· islдni
·i et – diэdi.
Buga bu hakda Delile hat эazdy we эagdaэlary эa
·zydyp, i
·leri
· зyl
·yrymla
·yp gitmezligini isledi. Delili wezipesinden bo
·adandyr цэdьp, Bagyr pikir etdi we kц
·e
·di. So
· bir gьn Buga ol ikisini эara
·dyrmak isledi, эцne Bagyr Delile haэbat atmagyny bes etmedi. Mundan birnдзe wagt so
·, Bagyr nesibesi зekip, Mustagyny
· hyzmatyna geldi.
Bugany
· nobatзylykdan dynз alyp, цz цэьnde galmaly gьnьnde Mustagyn: «Wasyf bu hakda ma
·a mдlim etdi. «I
·leri
· дhlisini Bagyra tab
·yrmagy
· gцwnejaэdygyny» aэtdy» diэdi.
Delil bu bolэan gьrrь
·leri e
·itdi. Bugany habardar etmek ьзin, dessine onu
· эanyna atlandy. «Sen цэь
·de bihabar otyrsy
·, olar bolsa seni aэyrmagy
· здresini edэдrler. Bu эerden aэryldygy
· цldьrildigi
·dir» diэdi.

·ol gьnь
· цzьnde Buga atlandy-da, halypalygy
· kц
·gьne эetdi. Ol: «Meni aэyrmagy
· hyэalyna mьndь
·mi?» diэip, Wasyfdan sorady.
Wasyf o
·a halypany
· nдme etmekзi bolэanyndan gapyldygyny bildirip, kasam etdi. So
· Wasyf bilen Buga ikisi bir hile bilen Bagyry ol эerden зetle
·dirmek ьзin, цzara дht etdiler. Bu ikisi Bagyry
· emir bellenip, ц
·ki emiri
· aэryljakdygy, ol эerde Wasyfa we Buga orun bolmajakdygy hakda howsalaly my
·-my
·lary эaэratdylar.
Bagyr we onu
· tцweregindдkiler bu gьrrь
·leri эamanlyk hцkmьnde kabul etdi. Bagyry
· эanyna Mьtewekkili
· цldьrilmegine kasam-эat eden ki
·ileri
· дhlisi we ba
·ga-da birnдзeler jemlendi. Olar bu gezek Mustagyny, Bugany we Wasyfy цldьrmek hakda tдzeden agyz birikdirdiler. «Mustagyny aэryp, Mugtasymy
· эa-da Wasygy
· ogluny tagta mьndьreli
·.
·onda дhli i
·i
· jylawyny
·
·u ikisinde bol
·y эaly, hцkьm gьэji bizi
· elimize geзer» diэdiler.
·ol эerdдkileri
· дhlisi bu pikiri o
·ladylar.
Bu habar Mustagyna эetende, ol Bugany
· hem-de Wasyfy
· эanyna зapar iberip: «Meni halypa bellдn hem hut iki
·izdi
·iz. Эeri indi цldьrmek isleэдrmisi
·iz?» diэdi. Ol ikisi bu wakalardan bihabardygyny mдlim edip, ant iзdiler. Дhli wakalar, gep-gьrrь
·ler bulara эetirilende, olary
· Bagyry we onu
· эanyndaky iki tьrkmeni цldьrmek hakdaky garaэy
·lary has-da berkedi, ony tussag etmek hakda bir зukura tьэkьrdiler.
Olar Bagyry getirtdiler we birnдзe adam bolup, o
·a baka эцneldiler. Bagyry hammama tarap idenekledip, gyra зekdiler we
·ol эerde hem ol tussag edildi.
Bu wakalary
· habary tьrkmenlere gelip эetende, olar halypalygy
· teblehanasyna kьrsдp girdiler. Ol эerdдki zatlary taladylar we atlanyp эola dь
·dьler. Kemsiz эaraglanan tьrkmenler galany gabadylar.
Buga bilen Wasyf bolsa Bagyry цldьrmek hakynda buэruk berdi. Hцkьm
·ol demde эerine эetirildi.

MUSTAGYNY
· BAGDADA
ЭЦRI
·INI
· BEЭANY

Bagyr цldьrilenden we onu
· цlьm habary gozgala
· turzan tьrkmenlere baryp эeteninden so
·, Bagyry
· ganyna galanlar bir эerde karar tapmadylar. Mustagyn, Buga, Wasyf,
·ahek Hadym, Ahmet ibn Salyh ibn
·irzat we Delil dagylar brander bilen Bagdada tarap gaзdylar.
Tьrkmen serkerdelerine bagly bolan birnдзe jemagat hem bu gozgala
·зylara go
·uldy. Gozgala
·зylar olary
· yza gaэtmaklaryny sorasalar-da, olar цz pikirlerinden dдnmediler. Mustagyny
·, Bugany
· we Wasyfy
· gдmi bilen gaзandyklaryny bilenlerinde, tьrkmenler цzlerini
· gijд galandyklaryny bilip, ahmyr etdiler. So
·ra Delili
·, onu
· ma
·galasyny
· we go
·
·ularyny
· howlusyna tarap эцneldiler we olary taladylar, hatda agaзlary we mallary
· iэmlerine зenli talap aldylar. Gaзyp gaэdanlar Bagdada gelenlerinde, Ibn Marymma syrkawlady. Delil onu
· эagdaэyny soramaga bardy we o
·a:
– Seni
· derdi
· sebдbi nдme? – diэip sorady.
Ol:
– Дht kir
·ini
· ьzьlmegi – diэdi.
Delil:
– Дht kir
·ini
· boэnu
·y kertendigine garamazdan, sen halypalygy
· tersine gitdi
· we pitnдni
· kьэьne dь
·dь
·. Pitne barзa zatdan beterdir – diэdi.

·ol gьnleri
· birinde Ibn Marymma dьnэдden цtdi. Bu hakda kдbir
·ahyrlar go
·gy go
·updyrlar.
Tьrkmenler adamlary
· Bagdada tarap gitmegine pдsgel berip, gдmisi kireэine tutulan de
·izзini ele saldylar. Ony gowy эenjip, цlinзд urdular. So
·ra bolsa gдmini
· bogaldagyna зьэlдp goэdular.
Gдmi eэeleri gaty gizlinlik bilen gidдэmeseler, эola dь
·mek цrдn howatyrly boldy.
·ol sebдpli hem olary
· kцpьsi bu hereketlerinden saklandylar.
Mustagyn Bagdada
·u эyly
· a
·yr aэyny
· bд
·ine gidipdi we Muhammet ibn Abdylla ibn Tahyry
· цэьnde dь
·lдpdi. So
·ra Bagdada Japar Haээat bilen Sьleэman ibn Эahэa ibn Magazdan цzge serkerdeleri
· дhlisi, kдtipdir i
·gдrleri
· uzyn hatary, ha
·ymylar, Bugany
· we Wasyfy
· tarapdarlaryny
· birnдзesi gelip эetdi.


MUSTAGYNY
· BAGDADY GABAMAGYNY
· BEЭANY

Mundan so
·ra Mugtaz dogany Abu Ahmet ibn Mьtewekkil (эagny Muwaffak) bilen a
·yr aэyny
· gutarmagyna эedi gьn galanda, Mustagyna we Muhammet ibn Abdylla gar
·y uru
· etmдge agyz birikdirdi. Ol munu
· ьзin tiz aladalandy we go
·uny
· gцwnьni tapyp, olary mazaly цzьne зekdi. Дhli ьnsьni we i
·ini
·o
·a sarp etdi. Bu здreleri эerine эetirmegi Kelbategin Tьrkmene tab
·yrdy. Tьrkmenlerden we ferganalylardan elli mь
· adam bolup эцri
·e ugradylar. Ukbera эetenlerinde, ol эerde namaz okadylar. Mundan so
·
·ol эerde Mugtazy
·
·anyna hutba okaldy. Bu эagdaэlar hakda Mugtaza hat эazyp: «Ukbera ilini
· Muhammet ibn Abdyllany
· olara eden эцri
·inden we sцwe
·inden эa
·a uly howpa dь
·endigini, Bagdat bilen Ukberany
· aralygyndaky obalary
· talanyp, oturymly эerleri
· harap edilendigini we эolda du
·anlary
· эesir alnandygyny mдlim etdiler.
Abu Ahmet (Muhammet) Ukbera gelip эetende, Kiзi Bugany
· tarapynda duran birnдзe jemagat onu
· (Abu Ahmedi
·) tarapyna geзdi. Abu Ahmet we onu
· esgerleri sapar aэyny
· эedisi gьni
·emmasiэдni
· alkymyna baryp эetdiler. Bazynjane ady bilen tanalэan basralylary
· kдbiri bu hakda
·eэle diэdi:

«Eэ, Tahyr ogullary, tanap goэu
· bu ke
·bi,
Geldi Ta
·ry
· esgerleri, adam цldьrmek kesbi.
Abu Ahmet bu go
·una эolba
·зydyr ylaэyk,
Gцr, nene
· gowy hojaэyn hem эardamзy ajaэyp».

Abu Ahmet Baby
·emmasiэede dь
·lдn зagy Mustagyn Baby
·emmasiэдni dolandyrmagy Hьseэin ibn Ysmaэyla tab
·yrdy. Ol эerde bar bolan serkerdeleri
· дhlisini
· o
·a tabyn bolmagyny tab
·yrdy. Tд olar Enbara gidэдnздler, ol эerde uly-kiзi hiз hili sцwe
· эьze зykmady.
Sapar aэyny
· ony gьni Baby
·emmasiэд tarap gelэдn tьrkmenleri
· ц
·ьnde pyэada go
·un bцlьmleri peэda bolup ba
·lady. Olar galany
· golaэyna gelip saklandylar.
Muhammet ibn Abdylla Hьseэin ibn Ysmaэyly,
·a ibn Mikaly, Bundar Tabaryny we olary
· эanyndaky adamlary habar almak ьзin tьrkmenleri
· эanyna iberdi.
·a ol эerden yzyna dolanyp, эagdaэy mдlim etdi. Haзan-da tьrkmenler baэdaklary we tuglary gцrende, цz le
·gergдhlerine dolanyp barэanlara tarap цwrьldiler. Muhammet bu эagdaэdan so
· atlanmagy goэbolsun etdi. Ertesi gьn Muhammet цz go
·unlaryny olara gцrkezmek we tьrkmenleri gorkuzmak maksady bilen эola dь
·di. Onu
· эany bilen polat sowutly Wasyf bilen Buga hem ata mьndi. Bulary
· эanynda fakyh-alymlar we kazylar hem bardy. Muhammet bu adamlary olary
· эanyna iberdi we «azgynlykdan hem-de ba
· gцtermekden yza dцnmдge» зagyrdy. Mustagyndan so
·ra Mugtazy
· mirasdь
·er
·azada bolmagyna razylyk berseler, olara aman berjekdigini mдlim etdi. Emma tьrkmenler muny kabul etmedi. Olar Kutrabyl derwezesine tarap gitdiler. Wasyf, Buga, Muhammet ьзьsi bolsa Dejlдni
· kenarynda dь
·lediler.
Adamlary
· a
·a kцplьgi zerarly mundan ц
·e gitmek mьmkin hem dдldi.
Ertesi gьn olary
· эanyna birnдзe ilзiler we serkerdeler gelip, tьrkmenleri
· golaэa gelendigini we olary
·
·emmasiэe derwezesini
· Rakka tarapynda зadyrlaryny gurandyklaryny habar berdiler we sцwe
·e girmezligi, eger olar sцwe
·e ba
·laэsa hem, je
·e girmдn, ara bir gьn pursat salmagy tab
·yrdylar.
Tьrkmenleri
· 12000 sany batyr sцwe
·ijisi
·emmasiэe derwezesini
· ц
·ьne geldiler we olara ok эagdyrmaga ba
·ladylar. Emma bдrkilerden hiз kim olar bilen sцwe
·medi. Tьrkmenleri
· ol эerde durmagy uzak dowam edenso
·, manjanykзylar olary
· ьstьne da
· atyp ba
·ladylar. Tьrkmenlerden bir adam helдk boldy. Olar bu merhumy эanlaryna aldylar we yza dolandylar.
Wasyf tьrkmeni
· oruntutary Ubaэdylla ibn Sьleэman цzьni
· ьз эьz adamy bilen Mekgeden bдri gelende, Muhammet ibn Abdylla o
·a halat-serpaэ эapdy.
Tьrkmenler bolsa
·ol gьn
·emmasiэany
· girelgesine эetipdiler. Hьseэin ibn Ysmaэyl bilen serkerdeleri
· birnдзesi tьrkmenler bilen sцwe
·mдge зykdylar. Iki tarap hem sцwe
·e girdi. Iki tarapdan hem birnдзe adam цldьrildi, kцp sanlysy эaralandy. Цldьrilen we эaralanan adamlary
· sany barabardy. Bagdady
· ilaty эe
·ildi. Bowarlylar ol эerde mдkдm dursa-da, so
·ra yza gaэtdylar. Tьrkmenler atmak ьзin manjanyklary orta зykardylar. Emma ilat olary
· ьstьne duэdansyz dцkьlip, manjanygy ellerinden aldylar.
So
·ra tьrkmenleri
· bir topary Nehrewan etrabyna tarap gitdiler. Muhammet ibn Abdylla цz эaranlaryndan bolan iki serkerdдni birnдзe jemagat bilen olary
· yzyndan kowgy iberdi. Bu serkerdeleri
·
·ol etrapda saklanmaklaryny we ol эeri tьrkmenlerden goramagy buэurdy. Tьrkmenler olary
· ьstьne эцri
· etdi we olar bilen sцwe
·diler. Muhammedi
· эaranlary эe
·len halda Bagdada tarap gaзdylar, olary
· mal-esbaplary alyndy. Olar gaзyp, Bagdat derwezesinden girdiler. Tьrkmenler bolsa цldьrilen adamlary
· kellesini kesip, Samarra ugratdylar we Horasana gidэдn эoly basyp aldylar.
·eэlelikde, Bagdatdan Horasana barэan эolu
· arasy ьzьldi.
Mugtaz цz go
·unyny Bagdady
· gьnbatar tarapyndan ugratdy. Olar Kutrabile эetip dь
·lediler. Bu wagt sapar aэyny
· on ikisi gьnьdi. Ertesi gьn Muhammet ibn Abdylla esgerlerini olary
· ьstьne sцwe
·e iberdi. Bulara ilki du
·an
·a ibn Mikal boldy. Olar sцwe
·e girdiler we Mugtazy
· эaranlary эe
·ildi. Bu wagt Muhammet ibn Abdyllany
· bukuda эatan esgerleri hem olary
· ьstьne dцkьldiler. Olary
· gar
·yda
·lary gaзyp ba
·ladylar. Muhammedi
· эaranlary olary
· kellesini
· ьstьnde gylyз oэnadyp, цrдn kцp adamy цldьrdiler. Di
·e az sanly adam bolaэmasa, ondan diri sypan bolmady. Дhli esgerler we esbaplar talandy. Цlьmden sypanlar bolsa, a
·yrky kenara эьzьp geзip, Abu Ahmedi
· esgerlerine go
·ulmak ьзin цzlerini Dejlдni
· iзine okladylar. Gдmiзiler olary tutdular. Эesirleri we kesilen kelleleri gaэyklara эьklediler. Olary
· kдbirini bolsa Bagdada getirilen dessine,
·дheri
· iзinde asyp эa-da naэzalary
· ujuna sanjyp goэdular.
Bu sцwe
·de цzьni gцrkezen esgerleri gymmatbaha
·aэ-sepler, halat-serpaэlar we baэlyk bilen sylaglamak hakda Muhammet buэruk berdi. So
·ra gaзanlar gцzlenilip ba
·landy. Olary
· kдbiri Awana, kдbiri bolsa Samarra gidipdi. Mugtazy
· dцrt mь
·lьk go
·unyndan iki mь
·i цldьrilip, birnдзesi gark bolupdy, эene birnдзesi эesir alnypdy. Bu эe
·i
· sebдpli Muhammet дhli serkerdesine halat-serpaэ эapdy. Her serkerdд dцrt halat, gyzyl bilezik we monjuk bagy
·lady.
Sapar aэyny
· on ikisi gьni Muhammet ibn Abdylla ibn Tahyr
·emmasiэe derwezesine tarap atlandy. Ol gar
·yda
·y bilen sцwe
·ende darlyk etmezligi ьзin, galany
· arka эьzьndдki howlulary
·, dьkanlary
·, bagy-bossanlary
· дhlisini
·emmasiэe derwezesinden эene ьз derwezд зenli эumurtdy.
Menikjьr E
·ruseni
· Parsdan we Ahwazdan birnдзe baэlyk bilen gelэдndigini e
·iden Abu Ahmet olary talamak ьзin go
·un iberdi. Muhammet ibn Abdylla bolsa bu baэlygy gorap saklamak ьзin birtopar adamy olara tarap gцnderdi. Bu adamlar baэlygy tьrkmenlerden sowup, Bagdada sag-salamat getirdiler.
Mustagyny
· Sagur al-Jezeriэдni
· emirligi wezipesine bellдn adamy Muhammet ibn Halyt ibn Эezit ibn Mezэet onu
· эanyna geldi. Ol Belet
·дherinde bolup, Sagura gitmek ьзin go
·una we baэlyga gara
·эardy. Mustagyn we tьrkmenler bilen baglany
·ykly эatlap geзen wakamyzdan so
·, ol has эakyn adamlaryny we эaranlaryny цz эanyna alyp, Rakka эoly bilen Beletden Bagdada tarap gitdi. Olar dцrt эьz tцweregi adamdy. Muhammet ibn Abdylla o
·a bд
· sany halat эapdy. So
·ra agyr go
·una ba
· edip, ony Eээup ibn Ahmet bilen sцwe
·mдge ugratdy. Ol Furat эoluny amatly gцrьp,
·ony saэlap aldy. Ilki du
·an az sanly adamlar bilen sцwe
·e girdi. Emma
·olary
·am hцtdesinden gelebilmдn эe
·ildi we Sewatdaky mьlkьne цzьni atdy. Muhammet цzьni
· ikuзsuz эe
·lendigi hakda e
·idende, tьrkmenleri gцz ц
·ьnde tutup: «Aralarynda Allany
· эardam berэдn Pygamberi bolmasa, araplary
· hiз biri bulary
· ьstьnden эe
·i
· gazanyp bilmez» diэdi.

·ondan so
·
·emmasiэe derwezesini
· ц
·ьnde tьrkmenler bilen цrдn agyr sцwe
· boldy. Hatda her gцrnen gara tarap manjanyk bilen ot we nebit atdylar. Emma gar
·yda
·laryny эalyna зabradyp, yza serpikdirip bilmediler. Gapyny
· agzy paэhynlyk edip эцren esgerlerden эa
·a hьmer boldy. Di
·e birnдзe adamy цldьrenlerinden we эaralanlaryndan so
·ra, olara gar
·yda
·laryny derwezдni
· agzyndan a
·ry sьэ
·ьrmek ba
·artdy.

·ondan so
· Muhammet gдmini
· ьstьnde gurnalgy ot aзyjy enjamlary herekete girizmegi buэurdy. Olar
·eэle bir zarba urdular we эьz tцweregi adamy цldьrdiler.
Magrybylary
· kдbiri ga
·yrзak zy
·yp, galany
· ьstьne dyrma
·maga ba
·lady. Galany
· ьstьnde berkidilen saklawdakylar bulary эokary зykan dessine цldьrdiler, kellelerini kesip, ony tьrkmenleri
· ьstьne okladylar. Tьrkmenler mundan so
· harby dь
·elgelerine dolandylar. Gala ьstьni
· saklawy: «Эa
·asyn Mustagyn we Mansur» diэip gygyrmagy
· deregine «Эa
·asyn Mugtaz we Mansur» diэip gygyrdy. Olary
· ilde
·leri bulary magryply adamlardyr цэdьp цldьrdiler. Tьrkmenler
·emmasiэe derwezesine tarap gaэtadan ц
·e sьэ
·dьler. Bu sцwe
·leri
· birinde galadakylar magryplylary
· ц
·ba
·зysy Dargamany manjanyk da
·y bilen urup эykdylar. Ol diэse
· edermen ki
·idi. Magryplylary
· kдbiri gygyryp we hyrkyldap эatan Dargamany
· эanyna gelip, onu
· gan gidip эatan uэlugyny aзyp gцrdьler. Hiз hili dдrini
· peэda etmejekdigini bilenlerinden so
·ra, Dargamana pitiwa etmдn yzlaryna dolandylar. Muhammedi
· эaranlaryny
· kдbiri onu
· uэlugyny ok bilen эene urdy. Ol yz tarapyndan эaralandy we essinden gidip, эere эykyldy.
·ol dem hem jan berdi.
Garamaэak ilat Samarra tarap sil deэ akdy we ol эerdдki gцwherзileri
·, serraplary
· hem-de beэleki bezirgenleri
· bazarlaryny taladylar. Tдjirler bu эagdaэa nдgile bolup, Ybraэym Mueээide arz edenlerinde, ol: «Mu
·a цzь
·iz gьnдkдr. Harytlary
·yzy bu эerde dдl-de, цэь
·izde saklamaly ekeni
·iz» diэdi, talaэjylary
· hereketlerini o
·lamasa-da, olara hiз hili здre gцrmedi.
Sapar aэyny
· sekizi gьni Sagur ilatyna degi
·li birnдзe jemagat arz-
·ikaэat bilen Belkajury
· эanyna geldiler. Mugtaza kasam etmek wagtyny
· gelendigini ьndediler. Эol-эodalara зykyp, adamlary o
·a wepalylyk kasamyny etmдge зagyrdylar. Bu здreden saklanan adamy urdular we tussag etdiler.
·onu
· ьзinem bu i
·den saklanan adamlar assyrynlyk bilen bu эerden зekilip ba
·ladylar.
Sapar aэyny
· gutarmagyna dцrt gьn galanda Belkajury
· Mugtaza kasam edendigi hakda beэan haty geldi. Дhli i
·leri
· hut
·eэledigi dogrusynda Mustagyny
· tassykhaty gelende, raэatlar Mugtaza tдzeden kasam edip, onu
· emr-talabyna tabyndygyny bildirdiler.
Musa ibn Buga Mustagyny
· эanyna gitmek isledi. Emma onu
· tьrkmen эaranlary Mustagyn bilen ylala
·yk bagla
·makdan sakladylar we talaplary
· ьstьnde o
·
·up bilmдn, sцzь
· so
·uny sцwe
·e эazdylar. Olary
· arasynda birnдзe adam pida boldy.

·ondan so
· Basradan on sany harby de
·iz gдmisi geldi. Olary
· her birini
· ьstьnde nebit atyjylar we beэlekiler bilen birlikde kyrk bд
· sany adam bardy. Olar
·emmasiэa tarap ugur aldylar. Gдmini
· ьstьndдkiler Abu Ahmedi
· esgerlerini
· ьstьne ot atanso
·, Abu Ahmedi
· esgerleri ot tдsir etmejek эere зekildiler.
Sapar aэyny
· so
·ky gijesinde tьrkmenler Bagdat derwezelerine sary ц
·e sьэ
·dьler. Ilat olary gazaply sцwe
· bilen gar
·ylady. Iki tarapdanam kцp sanly adam цldьrildi. Gije ba
·lan sцwe
· ertesi ikindд зenli dowam etdi.
Dцrt tirke
·igi
· birinji aэynda Muhammet ibn Abdylla Kдfirkonata hдkim bellenildi we onu
· эerlerini haээarlara paэlap berdi. Muhammet ho
· wadalar bilen olary цz эanyna зekenso
·, дhlisini эanyna alyp, Bagdat derwezelerine tarap эola зykdy.
Dцrt tirke
·igi
· birinji aэyny
· on dцrdьnde Rakka etrabyna Muzahym ibn Hakan geldi. Adamlar onu
· we эanyndaky mь
·e golaэ adamy
· ц
·ьnden зykyp, hormat bilen gar
·yladylar. Haзan-da ol gelip эetende, Muzahyma эedi sany
·ahany halat serpaэ эapyldy we biline zerrin gylyз dakyldy.

·ondan so
· Mugtaz ьз mь
· esgerden ybarat go
·unyny эola saldy. Olar Kutrabil derwezesini
· эanyndaky Abu Ahmedi
· esgerlerini
· gabat gar
·ysynda dь
·lediler, зadyr dikdiler. Muhammet ibn Abdylla atlanyp, esgerlerini
· arasyna gitdi. A
·tawзylardan цrдn kцp adam ц
·e зykdy we Abu Ahmedi
· esgerlerine gapma-gar
·y durdular. Olary
· arasynda suwdan geзip hьjьm edэдnler hem bardy. Abu Ahmedi
· эaranlaryndan elliden gowrak adam цldьrildi. A
·tawзylar esgerlerden цtьp, эarym parsah эaly a
·ry gitdiler. Golaэlaryna gelen Abu Ahmedi
· gдmilerini taladylar. So
·ra Muhammet ibn Abdylla yzyna dolandy we Abu Awna adamlary yzyna gaэtarmagy buэurdy. Ol adamlary
· yzyna dolanmagyny talap etdi. Emma adamlar mu
·a gцdeklik bilen dara
·anso
·lar, bulary
· arasynda цzara o
·
·uksyzlyk dцredi, goh-galmagal, gykylyk gцge galdy. Abu Awn gaharyna bдs gelip bilmдn, olardan bir adamy urup цldьrenso
·, halk kцpзьligi onu
· ьstьne okduryldy. Abu Awn bulary
· elinden zordan gaзyp gutuldy. Abu Ahmedi
· эaranlary bolsa bu aralykda dцrt sany gдmini eэelдp, bagdatlylara degi
·li bolan, ьsti ot aзэan эarag bilen enjamla
·dyrylan gдmini эalyna gabsatdylar.
Adamlar Abu Awny
· ogluny
· цэьni talamaga gitdiler we ony tьrkmenlere boэun bolmakda aэypladylar. Abu Awny
· эaranlary bu gany gyzanlary
· ц
·ьnde durardan asgyndylar. Olar bu эerden gaзyp gitdiler we mдhellдni kowmagy Muhammetden haэy
· etdiler. Muhammet olary bu эerden kowdy, onu
· baэlygyny
· alynmagyna, talanmagyna bцwet boldy.
Dцrt tirke
·igi
· birinji aэyny
· on birinji gьnь
·de Ukberadaky dogany Abu Ahmedi
· esgerlerini
· gar
·ysyna ugradylan Mugtazy
· go
·unlary gelip эetdi. Ibn Tahyr цz esgerlerini зykaryp, tд tьrkmenleri
· gizlin go
·unyny
· bolэan эeri Kutrabyla зenli gitdiler. Ol эerde
·olara sata
·dylar. Olary
· arasynda aэgytly зakny
·yk boldy. Birnдзe jemagat цldьrildi. Muhammedi
· эaranlary Kutrabyl derwezesine sary az-kem ц
·e sьэ
·dьler. Tьrkmenler hem olar bilen de
· hereket edende, adamlar bulary
· ьstьne tarap okduryldy. Tьrkmenler olary hem derэa gar
·y yza serpikdirdiler.
So
·ra Bagdat ilini
· ьstьne gaэtadan dolandylar we olardan цrдn kцp adamy цldьrdiler. Tьrkmenleri
· цzьnden hem ep-esli adam цldьrildi. Mundan so
·ra tьrkmenler Katyga derwezesine sary ц
·e sьэ
·dьler we sьtьnleri de
·ip, galany
· iзine girdiler. Bagdady
· ilaty gala giren her garany
· kellesini kдdi эaly pyzyp otyrdylar.
·ol gьnki sцwe
·de цldьrilen adamlary
· sany boэunзa tьrkmenler, ok bilen эaralanan adamlary
· sany babatda hem bagdatlylar kцp эitgi зekdi.
Abdylla ibn Abdylla ibn Tahyr adamlara ba
· bolup, olar bilen эцri
·e зykdy. Kutrabyl derwezesini
· goragзysyna эe
·lip yza dцnen adamlary
· gorky-ьrkьsiz gala girmekleri ьзin olara gygyrmazlygy, haэbat atmazlygy buэruldy. Birdenkд эene sцwe
· tuta
·dy we Abdyllany
· hemdemleri gaзyp ba
·lady. Eset ibn Dawut tд цldьrilэдnзд mдkдm sцwe
·di. Darka
·a dцz gelmдn, so
·ky gaзanlary
· gala girmegine pдsgel berip gapyny baglamak tьrkmenler bilen sцwe
·enden hem agyr boldy. Tьrkmenler olardan meэletin boэun bolan birnдзesini эesir aldylar, ga
·ry
·yna gaэdanlary bolsa birehimlik bilen цldьrdiler.
Эesirleri we kesilen ba
·lary alyp Samarra dцndьler. Samarra golaэ gelenlerinde, эesirleri
· kellesini цrtdьler. Muny gцren Samarrany
· ilaty agla
·dylar we ahy-perэada boguldylar. Эesirleri
· we aэallaryny
· agy sesleri e
·idildi. Bu habar Mugtaza эetende, ol adamlary
· эьregini do
·durmak islemedi we her эesir ьзin bir dinar tцleseler, olary erkinlige goэberjekdigini jar зekdirdi. Kesilen ba
·lary bolsa эere duwlamagy buэurdy.
Dцrt tirke
·igi
· birinji aэyny
· tamamlanmagyna dцrt gьn galanda, Mekgeden gaэdyp gelэдn Abu Saja halat-serpaэ эapyldy.
Dцrt tirke
·igi
· birinji aэyny
· ahyrynda birnдзe tьrkmenler
·emmasiэe derwezesine geldi. Olary
· эanynda Mugtazdan Muhammet ibn Abdylla эazylan hat bardy. Muhammedi
· эaranlary bu haty kabul etmegi ьndдnde, ol bulara rugsat berdi. Bu hatda kцne дhdi saklamak ьзin nдme etmelidigi hakda Muhammede эatlatma bardy. Onu
· etmeli zady, ol Mugtazy
· emr-talabyny bitirmeli we halypalyga tabyndygyny bildirmelidi. Muhammet o
·a haty
· jogabyny gaэtarmady. Dцrt tirke
·igi
· ikinji aэyny
· эedinji gьnьnde olary
· arasynda gazaply sцwe
· boldy. Tьrkmenlerden эedi эьz, Muhammedi
· эaranlaryndan hem ьз эьz adam цldьrildi.
Dцrt tirke
·igi
· ikinji aэyny
· ortalarynda Abu Saja, Aly ibn Fera
·a we Aly ibn Hafsa Medaэyna эцri
· etmek hakda buэruk berildi. Abu Saj Muhammet ibn Abdylla garap:
– Eger
·u adamlary
· boэun sunmagyny isleэдn bolsa
·, onda gar
·y
·da duran du
·many
·y эe
·эдnзд
·, serkerdeleri
·i aэry tutma-da, olary jemle! Ilki
·u i
·leri
· hцtdesinden gel, olar sa
·a batyrynardan ejiz gelerler – diэdi.
Ol:
– Bu hakda meni
· цz pikirim, цz здrдm bar. Nesip bolsa bize Allany
· berjek эardamy эeterlik bolar. Biz цzgeleri
· goldawyna we minnetine mдtдз dдldiris – diэende, Abu Saj:
– Gцzьm ьstьne! Muny
· hem makul gep – diэip ba
· atdy. Ol Medaэyna gitdi we ol эerde hendek gazdy. Muhammet ьз mь
· atly we iki mь
· pyэadany o
·a kцmege iberdi.
Mugtaz dogany Abu Ahmede hat эazdy we ony bagdatlylar bilen sцwe
·mekde bдrden gaэtmalar edendigi ьзin эazgardy.



·OL DЦWЬRDE ENBARY
· ЭAGDAЭYNY
· BEЭANY

Muhammet ibn Abdylla Nejube ibn Kaэsy Enbara ugratdy. Ol bu эerde orna
·dy we цz эanyna iki mь
·e golaэ adam toplady. Muhammet ibn Abdylla hem bir mь
· bд
· эьz adamy onu
· ygtyэaryna berdi. Furat derэasyny bцwsьp, olary
· gazan hendeklerine suw goэberdi. Bu suw kenara sygman, sдhralara akdy, kцprьleri baglady we uly jar emele getirdi.
Mugtaz Aly Yshaky bilen birnдзe go
·uny Enbar tarapa iberdi. Olar bu эere Muhammedi
· iberen kцmekзi go
·unyny
· gelen wagty gelip эetdiler we Enbary
· da
· эьzьnde dь
·lediler. Цrдn gazaply sцwe
·diler. Muhammet ibn Abdyllany
· kцmekзi go
·uny эe
·li
·e duзar boldy we gelen эollary bilen Bagdada tarap yza gaэtdylar.
Nejube bu wagt Enbarda bolup, ol эerden hiз эere зykmaэardy. Kцmekзi go
·uny
· эe
·lendigi we tьrkmenleri
· эцri
·i hakda habar эetirilende, ol derэany
· gьnbatar tarapyna geзdi. Kцprini эumurdy we Bagdada ta
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
· ьзьnji aэyny
· gutarmagyna эedi gьn galanda, hepdдni
· sogapgьni ol Bagdatdan зykyp, esgerler, serkerdeler we yzyna eэeren birnдзe jemagat bilen Эasiriээд tarap эola dь
·di.
Tьrkmenler Enbara girende, ol эeri
· ilaty bulary
· howpsuzlygyny ьpjьn edip, olara цz dьkanlaryny we bazarlaryny gi
·den aзdylar. Rakkadan gelen un-эag we gaэry zatlar эьklenen gдmileri olara berdiler. Tьrkmenler bu zatlardan geregini aldylar we Samarradaky цэlerine дkitdiler. Эesirleri we kesilen kelleleri hem
·ol go
·lary
· эanyna go
·up iberdiler.
Hьseэin Dimemmada dь
·leэдnзд эцredi. Dimemmany
· эokarsynda olara a
·tawзy tьrkmen go
·uny sata
·dy. Hьseэin цz эaranlaryny tьrkmenleri
· gar
·ysyna nyzama dьzdi. Bulary
· arasynda di
·e dдlirдp akyp эatan derэa bardy. Hьseэini
· esgerlerini
· sany on mь
· adamdan ybarat bolup, Dimemmany
· эokarsynda hatara dьzьlen tьrkmenler bolsa mь
· adam tцweregidi. Olar birek-birege эaэ darty
·yp, ok aty
·dy. Iki tarapdan hem birnдзe adam эaralandy. Tьrkmenler Enbara dolandy. Hьseэin bolsa Katyga diэilэдn gi
·i
· эerde dь
·ledi. Ol эerde bir gьnьni geзirenden so
·, Enbary
· golaэyna barmagy эьregine dьwdi. Serkerdeler o
·a esgerleri gorany
· we gi
·i
·lik taэdan amatly эer bolan Katygada эerle
·dirmegi, цzьni
· we эakyn esgerlerini
· bolsa Jeridд gitmegini, eger esgerleri ol эere geзirmek ba
·artsa,
·eэle etmegi, bolmasa yza, esgerleri
· эanyna dolanmagy we du
·mana ц
·ki эaly daramagy maslahat berdiler. Emma ol muny kabul etmedi we цz gepini gцgerdip, bu эerden ugrady.
Ol dь
·lemek isleэдn эerine эetende, adamlara go
·laryny эazdyrmagy buэurdy. Tьrkmenleri
· эanyna olary
· jansyzlary geldi we du
·many
· эakyn gelendigini hem-de dar jьlgede orna
·andygyny mдlim etdiler. Tьrkmenler olary
· ьstьne duэdansyz dцkьlende, olar эa
·y bir go
·laryny dь
·ьrip durdular. Дhli esgerler gozgala
·a dь
·di we olar bilen sцwe
·e girdiler. Iki tarapdan hem цrдn kцp adam цldьrildi. Hьseэini
· эaranlary olara tarap okduryldylar we kцp sanly adamy цldьrdiler, birnдзesini suwa gark etdiler.
Bu wagt tьrkmenleri
· bukuda эatan esgerleri go
·una kцmege geldi. Hьseэini
· go
·unlaryna цzlerini Furata oklamakdan ba
·ga зykalga galmady. Onu
· эaranlaryndan biзak kцp adam gark boldy, kцp sanlysy цldьrildi, birnдзesi bolsa эesir alyndy.
Hьseэini
· batyr эigitleri hem hiз zada ьns bermдn gaзyp gitdiler. Serkerdeler: «Dolany
·! Yzy
·yza gaэdy
·!» diэip, her nдзe gygyrsalar-da, olary
· yzyna geleni bolmady. So
·ra bu эagdaэ zerarly, olary
· цzlerini gorky gaplady, janlaryny halas etmek ьзin эeke зykalga – sцwe
·den yza tesmek galypdy. Tьrkmenler Hьseэini
· esgerlerine degi
·li bolan we olary
· ellerindдki дhli baэlygy, halat-serpaэlary aldylar. Di
·e de
·izзileri
· дtiэaз edip, a
·yrda goэan gдmilerindдki эaraglar we beэleki zatlar ellenmдn galdy.
Эe
·li
·e sezewar bolan esgerler dцrt tirke
·igi
· dцrdьnji aэyny
· altynjy gьnьnde Эasiriээд gelip эetdiler. Hьseэin ol эerde, baэlygy bihuda giden tдjirleri
· biri bilen sata
·dy we o
·a garap: «Seni
· эьzь
·i nurana eden Alla
·ьkьr. On iki aэda gazanany
·y bir gьnde giderдэdi
·mi?» diэdi we onu
· эagdaэlaryny bilmediksirдn boldy.
Esgerleri
· эe
·lendigi hakdaky habar Muhammet ibn Abdylla Tahyra gelip эetende, gany depesine urdy. Ol эe
·li
·e duзar bolanlary
· Bagdada aэak basmagyna gar
·y зykdy we jar зekdirip: «Ьз gьnden so
·ra Hьseэini
· esgerlerinden kimdir birini Bagdady
· iзinde gцrдэsek, o
·a ьз эьz gamзy urlar we diwandan (dцwlet i
·inden) dь
·ьriler» diэdi.
Adamlar tamakinlik bilen Эasiriээд, Hьseэini
· эanyna tarap gitdiler. Ibn Abdylla olary
· yzyndan ba
·ga bir go
·uny gцnderdi. Azyk-owkat bilen ьpjьn etdi. Kдbir adamlara bolsa цldьrilen, gark bolan we diri galan adamlary anyklamak tab
·yryldy.
Enbardaky kдbir jansyzlardan olara цldьrilen adamlary
· sanyny
· tьrkmenleri
·kiden iki эьz adam kцpdьgi, эaraly bolanlary
· dцrt эьz tцweregidigi, tьrkmenleri
· дhli эesir alanlaryny
· bolsa iki эьz эigrimi adamdygy hakda hat geldi. Цldьrilenleri
· ba
·y sanalanda olar эetmi
· sany зykypdyr. Bular birnдзe bezirgeni tutdular we gerekli maglumatlary alyp, эene-de yzyna goэberdiler.
Dцrt tirke
·igi
· so
·ky aэyny
· gutarmagyna on iki gьn galanda Hьseэin эola dь
·di we Arbak derэasyny kesip geзdi. Rejep aэyny
· sekizinji gьnьnde olary
· эanyna bir adam gelip, tьrkmenleri
· derэany
· эalpak эerlerinden bu tarapa geзmekзi bolэandygyny mдlim etdi. Hьseэin цz serkerdelerinden Hьseэin ibn Aly ibn Эahэa Ermeni diэilэдn ki
·ini iki эьz adama ba
· edip, derэany
· эalpak эerlerini goramaga ugratdy. Tьrkmenler эalpak эere эetenlerinde, ol эere berkidilen adamlary gцrdьler we bu эeri terk edip, ba
·ga bir эalpak эere gitdiler. Bu эeri
· hem eэelenendigini gцrdьler. Tьrkmenler gara gьэje we syrma gylyja daэanyp, ol kenara a
·aэmasalar, ba
·ga geзelge galmandy. Olary
· arasynda зakny
·yk boldy. Hьseэin ibn Aly tьrkmenlere berk gaэtawul berdi we tьrkmenleri
· эalpaklyga эetendigini mдlim etmek ьзin, Hьseэin ibn Ysmaэyly
· эanyna зapar iberdi. Bu зapar ьзin Hьseэini
· janpenalary hojaэynlaryny
· ukusyny bozmak islemediler. Olar зapara emiri
· эatandygyny aэdyp, ony kabul etmediler. Munu
· yzysьre эene bir зapar iberildi. «Emir da
·ary зykjak bolup dur. Az-kem tagapyl edi
·!» diэip, muny hem uzak sakladylar.
·ol wagt ьзьnji зapar gelip эetdi. O
·a emiri
· yzyna dolanyp, эene эerine geзip эatandygyny aэtdylar.
Tьrkmenler bolsa bu aralykda derэany kesip, bдri tarapa geзdiler. Hьseэin ibn Aly ba
·yny gutarmak ьзin gдmд mьndi we зaltlyk bilen bu эerden gaзmaga ba
·lady. Onu
· эolda
·lary hem эe
·lendiklerine gцz эetirdiler we ba
·ly-barat dagadylar. Tьrkmenler olary
· birnдзesini цldьrdiler, iki эьze golaэyny эesir aldylar. Di
·e derэada эьzьp ba
·lan gдmiler we onu
· ьstьndдki adamlar aman galdy. Tьrkmenler gylyзlaryny oэnadyp, gury эerde galan birnдзe adamy gyrdylar, gylyз tagnasyndan gaзyp, цzьni derэa uran adamlary
· kцp bцlegi suwa gark boldy.
Эe
·li
·e duзar bolanlary
· bir bцlegi gijдni
· эarymynda Bagdada bardylar. Galanlary bolsa ol эere ertesi gьndiz эetdiler. Tьrkmenler olary
· je
· meэdanynda galdyran дhli go
·laryny we baэlyklaryny eэelediler. Bu garpy
·ykda Hьseэini
· serkerdelerinden birnдзesi цldьrildi.

·ol эerdдki kдtiplerden, serkerdelerden we beni ha
·ymdan bolan birnдзe jemagat Mugtazy
· эanyna geldi. Olary
· arasynda Wasygy
· iki ogly Aly we Muhammet bilen birlikde beni ha
·ymdan эene-de birnдзe ki
·i bardy. So
·ra olary
· arasynda dцrдn kдbir jenjel zerarly gandцkь
·me bolup geзdi, iki tarapdan hem birnдзe adam цldьrildi.
·ol sцwe
·leri
· kдbirinde tьrkmenler Bagdady
· iзine-de girdiler, эцne olara gar
·y aэgytly aэaga galan jemende tьrkmenleri bu эerden yzyna serpikdirdi.
Abu Saj bilen tьrkmen jemagaty
· arasynda bolup geзen зakny
·ykda Abu Saj ьstьn зykdy. Aryny kцэdьrmegi ar bilэдn tьrkmenler so
·ra onu
· ьstьne ba
·ga bir tarapdan dцkьlip, Abu Sajy
· le
·gerini derbi-dagyn etdi. Эaranlaryny
· kдbirini
· mundan halas bolandygyna garamazdan, Abu Saj gьrrь
·siz эe
·li
·e duзar bolupdy. Tьrkmenler Medaэyn
·дherine kьrsдp girdiler. Enbardaky дhli tьrkmenler hem Bagdady
· gьnbatar tarapyndan зykyp, tд Sarsara we Ibn Hubeэrany
· kц
·gьne зenli baryp эetdiler.
Bo
· aэynda эene bir gazaply зakny
·yk boldy. Muhammet ibn Abdylla ibn Tahyr дhli serkerdeleri we esgerleri bilen эцri
·e зykdy. Sцwe
·e o
·aэly meэdanda зadyr dikdi we dь
·ledi. Muhammet Tahyry
· esgerleri du
·mana эowuz darasa-da, bu gezek olara эe
·i
· nesip etmedi. Bagdady
· ilaty bu esgerleri
· ьstьne dцkьlip, olardan san-sajaksyz adamy gyrdylar. Эe
·li
·e duзar bolanlar hiз эere garaman, эьzlerini
· ugruna gaзdylar. Her gezek kesilen kelle getirilende Buga: «Эene bir hцkьmdar gitdi» diэdi durdy. Emma onu
· bu sцzi Bugany
· we Wasyfy
· эanynda duran tьrkmenlere эaramady.
Abu Ahmet ibn Mьtewekkil tьrkmenleri yzyna gaэtarmaga durdy, haэbat atdy, eger yzyna dolanmasalar olardan hiз bir at-soru
·, nam-ny
·any
· galmajakdygyny habar etdi we эygyn jemlдp, tьrkmenleri
· ьstьne эцredi. Bagdatlylar hem onu
· yzyna eэerip, Samarra gitdi. Emma uzak menziller цtьlmдnkд, bulary
· kдbiri kem-kemden yza galdy we olja-зapawul tamasy bilen ba
·ga ugra эцneldi. Alysdan tugly, baэdakly le
·ger gцrьndi. Bular ony yzyna dolanyp gelen tьrkmenlerdir цэdьp, dowla dь
·dьler we agyr go
·un bolup yzlaryna – Bagdada dolandylar. Tьrkmenler hem kem-kemden цz le
·gergдhine gaэdyp bardylar. Olar entek bagdatlylary
· эe
·lendiginden bihabardylar.
Gurban aэynda Abu Ahmet iэmitden we undan mazaly эьklenen bд
· sany gдmini Muhammet Tahyra iberdi. Gurban aэynda adamlara Muhammet Tahyry
· эьregine dьwen niэeti aэan boldy. Ol Mustagyny wezipesinden bo
·adyp, Mugtazy tagta mьndьrmekзi bolэardy. Muhammet Tahyr цz serkerdelerini Abu Ahmedi
· эanyna эollady. Olar Mugtazy
· halypalygyny ykrar etdiler. Garamaэak halk bu bolэan zatlary цzьзe эordy, Mustagyn halypa bellenip, Mugtaz onu
· mirasdь
·eri hцkmьnde yglan edilendir цэtdьler. Aslynda welin beэle dдldi.
Gurban aэynda Af
·ini
· dogany, Salamat derwezesine wekil bellenen Re
·it ibn Kдwis tьrkmenleri
· эanyna tarap эola dь
·di we olar bilen birigip, Abu Ahmedi
· эanyna gitdi. So
·ra Bagdat derwezelerine dolandy we adamlara garap: «Mцminleri
· emiri, elbetde, Mugtazdyr. Abu Ahmet ikisi bolsa size salam эollady we olar: «Bize boэun bolanlara mдhir bilen gararys, tabynlygymyzdan эьz цwreni
· эagdaэyny цzleri biler» diээдrler» diэdi.
Bu sцzler kцpзьlik ilaty
· ma
·zyna batmady. Olar paэy
· sцzler bilen galmagal turuzdylar. Muhammet ibn Abdylla ibn Tahyry
· niэetini anyk bildiler. Garamaэak ilat onu
· howlusyny
· gabat gar
·ysyndaky ada geзdiler we o
·a i
· erbet paэy
· sцzleri diэdiler. So
·ra onu
· howlusyny
· gapysyna baryp, edil ц
·kьleri эaly sцgьndiler. Birdenkд-de, bat bilen ц
·e omzadylar we gapyny
· ц
·ьndдki saklawзylar bilen sцwe
·ip, onu
· howlusyny
· dдlizine kьrsдp girdiler. Howlyny otlamakзy boldular. Emma her nдзe gцzleseler-de, ot syзradar эaly зakmak da
·yny tapyp bilmediler. Bulary
· arasyndan birnдзe adam bьtin gijesini
·ol эerde Mugtaza sцgьnip geзirdi. Mugtazy
· цzi hem bu sцzleri e
·idip durdy. Ahyry adamlar Mugtazy
· degnasyna degmek ьзin, onu
· enesini
· adyny tutup sцgьnenlerinde, ol gьldi-de: «Enemi
· adyny niзiksi bilendiklerini akylyma salyp bilemok. Зьnki kakamy
· цrдn kцp gyrnaklary hem onu
· adyny
· nдmedigini bilmeэдrdiler» diэdi. Ertesi gьn hem adamlar
·ol hereketlerini gaэtaladylar.
Mundan so
· Muhammet ibn Tahyr Mustagyny
· эanyna gitdi. Mustagyny
· adamlara gцrьnmegini hem-de olary kц
·e
·dirmegini sorady. Mustagyn bu haэy
·y bitirdi. Da
·ary зykdy we olara garap: «Muhammet meni wezipeden bo
·atmady we ony haэsydyr bir zatda aэyplar эaly, mende nдgilelik эok» diэdi. So
·ra olar bilen namaza durmaklyga sцz berdi. Mдhelle di
·e
·undan so
· kц
·e
·di we yzyna dolandy.
So
·ra Muhammet Tahyr bilen Abu Ahmedi
· we Hammat ibn Yshak ibn Hammat ibn Эezidi
· arasynda зaparlar gatnady. Pyэada go
·undan bolsa birnдзe esgerler we kцp sanly garamaэak ilat цz azyk paэlaryny sorap, gozgala
· etdi. Kцpзьlik цz эagdaэlaryny
· эaramazlygyndan arz etdi. Bahalar эokary galdy we adamlar: «Эa-ha da
·ary зyk-da, bizi kabul et. Bolmasa-da, degerli jogap berip, bizi yzymyza gaэtar» diэdiler. Ol bulary
· эanyna зykmaga we эara
·yk gapysyny gi
·den aзmaga sцz berdi. Jeziredдki kцprьlere we цz howlusyny
· gapysyna adam baryny berkidip, bedew baryny цrkletdi. Mundan so
·ra Jezirд цrдn kцp halaэyk geldi, ol эerde ц
·den oturymly adamlar bilen sцwe
·ip, olary bu эerden kowdular.
Muhammet Tahyr esgerlere wada beren iki aэlyk ryzk paэyny iberdi hem-de
·ol эerde dь
·lemegi buэurdy. Emma olar mundan boэun towladylar we: «Biz garamaэak ilat, bizi
· bu эerde nдme maksat bilen saklanэandygymyzy bilэдnздk, ol buэrugy эerine эetirmeris» diэi
·diler.
·ondan so
· olary
· эanyna onu
· цzi зykdy. Adamlar mu
·a: «Halaэyk seni Mustagyny aэryp, Mugtazy ykrar etmekde we serkerde yzyna serkerde ibermekde gьnдkдrleэдr. Olar tьrkmenleri
· we magryplylary
· эanlaryna girmekden gorkэarlar. Eger olar Medaэyndaky we Enbardaky eden i
·lerini gaэtalasalar nдtjek? Siz bolsa цz jany
·yzdan, perzentdir baэlygy
·yzdan howatyr edэдrsi
·iz» diэdiler. Jemendдni
· дhlisi halypany
· gцrьnmek ьзin da
· зykmagyny we цzlerine gelip эeten habary
· hakykat эa dдldigini mдlim etmegi soradylar. Muhammet bu talaplary di
·lдninden so
·, Mustagyny
· da
·ary зykmagyny sorady. Ol kцpзьlik howlusyna зykanda, birtopar jemagat hem o
·a girdi we ony gцrenlerinden so
·ra, da
· зykyp Mustagyny
· aman-esendigi hakda adamlara habar berdiler. Emma bu peэda bermedi. Mustagyn derwezeleri baglamagy buэurdy. So
·ra эanyna Muhammet ibn Abdyllany alyp, kцpзьlik howlusyny
· ьзegine tarap эokary galdy. Adamlar Mustagyny gцrenlerinde onu
· egninde burda (don) we elinde paty
·alyk hasasy bardy. Ol adamlara bakyp gьrledi we burda (don) sahybyny
· haky ьзin tabynlykdan boэun towlamazlygy, yza dцnmezligi sorady. Muhammet tarapdan hiз hili эamanlygy
· эokdugyny, ondan aman-howpsuzdygyna kasam etdi. So
·ra adamlary
· цzi bilen atlanmagyny we Muhammedi
· howlusyndan зykyp gitmekligi haэy
· etdi.
Muhammet Tahyr olary
· eden эykgynзylykly i
·lerini gцrende, Bagdatdan Medaэyna gцзmekligi эьregine dьwdi.
·ol эeri
· abraэly adamlary onu
· эanyna gelip, цtьnз soradylar, bu i
·leri
· bihepbe we bozuklary
· etmi
·idigi ьзin цtьnз islediler, bu эerden gцзьp gitmezligi ьndediler. Muhammet Tahyr bulary
· дhlisini цrдn ho
·amaэlyk bilen ret etdi. Mustagyn hem onu
· howlusynda uzak oturmady. Gurban aэynda ol эerden Rusafedдki Ryzkyl Hadymy
· howlusyna gцзdi. Ertesi gьn adamlar Rusafe эygnany
·dy. Serkerdeler we ha
·ymylar «Muhammet ibn Abdyllany
· howlusyna barmagy we eger gцwnedip bolsa, ony hem alyp gelmegi» buэurdylar. Olar
·eэle hem etdiler. Muhammet hem bulara go
·uly
·yp atlandy. Adamlary
· ц
·ьnde durup, nдlaэyk hereketleri, so
·uny saэmazlygy ьзin, olary эazgardy. Mustagyna, цzьni
· эakynlaryna, emirlere we welilere, adamlary
· hiз birine эaman niэetini
· эokdugyna kasam etdi, ol di
·e adamlary
· bдhbidi ьзin olary
· hal-ahwallaryny
· gowula
·magy ьзin зaly
·эandygyny nygtady. Muny di
·lдp duran adamlar, hatda gцzэa
·a gark bolup, o
·a эag
·y dogalar etdiler.

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN KДBIR
WAKALAR

Bu эyl Belkajur Tьrkmen Ruma эцri
· etdi we Matmurany eэeledi. Ummasyz oljany we цrдn kцpsanly rumlyny эesir aldy.

252-NJI HIJRI ЭYLY
(22.01.866-10.01.86э.)

TЬRKMENLER BILEN MAGRYBYLARY
· ARASYNDAKY PITNДNI
· BEЭANY

Bu эyly
· rejep aэyny
· ba
·larynda tьrkmenler bilen magrybylary
· arasynda зakny
·yk boldy.
Iзlerinde galan ahmyr zerarly tьrkmenler Isa ibn Farhan
·any
· ьstьne hьjьm edip, ony gowy эenзdiler. Дhli baэlygyny we mallaryny elinden aldylar. Muhammet Ibn Re
·idi
· we Nasr ibn Sagdy
· ba
·tutanlygyndaky magrybylar bir эere эygnandy we galany
· eteginde tьrkmenleri
· ьstьne duэdansyz зozup, olardan ьstьn geldiler. Tьrkmenleri ol эerden зykardylar we olara garap: «Siz nдhili halk? Her gьn bir halypany цldьrэдrsi
·iz, beэlekisine serpaэ эapэarsy
·yz, цzь
·izem
·olara wezir bolэarsy
·yz» diэdiler.

·ondan so
· gala we beэtilmal magrybylary
· elinde saklandy. Olar tьrkmenleri
· ta
·lap giden mallaryna hem eэe зykdylar.
Tьrkmenler bir эere jemlendiler, Kerhde we
·ol tцwerekde gezip эцren эakynlaryna зapar эolladylar. Bu wakadan habarly bolan her bir tьrkmen bellenilen эere ьэ
·dьler we magrybylardan ar almaga зykdylar. Bu эerde gezip эцren gowgalylar we
·akiriэeler hem magrybylara goldaw berenso
·, tьrkmenler ejiz geldi we mekirlige эьz urdular. Japar ibn Abdylwahydy
· ьsti bilen gaэdyp, hiз bir pitnдni oэarmazlyga we her bir wezipe ьзin iki tarapdan hem de
· adamy
· saэlanmagyna razyla
·yp, olar bilen эara
·dylar. Olar bu эagdaэda az salym saklandylar. So
·ra tьrkmenler bir эere jemleni
·ip: «
·u ikisini
· kellesi girewimize dь
·mese, biz rahatlykdan binesip bolarys. Eger ol ikisini ele salyp bilsek, gaэdyp hiз kim bize batyrynyp bilmez» diэdiler. Tьrkmenleri
· bir эere эygnandygy hakdaky habar Muhammet ibn Re
·ide we Nasr bin Sagda gelip эetdi. Ol ikisi Muhammet ibn Garuny
· эanyna geldiler we tьrkmenler kц
·e
·эдnзд
·ol эerde bolup, so
·ra цz toparlaryny
· arasyna dolanmakзy bolэandygyny aэtdylar. Muhammet ibn Garun bu hakda olara bildirmдn, tьrkmenlere habar эetirdi. Tьrkmenler ol ikisini tutdular we ikisini hem цldьrdiler.
Bu waka Mugtaza gelip эetende, ol Ibn Garuny цlьme hokum etdi. Bu hakda onu
· ozьne эa
·zytdy we so
· bu pikirinden el зekip, ony Bagdada sьrgьn etdi.


253-NJI HIJRI ЭYLY
(11.01.867-31.12.868 э.)

WASYF TЬRKMENI
· ЦLDЬRILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Wasyf Tьrkmen цldьrildi.
Цzlerini
· dцrt aэlyk haklaryny talap edip, tьrkmenler, ferganalylar we e
·ruseniler gozgala
· turuzdy. Buga, Wasyf we Sima ьзьsi olary
· эanyna bardy. Wasyf olara:
– Paэy
·yza derek, gum garbaэmasa
·yz, size si
·direre baэlyk эok – diэdi. Buga hem bu sцzi tassyklady:
– Gynansagam эagdaэ
·eэle, эцne hдzir mцminleri
· emiri bilen bu bergi-borз hakda ymykly gьrrь
· ederis we E
·nasy
· howlusynda onu
· bilen эьzbe-эьz du
·u
·arys – diэip, E
·nasy
· howlusyna girip gitdiler.
Sima bilen Buga Mugtazy
· эanyna girdi. Wasyf hem olar bilen iзeri girmek isledi, emma adamlar ony girew hцkmьnde alyp galdylar. Gaharyna bдs edip bilmedik birnдзe adam onu
· ьstьne topuldy. Biri gylyз salsa, эene biri pyзagyny sьnзdi. Wasyf mejalsyz halda bir эana agsa-da, urgudyr-depgiden aman galmady. Ony цlэдnзд aэpalta bilen urdular. Kellesini kesip, ony tamdyry
· kesewesine ildirip goэdular.
Bu wakalardan so
· Mugtaz Wasyfa degi
·li дhli wezipдni Buga
·erapзa, эagny Kiзi Buga tab
·yrdy. O
·a tдз we zerrin lybas geэdirdi.
Bu эyl Musa ibn Buga bilen Kцwkebi Alawyny
· arasynda Kazwinde sцwe
· boldy. Bu sцwe
·de Kцwkebi эe
·ildi we zordan цzьni deэlemileri
· arasyna atdy.
Onu
· эe
·ilmegini
· sebдbi, deэlemiler tьrkmenler bilen sцwe
·mek ьзin nyzama dьzьldiler. Kцwkebini
· esgerleri bulary
· ьstьne peэkamdyr oklary asmandan inэдn jala эaly эagdyrэardylar. Musany
· эolda
·laryny
· atэan oky bolsa,
·ol oklara degэдrdi we oklardan goraэar diэдэmese
·, Kцwkebini
· эolda
·laryna baryp эetenokdy. Her nдзe jan edip atsalar-da, oklaryny
· olara эetmeэдndigini gцren Musak цz эanlaryndaky дhli nebiti,
·ol gury эere dцkmegi buэurdy. Цz эolda
·laryna bolsa bu эerden yza зekilmegi tab
·yrdy. Olar bu tab
·yrygy эerine эetirip, yza зekilmдge ba
·ladylar. Kцwkebi we onu
· эolda
·lary «Tьrkmenler эe
·lip, yza gaзэandyr» цэtdьler we olary
· yzyna dь
·dьler. Olar nebit dцkьlen эeri
· ortasyna baranlarynda, Musa ibn Buga olary
· ьstьne ot эagdyrmaklygy buэurdy. Ot olary
· astyndaky nebite dь
·ende, эalyn da
·-tцwerege зabrap gitdi. Kцwkebeliler эanmaga ba
·lady. Olar
·eэdip, эe
·li
·e sezewar boldular. Musa ibn Buga olary
· yzyndan kowdy we Kazwine girdi.

254-NJI HIJRI ЭYLY
(01.01.868-19.12.868 э.)

AHMET IBN TOLUNY
·
ЭAGDAЭLARYNY
· BEЭANY

Mьsьr diэary Babkyэala mьlk эer hцkmьnde berlipdi. Babkyэal i
· uly tьrkmen serkerdelerini
· biri bolup, Hadarada эa
·aэardy.
Tolun Ahmet ibn Toluny
· kakasydyr. Ol hem tьrkmenlerden bolup, atasyndan so
·ra dogry эolda, gцzel ahlakda цnьp-цsdi. Babkyэal Mьsьrde цz ornuny tutjak kimdir birini
· aladasyny edip эцrkд, o
·a ajaэyp ahlakly, gaэduwsyz we syrdam syratly Ahmet ibn Toluny gцrkezdiler. Babkyэal дhli i
·leri dolandyrmagy
·o
·a tab
·yrdy.
Ol эerde эurda hцkьmini эцredэдn we salgytlary эygnaэan Ibn Mudebbir atly biri bardy. Ahmet ol эere baranda, Ibn Mudebbiri
· ygtyэaryny aldy we эurda цzi eэe boldy. Babkyэal Mьsьri
· Isgenderiэeden ba
·ga эerlerine Ahmet ibn Toluny hдkim belledi. Mьhtedi Ibn Mudebbiri цldьreninden so
·ra, Mьsьr Эargaз Tьrkmeni
· eline geзende, Babkyэal bilen Ahmet ibn Toluny
· arasynda birek-birege berk ynam emele geldi. Эargaз ony Mьsьr diэaryny
· дhli эerine hдkim belledi. Onu
· tдsiri has-da gьэзlendi we
·цhrat-
·any belende galdy. «Bu Allany
· fazly-merhemeti bolup, ony цz islдn ki
·ilerine bagy
· eder. Alla beэik fazly merhemet sahybydyr»


255-NJI HIJRI ЭYLY
(20.12.868-08.12.869 э.)

MUGTAZY
· TAGTDAN AGDARYLMAGYNY
· WE ONU
· ЦLЬMINI
· BEЭANY

Bu эyly
· rejep aэyny
· gutarmagyna ьз gьn galanda, hepdдni
· ho
·gьni Mugtaz tagtdan dь
·ьrildi. Meret aэyndan iki gije geзenden so
·, onu
· эogalandygy aэan boldy.
Mugtazy
· tagtdan dь
·ьrilmegini
· sebдbi tьrkmenler olardan hiз hili aэlyk alyp bilmдnlerinden so
·ra, цz haklaryny talap edip, Mugtazy
· эanyna gitdiler we o
·a garap: «Salyh ibn Wasyfy цldьrendigimiz ьзin, bize hakymyzy ber» diэdiler. Emma onu
· эanynda bulara berere nдrse эokdy. Tьrkmenler talap edэдn haklaryny keme-keme elli mь
· dinara зenli a
·ak dь
·dьler. Mugtaz hadymlaryny
· birini enesini
· эanyna iberdi we talapkдrlere berer эaly baэlyk sorady. Enesi: «Meni
· эanymda berere hiз zat эok» diэip, bu эumu
·зyny yzyna gaэtardy. Tьrkmenler Mugtazdan hem, onu
· ejesinden hem hiз zat alyp bolmajakdygyna, beэtilmalda hem berere zady
· эokdugyna gцz эetirenlerinden so
·, Mugtazy wezipesinden dь
·ьrmek ьзin, magrybylar we ferganalylar bilen agyz birikdirdiler. Olar ala-goh bolup, onu
· dergдhine tarap эцrediler. Salyh, Abu Nasr ady bilen tanalэan Muhammet ibn Buga we Babkyэal Tьrkmen dagy эarag bilen onu
· gapysyny gallap durdular hem-de derwezeden da
·ary зykmagyny talap etdiler. Mugtaz: «Dьэnki iзen dermanym has зцkder dь
·di. Sь
·
·ьmde mydar goэmady. I
· цrдn mцhьm bolsa, kдbiri
·iz iзeri giri
·» diэdi. Зьnki ol цz i
·leri ц
·ki эagdaэynda durandyr цэdьpdi. Olardan bir topary Mugtazy
· эanyna girdiler we ony gapyny
· agzyna зenli sьэrediler. Mugtazy taэak bilen urup, egin-e
·igini эyrtdylar. Howlyny
· iзinde jyzyrdap duran Gьnь
· astynda dik duruzdylar. Topragy
· gyzgynlygyndan эa
·a onu
· aэagyna ot basylan эalydy. Gцrgьli bir aэagyny эokary gцterip, beэleki aэagy bilen gezekle
·dirip durdy. Kдbirleri onu
· эьzьne
·arpyk зalэardy. Ol bende eli bilen goranэardy. So
·ra ony hьjresine saldylar. Ibn Abu
·awaryby we bir topar adamy getirip, onu
· wezipesinden dь
·ьrilendigine gьwдlik talap etdiler. Olar Salyh ibn Wasyfa garap, Mugtaza, onu
· enesine, gyzyna, ogluna we gyz uэasyna aman berэдndiklerine gьwд geзdiler.
Onu
· enesi mundan ц
· эer astyndan цtьk gazypdy we Mugtazy
· uэasy bilen birlikde ol эerden зykyp gitdi. Olar цtьkden hiз kim geзmez эaly ony gцmdьler. Mugtazy bolsa azap-ejir зekdirjekleri
· eline berdiler. Olar ьз gьnlдp, Mugtaza ne nahar, ne-de suw berdiler. Mugtaz olardan bir owurt guэy suwuny sorady. Emma o
·a suw bermediler. Ony guэa saldylar we guэyny
· agzyny bagladylar. Mugtaz
·ol эerde amanadyny tab
·yrdy. Onu
· эogalandygyna ha
·ymylar we serkerdeler
·aэat boldy. Mugtazy
· jesedinde hiз bir gymyldy-hereket, dem-dьэt эokdy. Ony Muntasyry
· эanynda jaэladylar.
Onu
· дhli эa
·an цmri эigrimi dцrt эyl bolup,
·onu
· dцrt эyl alty aэ эigrimi ьз gьnьni halypa bolup oturdy. Ol ak эьzli, gьr gara saзly, owadan gцzli, syratly, alэa
·ak, uzyn boэludan gel
·ikli, syrdam adamdy. Sьэji dilli bolan Mugtaz Surra-Men-Rae
·дherinde doguldy. Mustagyn Bagdada baranda, birtopar adamlar Mugtazy Mustagyna gцrkezmek ьзin, onu
· huzuryna alyp geldiler.
·ol kabul edili
·ikde onu
· aэdan sцzleri hemmelerde эiti tдsir galdyrdy: «Eэsem, siz mynapyklygy dolup-da
·an bu derdeserlere seretmeэдrmisi
·iz? Olar hiз derde эaramaэan zir-zibil, pitneзi we bihepbelerdir. Ne olary
· эag
·y i
·lere эarawy, ne-de ruhy tдmizligi bar. Эal
·y
· i
·lere batyrlyk etmeleri, olary
· gцzlerine эaramaz i
·lerini o
·at edip gцrkezэдr. Her nдзe kцpelseler-de, olary
· akyly azdyr, her эadyna salan zady
·, olara kдэinз эaly gцrler. Men
·u hдsiэetleri цzьnde jemlдp bilmedik adamy
· go
·una buэruk bermдge, gowuz эerleri doldurmaga, i
·leri kemsiz bitirmдge we yklymlary dolandyrmaga эaramajakdygyny bildim. Il ba
·ynda durmak ьзin
·u hдsiэetler gerek:
i
·ler aljyradan wagty hakykat bilen goranmagy ba
·arэan gaэrat;
amatly wagty gelmedik zatlara oэlany
·yksyz we gьэje baэrynyp зemele
·meden saklaэan ylym;
mдtдзlik derdini
· we
·owsuzlyklary
· ц
·ьnde ejizlemeэдn, soralan wagty baэlyklary saзmagy эe
·ille
·dirэдn sahylyk;
haэyr-yhsan edэдnleri
· gadyryny bilip, эag
·y sylagyny gijikdirmдn bermek;
biba
·lary we du
·manlary mдkдm basmak;
zamanany
· hadysalaryndan arkaэyn bolmaэ
·y эaly, her hili hadysany
· эьze зykmagyna hь
·gдr bolup gezmek;

·eэle hem raэatlary
· ц
·ьnde эьzь
· perdesini syryp, ejize we gьэзlд de
· hцkьm зykarmagy ba
·armaly, дhli i
·lere hь
·gдr bolmaly. Men sizi
· azat eden gullary
·yzy
· iзinden birini saэlap tutdum. Ol boэun egmezek we цte gaэratly, keэpi-sapalara цzьni aldatmaэan, sьэji lezzetler azdyrmaэan, kynзylyklar aljyratmaэan эigitdir. Ne arkada galan, ne-de ц
·den gelen ony dowla salar. Ol edil kyrkaэak эalydyr. Dьrtseler зydar, эцne зaksa цldьrэдndir. Ol her i
·e hemi
·e taэyndyr, dцwlet sьtьnleri mдkдmdir. Islдni elden gitmez, gaзan ondan sypmaz. Ne haэ-hцwes onu
· nebsini aзar, ne bela-beter ony gьэзden gaзyrar. Ba
·yna baran i
·i
·owlar, bereketi artar. Sцwe
·se, arslan bolup topular, sцz berse, wadasynda tapylar.
·цhratda bдsle
·seler, ьstьn geler, gar
·ysyna giden asgyn bolar. Bдsle
·mдge dokunan эadar, arkasynda durany ar
·a galar».

258-NJI HIJRI ЭYLY
(18.11.871-06.11.872 э.)

BU ЭYLDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

Bu эyly
· oraza aэynda Эargujy Tьrkmen aradan зykdy. Onu
· jynazasyny Abu Isa ibn Mьtewekkil okady. Ol Mьsьri
· hцkьmdarydy. Ol bu эere Ahmet ibn Tolundan ц
· зagyrylypdy. Эargujy aradan зykandan so
·, Mьsьre Ahmedi
· эeke цzi hдkimlik etdi.
Bu эyl Musa ibn Buga Tьrkmen bilen Hasan ibn Zeэt Alawyny
· arasynda зakny
·yk boldy. Bu зakny
·ykda Hasany
· tarapdarlary эe
·ildi.

259-NJY HIJRI ЭYLY
(07.11.872-26.10.873 э.)

MUSA IBN BUGANY
· HЬNNILERI
· ЬSTЬNE ЭЦRI
·INI
· BEЭANY

Bu эyly
· bo
· aэynda Mugtamyt Musa ibn Bugany
· hьnni hцkьmdaryna gar
·y эцri
·e ugramagyna buэruk berdi. Ol Abdyrahman ibn Muflihy Ahwaza, Yshak ibn Gundajygy Basra, Ybraэym ibn Simany Bazewerde sary ugratdy we hьnni hдkimi bilen sцwe
·megi tab
·yrdy.
Abdyrahman Ahwaza golaэ sebitde Aly ibn Aban bilen sцwe
·di. Bu sцwe
·de Abdyrahman ilki yza зekildi. So
·ra ol tдze sцwe
·e berk taээarlandy we Alyny
· ьstьne gaэtadan зozdy. Olary
· arasynda bolan bu gazaply зakny
·ykda hьnnilerden biзak kцp adam цldьrildi, niзeme jemagat эesir alyndy. Aly ibn Aban we onu
· hьnni эaranlary цkje gцterdi. Aly olary her nдзe yza gaэtarmak islese-de, Abdyrahmandan эa
·a эьreklerine ornan gorky sebдpli, olardan hiз kim yzyna dolanmady. Bu эagdaэy gцrenden so
·ra Aly olary
· islдn ugruna gitmeklerine ygtyэar berdi. Hьnniler цz hцkьmdarlaryny
·
·дherine ugradylar.
Abdyrahman зadyr dikmek (dь
·lemek) ьзin, Mдti galasyna эetdi. Hьnnileri
· hдkimi bolsa onu
· ьstьne Aly ibn Abany iberdi. Olar garpy
·dylar. Emma Aly olara hцtde gelmedi. So
· ol Dekke tarapa yza зekildi. Bu wagt Bazawerdde Ybraэym ibn Sima bardy. Ol hem Aly ibn Aban bilen garpy
·dy we Aly bu gezek hem эe
·li
·e duзar boldy.

299-NJY HIJRI ЭYLY
(29.08.911-17.08.912 э.)

IBN FURATYNY
· TUSSAG EDILMEGINI
· WE HAKANYNY
· WEZIRLIK MERTEBESINE
GEЗMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· gurban aэynda Muktadyr wezir Abylhasan ibn Furatyny tussag etdi. Onu
· tussag edilmegini
· ц
·ьsyrasynda, asmanda ьз sany guэrukly эyldyz gцrьndi. Olary
· biri oraza aэyny
· ahyrlarynda Eset burзunda, beэlekisi bo
· aэynda gьndogarda, ьзьnjisi hem
·ol bo
· aэynda Akrap burзunda gьnbatar tarapda peэda boldy.
Wezir tussag edilende, onu
· aэallaryny
· namysyna degildi, baэlygy talandy, эakynlaryny
· we ilen-зalanlaryny
· дhlisini
· цэlerini taladylar. Weziri
· tussag edilmegi sebдpli, bagdatlylary
· kalby gozgala
·a dь
·di. Ьз gьnlдp alasarmyk эagdaэda gezen halk so
·ra kц
·e
·di.
Onu
· bu wezirlik i
·i, has dogrusy birinji wezirlik wezipesi, ьз эyl sekiz aэ on ьз gьn dowam etdi. So
·ra onu
· wezipesine Abu Aly Muhammet ibn Эahэa ibn Ubaэdylla ibn Эahэa ibn Hakan bellenildi. Hut
·onu
· цzi hem diwan i
·gдrlerini saэlap aldy.
Mundan so
· Ibn Furat Abylhьseэin Ahmet ibn Эahэa ibn Abylbagly
· basda
·lygy has-da gьэзlendi. Onu
· dogany Abylhasan ibn Abylbagl Yspyhanda эa
·aэardy. Agasy we Ьmmi Musa Gahrymana ikisi Ibn Furaty
· wezirlik wezipesine dolanyp gelmegi ьзin yhlas etdiler. Muktadyr wezirligi dolandyrmak ьзin, o
·a эanyna gelmдge idin berdi. Ibn Furat kц
·ge dolandy.
Bu habar Hakana mдlim bolanda, ol i
·lerini tab
·yryp, halypany
· эanyna girdi we bu zatlar hakda o
·a habar berdi. Halypa Abylhasan bilen onu
· agasy Abylhьseэini tussag etmek hakda buэurdy. Abylhasan tussag edilenden so
·, halypa Abylhьseэini
· tussagy hakda aэratyn perman эazyp berdi we ol hem saklanyldy, эцne Gahrymanadan дtiэaз edip, ol ikisini azatlyga goэberdi we wezipeli orna belledi.
So
·ra Hakany wezipesinden bo
·adyldy. Ol дhli i
·leri degi
·li adamlara tab
·yrdy. Hakan ganygyzgyn we dargursak ki
·idi. I
·gдrleri
· эazgylaryny okamaga, mallardan эygnalэan salgydy зцplemдge biperwaэ garardy. Mu
·a garamazdan, wezipeli we garamaэak adam onu
· ьзin des-de
·di. Soltany
· hyzmatkдrleri we эakyn эaranlary onu
· gullar bilen gьrle
·megini her nдзe gadagan etselerem, de
·izзiler bilen garamaэak ilaty
· jem bolup namaz okaэandyklaryny gцrende, atdan dь
·ьp, olar bilen namaza durardy. Kimdir biri ondan kцmek sorasa, gursagyna kakyp gцrьp: «Tagzym bilen ba
· ьstьne» diэip, jogap bererdi.
·onu
· ьзin ilat o
·a «Gursagyny kakar» diэip at berdi. Hakany baэlygy
· esgerlere we batyrlara bimцзber akyp durmasyny azaldanso
·, olar Hakanydan nдgile boldular. Wezirlik bolsa, ц
· aэdy
·ymyz эaly, эцnekeэ halda galdy.
Onu
· perzentleri hem hдkimlik wezipesinde oturyp, kim para berse,
·o
·a эykgyn ederdiler.
·u sebдpli hem sanaэmaly gьnь
· iзinde birnдзe emeldar зal
·yp durardy, hatda эigrimi gьnь
· iзinde Kufдni эedi sany emeldar dolandyrdy. So
· bu эedisi эol ьstьnde jem bolup, o
·a gol зeken permanlaryny gцrkezdiler. Olary
· biri yzyna dolansa-da, galanlary Hakanydan ogullaryna eden hyzmatyny
· hakyny sorap эьz tutdular we
·eэle diэdiler:

Nadanlygy kдmil bolan weziri
·
Synla
· gцrь
·ini, emel hцzirin.
Pul mesi, эalynja
· ьэ
·se эanyna,
Baэlygy bol – eziz gцrner janyna.
Ge
· gцrmд
· halyny, bir zady a
·эas,
Eэerlдpdir ony albassy hannas.

So
·ra i
·ler зyl
·yrymla
·dy. Olar цzlerini
· эakynlaryny hдkim belledi. Baэlyk-maly bisarpa sowup, эagdaэlary
· has-da эitile
·megine sebдp boldular. Dьzgьn-nyzamlar bozuldy, niэetler zaэalandy. Halypa mundan so
· wezirleri
· bo
·adylmagy we tussag edilmegi ьзin зynlakaэ alada edip ba
·lady. Aэallary
· we hyzmatkдrleri
· sцzьne gidip, olary
· haэ-hцwesine gцrд, цzьni alyp barmasy, olary
·u derejд эetiripdi. Gullar эola зykdy, hдkimler зar эana tamakin gцz bilen garadylar. So
·ra bolsa hдlki aэdan эagdaэlarymyz эьze зykdy.
Halypa wezir Ibn Furaty tussaglykdan bo
·adyp, o
·a hormat-sylag bilen garady. Hдkimleri
· we beэlekileri
· i
·lerine gцzegзilik etmegi tab
·yrdy.

316-NJY HIJRI ЭYLY
(09.04.924-28.03.925 э.)

NДZIK BILEN HARUN IBN GARYBY
· ARASYNDAKY SЦWE
·I
· BEЭANY

Bu эyl
·urta ba
·lygy Nдzik bilen Harun ibn Garyby
· arasynda зakny
·yk boldy. Munu
· sebдbi hem Harun ibn Garyby
· teblehanasyny
· seэisleri bilen Nдzigi
· atbakarlary bir эigide yrsarap, ony taэaklap urupdyrlar.
·urta ba
·lygy Nдzik Haruny
· atbakarlaryny uranyndan so
·ra, olary tussag etdi. Haruny
· эaranlary bu wakany e
·idenlerinde,
·urtany
· tussaghanasyna gelip, oruntutaryny
· ьstьne dцkьldiler. Цz adamlaryny tussaghanadan gьэз bilen зykardylar. Nдzik mu
·a nдgile bolup, dessine atlandy we bu hakda Muktadyra arz etdi. Muktadyr: «Iki
·iz hem meni
· ьзin eziz adam. Ara
·yza go
·ulasym gelenok. Цzь
·iz зцzlь
·i
·» diэdi. Nдzik yzyna dolandy we цz adamlaryny toplady. Harun hem edil
·onu
· эaly цz эaranlaryny jemlemдge ba
·lady. Nдzigi
· dost-эary Haruny
· howlusyna tarap эцneldiler. Haruny
· эakynlary derwezдni mдkдmlдp эapanlarynda, эaranlaryny
· kдbiri da
·ynda galypdy. Nдzigi
· dost-эarlary olary
· kдbirini цldьrdiler, kцpьsini bolsa эaraladylar, эenзdiler.
Da
·arda galan hem
·erilerini
· gцzgyny halyna зydam edip bilmedik we gar
·y giderden asgyndygyna gцz эetiren Harun
·ondan so
· derwezдni aзdy we дhli эaranlary bilen da
· зykyp, Nдzigi
· эakynlaryny
· ц
·ьnde эaraglaryny goэdular. Nдzigi
· эolda
·lary bu boэun egmд pitiwa etmдn, harunlylary
· kцpьsini gylyзdan geзirdiler, enзemesini эaraladylar. Harun hem bu kemsidilmд biperwaэ garamasyny bes edip, эaragyny garbap aldy we ц
·e okduryldy. Bulary
· arasyndaky sцwe
· mцwjedi.
·onda Nдzik цz эaranlaryny alyp, gaэra зekildi. Halypa olary
· bu эagdaэy bes etmegini sorap, зapar iberdi. Mundan so
·ra gyra зekili
·en taraplar az-kem kц
·e
·diler.

329-NJY HIJRI ЭYLY
(06.10.940-25.09.941 э.)

BERIDINI
· WASYTA DOLANMAGYNY
·
BEЭANY

Beridi цz esgerlerini halypadan baэlyk talap etmдge kь
·gьrэдrdi. Halypa olara эatlanylan mukdardaky baэlygy bereninde, esgerlerini
· tamakinligi halypadan Beridд tarap цwrьldi. Beridini
· oэlap tapan hilesi цz ba
·yna dert boldy. Esgerler o
·a gar
·y gitdiler. Deэlemiler Kцrtegin Deэlemini, tьrkmenler bolsa Bejkemi
· эigidi Tegin Tьrkmeni цzlerine эolba
·зy saэladylar.
Deэlemiler gozgala
· turzup, Beridini
· howlusyna эцneldiler, ol эerde dь
·lдn agasy Abu Hьseэini
· howlusyny oda berdiler. Berididen iзi kitьwli adamlar hem Tegin Tьrkmene go
·ulyp, Beridini
· kastyna зykmak we onu
· дhli baэlygyny talamak hakda dil birikdirdiler. Olar Nejmд эцneldiler we цzleri bilen pikirde
· garamaэak ilaty
· goldawyndan peэdalanyp, Beridini
· ьstьne hьjьm etdiler. Beridi derэany
· ьstьnden geзэдn kцprini эumurdandan so
·ra, sцwe
· suwu
· iзinde dowam etdi. Garamaэak ilaty
· gьnbatar tarapdan Beridini
· эaranlaryny
· ьstьne dцkьlmegi sцwe
·e aэgytly tдsir etdi. Beridi we onu
· agasy, ogly Abdylkasym we onu
· эaranlary gaзmaga ba
·ladylar, olar derэany
· iзi bilen Wasyta эцneldiler. Beridini
· we onu
· serkerdelerini
· Nejmidдki howlulary talandy. Ol oraza aэyny
· ahyrlarynda gaзyp gitdi. Ol bu эerde bary-эogy эigrimi dцrt gьn saklanypdy.


KЦRTEGIN DEЭLEMINI
· EMIRLIGINI
· BEЭANY

Beridi gaзyp gidenden so
·, Bagdady
· i
·lerini dolandyrmak Kцrtegine ynanyldy. Muttaky Lillдni
· эanyna girende, ol Kцrtegini emirleri dolandyrmak wezipesine belledi. Gymmatbaha serpaэ эapyp, wezipesi bilen mьbдrekledi.
Muttaky Lillд Aly ibn Isa bilen onu
· dogany Abdyrahman ibn Isany эanyna зagyrdy we wezirlik derejesini bermezden, bu wezipдni dolandyrmagy
·olara tab
·yrdy.
Amatly pursaty peэlдp эцren Kцrtegin baэram aэyny
· bд
·i gьni Tegin Tьrkmeni tutdurdy we ony suwa gark edip цldьrtdi.
·eэdip, цzьni
· esasy bдsde
·ini эok eden Kцrtegin emirlik i
·ini эeke цzi arkaэyn dolandyrdy.
Baэram aэyny
· bд
·inde jemlenen mдhelle deэlemileri
· zulumyndan we olary
· цэlerine dцkьlmesinden bez bolup, arz-
·ikaэat etdiler. Nдgile raэatlary
· goh-galmagalyny basyp эatyrmak ba
·artmady. Hatda ilat hatyba namaz okamaga-da pursat bermedi. Deэlemiler bilen garamaэak ilat garpy
·yga girdi. Iki tarapdan hem birnдзe adam цldьrildi.


IBN RAЭYGY
· BAGDADA DOLANMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl Abu Bekr Muhammet ibn Raэyk
·amdan Bagdada geldi we emirlerba
·y wezipesine bellenildi.
Bejkemi
· tьrkmenleri Mosula baranda, Hamdandan gцwьn eden zatlaryny gцrmдnso
·,
·ama Ibn Raэygy
· эanyna gitdiler. Olary
· arasynda birnдзe me
·hur serkerdeler: Tozan, Hajhaj, Nu
·tegin, Saэgun (Saэgyn) we beэlekiler bardy. Onu
· эanyna baranlarynda, Ibn Raэygy
· Yraga gaэdyp gelmegini isleэдndiklerini эa
·zytdylar. Muttakyny
· цz эanyna зagyrэandygy hakdaky hatlar gelenso
·, ol oraza aэyny
· эigrimisi gьnьnde
·amdaky i
·lerini Abylhasan Ahmet ibn Aly ibn Mukatyla tab
·yryp, Damaskdan Bagdada tarap эola dь
·di. Mosula эetende, Nasyreddцwle ibn Hamdan ony эoldan sowup alyp galdy we biri-biri bilen ylala
·andygy hakda hat al
·yp-beri
·diler. Ibn Hamdan эьz mь
· dinar pe
·ge
· bereninden so
·ra, Ibn Raэyk Bagdada tarap эola dь
·di.
Kцrtegin bolsa wezir Kararytyny tussag etdirip, bo
· aэynda Abu Japar Muhammet ibn Kasym Kerhini цzьne wezir edindi. Kararyty
· wezirligi kyrk ьз gьn dowam etdi.
Ibn Raэygy
· habary Abu Abdylla Beridд gelip эetende, ol doganlaryny Wasyta gцnderdi we olar bu эere gelip эetdiler. Deэlemileri ol эerden kowup зykaryp, Wasytda onu
· adyna hutba okadylar.
Kцrtegin bolsa Bagdatdan зykyp, Ukbera tarap эцneldi. Ibn Raэyk onu
· yzyndan эetdi we ol ikisini
· arasynda sцwe
· ba
·landy. Bu sцwe
· birnдзe gьne зekdi.
Gurban aэyny
· gutarmagyna dokuz gьn galanda, hepdдni
· sogapgьn gijesi, Ibn Raэyk цz go
·uny bilen gijдni
· tьmlьgine duwlanyp, Ukberadan зykdy we sдher bilen Bagdada эetdi. Ol цz go
·uny bilen Bagdady
· gьnbatar tarapyndan girip, Nejmi diэilэдn эerde dь
·ledi. Bir gьni цtьreninden so
·ra halypany
· эanyna baryp, onu
· bilen du
·u
·dy. Muttaky Lillд onu
· bilen Dejlдni gдmili gezdiler. So
·ra цz dь
·elgelerine эцneldiler.

·ol gьn цэleden so
·ra Kцrtegin hem дhli go
·uny bilen gьndogar tarapyndan Bagdada girdi. Olar Ibn Raэygy
· эaranlaryny эa
·sylap: «
·amdan gelen kerwen nirede dь
·ledikд?» diэi
·эдrdiler. Kцrtegini
· эaranlary bolsa Bagdady
· gьndogar tarapynda dь
·lediler.
Kцrtegini
· Bagdada gelmegi Ibn Raэygy
· эolba
·зylyk i
·ine bolan umydyny ьzdi. Ol go
·lary ulaglara эьklemek we
·ama dolanmak hakda buэruk berdi. Adamlar go
·-golamlary эьklemдge ba
·lanlarynda, Ibn Raэyk gitmezinden owal, Kцrtegin bilen sцwe
·de garpy
·yp gцrmegi эьregine berk dьwdi. Ol esgerlerini
· bir bцlegine Dejlдni
· a
·ry эьzьne geзmegini, tьrkmenleri
· bolsa olary
· arkasyndan urmagyny buэurdy.
So
·ra onu
· цzi we эaranlaryndan эigrimi sanysy sumeэriэд mьnьp ugradylar. Tьrkmenler bolsa du
·many
· arkasyndan ok-эaэ atmaga durdular. Olary
· derэany
· a
·ry эьzьnden gelen эaranlary bellenilen эere эetende, garamaэak ilat bilen Ibn Raэygy
· esgerleri belent sesleri bilen gygyryp, du
·many dowla salmaga ba
·ladylar. Kцrtegin bu ahwalaty gцrdi we цzьni
· ц
·ьnden we arkasyndan esgerler gabawa salandyr diэip pikir etdi. Kцrtegin bilen onu
· эaranlary gaзyp ba
·lady. Kцrtegini
· цzi bir эerde gizlendi. Garamaэak adamlar kerpiз we beэleki zatlar bilen olary da
·lamaga durdular.

·eэdip, Ibn Raэygy
· hцkьmi gьэзlendi. Ol deэlemilerden aman soranlary azatlyga goэberdi. Galan dцrt эьz tцweregi adamy bolsa цldьrtdi. Olary
· arasyndan, цlьleri
· astynda gizlenip galan эekeje adamdan цzgesi aman sypmady. Haзan-da adamlar olary
· jesetlerini arabalara эьklдp, Dejle derэasyna oklanlarynda, ol derэany
· a
·ry tarapyna эьzьp geзdi. Ol adam
·ondan so
· hem ep-esli эa
·ady.
Deэlemi serkerdelerinden эesir alnan ondan gowrak adamy hem цldьrdiler.
Muttaky bu gцrkezen hyzmaty ьзin, Ibn Raэyga gymmatbaha serpaэ эapdy we ony emirba
·y wezipesine belledi. Abu Japar Kerhini bolsa цэ tussaglygyna hцkьm etdi. Onu
· wezirligi otuz ьз gьn dowam etdi. So
·ra bu i
·leri dolandyrmak Ahmet Kufд tab
·yryldy.
Az wagt so
·ra Ibn Raэyk Kцrtegini hem ele saldy we ony halypalyk kц
·gьnde tussag etdi.

331-NJI HIJRI ЭYLY
(15.09.942-03.09.943 э.)

SEЭFEDDЦWLДNI
· WASYTDAKY ЭAGDAЭYNY
· BEЭANY

Beridileri
· ol эerden gaэtmagyndan so
·ra, Seэfeddцwle ibn Hamdany
· Wasytdaky эagdaэyny эatlap geзipdik. Ol Beridini ele salmak ьзin, Basra ugramak islдpdi, эцne maliэe эagdaэlaryny
· pesligi ьзin, bu niэeti ba
·a barmandy. Ol oturyp, doganyna hat эazdy. O
·a hiз hili tab
·yryk bermedi. Di
·e Tozan bilen Hajhajy
· цzlerini alyp bar
·yny
· эaramazla
·andygyny we di
·e цz hцkьmlerini эцredэдndigini beэan etdi.
Nasyreddцwle tьrkmenleri
· agzyny alartmak ьзin, Abu Abdylla Kufini
· эany bilen doganyna zerur baэlygyny iberdi. Bu gьrrь
·den habardar edilen Tozan bilen Hajhaj bu waka zerarly gozgala
·a dь
·dьler. Seэfeddцwle bolsa ol baэlygy bu ikisinden gizlдp, Bagdada gцnderdi. Tozana Jamyda gitmegi we
·ol эeri
· hasylyny эeke цzi almagy, Hajhaja bolsa Mezara gitmegi, ol эeri gorap saklamagy we baэlygyny almagy tab
·yrdy.
Seэfeddцwle Yrakdaky tьrkmenler bilen arasyny sazlap, olary
· цzi bilen
·ama эцri
· etmegini, ol эeri we Mьsьri eэelemeklerini эag
·y ьndeэдrdi. Olary
· эanynda agasyny peselden bolup gцrkezэдrdi. Tьrkmenler bolsa onu
· agasy hakdaky «garaэ
·yna» ynansalar-da,
·ama эцri
· etmek pikirine o
·yn jogap bermeэдrdiler. Ony agasyndan artyk tutэardylar. Seэfeddцwle hem tьrkmenleri
· gцwnьni tapjak bolup, olary
· isleэдn zatlaryny kabul edэдrdi.
Meret aэyny
· ahyrlary bolanda, tьrkmenler birdenkд Seэfeddцwlд gar
·y gitdiler we gije onu
· ьstьne duэdansyzlykda зozdular. Ol цz esgerleri bilen Bagdada gaзyp gitdi. Onu
· дhli baэlygy talandy, эaranlaryndan birnдзe adam цldьrildi.
Nasyreddцwle bolsa, Abu Abdylla Kufi onu
· эanyna gelip, дhli habarlary mдlim edende, Mosula gitmek ьзin erjellik bilen зaly
·dy. Muttaky onu
· эanyna baryp, bu эцri
·den saklanmaklygy sorady. Nasyreddцwle onu
· haэy
·yny kabul etdi we niэetinden el зekdi.
So
·ra ol barybir Mosula – talanan howlusyna tarap gitdi. Deэlemiler we tьrkmenler bolsa munu
· bдri dolanmagyny o
·laman, gozgala
· etdi. Dolandyryjylyk i
·i wezirlik ady berilmezden, Abu Yshak Kararyta tab
·yryldy.
Nasyreddцwle Abu Muhammet Hьseэin ibn Abdylla ibn Hamdany
· Bagdatdaky emirligi on ьз aэ bд
· gьn dowam etdi. Abylapbas Yspyhanyny
· wezirligi bolsa elli bir gьn dowam etdi.

·ondan so
· Seэfeddцwle hem Bagdada geldi.


SEЭFEDDЦWLДNI
· ЭOKARY GALMAGYNDAN
SO
· TЬRKMENLERI
· HAL-ЭAGDAЭYNY
· BEЭANY

Seэfeddцwle Wasytdan gaзyp gidende, tьrkmenler go
·laryna tarap dolandylar.
·undan so
· Tozan bilen Hajhajy
· arasyna tow dь
·ьp, ol ikisi emirlik wezipesini
· ьstьnde зekele
·diler. So
·ra эagdaэlar bir kaddyna geldi we Tozany
· emir bolmagy, Hajhajy
· go
·unba
·y wezipesine bellenilmegi bilen bu wakalar kц
·e
·di. Ara dь
·en bu towy kemsiz эuwup-эylmamak ьзin so
·ra ol ikisi guda garynda
· boldular.
Beridi Wasyty
· цz elinde bolmagyny kьэseэдrdi. Tozan цz nцkerlerine Eban derэasyna tarap эцri
·e ugramagy buэurdy. Beridi bolsa Wasyty
· цzьne birikdirilmegini talap edip, Tozany
· эanyna зapar iberdi. Tozan bu haэy
·y цrдn sypaэyзylykly ret etdi we bitirmedi. Haзan-da зapar yzyna gaэdanda, Tozan onu
· yzyndan bir jansyz gцnderdi we onu
· Hajhaj bilen edэдn gьrrь
·ini цzьne эetirmegi tab
·yrdy. Jansyz dolanyp geldi we зapary
· Hajhaj bilen du
·u
·andygyny, olary
· arasyndaky sцhbeti
· uzak dowam edendigini, Hajhajy
· Beridini
· tarapyna geзmek isleэдndigini aэtdy.
Tozan цzьni
· iki эьz sany эigidi bilen onu
· эanyna gitdi. Oraza aэyny
· on ikinji gijesinde onu
· эatan эerine duэdansyzlykda hьjьm etdiler. Hajhaj bu hьjьmi duэdy we dessine atyny eэerlдp, gaзmak isledi.
·ol wagt ony ele salyp, Tozany
· эanyna Wasyta getirdiler. Wasyta eltilen ikinji gьnьnde, dцnьkligi ьзin onu
· gцzьni oэdular.


SEЭFEDDЦWLДNI
· BAGDADA DOLANMAGYNY
· WE ONDAN GAЗYP GITMEGINI
· BEЭANY

Эokarda эatlap geзi
·imiz эaly, Seэfeddцwle gaзyp, agasyny
· эanyna baranda, Tozan bilen Hajhajy
· arasyndaky agzalalyk hakdaky habar hem gelip эetdi. Seэfeddцwle indi Bagdat hakda gцwьn эьwьrtdi we yza dolanyp sцwe
· meэdanynda dь
·ledi. Ol Muttaky Lillдni
· эanyna зapar iberip, Tozan Bagdada эцri
· etse, onu
· bilen garpy
·mak ьзin pul-baэlyk bermegini sorady. Muttaky dessine o
·a dцrt эьz mь
· dirhem pul iberdi. Seэfeddцwle olary эaranlaryny
· arasynda paэlady. Bu wakany e
·idip, Bagdatda gizlenip эцren ц
·ki эaranlary hem kem-kemden ьэ
·ьp ugradylar. Olar oraza aэyny
· on ьзi gьni Bagdada bardylar.
Seэfeddцwlдni
· Bagdada baranlygy hakdaky habar Tozana gelip эetende, ol Gaэaglygy ьз эьz adama ba
· edip, цzьni
· Wasytdaky ornunda oturtdy. Цzi bolsa Bagdada sary ugur aldy.
Tozany
· ugrady habaryny e
·iden Seэfeddцwle, цzьne go
·ulan Bagdat go
·unlaryny alyp, sцwe
· meэdanyndan gцterilmek bilen boldy. Gaзyp gidenleri
· arasynda Hasan ibn Harun hem bardy.


TOZANY
· EMIRLIGINI
· BEЭANY

Seэfeddцwlдni
· Bagdatdan зekilendigini эokarda эatlapdyk. Ol Bagdatdan зykan dessine, Tozan
·дhere girip ba
·lady. Ol oraza aэyny
· эigrimi bд
·i gьni Bagdada girdi. Bu tьrkmenden gцwni suw iзmeэдn Muttaky ьзin ba
·ga sypalga, зykalga galmady. Muttaky ony эag
·y gar
·ylap, Tozana gymmatbaha serpaэ эapdy we emirlerba
·y wezipesine belledi. Abu Japar Kerhд bolsa, edil Kufi эaly, i
·lere gцzegзilik etmek wezipesi ynanyldy.
Tozany
· Wasytdan giderine mдhetdel, Beridi
·ol эere tarap go
·un sьrdi. Tozany
· ol эerde goэup giden эaranlary Bagdada tarap цkje gцterdiler. Bagdatdaky i
·ler birэьzli bolup, hemme zat эerli-эerine gelэдnзд, Tozana Wasyta a
·mak ba
·artmady. Ol bo
· aэyny
· hem ep-esli bцlegi geзэдnзд
·ol эerde boldy.
Tozan Seэfeddцwlдni
· эakynlaryndan bolan Seman diэilэдn bir hormatly эigidi эesir alypdy. Ol muny bo
·adyp, hezzet-hormat etdi we Seэfeddцwlani
· эanyna iberdi.
·ol sebдpli hem Tozany
· Beni Hamdany
· (Hamdan neberesini
·) arasyndaky hormaty belent boldy.
So
·ra Tozan Beridini ele salmak ьзin Wasyta gaэtdy.
·ol wagt hem Abu Japar ibn
·irzat Berididen gaзyp, Tozany
· tarapyna geзdi. Tozan muny эag
·y kabul etdi we gelenine
·atlandy. Дhli i
·lerini hem
·o
·a ynandy.

333-NJI HIJRI ЭYLY
(24.08.944-12.08.945 э.)

ABYLHЬSEЭIN BERIDINI
· ЦLDЬRILMEGINI
·
WE ODA ЭAKYLMAGYNY
· BEЭANY


·u эyly
· dцrt tirke
·igini
· birinji aэynda Abylhьseэin Beridi Tozandan aman sorap, Bagdada geldi. Tozan o
·a aman berdi. Abu Japar ibn
·irzat bolsa ony цz howlusyny
· gapdalynda эerle
·dirdi, hezzet-hormat etdi. Doganoglanyny
· gar
·ysyna elini mдkдm dьwmegi sorady. Eger Basrany eэelese, o
·a kцp mukdarda baэlyk eзiljekdigini, elmydama goldap we эardam berip durjakdygyny sцz berdi. Doganyny
· ogluny
· Basradan iberen baэlygy bilen ol Tozana we Ibn
·irzada hyzmat etdi. Bular hem o
·a halat-serpaэ эapdylar we ony цz wezipesinde galdyrdylar.
Abylhьseэin bu zatlary bilende, Ibn
·irzady
· tutulmagyny talap edip, Tozana hat эazdy. Ibn
·irzat muny dessine duэdy we onu
· цzьni
· tutulmagy ьзin
·eэle bir jan etdi. So
·ra ony эьpe da
·dylar we erbet urdular.
Abu Abdylla ibn Abu Musa Ha
·ymy Nasyreddцwlдni
· hцkьmdarlyk eden dцwrьnde onu
· ganyny dцkmдge rugsat berэдndigi hakda fakyhlardan we kazylardan pitiwa alypdy. Ony, kazylary hem-de fakyhlary paэtagta эygnadylar. Abylhьseэini orta зykardylar we fakyhlardan pitiwany
· dьrslьgi эa-da nдdьrslьgi hakda soradylar. Olar bir agyzdan
·eэle pitiwa berendiklerini boэun aldylar. Onu
· kellesini kesmek hakda buэruk berlen dessine, ony цldьrdiler we germesatan edip, da
·yp goэdular. So
·ra a
·ak dь
·ьrdiler we otladylar. Onu
· howlusyny taladylar. Ine,
·u hem Beridileri
· i
· so
·kusydyr.
·unu
· bilen olary
· hдkimligi tamam boldy. Ol gurban aэyny
· ortalarynda цldьrildi.

334-NJI HIJRI ЭYLY
(13.08.945-01.08.946 э.)

TOZANY
· DЬNЭДDEN ЦTMEGINI
·
WE IBN
·IRZADY
· EMIRLIGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· a
·yr aэynda Tozan цzьni
· Bagdatdaky howlusynda dьnэдden цtdi. Onu
· emirligi iki эyl dцrt aэ on dokuz gьn dowam etdi.
Tozan dьnэдden цtende, Ibn
·irzat o
·a degi
·li дhli baэlygy цz adyna geзirdi. Tozany
· emirlik wezipesini Nasyreddцwle ibn Hamdana bermek niэeti д
·gдr bolanda, esgerler topala
· turuzdylar. Olar цzlerini
· ba
·ynda Ibn
·irzady
· durmagyny islediler. Ol sapar aэyny
· ba
·ynda gelip, sцwe
· meэdanynda dь
·ledi. Go
·unlary
· дhlisi onu
· ц
·ьnden зykyp, jem boldular we o
·a kasam etdiler. Mьstekfi Billдni
· hem o
·a kasam etmegi ьзin зapar iberdiler. Mьstekfi muny kabul etdi we kazylary
· hem-de adalatly adamlary
· ц
·ьnde ony ykrar etdi. Ibn
·irzat onu
· эanyna bardy we hormatly эagdaэda emirlerba
·y wezipesi bilen dolanyp geldi.
Mundan so
· go
·unlary
· sany
·eэle bir kцpeldi welin, olara harзlanylэan baэlyk эetmezзilik edip ugrady. Ol Mosulda gezip эцren Nasyreddцwlдni
· эanyna Abu Abdylla Muhammet ibn Abu Musa Ha
·ymyny iberdi we esgerlere harзlar эaly baэlyk ibermegini sorap, эьz tutdy. Onu
· deregine bolsa эolba
·зylyk wezipesini
· gaэtarylyp beriljekdigine kepil geзdi.
Nasyreddцwle o
·a bд
· эьz mь
· dirhem we цrдn kцp mukdarda azyk эollady. Ibn
·irzat iberilen baэlygy
· дhlisini esgerlerine paэlap berdi. Emma bu эeterlik bolmady. Ondan so
· ol i
·gдrleri
·, kдtipleri
·, tдjirleri
· we beэlekileri
· hakyny gijikdirip, olary hem esgerleri
· paэyna go
·dy. Muny e
·iden adamlar Bagdatda topala
· turuzdy.
Ogrular peэda bolup, mal-baэlyklary talamaga ba
·ladylar. Tдjirler hem bu эerden gцterilmek bilen boldular. Эagdaэlary tдze bellenilen эolba
·зylar bilen kadala
·dyrmak ьзin, ol Wasyta Эynal Kц
·дni, Tekrite bolsa Le
·gerini hдkim belledi.
Эynal hakda aэtsak, ol Muyzzyddцwle ibn Buweэhi
· kдtibidi. Ol Эynaly эanyna зagyrdy we
·onu
· bilen bile i
·le
·di. Feth Le
·geri bolsa Nasyreddцwlдni
· эanyna Mosula gitdi.


MANSUR IBN GARATEGINI
· HORASANA
HДKIM BELLENILMEGINI
· BEЭANY

Emir Nuh Buhara dolanyp, эurt i
·lerini эola goэanda, Saganyэada Abu Aly, Merwde bolsa Abu Ahmet Muhammet ibn Aly Kazwini otyrdy. Nuh Mansur ibn Garategini Horasan esgerlerini
· serkerdeligine bellemegi makul bildi. Onu
· эanyna Abu Ahmedi hem go
·up, Merwe ugratdy. Merw bilen Amuly
· arasyndaky зe
·meler bu wagt gowy dolup-da
·ypdy. Abu Aly mu
·a gabatla
·dy we so
·ra ondan yza зekildi.
Mansur ol эere iki mь
· sцwe
·ijisi bilen эцneldi. Emma Kazwini Merwden bд
· parsah uzaklykdaky Ku
·mдhinde dь
·leэдnзд, Mansur dagydan bihabar galdy.
Mansur Merwe geldi we ony eэeledi. Abu Ahmet Kazwini ony эag
·y gar
·ylady, hezzet-hormat etdi. So
·ra ony эaranlary we go
·-golamy bilen Buhara ugratdy. Bu эere gelip эetende emir Nuh o
·a kцp эag
·ylyk etse-de, эerine ba
·ga birini hдkim belledi. Ol birnдзe gьnleri Kazwinini
· цzьni inkдr edip эazan эazgylaryny gцzlдp geзirdi. So
· ony эanyna getirtdi, eden gьnдleri ьзin gцzэa
· dцkdьrdi, toba etdirdi. Emma dyza зцkmeler we gцzэa
·lar ony halas etmedi. Ahyrso
·unda hem Nuh ony цldьrtdi.

339-343-NJI ЭYLLARDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

339-njy эylda belli hekim we pelsepeзi, birnдзe eserleri
· эazary Abu Nasr Muhammet ibn Muhammet Faraby Damaskda dьnэдden цtdi. Ol Эuhanna ibn Haэlany
·
·дgirdidir. Эuhanna Muktadyr Billдni
· hцkьmdarlyk eden dцwrьnde aradan зykypdy.
341-njy эylda Rukneddцwle Reэden Tabarystana we Gьrgene, ol эerden bolsa Nusaэ etraplaryna эцri
· etdi. Rukneddцwle Nusaэy eэeledi we ol эerden эene Reэe dolandy. Ol Hasan ibn Firuzany we Aly ibn Kдmi Gьrgende цz ornuna belledi. Rukneddцwle ol эerden yzyna dolananda, Wu
·megir o
·a gar
·y sцwe
·e зykdy we эe
·ildi. Wu
·megir lapykeз yzyna dolandy.
343-nji эylda Ebreajy Bagdat
·urtalygyndan (эasawulba
·y wezipesinden) bo
·adyldy we onu
· ьз эьz mь
· dirhemlik sermaэasy elinden alyndy. Onun ornuna bolsa tьrkmenleri
· aksakgaly Begbeэik bellenildi.
343-nji эyly
· rejep aэynda Muyzzyddцwle Sцbьktegini
· ba
·tutanlygyndaky go
·uny
·дhrizura iberdi.
Sцbьktegin
·ol welaэatlarda 344-nji эyly
· a
·yr aэyna зenli saklandy. Эцne ony basyp almak mьmkin bolmanso
·, yzyna dolandy. Horasan esgerlerini
· Reэe tarap эцri
·e зykmagy, onu
· dolanmagyna sebдp bolan zatlary
· biridir. Yzyna dolanan Sцbьktegin a
·yr aэynda Bagdada gelip эetdi.


344-NJI HIJRI ЭYLY
(27.04.955-14.04.956 э.)

HORASANLYLARY
· REЭE WE YSPYHANA
ЭЦRI
·INI
· BEЭANY

Bu эyl Horasan esgerleri Reэe эцri
·e зykdy. Olary
· ba
·ynda a
·yr aэyny
· ilki gьnlerinde Gьrgenden gelen Rukneddцwle bardy. Ol agasy Muyzzeddцwlд hat эazyp, цzьni goldamagyny sorady. Muyzzyddцwle Hajyp Sцbьktegini
· ba
·tutanlygyndaky esgerlerini onu
· ygtyэaryna berdi. Зцl эollarynyn ьsti bilen Horasandan эene birnдзe esgeri Yspyhana gцnderdi. Olary
· ba
·ynda bolsa emir Abu Mansur Buweэh ibn Rukneddцwle durdy.
Bulary
· habary gelip эetende, ol atasyna degi
·li дhli hazynalary we aэal-gyzlary alyp, Yspyhandan зykdy we Han Lenjan diэlen эerde dь
·ledi. Horasan esgerlerini
· go
·unba
·ysy Muhammet ibn Makandy. Olar Yspyhana эetdiler we
·дhere girdiler. So
· Muhammet ibn Makan Buweэhi gцzlдp, ol эerden зykdy we hazynalary
· ьstьnden bardy. Hazynalara eэe зykanso
·, эene-de Buweэhi
· yzyna dь
·di. Allany
· bagy
· eden lutfy-keremi bilen Rukneddцwlдni
· weziri Ussat Abylfazl ibn Amyt bulara gabat geldi. Muhammet ibn эьzbe-эьz bolan wezirini girewine aldy we uzak wagt geзmдnkд hem ony цldьrtdi. Ibn Amydy
· эaranlary эe
·li
·e sezewar bolup, зar эana gaзmaga ba
·ladylar. Muhammet ibn Makany
· nцkerleri bolsa, эe
·i
· badasyndan serho
· bolu
·laryna tala
·зylyga эьz urdular.

349-361-NJI ЭYLLARDA BOLUP GEЗEN WAKALAR

349-njy эylda Horasany
· we Mawerannahry
· hдkimi Abdylmдlik цzьni
· serkerdelerini
· we emirlerini
· i
· ekabyry Nejtegini tutdurdy we ony цldьrtdi. Bu эagdaэy e
·iden horasanlylar gozgala
· etdi.
Bu эyl Mьsьrden baran hajylar haj mцwsьminden gelэдrkдler, bir jьlgede dь
·lediler we gijesini
·ol эerde geзirmekзi boldular. Эary gijeler tцweregi gьэзli sil gelip, olary
· дhlisini go
·-golamy we dьэeleri bilen dьэrьp дkidip, de
·ze oklady.
351-nji эyly
· dцrt tirke
·igini
· birinji aэynda Horasany
· we Mawerannahry
· hдkimi emir Mansur ibn Nuh, цzьni
· kдbir uly serkerdelerini
· эanyna зapar iberip, эanyna gelmegini talap etdi. Emma Alptegin atly serkerde ondan boэun towlady.
Emir onu
· ьstьne go
·un gцnderdi. Olar bilen sцwe
·e giren Alptegin, olary derbi-dagyn etdi, has tanymal we wezipeli serkerdelerini эesir aldy. Olary
· arasynda emir Mansury
· цz daэysy hem bardy.
354-nji эylda tьrkmenleri
· bir taэpasy Hazar эurduna hьjьm etdi. Hazarlylar Horezm illerinden kцmek soradylar. Emma olar эardam bermediler we: «Siz kapyr kowum, eger musulman bolsa
·yz, size kцmek ederdik» diэdiler.
·onda olary
· paty
·asyndan galany yslama girdi. Horezmliler olara kцmek etdi, olary tьrkmenleri
· ezэetinden sowdular. Mundan so
· hazarlylary
· paty
·asy hem yslamy kabul etdi.
361-nji эylda Horasany
· we Mawerannahry
· hдkimi emir Mansur ibn Nuh Samanly bilen Rukneddцwle hem-de ogly Adudeddцwlдni
· arasynda эara
·yk bagla
·yldy. Bu эara
·yga gцrд, Rukneddцwle we Adudeddцwle her эylda o
·a эьz elli mь
· dinar tцlemдge borзlandylar.
Nuh Adudeddцwlдni
· gyzyna hem цэlendi we galy
· hцkmьnde o
·a gцrlьp-e
·idilmedik derejede sowgat-serpaэ gцnderdi. Olaryn arasynda ylala
·yk hakdaky
·ertnama gol зekildi. Bu mцhьr basyly
·yna Horasany
·, Parsy
· we Yragyn эokary wezipeli, mertebeli adamlary hem gatna
·dy.
Bu
·ertnamany
· bagla
·ylmagy ьзin esasy alada-yhlas eden, Horasan go
·unlaryny
· serkerdesi Muhammet ibn Ybraэym ibn Simjьr bolup, ol emir Mansury
· tarapyndandyr.


362-NJI HIJRI ЭYLY
(12.10.972-01.10.973 э.)

KERHI
· ODA ЭAKYLMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· meret aэynda Kerh
·дheri цrдn uly эangyna duзar boldy.
Gдmi hojaэynyny
· pukaraja birini цldьrmegine birtopar jemagaty
· we tьrkmenleri
· a
·a gahary geldi. Bu hojaэyn gaзyp, bir tьrkmeni
· howlusyna цzьni atdy. Emma ony gцzden sypdyrmadylar we ьstьnden baryp, howludan sьэrдp зykardylar, цldьrdiler we jesedini otladylar. Onu
· цlьmi bilen il-gьnь
· gazaby kц
·e
·ibermedi. Beэle adalatsyzlyga jany эanan mдhelle zyndanlary
· gapylaryny aзyp, iзindдkileri
· дhlisini зykardylar.
Wezir Abylfazl bu wagt jenaэatkдrleri tutmak ьзin эola dь
·ьpdi. Ol Safy diэilэдn derwezebanyny Kerhi
· дhli ilatyny gyrar эaly эygyn toplamaga ugratdy. Ol sьnni mezhebine uээan a
·a y
·darma adamdy.
So
·uny saэmazlyk bilen эakylan ot tiz tuta
·dy we Kerhi
· birnдзe эerlerinde цrдn uly эangyn peэda boldy. Otdan halas bolup bilmдn, kцэen ynsanlary
· sany on эedi mь
· adama эetdi. Ьз эьz sany dьkan, birnдзe howlular, otuz ьз sany metjit we bihasap baэlyk odu
· iзinde galdy.


363-NJI HIJRI ЭYLY
(02.10.973-20.09.974 э.)

BAGTYЭARY
· WE ONU
· ЭARANLARYNY
·
ARASYNDAKY ЗAKNY
·YGY
· BEЭANY

Bu эyl Ahwazdaky tьrkmenleri
· we deэlemileri
· arasynda gozgala
· boldy. Bu зakny
·yk so
·lugy bilen дhli Yragy gur
·ap aldy we has gьэзlendi.
Onu
· sebдbi hem Yzzaddцwle Bagtyэary
· baэlygy azalanda, esgerleri
· o
·a bolan garaэ
·y ьэtgedi, onu
· ьstьne sьrnьp ba
·ladylar we gar
·ysyna gitdiler. Olara hцkьmini эцretmek Yzzaddцwlд kyn dь
·di.
·ol sebдpli ol dalda gцzlдp, Mosula gitdi. Эцne bu эerde hem mesele зцzьlmedi. Ol Ahwaza Bahtegin Azat Ruweэhi
· эanyna gitmegi we цz эagdaэyny mдlim etmegi gцwnejaэ bildi. Sebдbi Bahtegin
·ol эeri
· dolandyryjysydy. Bu sebдpleri o
·a эa
·zydyp, ondan we beэlekilerden karzyna baэlyk almagy niэet edipdi. Sцbьktegin Tьrkmeni цz ornuna goэup, дhli i
·leri o
·a tab
·yranyndan so
·ra, Bagtyэar esgerleri bilen эola зykdy.
Ol Ahwaza эetende, deэlemileri
· birnдзesi Ahwazdaky kдbir цэlerde dь
·lediler. Bulary
· kдbirini
· golaэynda bolsa tьrkmenler эerle
·ipdi. Deэlemilerden bir эigit tьrkmenler bolэan mдhellede atlar ьзin agyl gurmakзy bolanda, tьrkmen эigidi o
·a gar
·y boldy. Tьrkmenler цz эerlerini
· alynmagyny эoku
· gцrdьler we ata mьnьp, jylawyny dartdylar. Deэlemiler hem, edil tьrkmenler эaly, ata mьndьler we эaraglaryny эala
·aзlap, ele aldylar. Olary
· arasynda bolup geзen зakny
·ykda tьrkmen serkerdelerini
· kдbiri цldьrildi. Tьrkmenler bolsa цz serkerdelerini
· aryny talap edip, edil
·onзarak deэlemi serkerdesini gylyзdan geзirdiler. So
·ra olary
· дhlisi
·дheri
· da
·yna ala meэdana зykdylar.
Bagtyэary
· pitnдni эatyrmak ьзin, yhlas edenligine garamazdan, bu o
·a ba
·artmady. Deэlemiler ondan nдme etmelidigi hakda maslahat soranlarynda, ol эurdy arassalamak ьзin tьrkmen эolba
·зylary
· kдbirini tutmagy maslahat berdi.
Olar Azat Ruweэhi we onu
· kдtibi Sehl ibn Be
·eri, Sцbьktegini
· gaэynatasy Horezm go
·unba
·ysy Bektijury getirdiler. Olary tussag etdiler we gandallap goэdular. Deэlemiler bu pursatdan peэdalanyp, tьrkmenleri
· ьstьne dцkьldiler. Baэlyklaryny, go
·-golamlaryny, mallaryny taladylar. Iki arada цrдn kцp adam цldьrildi. Tьrkmenler bu sцwe
·de asgyn gelip, yza зekilmдge mejbur boldular. Bagtyэar Sцbьktegini
· bu эerdдki mьlk эerine eэe зykdy we ony цz adyna geзirdi. Ol Basrada jar зekip, islendik tьrkmeni
· ganyny dцkmдge rugsat berэдndigini yglan etdi.

BAGTYЭARY
· HILESINI
·
ЦZ BA
·YNA DЬ
·MEGINI
· BEЭANY

Bagtyэar цz ejesi we gyz uэalary bilen dille
·di. Ol ekabyr tьrkmenleri tutup,
·olary
· aladasyndan belli-kьlli dynmak ьзin «Bagtyэar цldi» diэip hat эazdyrdy. Adamlara agy-yza edip oturmagy, Sцbьktegin эanlaryna gelen dessine hem ony tutmaklaryny tab
·yrdy.
Bagtyэar hдlki tьrkmenleri tussag edende,
·u эagdaэy mдlim edip, gu
·lary
· ganatyna hat gysdyryp ugradypdy. Эazgy ele dь
·en dessine, onu
· howlusyndan agy sesleri, goh-galmagal e
·idilip ba
·landy. E
·iden dessine Sцbьktegin эanlaryna geler diэip, onu
· цldi habaryny эaэratdylar.
Sцbьktegin bu hakda e
·idende, ol habary we habary
· nдhili gelendigini anyklamak ьзin зapar iberdi. Emma эьrekden ynam edere zat tapmadylar we mu
·a
·ьbheli garadylar.
Mundan kцp wagt geзmдnkд, tьrkmenleri
· bir jansyzy gelip, дhli wakalary
· takygyny habar berdi. Sцbьktegin
·onda Bagtyэary
· hile gurandygyny a
·dy. Tьrkmenler bir эere jem bolup, Sцbьktegini цzlerine emir bellemekзi boldular. Emma Sцbьktegin bu teklipden boэun towlady. Abu Yshak ibn Muyzzyddцwlд hat эazyp, agasy bilen arasyndaky эagdaэy
· эaramazla
·andygyny we ony dьzeltmek islemeэдndigini, gadyry
· bilinmдn, цzь
·e эamanlyk edilen эerinde, tabynlykdan boэun gaзyrmagy
· aэyp dдldigini, dolandyryjylyk i
·lerini
· bolsa цzьne berilmegini эa
·zydyp hat эazdy.
Abu Yshak bu haty ejesine gцrkezende, ol beэle erk-ygtyэary
· bir tьrkmene berilmegine gar
·y зykdy.
Bu эagdaэlardan habarly Sцbьktegin tьrkmenler bilen atlandylar we gelip, iki gьnlдp diэen эaly Bagtyэary
· howlusyny gabap sakladylar. So
·ra ony otladylar we iзine girdiler. Muyzzyddцwlдni
· iki ogly – Abu Yshak bilen Abu Tahyry, olary
· ejesini we эanyndakylary
· дhlisini tussag etdiler.
Olar suw ьsti bilen Wasyta a
·maga mьmkinзilik dцretmegini soranlarynda, Sцbьktegin bular bilen de
· bolup durmady. Olary
· haэy
·yny bitirdi we gдmi bilen эola saldy. Mutyg Lillд hem bular bilen ugrapdy. Emma Sцbьktegin onu
· yzyndan adam iberdi we ony цz цэьne sary yza gaэtardy. Bu wakalar
·ol эyly
· bo
· aэyny
· dokuzynjy gьni bolup geзdi. Sцbьktegin Bagtyэary
· Bagdatdaky дhli mьlkьni eэeledi. Tьrkmenler deэlemileri
· howlularyna inmдge ba
·ladylar we olary
· baэlyklaryny agtaryp almaga durdular. Sьnnileri
· Sцbьktegini
· tarapyny tutэanlygy ьзin, beэleki adamlar gozgala
·a dь
·di. Зьnki beэleki adamlary
· aglabasy
·aэylar bolup, Sцbьktegini
· цzi sьnnileri
· dдp-dessuryny tutэardy. Sцbьktegine halat-serpaэ эapdylar, go
·unba
·ylaryny we serkerdelerini bellediler. Esgerler
·aэylara gar
·y ba
· gцterip, sцwe
·e girdiler. Olary
· arasynda gandцkь
·ikli uru
· bolup geзdi. Kerh ikinji gezek цrдn uly эangyna oda gabsaldy. Bu sцwe
·de sьnniler ьstьn зykdy.


366-NJY HIJRI ЭYLY
(30.08.976-18.08.977 э.)

SЦBЬKTEGIN NESIL
·ALYGYNY
·
DЦREMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Sцbьktegin Gaznany we o
·a tabyn эerleri basyp aldy. Ol aslynda samanlylary
· Gaznadaky go
·unyny
· serkerdesi Abu Yshak ibn Alptegini
· эigitlerinden bolup, kцp halatda i
·lerini hem
·ol dolandyrэardy. Emir Mansur ibn Nuhu
· dцwrьnde ol Abu Yshak bilen Buhara bardy. Emirler ony akylly, namysja
·, gaэratly we dьrs garaэy
·ly adam hцkmьnde tanaэardylar.
Sцbьktegin Gazna dolanyp geldi. Emma Abu Yshak uzak wagt geзmдnkд aradan зykdy. Abu Yshak aradan зykmanka, эolba
·зylyk wezipesine ne цz цэьnden, ne-de garynda
·laryndan birini saэlady. Onu
· esgerleri bir эere jemlenip, Abu Yshagy
· i
·ini alyp gitjek we agyzlaryny bir etjek adam hakda pikirlendiler. Dьrli pikirlerden so
·ra olary
· nazary Sцbьkteginde jemlendi. Sцbьktegini
· akylyny, dindarlygyny, gaэratlylygyny, haэyr i
·dдki kдmilligini gцrenlerinde, ony цzlerine ц
·ba
·зy saэladylar, i
·leri
·o
·a tab
·yrdylar we o
·a wepalylyk kasamyny etdiler, Sцbьktegine gulak asdylar.
·eэdip, Sцbьktegin olary
· hцkьmdary boldy we olary
· i
·ini kemsiz alyp bardy, dцwlet i
·lerini i
· эag
·y syэasat bilen dolandyrdy. Halu-malda цzьni edil olary
· biri эaly alyp bardy. Her hepdede iki gezek цzьne degi
·li mьlk эerden olar ьзin azyk-owkatlyk getirderdi.
So
·ra Sцbьktegin esgerlerini эygnady we Hindistan tarapa jihada ugrady. Onu
· bilen hindileri
· arasynda
·eэle bir aэylganз uru
·lar bolup geзdi, hatda
·ony gцrse, эa
· зagany
· hem saзy agarardy. Sцbьktegin olary
· эurtlaryny basyp alyp, tala
·зylygy olary
· ьstьnden musallat etdi. Olar bilen sцwe
· etmeklige
·eэle bir suwsady welin, hindiler ondan gorkusyna цz эurtlaryny
· galalaryny we hazynalaryny gi
·den aзmaga ba
·ladylar. Sцbьktegin olardan sanlary
· hasabyna sygmajak derejede цrдn kцp adamy цldьrdi.

·eэle sцwe
·leri
· birinde hindiler цrдn kцp go
·un bilen sцwe
·i
· dowamlylygyny artdyryp, barha uzaga зekэдrdiler. Musulmanlary
· bolsa azygy gutara
·kyrlapdy. Дtiэaзlyk azyk edinmдge bolsa эagdaэlary эokdy. Esgerler bu эagdaэ sebдpli Sцbьktegine arz edenlerinde, ol: «Men elmydama эanyma ybrat hцkmьnde эarma gцterэдrin. Tд Alla bizi begendirэдnзд, men hдzir
·ony sizi
· ara
·yzda de
·me-de
· paэlamakзy» diэdi. Ol
·eэdip, her ynsana эetdiginden, bir kдse dolusyndan эarma paэlady we цzьne hem edil
·olary
·ky эaly aldy. Sцbьktegin
·eэdip, gije-gьndiz esgerlerine эarma paэlap geзdi. Esgerler
·ol iэmit bilen kapyrlara gar
·y aэgytly sцwe
·e girdiler. Alla olara эe
·i
· we ьstьnlik bagy
· etdi. Musulmanlar olardan birnдзesini цldьrdiler, цrдn kцpьsini эesir aldylar.


SЦBЬKTEGINI
· KUSDARY WE BUSTY
DOLANDYRMAGYNY
· BEЭANY

Mundan so
·ra Sцbьktegini
·
·an-
·цhraty beэgelip, gadyr-gymmaty gцge galdy, il iзindдki abraэy ar
·a gцterildi. Her kim эardam-kцmek islдp onu
· synyndan эapy
·dy. Hatda uly emirleri
· hem kдbiri, mysal ьзin Bustu
· hдkimi Dogan atly emir hem ondan эardam-kцmek islдp gelipdi.
Munu
· kцmek soramagyny
· sebдbi, Baby Tur ady bilen tanalэan emir o
·a gar
·y зykyp, Bust
·дherini eэelдpdi. Gьэзli зakny
·ykdan so
·ra Dogany ol эerden зykarypdy. Sцbьktegin Dogana эardam bermek niэeti bilen эola dь
·di. Ol eden kцmegi ьзin belli bir mцзberdдki baэlygy we цzьne boэun bolmagy Dogandan talap etdi. Эarag-esbabyny
·aэ edip, onu
· bilen эola dь
·di we Bustu
· ц
·ьndдki meэdanda dь
·ledi. Sцbьktegin Baby Tur bilen agyr sцwe
·e girdi. Baby Tur эe
·ildi we onu
· эaranlary dumly-du
·a pytrady. Dogan цz эurduny yzyna gaэdyp aldy.
Эagdaэlar durgunla
·andan so
·, Sцbьktegin ondan boэnuna goэan baэlygyny talap etdi. Emma Dogan ony bermegi
· mцhletini yza зekdi. Munu
· ьзin Sцbьktegin o
·a gaharlandy. Dogan цzьni
· nadanlygy sebдpli, gylyjyny syryp, Sцbьktegini
· elinden saldy we ony эaralady. Sцbьktegin hem gylyjyny aэlap saldy we ony эaralady. Esgerler ol ikisini
· arasyna bцwet boldular. Dogan dyza зцkdi, Sцbьktegin bolsa Busty doly цz adyna geзirdi.
Mundan so
·ra Sцbьktegin Kusdara эцri
· etdi. Baryp-gelmesini
·, эollaryny
· agyrlygy sebдpli bu эeri
· hдkimi Sцbьktegine boэun bolmakdan эьz dцnderipdi. Galalaryny
· mдkдmligi we эollary a
·magy
· kynlygy ony Sцbьkteginden gorar diэip gьman edэдrdi. Sцbьktegin bu эere gizlin go
·uny yhlas bilen зekdi. Hatda aty
· ьstьnde duranlygyna garamazdan, Kusdary
· hдkimi bulary
· geleninem duэmady. Ony howlusyny
· iзindekд ele saldylar. So
·ra o
·a эag
·ylyk edip, эene ц
·ki wezipesine belledi we bermeli salgydy
· mukdaryny kesgitlediler.

HINDILERI
· YSLAM ЬLKELERINE ЭЦRI
·I WE OLARY
· SЦBЬKTEGIN BILEN ARALARYNDA BOLAN WAKALARY
· BEЭANY

Sцbьktegin Bust we Kusdar
·дherleri
· i
·lerini birэьzli edenso
·, hindileri
· ьstьne sцwe
·e gitdi. Olary
· daglary
· depesinde bent edilen mдkдm galalaryny
· birnдзesini basyp aldy we yzyna эe
·i
· bilen sag-salamat dolandy.
Hindileri
· paty
·asy Jibal Sцbьktegini
· цz эurduny
· зar tarapyny basyp alandygyny gцreninden so
·, gyssagly kцp sanly esger we pil toplamaga giri
·di.
·eэde-
·eэde Sцbьktegini
· welaэatyna зenli bardy. Sebдbi onu
· gulagynda
·eэtany
· guzlan эumurtgasy eээдm jьэjelдpdi. Sцbьktegin Gaznadan dolanyp, munu
· bilen sцwe
·e girdi. Bu darka
· цrдn kцp gьnlдp dowam etdi. Iki tarap hem sabyr-takat, зydamlylyk we gaэrat gцrkezdiler.

·ol эeri
· golaэynda Gowrak diэen dag geзelgesi bolup, onu
· goэnundan hiз hili hapa durumsyz зe
·me зogup зykэardy. Eger hapa zatlary
· biri зe
·mд oklanaэsa, asmany
· эьzьni duman tutup, эeller цwsьp ba
·lardy. Gцk gьrrьldisi, эyldyrym, эagyn-эagmyr kцpelip, bu hadysalar tд
·ol hapa zat зe
·meden зykarylэanзa dowam ederdi.
Sцbьktegin hapa-nejasady
·ol зe
·mд oklamaklaryny buэurdy.
·ondan so
· birdenkд gara bulutlar asmany gaplap, gцk gьrrьldisi we эyldyrymlar peэda bolup ba
·lady. Hindileri
· ba
·ynda kyэamat gopana dцndi. Sebдbi olar цmrьnde gцrmedik gorkunз hadysalaryna nazar salyp durdular. Asmany
· zenzelesi we эagy
·-эagmyry dowam edэдrdi. Howany
· sowamagy gьэзlendi, hatda adamlary
· kцpьsi helдk bolup, olary
· gider эollary hem baglanypdy.
Hindileri
· paty
·asy эara
·yk islдp, Sцbьktegini
· эanyna зapar iberdi. Iki arada зaparlar gatnady we ogly Mahmydy
· gar
·y зykmagyna garamazdan, ummasyz baэlygy
·, эurdu
· tab
·yrylmagy we elli sany daэaw sцwe
·je
· pili
· salgyt hцkmьnde tцlenmegi bilen эara
·yk bagla
·dylar. Эurt tab
·yrylэanзa, paty
·any
· эakyn adamlaryndan birnдзesini girew hцkmьnde aldy. Sцbьktegin galanlary bilen эurdy kabul etmдge эцneldi. Baэlyklar we piller dessine getirildi. Emma Jibal ol zatlary almaga giden musulmanlary
· kцpьsini, girew goэan adamlaryny
· deregine alyp galdy we uzak wagtlap saklady.
Sцbьktegin bu hakda e
·idende, esgerlerini jemledi we Hindistana gaэtadan эцri
· etdi. Her geзen эurduny haraba цwьrdi. Olary
· i
· mдkдm galalaryny
· biri bolan Mugana tarap эola dь
·di we ony rehimsizlik bilen basyp aldy. Buthanalaryny эer bilen эegsan edip, olary
· эerine yslam baэdaklaryny dikdi. So
·ra olary
· эurtlaryny basyp almak we ilatyny gyrgyna bermek ьзin, sцwe
·ini dowam etdirdi. Gцwьn diэen maksadyna эetenso
·, Gazna dolandy.
Bu habarlar Jibala gelip эetende, ol nдme ederini bilmedi. Esgerlerini jemledi. Эьz mь
· sany sцwe
·ijisi bilen ur
·a ugrady. Onu
· bilen garpy
·maly bolanda, Sцbьktegin цz esgerlerine sцwe
·i gezekle
·ip alyp barmagy buэurdy. Olar
·eэle hem etdiler. Hindileri
· дhlisi birlikde sцwe
·e girse, musulmanlar gezekle
·ip, эadasa, orunlaryny зal
·yp sцwe
·эдrdiler. Sцwe
·i
· dowamlylygy zerarly hindiler ysgyndan gaзyp, bizar bolup ba
·ladylar. Hindileri
· дhlisi birde
· bat alyp, hьjьme geзdi. Эagdaэ эitile
·di we dartgynla
·dy.
·onda musulmanlary
· hem дhlisi birlikde ц
·e okduryldy. Bir-birleri bilen garym-gatym boldular. Uzak wagtdan bдri dynuwsyz sцwe
·ip duran hindiler эe
·li
·e duзar boldular. Syrylan gylyзlar olary зar tarapdan daraэardy. Bihasap baэlyk we adamlar эesir alyndy. Цrдn kцp go
·-golam, baэlyk we mallar ele salyndy.
Hindiler bu sцwe
·den so
· цrдn pese dь
·di. Mundan so
·ra olarda tugdur baэdak bolmady.
Bu sцwe
·den so
·ra Sцbьktegini
· gьэз-kuwwaty artdy we owganlylar hem halaзlylar onu
· tabynlygyna girdiler.

372-NJI HIJRI ЭYLY
(26.06.982-14.06.983 э.)

BEKJЬRЬ
· DAMASKY DOLANDYRMAGYNY
· BEЭANY

366-njy эylda Abylmagaly ibn Seэfeddцwle ibn Hamdan tarapyndan Bekjьrь
· Hymsy dolandyrandygyny эatlapdyk. Ol Hymsy dolandyranda ony gowy dikeldipdi.
Kassamy
· dolandyran dцwrьnde Damask
·дherini araplar hem-de wag
·yэana we bozgak adamlar haraba цwrьpdi. Onu
· ilaty Hymsa tabyn эerlere gцзьp,
·ol эerlerde orna
·dy. Bu sebitleri
· ilaty we azygy barha artdy, ykdysady эagdaэy gowulandy. Damaska bolsa gymmatзylyk we gurakзylyk indi.
·onda Bekjьr agyr kerwen bilen Hymsdan Damaska azyk-owkatlary alyp geldi. Adamlar bu эere galla da
·ap, эollary gorap we abat saklap, birnдзe gezek gidip-gelipdiler.
Eziz Billд Mьsьrdekд Bekjьre hat эazyp, onu
· bilen arasyny sazlapdy. Damask welaэatyny o
·a bermeklige wada berse-de,
·u эyla зenli yza зekip gelэдrdi.
Birdenkд, Sagdeddцwle Abylmagaly ibn Seэfeddцwle bilen Bekjьrь
· arasyna tow dь
·di.
Sagdeddцwle onu
· эanyna зapar iberdi we эurtdan зykyp gitmegini tab
·yrdy. Bekjьr bolsa Eziz Billдni
· эanyna зapar gцnderip, wada beren Damask emirligini bermegini sorady. Wezir Ibn Kellis bolsa bu derejedдki welaэaty Ezizi
· o
·a bermegine gar
·y зykэardy.
Kassamdan so
· Damasky serkerde Эeltegin dolandyrdy. Эeltegin
·ol эerde hem эa
·aэardy.
·eэle alasarmyk dцwьrlerde Mьsьrdдki magrybylar wezir Ibn Kellisi
· ьstьne hьjьm edip, ony цldьrmek ьзin bir эere jemlendiler.
·ol эagdaэda Эeltegini
· Damaskdan bдri gelmegine hakyky zerurlyk эьze зykdy.
Eziz onu
· bдri gelmegini, Damasky
· bolsa Bekjьre tab
·yrylmagyny buэurdy. Эцne Bekjьr ony dolandyraэsa, цzьne gar
·y gider цэdьp зekinэдrdi. Her nдme-de bolsa, Eziz kalbyny
· bu sцzьne gulak gabartmady. Эeltegini
· Mьsьre ugramagyny, Damasky
· bolsa Bekjьr Tьrkmene tab
·yrylmagyny buэurdy.
·eэle hem etdiler.

·eэdip,
·ol эyly
· rejep aэynda Bekjьr Damasky
· hдkimi wezipesine giri
·di. Wezir Ibn Kellisi
· эaranlaryna we o
·a dahylly adamlara zabun darady. Hatda olary
· kдbirini atanaklaэyn asyp goэdy. Ol
·дheri
· beэleki adamlaryny hem
·eэdэдrdi. Ilata zulum edip, hatda olary
· baэlygyny almakdan, ga
·ry
·yna gaэdan adamy цldьrmekden, asmakdan эa-da jezalandyrmakdan hem gaэtmaэardy. Ol tд 380-nji эyla зenli
·eэle эagdaэda gezdi. Nesip bolsa, biz
·ol эyla эetenimizde onu
· wezipesinden aэryly
·yny hem эatlap geзeris.

ADUDEDDЦWLДNI
· ЦLЬMINI
· BEЭANY

Bu эyly
· baэram aэynda Adudeddцwlдni
· derdi has beterle
·di. Ol wagtal-wagtal gozgaэan guduzlyk tutgaэyndan ejir зekэдrdi. Gьэji ejizlдp, tapdan dь
·ьpdi. Guduzlyk derdi ony bogэardy.
·eэdip, ol
·ol эyly
· baэram aэyny
· sekizi gьni dьnэдden цtdi. Adudeddцwlдni mцminleri
· emiri Aly alaэhyssalamy
·
·ehit bolan эerine дkitdiler we
·ol эerde hem jaэladylar.
Onu
· Yragy dolandyrmagy bд
· эarym эyl dowam etdi. Haзan-da ol hak rahmetine gow
·anda, ogly Samsameddцwle Abu Kelejar atasyny
· эasynda oturdy. Halypa Talyg Lillah эanyna gelip, o
·a gцwьnlik berdi. Adudeddцwlдni
· цmri 47 эa
·dyr. Ol derdini
· gьэjemegini
· ц
·ьsyrasy ogly
·erefeddцwle Abylfawarysy Kermany
· tagtyna ugradypdy.
·erefeddцwle merhum atasyny
· эanyna getirilende, onu
· dili «Ma
·a mu
·akgatlar bilen tapan mal-dьnэдm hem kцmek berip bilmedi-le. Mьlk-soltanatym hem helдk bolup gitdi-le» diэmekden ba
·ga sцzlere цwrьlmeэдrdi. Adudeddцwle akylly, dana, эerlikli syэasatly, jaэdar pikirli, gцwnьзцkgьnlikden uzakda, garaэ
·y durnukly bolan, эag
·y hдsiэetleri we эag
·ylary halaэan, bermeli эerinde gysganman eзilэдn, aэgytly эerlerde dogumly durэan, i
·leri
· netijesini цlзerip bilэдn adamdy.
Aэtmaklaryna gцrд, Adudeddцwle aradan зykanda, bu habar kдbir alymlara baryp эetipdir. Alymlary
· has ekabyrlary hem eээдm
·ol эere jemlenen ekenler.
·onda olar Isgender aradan зykanda aэdylan sцzleri эatdan gaэtalapdylar. Men bu zatlary цz эerinde aэdyp geзipdim.
373-nji эylda Eziz Billд halypa Agawyny Damaska, o
·a tabyn эerlere bolsa Seэfeddцwle ibn Hamdany
· эigitlerini
· biri Garaguweэhi
· kцmekзisi Bekjьr Tьrkmeni hдkim belledi. Mдlim bol
·una gцrд, Hyms hem
·o
·a degi
·lidi. Ol bu эerden Damaska bardy we onu
· ilatyna zulum etdi, jebir-sьtem gцrkezdi, цzьni alyp bar
·y эaramazla
·dy.

·ol эyly
· dцrt tirke
·igini
· birinji aэynda asmanda, dьnэдni эagtylandyryp duran цrдn дpet эyldyz peэda boldy. Ondan erbet gцk gьrrьldisine me
·ze
· gьwwьldi hem e
·idilэдrdi.
374-nji эylda
·erefeddцwle karmatylary
· ьstьne ilзi iberdi. Ilзi gaэdyp gelende
·eэle diэdi: «Karmatylar menden paty
·amyz hakda soranlarynda, men paty
·amyzy
· цrдn эag
·y gylykly adamdygyny aэtdym.
·onda karmatylar: «
·onu
· ьзinem ol hiз bir sebдpsiz bir эylda ьз wezirini зal
·ypdyrmy?» diэip эa
·syladylar.

·erefeddцwle
·ondan so
· weziri Abu Mansur ibn Salyhany wezipesinden bo
·atmandyr.
375-nji эylda Oman de
·zinden цrдn uly, hatda pildenem uly gu
· suwdan зykyp
·ol эerdдki depдni
· ьstьne gondy. Ol цrдn gьэзli sesi bilen: «Kad karub, kad karub, kad karub» (эakynla
·ypdyr, эakynla
·ypdyr, эakynla
·ypdyr) diэip, ьз gezek gygyrandan so
·ra, эene suwa зьmьp gidэдn ekeni. Ol bu hereketini ьз gьnlдp dowam edipdir. So
·ra bolsa gцzden эitipdir we gaэdyp gцrьnmдndir.

376-NJY HIJRI ЭYLY
(13.05.986-02.05.987 э.)

TЬRKMENLER BILEN DEЭLEMILERI
· ARASYNDAKY PITNДNI
· BEЭANY

Bu эyl Bagdatda
·erefeddцwlдni
· эanyndaky tьrkmenler bilen deэlemileri
· arasynda зakny
·yk bolup geзdi.
Onu
· sebдbi hem
·erefeddцwlдni
· эanyndaky deэlemiler jemleni
·ip, uly topary emele getirdi welin, olary
· sany on bд
· mь
· adama эetdi. Tьrkmenler bolsa bary-эogy ьз mь
· adamdy. Deэlemiler olara adalatsyzlyk bilen garap ba
·ladylar. Howlularda we teblehanalarda olary
· arasynda зekele
·ikler dцredi we munu
· yzy gapma-gar
·y ur
·a getirdi. Deэlemiler
·onda цzlerini
· kцplьginden peэdalanyp, Samsameddцwlдni tussaglykdan зykarmagy we paty
·alygyna gaэtaryp getirmegi islediler.
Bu habar
·erefeddцwlд gelip эetende, ol Samsameddцwlдni цldьrmek ьзin эцrite adam belledi.
Deэlemiler цzlerini
· kцplьgine buэsanyp, tьrkmenleri
· sцbьgine mьnenlerinde, olary
· hatarlary bozulyp, bulam-bujar boldy. Tьrkmenler yzyna dolanyp, olary
· ц
·ьnden-yzyndan
·eэle bir hьjьm etdiler welin, deэlemiler gaзmaga ba
·ladylar. Tьrkmenler olary
· ьз mь
·den gowragyny цldьrdiler we
·дhere girdiler.
·дheri
· iзinde gabat gelen deэlemini цldьrip, olary
· malyny-baэlygyny taladylar.
·undan so
· deэlemiler bьs-bьtin dargamaga ba
·ladylar. Kimler
·erefeddцwleden haraэ islдp, onu
· эanyna barsa, kдbirleri ondan эьz цwrьp, ba
·ga эerlere gitdiler.
Ertesi gьn
·erefeddцwle haraэ islдp gelen deэlemileri эanyna alyp, Bagdada geldi. Talyg Lillд onu
· ц
·ьnden зykyp gar
·ylady we ony sag-salamat gelendigi bilen gutlady.
·erefeddцwle onu
· ц
·ьnde эer цpdi. Deэlemiler bolsa Samsameddцwlдni эatlamaga ba
·ladylar we
·erefeddцwlд garap: «Эa ony цldьr, эa-da дhli i
·i
·o
·a tab
·yr» diэdiler.

·erefeddцwle so
·ra bu iki topary
· arasyny sazlap, olary
· birek-birege эaran bolmagyny gazandy. Samsameddцwle bolsa Pars эurduna alnyp gidildi we
·ol эerdдki galalary
· birindдki zyndana ta
·landy.
·erefeddцwle so
·ra
·erif Muhammet ibn Omary
· elinden nдhak alnan дhli baэlygyny we mьlkьni цzьne gaэtaryp berdi. Onu
· mal-mьlkьni
· her эylky hyrajy iki million bд
· эьz mь
· dirhemdi. Ol emeldar Abu Ahmet Musewд hem mьlkьni gaэdyp berdi. Adamlara olary
· mal-mьlkьni talamagy gadagan etdi.
·eэdip, Bagdatda asudalyk hцkьm sьrdi, il-gьn kц
·e
·di. Abu Mansur ibn Salyhan bolsa wezirlige bellenildi.

377-NJI HIJRI ЭYLY
(03.05.987-20.04.988э .)

BEDR IBN HUSNAWEЭH BILEN
·EREFEDDЦWLДNI
· ESGERLERINI
· ARASYNDAKY SЦWE
·I
· BEЭANY

Bu эyl
·erefeddцwle Garategin Jeh
·iэary
· ba
·tutanlygynda цrдn agyr go
·uny taээarlap, olara Bedr ibn Husnaweэhi
· ьstьne эцri
· etmegi hem-de onu
· bilen sцwe
·megi buэurdy. Garategin onu
· go
·unba
·ysy we esasy adamlaryny
· biridir.
Sebдbi Bedr onu
· tabynlygyndan эьz цwrьp, agasy Fahreddцwlд эykgyn edipdi. Bu bolsa
·erefeddцwlдni
· эьreginde agyr kine dцredipdi.
Bagdatdaky hцkьmet i
·leri ugrugyp, bir kaddyna gelende, adamlar hцkьmdara gulak asdylar.
·erefeddцwle
·ondan so
· Bedrli meselд giri
·ip ba
·lady. Garategin bolsa eээдm hцkьm edip, buэruk bermekde,
·erefeddцwlдni
· oruntutarlaryna эardam-hemaэat etmekde здkden зykypdy.
·onu
· ьзinem
·erefeddцwle bu i
· ьзin Garategini gurbanlyk geзi эaly ц
·e зykarmagy maslahat bildi. Eger bu sцwe
·de Garategin Bedri эe
·se,
·erefeddцwle эьreginde berз baglan kinesinden saplanjakdy. Eger Bedr Garategini эe
·se, onda эene-de
·erefeddцwlдni
· эьregi ynjalyk tapjakdy.

·eэdip, olar Bedr tarapa эцri
·e зykdylar. Bedr hem sцwe
·e taээarlandy we go
·unlaryny jemledi. Olar Karmysyny
· эanyndaky jьlgede sata
·dylar. Sцwe
·de Bedr эe
·ildi. Garategin we onu
· эolda
·lary Bedr эьzьni
· ugrunda gaзyp gidendir diэip gьman etdiler, atlaryndan dь
·ьp, цz зadyrlaryna эцneldiler.
·ol mahal Bedr yzyna dolandy we olary
· ьstьne hьjьm etdi, зar tarapdan darady. Olar atlaryna mьnьp эeti
·mдnkд, ц
·ьrtdiler we olardan biзak kцp adamy цldьrdiler. Garategin az sanly эigidi bilen gaзyp, Nehriwan kцprьsine эetdi. Gaзyp gutulanlar gelip эetэдnзд,
·ol эerde jem bolup durdular we Bagdada girdiler.
Mundan so
· Bedr Jebel welaэatlaryny we o
·a эana
·yk эerleri eэeledi. Gьэз-kuwwaty mдkдmle
·di.
Garategine bolsa, gyjalatlar we gьnд эц
·kemeler artyp ba
·lady. Birnдзe gьnden so
·
·erefeddцwle wezir bilen Garategini ylala
·dyrdy we Garategini
· gar
·ysyna hile-pirim ulanmaga giri
·di. Kцp wagt geзmдnkд, ony, onu
· эaranlaryny
· we kдtiplerini
· enзemesini tussag etdiler, mal-mьlklerini ellerinden aldylar. Bu эagdaэ sebдpli esgerler gozgala
· etdiler. Emma
·erefeddцwle Garategini цldьrenden so
·, gozgala
·y
· netije bermejekdigine gцzleri эetip, olar kц
·e
·diler.

·erefeddцwle Garategini
· ornuna hajyp Dogany belledi we ol bu wezipдni gowy dolandyrdy.
Bu эyl Kazwini
· hдkimi emir Abu Mansur Kцrigenз Fahreddцwlд boэun bolmakdan эьz цwьrdi. Fahreddцwle onu
· gцwnьni tapdy, janyna aman berdi, haэyr-yhsanyny eзildi. So
·ra ol Fahreddцwlдni
· tabynlygyna gaэdyp geldi.


379-NJY HIJRI ЭYLY
(11.04.989-30.03.990 э.)

BAGDATDA TЬRKMENLER BILEN DEЭLEMILERI
· ARASYNDAKY PITNДNI
· BEЭANY

Bu эyl Bagdatdaky tьrkmenler bilen deэlemileri
· arasyna tow dь
·ьp, i
·ler has зyl
·yrymla
·dy. Olary
· arasyndaky uru
· bд
· gьnlдp dowam etdi. Bahaeddцwle цz kц
·gьnde oturan эerinden iki tarapy эara
·yga зagyryp, birnдзe hat эollanam bolsa, bu tagallalar netije bermedi. Onu
· sцzьne gulak asman, gaэta iberen зaparlaryny
· kдbirini цldьrdiler.
So
·ra Bahaeddцwle tьrkmenleri
· gar
·ysyna aэaga galdy we olar bilen sцwe
·e girdi. Sцwe
· has dartgynla
·dy. Erbetligi
· derejesi artdy. Tьrkmenleri basyp bilmejekdigine gцzi эetenden so
·, Bahaeddцwle olar bilen эara
·yk bagla
·maga ba
·lady we so
·lugy bilen tьrkmenlere dost boldy. Ol deэlemilere hat эollady. Olary
· arasyndaky эagdaэy belli bir kada-karara getirdi. Birek-birege gar
·y durmazlyk hakda ant iзirdi. Bulary
· arasyndaky sцwe
· on iki gьn dowam etdi.
So
·ra deэlemiler darga
·dylar, bцlьndiler. Topar yzyna topar tutup,
·дherden gitmдge ba
·ladylar. Kдbirleri bolsa mejbury эagdaэda зykaryldy, kдbirleri tussag edildi. Deэlemileri
· bu эerdдki tдsiri цrдn gow
·ady. Tьrkmenleri
· sцzi-gьэji berkдp ugrady we olary
· Bagdatdaky эagdaэy has-da gьэзlendi.

383-NJI HIJRI ЭYLY
(26.02.993-14.02.994 э.)

TЬRKMENLERI
· BUHARANY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Ka
·gardyr Balasagundan tд Hytaэ serhetlerine зenli эaэylyp эatan gi
·i
·lige hцkьmdarlyk edэдn Bugra han Tьrkmen ady bilen tanalэan
·yhabeddцwle Harun ibn Sьleэman Ilek Buhara
·дherini eэeledi.
Abu Hasan ibn Simjьr dьnэдden цtьp, o
·a derek ogly Abu Aly Horasana hцkьmdarlyk edende, Nuh ibn Mansur kakasyny
· dolandyran эerlerini
· цzьne berilmegini sorap, emir Razyэa hat эazypdy. Munu
· haэy
·y kanagatlandyryldy we o
·a birnдзe halat-serpaэ ugradyldy. Ol
·ol эeri
· o
·a degi
·lidigi hakda asla
·ьbhelenmeэдrdi. Ilзi Hyrat
·дherine эetende,
·ol эerde gezip эцren Faэyk ilзini эolundan sowdy we halat-serpaэu-дhtnamany Horasana – цz эanyna getirtdi. Abu Aly olary
· mekirlik edendigini duэdy we bu hadysany olary
· цzьne edэдn эamanlygydyr diэip эordy. Faэyk bolsa bu gymmatbaha halatlara beslenip, Hyratdan Abu Aly tarapa эцri
· etdi we gelip, bu habarlary o
·a эetirmekзidi. Faэyk цzьni
· saэlama adamlaryndan эцrite topar dьzdi we ц
·e эцneldi. Bu wakany
· hakykaty Abu Ala baryp эetэдnзд, bular birnдзe menzil эoly a
·dylar. Bu
·enз bilen Hyrady
· arasynda Abu Alyny
· go
·unlary Faэygy
· ьstьne dцkьldiler. Faэyk we onu
· эaranlary эe
·lip, Merweruda tarap gaэra tesdiler.
Abu Aly Horasan welaэatyny talap edip, emir Nuha tдzeden hat эazdy we bu haэy
· kanagatlandyryldy. Hyrat Faэyga degi
·li bolanyndan so
·ra, Horasan welaэatyny
· дhlisi Abu Alyny
· tabynlygynda jem boldy. Abu Aly ьstьn зykyjy halda Ny
·apura gaэdyp geldi. Horasan mьlkьni
· дhli salgydyny цzьne aldy. Nuh o
·a hat эazdy we esgerlerini
· hakyny tцlemek ьзin salgydy
· mukdaryny peseltmegi haэy
· etdi. Emma ol bu haэy
·y bitirmedi. Эцne ondan howatyr edip, Bugra hany Buhara эцri
· edip, samanlylary
· ьstьnden hцkьmini эцretmeklige зagyrdy. Onu
· i
·dдsini oэardy. Mawerannahry
· дhlisini
· Bugra hany
· elinde, Horasany
· bolsa Abu Alyny
· elinde bolmagyna ylala
·dylar. Bugra han bu эurtlary цz eline geзirmegi arzuw edip, sцwe
·e taээarlandy.
Faэyk bolsa, эe
·i
·den so
·ra, tд эaranlary эanynda jem bolэanзa, Merwerutda saklandy. So
·ra hiз hili idin bolmazdan, Buhara tarap эцri
· etdi. Emir Nuh bir zady syzэan эaly, esgerlerini onu
· gar
·ysyna iberdi we onu
· ц
·ьne bцwet bolmaklaryny buэurdy. Olar эьzbe-эьz bolup, sцwe
·e girdiler. Faэyk we onu
· эaranlary эe
·lip, yzlaryna tarap цkje gцterdiler we Termize tarap gitdiler.
Emir Nuh bolsa Gьrgeni
· hдkimi Abylhars Ahmet ibn Muhammet Fariguna цzi tarapyndan hat эazyp, Faэygy
· sцbьgine mьnmegi tab
·yrdy. Ol цrдn kцp mukdarda go
·un jemledi. Faэyk olar bilen garpy
·dy we olary эe
·di hem-de ummasyz olja eэe boldy.
Ol эurda eэe bolmak hцwesini oэaryp, Bugra hana hem hat эazypdy. Ol Buhara tarap эцneldi we samanlylary
· эurduna эцri
· etdi. Az-azdan olary
· mьlkьne eэe зykyp ba
·lady. Nuh onu
· ьstьne agyr go
·un iberdi we Anj atly цzьni
· i
· uly serkerdelerini
· birini go
·unba
·y edip belledi. Bugra han olar bilen garpy
·dy we olary эe
·di. Anjy we serkerdelerden bir toparyny эesir aldy.
Bulary эe
·enden so
·ra, Bugra hany
· эurdy eэelemek hцwesi has-da gьэзlendi. Nuh we onu
· эaranlary ejizlдp, tapdan dь
·di. Emir Nuh kцmek sorap, Abu Aly Simjьre hat эazdy we esgerleri bilen bдri gelmegini buэurdy. Emma ol mu
·a hiз hili jogap bermedi we onu
· haэy
·yny bitirmedi. Gaэta, Horasana bьtinleэ eэe зykmak hцwesini artdyrdy.
Bugra han Buhara tarap эцnelende, Faэyk o
·a gabat geldi we Bugra hany
· topary bilen bile Buharada dь
·lediler. Bugra han ol эeri eэeledi. Nuh bolsa ol эerden gizlinlik bilen gaзdy we Amul derэasyny
· beэleki kenaryna цzьni atdy.
·ol эere Nuhu
· эaranlary hem kem-kemden ьэ
·ьp ba
·lady.
·eэdip, onu
· эanynda цrдn kцp adam jemlendi we olar
·ol эerde mesgen tutdular.
Nuh yzly-yzyna hat эazyp, зapar эollap, Abu Alyny
· цzьni goldamagyny we buэrugyna boэun bolmagyny tab
·yrdy. Faэyk bolsa, Balha эцri
· etmek we ony eэelemek ьзin, Bugra handan rugsat sorady. Razylyk alandan so
·, Faэyk Balha gitdi we
·ol эerde dь
·ledi.

NUHU
· BUHARA DOLANMAGYNY
·
WE BUGRA HANY
· DЬNЭДDEN ЦTMEGINI
· BEЭANY

Bugra han Buharada dь
·lдp, ol эerde эerle
·enden so
·, цrдn agyr kesele эolukdy.
·onu
· ьзin ol bu эerden tьrkmen эurtlaryna tarap gitdi. Ol bu эerlerden arany ьzende, halk gozgala
· etdi we esger onba
·ylaryny
· kдbirini helдk etdi, baэlyklaryny talady. Oguz tьrkmenleri hem Bugra hany
· esgerlerini цldьrmдge we olary talamaga gatna
·dy.
Bugra han dьnэдden цtdi. Bugra hany
· Buharadan bдri эцri
· edendigini e
·iden dessine, emir Nuh цz эaranlaryny эanyna alyp, howlukmaзlyk bilen Buhara tarapa gaэtdy we
·дhere gelip эetdi. Ol цzьni
· we atasyny
· paty
·alyk mьlkьne dolandy. Halk Nuhu
· gaэdyp gelendigine begendi.
Bugra han dьnэдden цtenso
·, onu
· эaranlary цz эurtlaryna gaэtdylar.
Bugra han цrдn dindar, asylzada, adalatly, эag
·y gylykly, alymlary we din adamlaryny halaэan hem sylaэan adamdy. Ol цzi hakda «Resulallany
· kцmekзisi» diэip эazmaklaryny, эьzlenmeklerini gowy gцrэдrdi.
Mundan so
·ra ol эerdдki tьrkmenleri
· i
·ini Ilek han dolandyrdy.

384-NJI HIJRI ЭYLY
(15.02.994-04.02.995 э.)

MAHMYT IBN SЦBЬKTEGINI
·
HORASANY DOLANDYRMAGYNY
· WE ABU ALYNY
· OL ЭERDEN AЭRYLMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl emir Nuh Horasany
· i
·ini dolandyrmagy Mahmyt ibn Sцbьktegine tab
·yrdy.
Nuh Buhara dolanyp gelende, Abu Aly nдderini bilmedi. Zerur bolan эerinde o
·a kцmek bermeden эьz цwrendigine pu
·man etdi.
Faэyk bolsa Nuhu
· Buharadaky i
·leri эerbe-эer bolanda, ol эere tдzeden эцri
· edip, bu sebitleri eэelemegi
· we onu
· dцwletine цz hцkьmini эцretmegi
· hyэalyna mьndi.
·eэdip, Balhdan Buhara эцneldi. Bu zatlar Nuha mдlim bolanda, Faэygy pдlinden gaэtarmak ьзin,
·ol tarapa go
·un iberdi. Bular garpy
·dylar, olary
· arasynda цrдn dartgynly sцwe
· boldy. Faэyk we onu
· эaranlary эe
·li
·e duзar bolup gaзdylar we Abu Alyny
· эanyna bardylar. Bular цzlerini
· birek-birege du
·andyklaryna
·atlandylar we emir Nuha gar
·y bilelikde ba
· gцtermegi
· pikirini etdiler. Emir Nuh bolsa, Gaznada gezip эцren Sцbьktegine hat эazyp, kцmek ьзin bдri gelmegini haэy
· etdi, эagdaэlar bilen tany
·dyrdy we Horasany dolandyrmagy
·o
·a tab
·yrdy.
Nuhu
· iberen haty we зapary o
·a baryp эetende, Sцbьktegin onu
· islegini kabul etdi we atly go
·un bilen
·ol tarapa эцneldi. Baryp Nuh bilen birle
·di we etmeli i
·leri ara alyp maslahatla
·dylar. Sцbьktegin esgerlerini jemlдp, nyzama dьzdi.
Bu habarlar Abu Aly bilen Faэyga gelip эetende, ol ikisi jemlenip, Fahreddцwle ibn Buweэhden kцmek sorap, hat эazdylar, esger ibermegini soradylar. Ol bu ikisini
· haэy
·yny kanagatlandyryp, agyr go
·uny olary
· эardamyna iberdi. Bu go
·uny
· hereket edi
· dьzgьnini salgy beren bolsa onu
· weziri Sahyp ibn Abbatdy.
Sцbьktegin ogly Mahmydy hem alyp Gaznadan Horasan tarapa эцneldi. Nuh hem sцwe
·e
·aэlanyp зykdy we Sцbьktegin bilen birle
·ip, Abu Aly bilen Faэygy
· ьstьne эцri
· etdiler. Bular Hyrat tцwereklerinde du
·u
·dylar we sцwe
·e girdiler. Abu Alyny
· esgerlerinden Dara ibn Kabus ibn Wu
·megir esgerleri bilen Nuhu
· tarapyna geзenlerinden so
·ra, Abu Alyny
· эaranlaryna эe
·li
·den ba
·ga nesibe galmady.
Sцbьktegini
· esgerleri olary
· sцbьgine mьnьp, birnдзesini эesir aldylar, цldьrdiler, olja edindiler. Abu Aly bilen Faэyk dagy zordan цzlerini Ny
·apura atdylar. Sцbьktegin bilen Nuh bolsa Hyratda birnдзe gьn saklanyp, dem-dynз alanlaryndan so
·ra, Ny
·apura эцneldiler. Bulary
· habary Abu Ala mдlim bolanda, ol Faэyk bilen Gьrgene tarap gaэtdy we эagdaэlary beэan edip, Fahreddцwlд hat эazdylar. Fahreddцwle bu ikisine sowgat-serpaэ, mal-mьlk pe
·ge
· iberdi, ikisini-de Gьrgende эerle
·dirdi.
Nuh Ny
·apury eэelдnden so
·, o
·a we Horasan esgerlerine Mahmyt ibn Sцbьktegini hдkim belledi. Mertebe hцkmьnde Mahmyda Seэfeddцwle lakamyny berdi. Mahmydy
· atasy Sцbьktegine bolsa Nasyreddцwle lakamy berildi. Olar dцwleti gowy dolandyrdylar. Nuh Buhara, Sцbьktegin Hyrada gaэtdy. Mahmyt bolsa Ny
·apurda galdy.


AHWAZY
· BAHAEDDЦWLД GAЭTARYLMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl Bahaeddцwle эedi эьz adamly esgerini Ahwaza iberdi we Dogan Tьrkmeni olara go
·unba
·y belledi. Ol эeri
· aglabasy tьrkmenler bolup, olary
· bu эerdдki tдsiri deэlemileri
·kiden gьэзlьdi. Samsameddцwle цz эanyna deэlemilerden, temimlerden we esetlerden dьzьlen esgerlerini alyp, Ahwaza эьzlendi. Olar Tustara эetenlerinde, Bahaeddцwlдni
· esgerlerini
· bir bцlegi tьrkmenleri
· ьstьne gije duэdansyz зozmak ьзin olardan aэryldylar. Emma эolbeletler эollaryny aza
·dylar we цz toparlaryndan цrдn uzaga dь
·dьler. Tьrkmenleri
· ц
·den эцreэдn gizlin go
·uny bulary gцrdi we yzlaryna habar эetirip, hдzir bolmagy duэdurdylar. Olar jem bolup, maslahat etdiler, hatara-nyzama dьzьldiler. Go
·unba
·ylyga bolsa Dogan atly serkerdдni bellдp, ony bukuda goэdular. Olar birek-birege du
·up, sцwe
·e giri
·enlerinde, bukuda эatan go
·un birden hьjьm edip, deэlemileri
· ьstьne dцkьldi.
·eэdip, olar эe
·li
·e duзar boldy. Samsameddцwle we onu
· эanyndaky deэlemilerden dьzьlen go
·un gaзyp gitdi. Olary
· sany цrдn kцpdi. Bu go
·undan azyndan iki mь
· adam aman sorady. Tьrkmenler olary
· mal-mьlkьni, go
·-golamlaryny talap, цrдn kцp mukdarda olja edindiler.
Aman berlenleri
· эцrite эerde saklanmagy ьзin, Dogan olara pьrslerden зadyr gurup bermegi buэurdy. Olary bu зadyra salanlarynda, tьrkmenler jem bolup, цz aralarynda maslahat etdiler. «Bulary
· sany bizi
·kiden цrдn kцp. Ba
· gцterip, gozgala
· ederinden зekinmдn duramzok» diэdiler. Olary
· pikiri bu эesirleri цldьrip dynmakda jemlendi. Birdenkд agyr pьrslerden gurnalan зadyry
· ьstlerinden indirilendigini deэlemileri
· hiз biri duэman galdy. Tьrkmenler muny bilge
·lдnden
·eэtdiler we olary
· дhlisinden
·eэdip, dyndylar.
Bu habar Wasytda gezip эцren we цz hajaty ьзin Muhezzibeddцwleden pul karz alan Bahaeddцwlд baryp эetdi. Entek Bahaeddцwle dolanyp gelmдnkд, Dogan we onu
· tьrkmen esgerleri eээдm ol эerleri eэelдpdi.
Samsameddцwle bu wakalary e
·idip, gara geэindi we
·iraza geldi. Enesi ogluny
· bu gara geэimini ьэtgetdi. Ol Huzystandaky agasy Bahaeddцwlдni
· эanyna ugramaga taээarlanyp ba
·lady.


385-NJI HIJRI ЭYLY
(05.02.995-24.01.996 э.)

ABU ALYNY
· HORASANA DOLANMAGYNY
· BEЭANY

Emir Nuh Buhara, Sцbьktegin Hyrada dolanyp, Mahmyt Ny
·apurda galanda, Abu Aly bilen Faэyk Horasany eэelemegi
· kьl-kьlьne dь
·dьler we dцrt tirke
·igi
· birinji aэynda Gьrgenden Ny
·apura tarap gitdiler. Bulary
· habary Mahmyda gelip эetende, ol bu hakda kakasyna hat эazdy. Mahmyt munu
· bilen здklenmedi. Go
·unyny alyp, Ny
·apury
· da
·yna зykdy we geljek kцmege gara
·maga ba
·lady. Emma ol ikisi (Faэyk bilen Abu Aly) ц
·ьrtdiler we Mahmydy
· эeke цzi bu ikisine dцz gelmeli boldy. Ol ikisi Mahmydy
· az sanly go
·uny bilen sцwe
·e girdiler. Sanyny
· azlygy sebдpli ol эe
·ildi we kakasyna tarap цkje gцterdi. Ol ikisini
· esgerleri bolsa цrдn kцp olja aldylar. Abu Aly цz эaranlaryna y
·arat edip, olary
· yzyndan kowup, kakasy bilen birle
·megine bцwet bolmagy buэurdy. Emma olar mu
·a gцwnemediler.
Abu Aly Ny
·apurda dь
·ledi we эal
·y
·lardan hem-de sдwliklerden saklanyp, цz tarapyna geзmegi ьзin, emir Nuha hat эazdy. Ol
·eэle haty Sцbьktegine hem эazdy we Faэyk bilen bolan wakany o
·a эetirdi. Emma bulary
· hiз biri Abu Alyny
· teklibini kabul etmediler.
Sцbьktegin esgerlerini jemledi. Abu Alyny
· ьstьne gitdiler. Dцrt tirke
·igi
· dцrdьnji aэynda Tusda du
·u
·dylar we
·ol gьnь
· цzьnde sцwe
·e girdiler. Mahmyt ibn Sцbьktegini
· цrдn agyr go
·un bilen arkadan urmagy Abu Aly bilen Faэygy
· эe
·lip gaзmagyna, цrдn kцp эolda
·laryny
·, adamlaryny
· bolsa цldьrilmegine sebдp boldy. Abu Aly bilen Faэyk zordan aman sypyp, Abywerde gaзyp gitdiler. Ogly Mahmydy Ny
·apurda goэanyndan so
·ra, Sцbьktegin olary
· yzyndan kowga gitdi. Ol ikisi bolsa ilki Merwe, ondan hem зykyp kenarэaka Amula gaзdylar. Bular цzlerine geзirimlilik etmegini sorap, emir Nuha hat gцnderdiler. Ol eger-de Faэykdan aэrylyp, Gьrgenзde dь
·lese, Abu Alyny
· soran цtьnjini kabul etjekdigini bildirdi. Abu Aly
·eэle hem etdi. Emma Faэyk o
·a hile-pirimlerden дtiэaзly gezmelidigini эatlatdy, so
·y nдbelli bu zatlardan birahatlanэandygyny aэdyp gorkuzdy. Emma Abu Aly Allany
· takdyryna biperwaэ garady we Faэykdan aэrylyp, Gьrgenje tarap gitdi hem-de Horezmi
· golaэyndaky Hazarasp obasynda dь
·ledi. Abu Abdylla Horezm
·a ol эerde dь
·lдnleri
· дhlisine zyэapat berdi we onu
· bilen birle
·mek isleэдndigini wada etdi. Olar
·ol эerde hem orna
·dylar.

·ol эyly
· oraza aэynda gara
·ky gatly
·yp ba
·landa, Horezm
·a esgerlerini
· bir toparyny olary
· ьstьne iberdi we olar bulary
· da
·-tцwerigini gabadylar, эesir aldylar we olary kдbir ki
·ileri
· цэьne baglap, tussaglykda goэdular. I
· gцrnьkli adamlaryny эesir aldylar. Galanlaryny bolsa цz ugruna goэberdiler.
Faэyk bolsa
·ol эerden Mawerannahra, Ilek hany
· эanyna ugrady. Ol muny hцdьr-kerem, sylag-hormat bilen gar
·y aldy. Ol oturyp, Nuha hat эazdy, Faэyga
·epagat etmegini we Samarkandy dolandyrmagy
·o
·a tab
·yrmagy sorady. Ol bu haэy
·y kabul etdi.
·eэdip, Faэyk
·ol эerde dь
·ledi.


ABU ALYNY
· HALAS BOLUP,
HOREZM
·ANY ЦLDЬRMEGINI
· BEЭANY

Abu Aly эesir alnanda, onu
· habary Gьrgenji
· hдkimi Mamun ibn Muhammede baryp эetdi we ol bu wakalar sebдpli gaty ynjalyksyzlanyp ba
·lady. Ol esgerlerini jemledi we Horezm
·any
· ьstьne эцri
·e gitdi.
Horezm
·any
· golastyndaky
·дherleri
· biri Kдse эetdi we ony gabap,
·дheri
· ilaty bilen sцwe
·di. Kдs
·дheri rehimsizlik bilen dyza зцkerilenden so
·ra, Abu Abdylla Horezm
·any эesir aldylar. Abu Alyny getirdip, onu
· gandallaryny we tanaplaryny зцzdьler hem-de эanlaryna alyp, Gьrgenje geldiler. Mamun Horezme gelende, цzьni
· kдbir эaranlaryny bu эere hдkim belledi, Horezm
·any getirdi we ony Abu Aly ibn Simjьrь
· gцzьni
· alynynda цldьrtdi.

387-NJI HIJRI ЭYLY
(14.01.997-02.01.998 э.)

SЦBЬKTEGINI
· DЬNЭДDEN ЦTMEGINI
·
WE OGLY YSMAЭYLY
· PATY
·A BOLMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· meret aэynda Nasyreddцwle Sцbьktegin dьnэдden цtdi. Ol Balhda эa
·aэardy we bu эerde kц
·k, howly hem-de enзeme jaэlar gurupdy. Ol bu эerde syrkawlady. Sцbьktegini
· bu derdi uzaga зekdi. Gaznany
· howasyna te
·ne bolup, Balhdan ol эere ugrady. Barmaly эerine эetmдnkд, эolda dьnэдden цtdi. Onu
· jesedi Gazna getirildi we
·ol эerde hem jaэlanyldy. Onu
· paty
·alyk mьddeti эigrimi эyldyr.
Sцbьktegin цrдn adalatly, haэry-yhsany kцp, a
·a kцp jihat ediji, эag
·y ygtykatly, kдmil gaэratly, beren sцzьne wepaly, munu
· ьstesine hem, цэьne Ta
·ryny
· bereketi eзilen ynsandy. Onu
· paty
·alyk mьddeti uzak dowam edip, samanlylary
·, seljuklylary
· we beэlekileri
· hцkьmdarlyk eden mьddetinden hem a
·yp gitdi.
Onu
· ogly Mahmyt «Soltan» lakamy berlen ilkinji adamdyr. Mundan ц
· bu lakam hiз kime berilmдndi.
Ol paty
·alygy
· цzьnden so
· ogly Ysmaэyla berilmegini wesэet edipdir. Dьnэдden цtende, esgerler Ysmaэyly
· paty
·adygyny ykrar etdiler we o
·a wepaly bolmaga kasam etdiler. Ysmaэyl bular ьзin ummasyz baэlyk eзildi. Esgerler onu
· dцwlet i
·lerine ejizdiginden peэdalanyp, tд i
· so
·ky derejд эetэдnзд, atasyndan miras galan hazynalaryny эele sowurdylar we onu
· so
·una зykdylar.

ONU
· AGASY MAHMYT IBN SЦBЬKTEGINI
· PATY
·ALYGY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Sцbьktegin dьnэдden цtьp, bu habar Ny
·apurda gezip эцren Эemineddцwle Mahmyda gelip эetende, ol atasyny
· эasyny tutmaga oturdy. So
·ra inisi Ysmaэyla hat эazyp, atasyny
· цlьmine gynanз bildirdi hem-de atasyny
· dцwleti цzьnden so
· o
·a ynanandygyny bildirip, hat эazdy. Uly dogany
· ц
·e sьrlьp, wezipд ilki bellenilэдndigini эatladyp, mu
·a kiзileri
· razy bolmalydygyny, atasyndan цzьne galan tereke paэyny
· iberilmegini talap etdi. Bulary
· arasynda зaparlar birnдзe эola gatnasa-da, hiз hili o
·yn netije gazanylmady.
·onda Mahmyt Gaznada gezip эцren inisini
· ьstьne зozmak ьзin, Ny
·apurdan Hyrada sary эola dь
·di. Ol Hyratda agasy (kakasyny
· dogany) Bugrajyk bilen birle
·di. Ol Mahmydy
· inisi Ysmaэyly basmakda o
·a kцmek etjekdigini bildirdi we Bustda gezip эцren dogany Nasry
· эanyna gitdi. Ol hem mu
·a eэerdi we olar bilen Gazna tarap эцri
· etdiler.
Bu habar Balhda gezip эцren Ysmaэyla gelip эetende, ol зaltlyk bilen bu эerden gцterilmegi
· aladasyny etdi. Emma dogany Mahmyt mundan ц
·ьrtdi we onu
· Gaznadan gaзyp gitmegine bцwet boldy. Ysmaэyly
· эanyndaky emirler Mahmyda hat эazyp, цzlerini
· onu
· tarapyna geзjekdiklerini mдlim etdiler.
·onu
· ьзin Mahmyt bu эere зaltlyk bilen gelip эetdi. Ol Ysmaэyl bilen Gaznany
· etegindдki meэdanda du
·u
·dy. Цrдn gazaply sцwe
·e girdiler. Ysmaэyl эe
·lip, yzyna gaзdy we Gazna galasynda mдkдm gorandy. Dogany Mahmyt galany
· da
·yny gabady, o
·a aman berjekdigini aэtdy we a
·ak dь
·megini sorady. Ol mu
·a tabyn bolup galadan a
·ak dь
·ende, Mahmyt o
·a hezzet-hormat etdi, sylady, wezipesini beэgeltdi. Paty
·alyk tagtyny o
·a
·дrikli эagdaэda goэdy we Balha dolandy. Dцwlet i
·lerini
·ol эerden dolandyrdy.
Ysmaэyly
· paty
·alyk eden mьddeti эedi aэa barabardyr. Ol hormatly, ylym-bilimi gьэзli adam bolup, эazan eserleri we dьzen go
·gulary hem bardyr. Ol kдbir juma namazlarynda halypa ьзin ajaэyp hutbalar okadardy.

388-NJI HIJRI ЭYLY
(03.01.998-22.12.998 э.)

MAHMYT IBN SЦBЬKTEGINI
· NY
·APURY EЭELEMEGINI
· WE ONDAN YZYNA DOLANMAGYNY
· BEЭANY

Inisi bilen baglany
·ykly i
·ler saba
·yp, Gaznany eэelдnden so
·, Mahmyt Balha dolandy we eээдm Begtozany
· Horasany eэelдndigini gцrdi. Ol emir Mansur ibn Nuha hat эazyp, onu
· цzьne tabynlygyny we dцwleti goramaga borзludygyny эatlatdy, Horasany
· yzyna gaэtarylmagyny talap etdi. Emma emir Nuh Horasany yzyna alyp bilmeэдndigi ьзin цtьnз sorady we Termezi, Balhy hem-de olary
· arasyndaky Busta we Hyrada degi
·li welaэatlary eэelemegi ьstьne alэandygyny эa
·zydyp, haty
· jogabyny эazdy.
Mahmyt munu
· bilen kanagatlanman, ony gaэtadan talap etdi. Emir mu
·a jogap bermдninden so
·, onu
· bu i
·den saklanэandygyny anyk bildi we Mahmyt Ny
·apura эцri
· etdi. Begtozan hem
·ol эerdedi. Ol Mahmydy
· цzьne tarap gelэдndigini e
·idende, bu эerden garasyny saэlady. Mahmyt эe
·illik bilen
·дheri eэeledi. Emir Mansur ibn Nuh bu wakany e
·idip, Buharadan Ny
·apura gaэtdy. Mahmyt hem onu
· bдri gelэдndigini e
·idip, Ny
·apurdan зykyp, Merweruda ugrady we olardan nдhili netijдni
· boljakdygyna gara
·yp,
·ol эerdдki Raul kцprьsini
· эanynda dь
·ledi.

389-NJY HIJRI ЭYLY
(23.12.998-12.12.999 э.)

EMIR MANSUR IBN NUHU
· TUSSAG EDILMEGINI
· WE ONU
· DOGANY ABDYLMДLIGI
· PATY
·A BOLMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl Buharany
· we Mawerannahry
· hцkьmdary emir Mansur ibn Nuh ibn Mansur Samanly tussag edildi we onu
· ornuna dogany Abdylmдlik bellenildi.
Onu
· tussag edilmegi Mahmyt ibn Sцbьktegini
· Horasana – Begtozany
· ьstьne эцri
· etmegi we Ny
·apurdan Merweruda dolanmagy bilen baglany
·yklydyr.
Mahmyt ol эerde dь
·lдnde, Begtozan Saragtda gezip эцren emir Nuhu
· эanyna gitdi. Begtozan emir bilen du
·u
·sa-da, ondan umyt eden hormat-sylagyny tapmady we mundan gaty gцrьp, bu эagdaэ sebдpli Faэyga arz etdi. Faэyk onu
· зi
·irilen arzyny di
·lдninden so
·, bu ikisi ony paty
·alykdan зetle
·dirmegi, ornuna bolsa doganyny bellemegi эьreklerine dьwdьler.
Gцrnьkli serkerdelerden bir topary hem bu ikisini
· pikirini o
·ladylar. Эьze зykan mь
·gil meselдni maslahatla
·mak bahanasy bilen Begtozan Mansury du
·u
·yga зagyrdy. Mansur maslahata gelende, ony tussag etdiler. Begtozan iзinde galan kitьwini kц
·e
·dirmek ьзin onu
· gцzьni oэmagy buэurdy we ony kцr edip ta
·ladylar. Paty
·alyk wezipesine bolsa dogany Abdylmдligi geзirdiler. Abdylmдlik bu wagt эa
· oglandy.
Mansury
· dцwleti dolandyran mцhleti bir эyl эedi aэa barabardyr. Bu wakalary e
·idenlerinde adamlary
· arasynda tolgunmalar kцpelip ba
·lady. Mahmyt bu ikisini
· эaramaz i
·lerini эazgaryp, Faэyk bilen Begtozana hat эazdy. Olar bilen du
·u
·magy we berk temmi bermegi эьregine dьwdi. Paty
·ylagy цzba
·dak dolandyrmagy
· hyэalyna mьndi hem-de olara gar
·y aэaga galdy.


ЭEMINEDDЦWLE MAHMYT IBN SЦBЬKTEGINI
·
HORASANY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Emir Mansur tussag edilenden so
·, Mahmyt Faэyk bilen Begtozany
· ьstьne эцri
·e gitdi. Abdylmдlik ibn Nuh hem
·olary
· эanyndady. Mahmydy
· цzlerine tarap эцri
·e зykandygyny bilenlerinde, bular hem agyr go
·un bilen onu
· gar
·ysyna aэaga galdylar. Dцrt tirke
·igi
· ьзьnji aэyny
· ahyrlarynda bular Merwde du
·u
·yp, цrдn gazaply sцwe
·e girdiler. Adamlar bu gazaply sцwe
·i
·, tд giз ag
·ama зenli dowam edendigini gцrdьler. Begtozan bilen Faэygy
· эanyndakylar эe
·lip, цkje gцterdiler.

·ol gaзyp gidi
·lerine Abdylmдlik bilen Faэyk ikisi Buhara baryp эetdiler, Begtozan bolsa zordan цzьni Ny
·apura atdy. Bulary
· beэleki bir эarany Abylkasym ibn Simjьr bolsa Huzystana эцneldi. Olary
· bir эere jemlenmeginden we go
·un toplamagyndan зekinip, Mahmyt Begtozan bilen Abylkasymy
· ьstьne эцri
· etmegi gцwnejaэ bildi we
·u maksat bilen Tusa ugrady.
Begtozan bu эerlerden gaзyp, Gьrgen taraplaryna зekildi. Mahmyt serkerdelerini
· we emirlerini
· ulusy Arslan Jazyby
· ba
·tutanlygyndaky цrдn kцp sanly go
·uny onu
· yzyndan kowga iberdi. Olar Gьrgene зenli yzarlap gitdiler. So
·ra yzlaryna dolandylar. Mahmyt ony Tusda ornuna oturtdy we цzi Hyrada gitdi.
Mahmydy
· Ny
·apurdan gidenligini bilende, Begtozan yzyna dolandy we bu эerleri gaэtadan eэeledi. Mahmyt muny e
·idip, эene onu
· ьstьne эцri
·e gaэtdy. Ony эene gorkuly howpa saldy. Mahmyt Merwe geldi we bu эerleri talap, цz tabynlygyna ymykly geзirdi. So
·ra bu эerden Buhara ugrady. Mahmydy
· Horasandaky paty
·alygy mдkдmlendi we ol bu эerlerden Samanlylary
·
·цhratly adyny sьpьrip aэyrdy. Mahmyt Buharada Kadyr Billдni
· adyna hutba okatdy. Mundan ц
· onu
· adyna dдl-de, di
·e Taэyg Lillдni
· adyna hutba okalэardy. Ol paty
·alygy hiз kime
·дriksiz, эeke цzi dolandyryp ba
·lady. Bu beэik Ta
·ryny
· owaldan gelэдn dдbidir. «Ol mьlki islдnine berer, islдninden yzyna alar!»
Mahmyt Horasan go
·unlaryna serkerdelik etmegi dogany Nasra tab
·yryp, ony samanlylar dцwrьnde Simjьr neberesini
· eden i
·ini bitirmek ьзin Ny
·apurda galdyrdy. Цzi bolsa atasyny
· jaэlanan эeri Balha gitdi we ol эeri paэtagt diэip yglan etdi. Horasandaky Farigun neberesi, Gьrgen hдkimleri эaly birnдзe toparlar onu
· hцkьmine tabyndyklaryny bildirdiler.
Biz olary
·,
·eэle hem
·ar
·a эaly Gar
·ystany
· hдkimleri bilen bagly habarlaryny, nesip bolsa, biraz so
·ra beэan ederis. Bu эerde
·ar hakdaky habarlary эatlap geзeli
·.
·ar – bu at dдl-de, lakamdyr. Gar
·ystan эurduny
· hцkьmdaryna «
·ar» diэilэдr, эagny parslary
· paty
·asyna «kesra», rumlulary
· paty
·asyna «kaэsar», hebe
·ileri
· paty
·asyna «neja
·y» diэli
·i эalydyr.
·ar Abu Nasry
· цzi paty
·alykdan зekilip, ony ogly
·aha tab
·yrypdy.
·ar
·ahy
· цzi эe
·ilkellerдk bolanso
·, atasy Abu Nasr ony ylym bilen me
·gullandyrardy we alymlary
· sцhbetine gatna
·dyrardy.
Abu Aly ibn Simjьr emir Nuhu
· gar
·ysyna gidende, Gar
·ystany gabamak ьзin go
·un iberipdi.
·ah
·ar we onu
· kakasy Abu Nasr dagylar ol эerden gidip, welaэaty
· bir kьnjьndдki mдkдm berkitmede goranmaga ba
·ladylar. Olar bu эerde tд Sцbьktegin emir Nuha kцmege gelэдnзд gorandylar. So
·ra galadan a
·ak dь
·ьp, Abu Alyny эe
·mek ьзin Sцbьktegine goldaw berdiler we mundan so
·ra цz mьlklerine dolandylar. Эemineddцwle Mahmydy
· Horasany eэelдn wagtynda o
·a tabyn boldular we onu
· adyna hutba okadylar.
Эemineddцwle mundan so
·ra Hindistana sцwe
·e gitmek isledi we munu
· ьзin go
·un эygnap, taээarlanyp ba
·lady.
Ol
·ah
·ara hat эazyp, sцwe
·e bile зykmak ьзin эanyna зagyrdy. Emma
·ah
·ar onu
· diэenini etmedi. Эemineddцwle bu sцwe
·inden dynanyndan so
·, birnдзe go
·uny onu
· эurduny basyp almak ьзin ugratdy. Go
·unlar эurda giren dessine, onu
· kakasy Abu Nasr janyna pena, malyna aman sorady. Onu
· haэy
·y kabul edildi hem-de Эemineddцwlдni
· эanyna getirildi. Эemineddцwle ony эag
·y sylady, Abu Nasr bolsa ogluny
· gulak asmaэandygy, tersine gidэдndigi ьзin ondan цtьnз sorady. So
·ra o
·a Hyratdan da
·a зykmazlyk tab
·yryldy we ol bu эerde tд 402-nji эylda dьnэдden цtэдnзд bol-elinlikde эa
·ady.
Emma onu
· ogly
·ah Abu Alyny
· gaзybatalga edip, goranэan galasyna tarap ugrady. Ol bu эerde maly-mьlki, dosty-эarany bilen dь
·ledi.
·ol pursatlarda hem Эemineddцwle onu
· galasyny gabady, manjanyklary gala gar
·y gezedi we gije-gьndiz dynuwsyz sцwe
·e ba
·lady. Manjanyk oklaryny
· gala diwarlaryny weэran edip, esgerleri
· эokary dyrma
·magyndan so
·,
·ah
·ar цzьni
· эe
·lendigini anyk bildi we aman sorady. Emma esgerler sцwe
·megini bes etmediler we ol ahyry эesir alnyp, Эemineddцwlдni
· ga
·yna getirildi. O
·a «o
·atja edep» berlenden so
·ra, цmьrlik tussaglyga hцkьm edildi we zyndana atyldy. Ol bu эerde kakasyndan ц
· dьnэдden цtdi.
Al-Azharyny
· dil meselesine degi
·li цz eli bilen эazan «At-Tehzip» atly kitabyny
· kдbir jiltlerinde a
·akda gцзьrilen
·u эazga gцzьm dь
·di: «Muhammet ibn Ahmet ibn al-Azhary
·eэle diээдr: «Aly
·ar Abu Nasr bu bцlьmi (dili
· bir bцlьmini) owalyndan ahyryna зenli doly okap зykdy we эazuwyny цz eli bilen цrдn dьrs эazardy». Ine,
·u maglumat onu
· arap dilini bilendigini we onu
· bilen me
·gullanandygyny delillendirэдr. Kimi
· bu barada kцprдk maglumat bilesi gelэдn bolsa, al-Azharyny
· «At-Tehzip» kitabyny okasyn.


SAMANLY DЦWLETINI
· DARGAMAGYNY
·
HEM-DE TЬRKMENLERI
· MAWERANNAHRY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Samanly dцwleti
·u эyly
· цzьnde Mahmyt ibn Sцbьktegin we ady Abu Nasr Ahmet ibn Aly, lakamy
·emseddцwle bolan Ilek han Tьrkmen tarapyndan doly syndyryldy.
Ц
· эatlap geзi
·imiz эaly, Mahmyt Horasany eэelдpdi we Mawerannahr Abdylmдlik ibn Nuhu
· elinde galypdy. Mahmytdan эe
·lenden so
·ra, ol Buhara gitdi. Bu эerde Faэyk, Begtozan we beэleki emirlerdir ekabyrlar bilen birle
·di. Olary
· gьэji artdy. Mundan so
· olar esger toplamaga ba
·ladylar hem-de Horasana dolanyp barmagy эьreklerine dьwdьler. Эцne olary
· bu pikiri Faэygy
· цlьmine gabat geldi. Ol
·u эyly
· meret aэynda dьnэдden цtdi. Faэyk aradan зykanda, olary
· ruhy ejizlдp, gьэji gow
·ady. Sebдbi olary
· arasyndaky gulak asylэan esasy adam
·oldy. Ol aslynda Nuh ibn Nasry
· agta gullaryny
· biridi.
Bulary
· habary Ilek hana gelip эetende, ol tьrkmenleri bir эere jemlдp, Buhara tarap эцredi. Abdylmдlik muny gцren dessine, o
·a цzьni
· mдhir-keremini, sadyk gullugyny bildirdi.
Bular hem onu
· bu bol
·uny dogry saэdylar we ondan asla howp-howatyr etmediler.
Ilek han emirlik howlusynda dь
·ledi. Erjellik bilen Abdylmдligi
· niredeligini bilmegi we ony tutup getirmegi talap etdi. Ony gola girizenso
·, Ifkent galasyndaky zyndana saldy we tд dьnэдden цtэдnзд, ol
·ol эerde boldy.
Bu samanlylary
· i
· so
·ky paty
·asydyr. Beэleki uly dцwletler эaly onu
· dцwleti hem эitip gitdi.
Durmu
·daky her bir wakada akylly adamlar ьзin many alara zat kцpdьr.
Onu
· bilen birlikde Abdylmдlikden ц
· dцwleti dolandyran dogany Abylhars Mansur ibn Nuh hem-de Abu Ybraэymy
· iki dogany Ysmaэyl we Abu Эakup ibn Nuhlar, iki agasy Abu Zekeriэa we Abu Sьleэman hem-de samanly neberesine degi
·li beэleki adamlar tutuldy we olary
· hersi zyndany
· aэratyn hьjresinde saklanyldy.
Samanlylary
· dцwleti Hulwan sebitlerinden tд Mawerannahrdaky tьrkmen эurtlaryny
· ummasyz gi
·i
·ligine зenli эaэrapdy. Bulary
· dцwleti adyllykda we at-abraэda i
· эag
·y dцwletleri
· biridir. Abdylmдlik diэilэдn bu – Abdylmдlik ibn Nuh ibn Mansur ibn Nuh ibn Nasr ibn Ahmet ibn Ysmaэyl bolup, bu эerde ady agzalanlary
· дhlisi hem paty
·alyk tagtynda oturyp gцren adamlardyr. Olary
· iзinde entek bu
·ejerede эatlanmadyklary hem bar.
Ц
· эatlanylyp geзilen dogany Mansur ibn Nuhdan ц
· paty
·alyk eden Abdylmдlik ibn Nuh ibn Nasr bolmaly. Bulary
· arasynda dolandyran wagtynda samanly paty
·alygy dargan Abdylmдligi
· dogany Mansur ibn Nuh ibn Mansur hem bardyr.
* Bu эyl
·apygy fakyhy, kary Ahmet ibn Muhammet ibn Isa Abu Muhammet Saragty dьnэдden цtdi. Ol Abu Yshak Merwezini
· эolda
·laryny
· biri bolup, цz dцwrьnde Horasany
·
·yhy hasaplanardy. Gurhan okamagy Ibn Mujдhitden, edebiэaty Ibn Enbarydan цwrendi. Togsan alty эa
·ynda dьnэдden цtdi.


390-NJY HIJRI ЭYLY
(13.12.999-30.11.1000 э.)

YSMAHЭYL IBN NUHU
· TUSSAGLYKDAN ЗYKMAGYNY
· WE HORASANDA BOLAN WAKALARY
· BEЭANY

Bu эyl Abu Ybraэym Ysmaэyl ibn Nuh tussaglykdan зykdy. Ol Ilek han Buharany eэelдnde, цz ma
·galasyndan birnдзe adam bilen bilelikde tussag edilipdi.
Munu
· halas bolmagyny
· sebдbi
·eэle: onu
· эanyna hyzmat etmдge эa
· gyrnak gyz gelerdi. Ol mu
·a hal-эagdaэlaryny aэdyp, onu
· geэimini geэip, зykyp gidipdir. Ysmaэyly saklamaga bellenilen эцrite adamlar bolsa, ony gyrnakdyr цэdьp, zat diэmдndirler. Ol bu эerden зykanso
·, buharaly bir garry kempiri
· цэьnde gizlendi. Gцzlegi kц
·e
·enso
·, Buharadan Horezme gitdi we o
·a Muntasyr diэip lakam berdiler. Samanly serkerdelerini
· we go
·unlaryny
· diri galanlary onu
· эanyna ьэ
·dьler. Gьn geзdigisaэy olary
· hatary gьreldi. Ol цz эaranlaryndan birini serkerde bellдp,
·ony hem esgerler bilen Buhara эцri
·e ugratdy.
Bir gije olar Ilek hany
· эaranlaryny
· ьstьne зozup, kцpьsini цldьrdiler. Muntasyry
· Japar Tegin эaly tanymal adamlary birden hьjьme geзip, Ilek hany
· эanyna gaзyp gelэдnleri
· yzyna dь
·ьp, tд Samarkant serhetlerine зenli kowalap geldiler. Olar bu эerde Ilek hany
· Samarkandy goramak ьзin эцrite toplan agyr go
·unyna uзradylar. Ьstesine gaзyp gelэдnler hem bu esgerlere go
·uldy we olar Muntasyry
· esgerleri bilen garpy
·dylar. Эene-de Ilek hany
· esgerleri эe
·ildi. Muntasyry
· go
·uny olary kowalap, цrдn kцp oljany ele saldylar we цzlerini
· hal-эagdaэlaryny o
·atla
·dyrdylar. Buhara gaэdyp geldiler we onu
· ilatyna samanlylary
· dolanyp gelendigini bu
·ladylar.
Mundan so
· Ilek han tьrkmenleri jemledi we Buhara эцneldi. Onu
· эanyndaky samanlylar ondan bцlьnip, derэany
· beэle kenaryna – Amul
·ata geзdiler. Bulary
· hallary has-da te
· boldy. Beэle tarapa a
·an samanlylar Muntasyr bilen Abywert tarapyna gitdiler we ol эerleri basyp aldylar, mal-mьlkьni taladylar. So
·ra agasy Mahmyt tarapyndan orunbasar bellenilen, Mansur ibn Sцbьktegini
· bolэan
·дheri Ny
·apura gitdiler. Dцrt tirke
·igi
· birinji aэynda Ny
·apury
· golaэynda du
·u
·an esgerler sцwe
·e girdiler. Mansur we onu
· esgerleri gaзyp, Hyrada tarap gitdiler. Muntasyr Ny
·apury eэeledi we цz go
·unyny
· sanyny kцpeltdi.
Bu habar Эemineddцwlд baryp эetende, ol Ny
·apura ugrady. O
·a golaэ gelende, Muntasyr bu эerden зykyp, Isferaэyna gitdi. Gцzleg i
·i ony birahat edende, pena sorap,
·emsil Magaly Kabus ibn Wu
·megire эьz tutdy. Ol hakda kцp эag
·y sцzleri aэtdy, ep-esli baэlygy serpaэ эapdy. Hдkimiэet eэelerini
· agzalalygy we ony gorara adamy
· эokdugy zerarly ol Muntasyra Reэe gitmegi maslahat berdi. Ony
·ol эerde цz ogullary hem-de uly go
·un bilen goldajakdygyny aэtdy. Ol munu
· maslahatyny kabul edip, Reэe gitdi we
·ol эerde dь
·ledi. Bu эerdдkiler o
·a gar
·ylyk gцrkezerden ejiz gelseler-de, эurdy gorap sakladylar. Sцwe
·ip alyp bilmejekdigine gцzi эetenso
·, olary
· Abylkasym Simjьr we beэleki serkerdeleri bilen sцzle
·ip, hile-mekirlik etdiler. Olary
· yzyna gitmegi ьзin baэlyk baryny harзladylar. Olar mu
·a razy boldular we Muntasyry
· эanyna gelip, Reэ ьзin sцwe
· etmegi
· onu
· эanynda peslikdigini, Horasana gaэdylsa, mertebд laэykdygyny gaэta-gaэta эatlatdylar. Mundan so
·ra olar Damgana tarap gitdiler, Kabusy
· esgerleri bolsa yzyna tarap цwrьldi.
391-nji эyly
· baэram aэyny
· ahyrlarynda Muntasyr Ny
·apury eэeledi, ilatyna salgyt saldy. Эemineddцwle onu
· ьstьne uly go
·un iberdi. Muntasyr bu sцwe
·de эe
·li
·e duзar boldy we Abywert tarapa gitdi hem-de onu
· ьstьnden a
·yp, Gьrgene эцri
· etdi.
·emsil Magaly bu gezek ony yzyna gaэtaranso
·, ol Saragta gitdi we
·ol эeri
· salgydyny эygnap эa
·aberdi.
Mansur ibn Sцbьktegin Ny
·apurdan onu
· эanyna ugrady we bular Saragty
· eteginde sцwe
·e girdiler. Muntasyr эe
·ildi. Abylkasym Aly ibn Muhammet ibn Simjьr we onu
· gцrnьkli esgerlerinden bir topary эesir dь
·di. Bular Mansury
· эanyna getirilende, эesirleri
· дhlisini Gazna ugratdy. Bu wakalar 392-nji эyly
· dцrt tirke
·igini
· birinji aэynda bolup geзdi.
Muntasyr bolsa, tд samanly neberesine tarapdar oguz tьrkmenlerine du
·эanзa, sergezdan gezdi. So
·ra bulary
· namysy olary herekete getirdi, aэaga galdyrdy. Olar munu
· bilen go
·ulyp, Ilek hany
· ьstьne ugradylar. Bu wagtlar 393-nji эyly
· baэram aэlarydy. Ilek olar bilen Samarkant sebitlerinde sцwe
·di. Olar muny эe
·ip, onu
· maly-mьlkьne, ma
·galasyna eэe зykdylar. Go
·unba
·ylardan birnдзesini эesir alyp, цz watanlaryna dolandylar.
So
·ra olar эesirleri bo
·atmak pikirini bahanalap, Ilek han bilen aralaryny sazlamak islediler. Muntasyr bu эagdaэy e
·idip, цz эaranlaryndan i
· ynamdarlaryny saэlap, olar bilen gitdi we derэany kesip geзip, Amul
·atda dь
·ledi. Эцne ony hiз bir эer kabul etmedi. Her gezek bir эere baranda, biabraэdygy ьзin ony yzyna gaэtardylar. So
·ra ol yzyna gaэtdy we derэany kesip geзip Buhara gitdi. Bu эerini
· hдkimi onu
· Ilek hany
· эanyna barmagyny talap etdi. Bular bu эerde du
·u
·dylar we sцwe
·diler. Muntasyr bu gezek эe
·ildi we Debusyэa gaзyp gitdi hem-de
·ol эerde go
·un jemledi. So
·ra gaэtadan hьjьme geзip, olary derbi dagyn etdi. Samarkantly эa
· эigitleri
· цrдn uly mдhellesi olary
· ц
·ьnden зykyp, olary
· hataryna go
·uldy. Ol эeri
· ilaty onu
· ьзin baэlyk, gural, эarag, don-geэim, mal-gara we beэleki zatlar getirdiler.
Ilek han munu
· эagdaэyny bileninde, tьrkmenleri эygnady we olar bilen дhli enjamy,
·aэ-sepi gurat halda ц
·e эцri
· etdi. Olar Samarkant sebitlerinde sцwe
·diler. Buharany
· arasyndaky sцwe
·
·eэle bir dartgynly boldy. Ilek han эe
·li
·e duзar boldy. Bu wakalar 394-nji эyly
· meret aэynda bolup geзipdi. Olar Ilek hany
· go
·unyna degi
·li mal-mьlki ele salyp, ummasyz olja eэe boldular.
Ilek han tьrkmen эurtlaryna dolandy. Esger эygnap, go
·un dьzьp, Muntasyry
· ьstьne gaэtadan hьjьm etdi. Onu
· bu sцwe
·i, Muntasyry
· эanyndaky oguz tьrkmenlerini
· цz watanlaryna dolanan we olary
· sanyny
· azalan wagtyna gabat geldi. E
·rusene sebitlerinde bolup geзen bu sцwe
·de Muntasyr эe
·li
·e sezewar boldy. Tьrkmenler onu
· esgerlerini
· kцpьsini цldьrdiler.
Muntasyr эe
·lip gaзyp gitdi we derэany kesip geзdi. So
·ra Gьrgene girip, bu эerini
· mal-mьlkьni talady. Mundan so
· Merwi eэelemek ьзin эцri
·e ugrady. Эemineddцwle bu
·дheri o
·a bermezlik ьзin agyr go
·uny gar
·ysyna ugratdy. Muntasyr bu эerden зaltlyk bilen gitdi, tд Bistama эetэдnздler, olar hem bulary
· sцbьgine dь
·di. Kabus hem olary
· ьstьne цz esgerlerini iberdi. Эol эagdaэy kynзylyk dцredenso
·, Muntasyr lapykeз halda Mawerannahra dolandy. Onu
· эaranlary ukusyz geзirilen gijelerden, эadawlykdan, howp-howatyrdan halys lьti зykyp, umydyny эitiripdiler.
·onda olary
· kцpьsi Ilek hany
· kдbir эaranlaryny
· tarapyna geзdiler we Muntasyry
· bolэan эerini o
·a mдlim etdiler.
Muntasyr da
·-tцweregini
· atly esgerler bilen gur
·alandygyny duэman galdy. Ol dessine hьjьme okduryldy we
·ol pursat hem yzyna gaзmaga ba
·lady.
Ol Эemineddцwlд boэun egэдn arap le
·gergдhinde dь
·ledi. Эцne Эemineddцwle olara Muntasyry tutmaklygy tab
·yrypdy. Olar gara
·ky gatly
·эanзa Muntasyry gьэmдp, alyp galdylar, so
·ra bolsa ьstьne topulyp, ony tutdular we цldьrdiler. Ine, onu
· цmrьni
· so
·y
·eэle tamamlandy.

ЭEMINEDDЦWLДNI
· SISTANY GABAMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl Эemineddцwle Halep ibn Ahmedi
· hдkimlik edэдn diэary Sistany
· ьstьne эцri
· etdi we ony gabady.
Эemineddцwle эokarda эatlap geзen sцwe
·lerimize me
·gul bolup эцrkд, Halep ibn Ahmet ogly Tahyry Kuhystana ugratdy we Tahyr bu эeri basyp aldy. So
· bu эerden Bu
·enje gitdi we ol эeri hem eэeledi. Bu
·enз bilen Hyrat Эemineddцwlдni
· agasy Bugrajyga degi
·lidi.
Эemineddцwle
·ol uru
·lardan dynanyndan so
·, Tahyr ibn Halebi agasyny
· welaэatyndan зykarmaklygy
· aladasyny etdi. Agasy hцtde gelerden ejiz bolsa, mu
·a цzьni
· giri
·jekdigi aэtdy. Agasy bilen ge
·e
·di. Ahyry Bugrajyk Bu
·enз sebitlerinde Tahyr bilen sцwe
·e girdi. Tahyr ondan эe
·lip gaзdy. Bugrajyk hem ony tutmak ьзin yhlas etdi. Birdenkд, Tahyr yzyna цwrьldi-de, o
·a hьjьm etdi we Bugrajygy цldьrdi. Atdan inip, onu
· kellesini kesip aldy.
Agasyny
· цlьmini e
·idende, Эemineddцwlдni
· gahary gaэnap, gazaby gцge galdy. Esgerlerini bir эere jemlдp, Tahyry
· atasy Halep ibn Ahmedi
· gar
·ysyna эцri
·e зykdy. Halep Asbahbet galasynda gorandy. Bu galany
· beэik minaralary asmany
· эyldyzlaryna sьs
·дp durdy. Ol Halebi
·u эerde gabady we gysaja saldy. Ol zelil halda boэun egdi. Boэnundaky syrtmakdan halas bolmak ьзin gymmatbaha baэlyklary harзlady. Эemineddцwle onu
· bu haэy
·yny bitirdi we getirilmeli baэlyga derek цzьni girew hцkmьnde saklady.

391-NJI HIJRI ЭYLY
(01.12.1000-19.11.1001 э.)

MIRASDЬ
·ERLIGE KASAM EDILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyly
· dцrt tirke
·igini
· birinji aэynda Halypa Kadyr Billд ogly Abylfazly
· mirasdь
·er halypadygyna kasam etmekligi buэurdy we Horasany
· hajylaryny getirdip, olara bu эagdaэy mдlim etdi, o
·a Galyp Billд diэen lakam berildi.
Kasam edilmegini
· sebдbi, mцminleri
· emiri Wasyk Billдni
· ogly Abdylla ibn Osman Wasyky bilen baglany
·yklydyr. Nusaэbin ilinden bolan Abdylla ibn Osman ilki Bagdada, ondan зykyp hem Horasana эцri
· etdi. Derэany kesip geзip, Harun ibn Ilek Bugra Hakany
· эanyna bardy. Abdyllany
· эanynda fakyh Abylfazl Temimi bardy. Ol цzьni halypany
· Haruny
· эanyna эцrite iberen ilзisidigini, onu
· Wasyka kasam etmegini buэurэandygyny, Wasyky
· mirasdь
·erdigini aэtdy.
Hakan onu
· sцzьni kabul edip, onu
· mirasdь
·erdigine kasam etdi. Цz эurdunda onu
· adyna hutba okadyp, baэlyk baryny harзlady.
Bu habar Kadyr Billд gelip эetende, ol mu
·a biзak ge
· galdy we aэdy
·la
·dyrmak ьзin Hakany
· эanyna зapar эollady. Emma ol munu
· hatyna дhmiэet bermedi.
Harun Hakan aradan зykyp, onu
· ornuna Ahmet Gara Hakan geзende, halypa onu
· эanyna зapar эollap, Abdylla Wasykyny эurtdan зykarmagy talap etdi we
·ol bir wagtda hem цz ogluny
· mirasdь
·erdigini jar etdi.
Wasyky bolsa Gara Hakany
· эanyndan зykyp, Bagdada ugrady. Эцne onu
· kimligi bilnip, idelip ba
·lananso
·, ol эerden Basra gaзdy. So
·ra Parsa we Kermana, ahyry hem tьrkmen эurtlaryna эьzьni цwьrdi. Эцne arzuwlan zadyna gowu
·mak o
·a miэesser etmedi. Halypa ony talap edip, paty
·alara hat эazdy durdy. Zemin gi
·i
·ligi o
·a dar bolup ba
·lady. Ol bu эerden ugrady we Horezme gitdi.
·ol эerde hem mesgen tutdy. Uzak wagt geзmдnkд, ol bu эerden hem aэrylmaly boldy. Эemineddцwle Mahmyt ibn Sцbьktegin ony ele saldy we tд dьnэдden цtэдnзд tussaglykda saklady.

392-NJI HIJRI ЭYLY
(20.11.1001 э. - 09.11.1002 э.)

ЭEMINEDDЦWLДNI
· HINDILER BILEN SЦWE
·INI
· BEЭANY

Bu эyl Эemineddцwle Mahmyt ibn Sцbьktegin bilen hindileri
· paty
·asy Jibaly
· arasynda цrдn uly sцwe
· bolup geзdi.
Halep ibn Ahmet bilen bolan sцwe
·den dynanso
·, Эemineddцwlдni
· эьzьne
·emal зaldy. Musulmanlary
· ьstьne edэдn зozu
·laryndan saplamak ьзin hindiler bilen uly sцwe
· etmek isledi. Ol at jylawyny
·ol diэarlara цwьrdi. Ber
·ur (Per
·ur)
·дherinde dь
·ledi. Hindileri
· paty
·asy, Ta
·ryny
· du
·many Jibal цrдn kцp sanly go
·un bilen bu эere sьэ
·ьp geldi. Эemineddцwle цz esgerlerinden we meэletinзilerden on bд
· mь
·ьsini saэlap,
·ol tarapa ugrady. Olar
·u эyly
· a
·yr aэynda sцwe
·e girdiler. Iki tarap hem agyr sцwe
·i ba
·dan geзirdi.
Gьn эarymdan aganda hindiler эe
·lip, gaзyp ugrady. Olary
· kцpьsi цldьrildi. Paty
·a Jibal bilen onu
· aэal-gyzlaryndan, oglan-u
·aklaryndan, эakyn garynda
·laryndan birnдзesi эesir alyndy. Musulmanlar цrдn gymmatbaha
·aэ-sepleri, nepis gцwherleri olja aldylar. Ta
·ryny
· du
·many Jibaly
· boэnundaky iki эьz mь
· dinarlyk de
·siz-taэsyz gцwher monjugy hem aldylar.
·onu
· эalyrak
·aэ-sepleri beэleki эesirleri
· boэnundan hem зykaryp aldylar. Bд
· mь
· sany gul ele salyndy, Hindistany
· цrдn kцp эurtlaryny basyp aldylar. Ol bu sцwe
·lerinden dynandan so
·, hindileri
· цz paty
·asyny hor-homsy halda gцrmekleri ьзin ony azatlyga goэbermek isledi. Talap edilen ujypsyzja baэlyk bilen ony bo
·adyp goэberdi.
Hindiler musulmanlary
· elinde эesir bolan adamy
·ondan so
· hergiz эolba
·зy wezipд bellemeэдrdiler.
Jibal halas bolandan so
·ky эagdaэyny gцz ц
·ьne getirip haэykdy we ba
·yny syryp, цzьni odu
· iзine oklady.
·eэdip ol ahyreti
· odundan ц
· dьnэд odunda зьr
·ьp galdy.

ЭEMINEDDЦWLДNI
· HINDISTANA EDEN
ЭENE BIR SЦWE
·INI
· BEЭANY

Эemineddцwle Jibally meseleden dynanso
·, эene bir sцwe
· etmegi эьregine dьwdi we Weэhent tarapyna ugrady. Bu
·дheri rehimsizlik bilen basyp alynзa, ol эeri gabap saklady. Dag iзinde jemlenen bir hindi halkyny
· ba
·bozarlyk we bozgakзylyk etjekdigi hakdaky habary e
·idende, ol esgerlerini
· bir taэpasyny
·olary
· ьstьne iberdi. Цrдn gazaply geзen bu sцwe
·de, birlдn-ikilдn sypyp gaзan bolaэmasa, hindileri
· дhlisini цldьrdiler.
·eэdip Gazna ruhubelent we sag-salamat halda dolandylar.

393-NJI HIJRI ЭYLY
(10.11.1002 э. - 29.09.1003 э.)

ЭEMINEDDЦWLДNI
· SISTANY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Эemineddцwle Mahmyt ibn Sцbьktegin Sistany Halep ibn Ahmedi
· elinden ga
·ryp alyp, ony eэeledi.
Utby bu hakynda
·eэle diэdi: «Munu
· basyp almagyny
· sebдbi ol Halep bilen ylala
·yp, onu
· эanyndan gidende, Halep ogly Tahyra дht etdi we эurdy o
·a tab
·yrdy. Цzi bolsa tagat-ybadat we ylym bilen me
·gullanmaga ba
·lady. Halebi
· цzi alym, hormat-sylaglydy we alymlary sцээдn adamdy. Ol
·eэtmek bilen Эemineddцwlдni
· эьregine dowul salmak isleэдrdi. Onu
· цz эurdundan tamasyny ьzmekligi ьзin paty
·ylygy terk edip, ahyreti talap etmдge ba
·lapdyr diэdiresi gelэдrdi.
Tahyry
· paty
·alyk i
·i эola dь
·ende, ol atasyny
· diэenini etmдn, biperwaэlyga эьz urdy. Atasy o
·a kдn mylaэymlyk etdi we mдhribanlygyny gцrkezdi. Ц
· эatlap geзen kц
·gьmizde эatyp, эaramadyksyran boldy. Wesэet etmek ьзin ogluny зagyrdy. Ogly munu
· эanyna janpenalary эok wagty girdi. Kakasy ogluny
· эamanlygyny unudypdy. Emma ogly onu
· эanyna baranda, kakasy ony tussag etdirdi we zyndana atdyrdy. Ol dьnэдden цtэдnзд
·ol эerde galdy. So
·ra «Ol цzьni цldьripdir» diэip зykardylar.
Halebi
· esgerleri we go
·unba
·ylary muny e
·idende, hдkime bolan niэetleri ьэtgдp, ony эigrenip ba
·ladylar. Цz
·дherinde o
·a tabyn bolmakdan эьz цwrьp, Эemineddцwlд boэun egэдndiklerini aэan etdiler we onu
· adyna hutba okadylar.
·дheri kabul eder эaly adamy ibermegini haэy
· edip, Эemineddцwlдni
· эanyna зapar iberdiler. Ol bu teklibi kabul etdi we
·u эyly
· цzьnde
·дheri doly gur
·ap alyp, Halebi tutmaklygy hem-de onu
· elindдki barзa zady alyp, Halebi
· mekirligini
· so
·una зykyp, rahat-asuda gezmekligi эьregine dьwdi.

·u maksat bilen Эemineddцwle Tak galasynda bolup эцren Halebi
· gar
·ysyna ugrady. Bu gala mдkдm gurnalan эedi sany germewden (diwardan) ybarat bolup, olary
· hersini
· ц
·ьni зu
· we gi
· gazylan hendekler gur
·aэardy. Gorkuly эagdaэ эьze зykanda, эokary gцterilэдn kцprьden geздэmese
·, bu эerlerden a
·mak mьmkin dдldi.
Эemineddцwle bu эerde dь
·ledi we ony зar tarapdan gysmaga ba
·lady. Emma Halebi
· oturэan эerine эetmegi ba
·armady. So
·ra ol hendekleri a
·yp geзmek ьзin ony doldurar эaly agaз зapmaklygy buэurdy. Bir gьnь
· iзinde bu hendekleri
· цrдn kцp эerini gum we agaз bilen dolduryp, go
·un эцrдr эaly эer эasadylar. Olar
·ol geзelgeleri
· ьstьnden цtьp, gar
·yda
·lary bilen sцwe
·diler.
Pyэada go
·un bilen birlikde pilli go
·un hem hьjьm edip ba
·lady. Sцwe
· gyzdy we i
·ler зyl
·yrymla
·dy.
·ol wagt дpet sцwe
·je
· pilleri ц
·e sьrdьler. Olar цzlerini
· эiti gyэaklary bilen germewleri эumurmaga ba
·ladylar. Эemineddцwlдni
· adamlary degresi synan se
·
·erleri dessine eэeleэдrdiler. Halebi
· adamlary bolsa ikinji germewe tarap yza зekildiler. Эemineddцwlдni
· esgerleri germew yzyna germew alyp эцrdi. Halep sцwe
·i
· has gyzandygyny, gala germewlerini
· bolsa olar tarapyndan eэelenip gelэдndigini, цz adamlaryny
· ejizlдp, tapdan dь
·endigini, hatda pilleri
· hem цz holtumlary bilen adamlary gyrэandygyny gцrende, gorkudan эa
·a эьregi gobsunyp gitdi. Ol derrew Эemineddцwlдni
· эanyna ilзi iberip, aman sorady.
Эemineddцwle Halebi
· islegini kabul etdi, onu
· towakgasyny bitirmek ьзin Halebe gar
·y hьjьmini bes etdi. Halep эanyna getirilende Эemineddцwle ony hormatlady, hцdьr-kerem etdi, islдn эurdunda, gцwьn kьэseэдn эerinde эa
·amaga ygtyэar berdi. Halep Jьzjan topragyny saэlap alanso
·, Эemineddцwle ony эag
·y bezдp-beslдp, hormat bilen ugratdy. Ol bu эerde dцrt эyl tцweregi эa
·ady.
Birnдзe mьddetden so
·ra jansyzlardan Эemineddцwlд habar geldi. Bu maglumata gцrд, Halep Ilek hany Эemineddцwlдni
· ьstьne kь
·gьrэдrdi. Эemineddцwle Halep bilen bellisini etmek ьзin bu эere iki sany uly go
·un bцlьmini sьrdi we ony
·ol эerde tд 399-njy эyly
· rejep aэynda ajaly эetip цlэдnзд gabady. Эemineddцwle onu
· yzynda galdyran дhli zadyny ogly Abu Hafsa tab
·yrdy.
Halep ylym almakda we alymlary bir эere ьэ
·ьrmekde diэse
· me
·hurdy. Onu
· Gurhana tesfir berip эazan kitaby uly eserleri
· biri hasaplanэar.
Bu эyl belli edebiэatзy we
·ahyr, цrдn tanymal
·ahs bolan Muhammet ibn Apbas Horezmi Ny
·apurda dьnэдden цtdi.

396-NJY HIJRI ЭYLY
(08.10.1005 - 26.09.1006 э.)

MULTAN SЦWE
·INI
· BEЭANY

Bu эyl Soltan Эemineddцwle Multana зozdy.
Munu
· sebдbi ol эeri dolandyryjy Abylfutuhy
· ygtykadyny
· hapalanyp, bihudalyk эoluna dь
·endigi hakdaky habary
· getirilmegidir. Hatda ol golastyndaky raэatlary
· hem цz ynanjyna tabyn bolmaklygyny buэrupdyr we ol эeri
· ilaty muny sessiz-ьэnsiz kabul edipdir. Эemineddцwle onu
· bilen din darka
·yny gurap, ony mertebesinden dь
·ьrmegi niэet etdi we
·ol tarapa эцri
·e ugrady.
Multana эetjek bolsa
· цrдn kцp suwly, a
·masy agyr, gi
· we uzyn derэalary kesip geзmelidi. Esasanam, Syrderэa has hatarly bolup, onu
· kenaryna barmagam howpludy. Эemineddцwle Andybala hat эazyp, Multana эetmek ьзin цz эurduny
· ьstьnden цtьp gitmeklige rugsat sorady. Emma Andybal bu haэy
·y kabul etmedi. Mu
·a a
·a gahary gelen Эemineddцwle Multandan owal ilki
·u эere hьjьme geзmegi
· kьэьne dь
·di. Ol: «Iki sцwe
·i jemlдris, aslynda hem sцwe
· dowamly bolmalydyr» diэdi.

·eэdip Эemineddцwle bu эurda girdi, ol эeri
· цrдn kцp ilatyny gyrdy, malyny-mьlkьni talady, jaэlaryny эangyna berdi, harap etdi. Andybal onu
· ц
·ьnde durup bilmдn
·eэle bir gaзdy welin, ol edil
·eэtana zy
·lan da
·lar эaly sьэnьp barэardy. Ol tд Ka
·mire barэanзa
·ol tizliginde bogazdan bogaza, kenardan kenara a
·yp gitdi.
Abylfutuh Эemineddцwlдni
· цzьne tarap gelэдndigini e
·idende, onu
· ц
·ьnde durup bilmejekdigine, gar
·y giderden ejizdigine dь
·ьnip, barзa malyny-mьlkьni, ma
·galasyny we эakynlaryny alyp, Serendibe gцзdi, Multany bo
·atdy. Эemineddцwle bu эere geldi we
·дherde dь
·ledi. Gцrse, ol эeri
· ilaty цzlerini
·
·ol эal
·y
· ynanjyna eэerip эцren ekenler. Эemineddцwle olary gabap, gysmaga ba
·lady. Tд ony rehimsizlik bilen basyp alэanзa, sцwe
· yzyna sцwe
· etdi. Ilkibada diэen etmдndikleri ьзin bolsa ol эeri
· ilatyna temmi berip, эigrimi mь
· dirhemlik jerime saldy.

KOWAKYR SЦWE
·INI
· BEЭANY

So
·ra ol bu эerden Kowakyr galasyna gitdi. Bu эeri
· hцkьmdary Beэda ady bilen tanalyp, ol эerde alty эьz sany senem-but bardy. Эemineddцwle ony basyp aldy we дhli butlary-senemleri oda berdi. Beэdany
· цzi Gelenjar galasyna gaзyp gitdi. Эemineddцwle onu
· yzy bilen эцrдberdi. Gelenjar цrдn uly gala bolup, ol эerde bд
· эьz mь
· adam эa
·aэardy. Mundan ba
·ga-da ol эerde bд
· эьz sany pil, эigrimi mь
· sany mal hem-de дhli ki
·д bir mьddet эeter эaly azyk-iэmit bardy.
Эemineddцwle ol эere golaэla
·yp, gala bilen aralygynda эedi parsahlyk эol galanda, geзmдge pдsgel berэдn gьr tokaэlyga gabat geldi. Ol эol arзamak ьзin daragtlary зapmaklygy buэurdy.
·eэdip bary
·laryna olar a
·masy agyr bolan цrдn зu
· jьlgд gabat geldiler. Эemineddцwle jьlgдni эigrimi esger birlikde geзer эaly gi
·likde agaз we gum bilen gцmmekligi buэurdy.
·eэdip Эemineddцwlдni
· esgerleri iзine gum dykylan hamlar we daragtlar bilen bu jьlgeden geзer эaly эer эasadylar. Bular galany
· эanyna baryp, ony kyrk ьз gьnlдp gabap sakladylar. Ol эeri
· hцkьmdary ahyry эara
·yk bagla
·mak we цwezine belli bir mukdarda paз tцlemek
·erti bilen hat iberdi. Emma bu teklibi kabul etmediler.
So
·ra Ilek hany
· Horasana эцri
· edenligi we ol эerde agzalalygy
· эьze зykandygy hakdaky habary e
·idende, Эemineddцwle bu
·erte razy boldy. Ol hindi paty
·asyna hat эazdy we bд
· эьz pil we ьз mь
· manlyk kьmь
· tцlese, ylala
·maga razydygyny aэtdy.
Hindi paty
·asy di
·e bir sцwe
·i bes etmek bilen здklenmдn, bu sebiti gabawdan bo
·atmagy hem haэy
· etdi. Emma Эemineddцwle onu
· haэy
·yna ьns bermedi we gabawyny dowam etdi.
·onda hindi paty
·asy цz ynanjyna eэerip, kьlembike barmagyny kesdi we ony Эemineddцwlд iberdi. Mundan so
· Эemineddцwle Horasandaky agzalalygy aэyrmak ьзin bu эere dolandy. Эцne hindi эurtlaryna duэdansyz зozmagy эьregine berk dьwdi.

ILEK HANY
· ESGERLERINI
· HORASANA GEЗMEGINI
· BEЭANY

Эemineddцwlдni
· Horasandaky dцwlet i
·i hem-de Ilek hany
· Mawerannahrdaky paty
·alyk i
·i birэьzli bolandan so
·ra, bular birek-birege hat эolladylar we ylala
·dylar. Эemineddцwle Ilek hany
· gyzyna цэlendi. Ol ikisini
· arasynda gaэyn-giэew gatna
·ygy we эara
·yk-ylala
·yk peэda boldy. Emma arada gezэдn iзigaralar ol ikisini
· arasyny bula
·dyryp, agzyny alardэanзalar, gol gow
·uryp oturmadylar. Ilek han Эemineddцwlд gyzyny ynansa-da, janyny ynanmady, эьreginde beslдp эцren niэetini ondan gizlin saklady.
Эemineddцwle Multana эцri
· edende, Ilek han Horasany
· эolba
·зysyz galandygyndan peэdalanyp, цz go
·unba
·ysy Suba
·y Tegini
·ol эyly
· цzьnde agyr go
·un bilen Horasana, dogany Japar Tegini bolsa birnдзe emirleri bilen Balha tarap ugratdy.
Эemineddцwle bolsa цzьni
· ekabyr emirlerinden Arslan Jazyp diэilэдni Hyrata emir bellдpdi we eger tersine gidэдn biri peэda bolsa, derrew Gazna ugramagy tab
·yrypdy. Suba
·y Tegin Horasana a
·anda, Arslan Gazna gitdi. Suba
·y Hyrady eэeledi we
·ol эerde galyberdy. Ny
·apura bolsa ba
·ga birini iberdi.
Bu wakalary
· дhli habary Hindistanda gezip эцren Эemineddцwlд yzygider эetirilip durdy. Ol hiз bir gara gцz aэlaman, hiз bir karara gulak gabartman, Gazna dolandy. Ol эere эetende, esgerlerine baэlyk baryny harзlady, olary
· maddy we ruhy dьnэдsini gьэзlendirdi. Dьzlдsi gelen zadyny dьzeltdi. Эemineddцwle halaз tьrkmenlerinden эardam soranda, olar цrдn kцp mдhelle bolup kцmege geldiler. Эemineddцwle olar bilen Ilek hany
· dogany Japar Tegini
· bolup эцren эeri Balha ugrady. Termezi kesip geзip, Эemineddцwle Balhda dь
·ledi. Esgerlerini
· bir toparyny Hyrada Suba
·y Tegini
· ьstьne iberdi. Go
·un эakyna gelende, Suba
·y Tegin derэadan a
·ryk a
·mak ьзin Merw tarapa ugrady. Bu эerde o
·a oguz tьrkmenleri gabat geldi. Olar munu
· bilen sцwe
·e girdiler we ony эe
·diler. Olardan цrдn kцp adam цldьrildi.
Ьstьnden a
·yp geзmegini
· mьmkin bolmandygy ьзin Suba
·i Tegin Abywert tarapa gitdi. Эemineddцwlдni
· esgerleri hem olary
· sцbьgine dь
·ьp barэardy. Gцзьp-gonardylar, dynз alyp эene эцrдrdiler. Onu
· gцzlenэдndigi hakdaky howp-howatyrlar halys gьnьne goэmanso
·, ykbal ony Gьrgene alyp geldi. Emma Suba
·y Tegin bu эerden hem зykaryldy. So
·ra ol Horasana dolandy. Bu эerde o
·a Эemineddцwle sata
·dy we onu
· maksadyny
· bitmegine bцwet boldy. Suba
·y Tegini
· dogany we onu
· serkerdelerinden birtopary эesir alyndy. Onu
· цzi bolsa beэleki adamlaryny
· arasynda gizlenip, gaзmagy ba
·ardy.
·eэdip galan bцlek bilen derэadan a
·ryk geзdiler.
Эemineddцwlдni
· Suba
·yny talap etmeginden ьnsьni sowmak ьзin Ilek han dogany Japar Tegini Balha a
·yrypdy. Emma Эemineddцwle yzyna dolandy we цz diэenini edip, Suba
·yny Horasandan зykarmagy
· aladasynda gezdi. Di
·e ony bu эerden зykarandan so
·, Balha dolandy.
Japar Tegini
· эanyndakylary
· дhlisi gaзyp gitdi. Horasan asudalyk bilen Эemineddцwlдni
· eline geзdi.

397-NJI HIJRI ЭYLY
(27.09.1008 -16.09.1009 э.)

ILEK HANY
· ЭE
·ILMEGINI
· BEЭANY

Эemineddцwlдni
· esgerleri Ilek hany Horasandan зykaranlarynda, Ilek han цzьni
· эakyn garynda
·lygyndan peэdalanyp, Hotany
· paty
·asy Kadyr han ibn Bugra hana hat эazdy. O
·a цz эagdaэyny mдlim edip, kцmek sorady, эardam bermegini haэy
· etdi. Kadyr han эurdu
· зar kьnjeginde эa
·aэan tьrkmenleri aэaga galdyryp, Horasana kцmege gitdi. Ilek han bilen birle
·ip, derэadan bдrik geзdiler.
Bu habar Toharystanda gezip эцren Эemineddцwlд gelip эetende, ol зaltlyk bilen bu эerden gitdi we Balha olardan ц
·ьrti bardy. Sцwe
·e taэynlanmaga ba
·lady. Oguz tьrkmenlerini, halaзlylary, hindileri, owganlylary we gaznalylary jemlдp, дgirt uly go
·un dьzьp, Balhdan зykdy.
Sцwe
· ьзin amatly bolan gi
· meэdany
· iki parsah эakynlygynda зadyr dikdiler. Ilek han bilen Kadyr han olary
· le
·gergдhine tarap ц
·e sьэ
·dьler we olary
· gabat gar
·ysynda nyzama dьzьldiler.
·ol gьn gara
·ky gatly
·эanзa mazaly sцwe
·diler.
Ertesi gьn olar birek-biregi
· ьstьne aэgytly hьjьme geзdiler. Sцwe
·i
· gidi
·ini synlamak ьзin Эemineddцwle golaэdaky belent depдni
· ьstьne зykdy. Atyndan inip, Ta
·ryny
· ц
·ьnde цzьni
· pesdigini ykrar edip, эьzьni topraga degirdi. Ondan эe
·i
· we эardam sorady. So
·ra pillerine mьnьp, Ilek hany
· gцs-gцni ьstьne hьjьm etdi we ony duran эerinden gaэra tesdirdi. Olary
· ьstьnden эe
·li
· tupanyny inderdi. Эemineddцwlдni
· esgerleri hem mu
·a eэerip, Ilek hany
· adamlaryny цldьrmдge, эesir almaga, talamaga, tд derэadan a
·эanзalar kowalamaga ba
·ladylar.
·ahyrlar Эemineddцwlдni
· bu эe
·
·ini gutlap, цrдn kцp
·ygyrlar dьzdьler.

ЭEMINEDDЦWLДNI
· HINDISTANA ЗOZU
·YNY
· BEЭANY

Эemineddцwle tьrkmenler bilen baglany
·ykly aladasyndan dynanso
·, Hindistan tarapa эцri
·e gitdi.
Sebдbi Nowasa
·a ady bilen tanalэan hindi paty
·asyny
· kдbir ogullary Эemineddцwlдni
· golastynda yslama giripdi.
·onu
· ьзinem ol basyp alan эurtlaryny
· kдbirine
·olary hдkim bellдpdi.
Haзan-da olary
· yslamdan dдnendigini, эurdu
· iзini
· bolsa kapyrdyr azgynlardan dolandygyny o
·a эetirenlerinde, soltan зaltlyk bilen
·ol эerlere ugrady. Soltany
· olara эetmegine az galanda, ol hindi paty
·asy gaзyp gitdi. Эemineddцwle ol welaэaty yzyna gaэdyp aldy we ol эeri
· raэatyny gaэtadan yslam hцkьmine tabyn etdi. Эakyn adamlaryndan kдbirini bu эerde dikme bellдp, Gazna dolandy.

398-NJI HIJRI ЭYLY
(17.09.1007 - 04.09.1008 э.)

ЭEMINEDDЦWLДNI
· BEHIM NOGURA ЗOZU
·YNY
· BEЭANY

Эemineddцwle эa
·ky эatlan sцwe
·lerimizden dynanso
·, Gazna dolandy. Цzi we esgerleri dem-dynз alyp, tдze sцwe
·e taээarlandy.
·u эyly
· dцrt tirke
·igini
· birinji aэynda эцri
·e ugrap, Hindiment derэasyny
· kenaryna эetdi. Bu эerde ol Abrahman (Brahman) Bal ibn Andybaly
· ba
·tutanlygyndaky hindi go
·unlaryna gabat geldi. Bular uzakly gьni gazaply sцwe
· bilen geзirdiler. Tasdan hindiler musulmanlardan ьstьn зykypdy. So
·ra beэik Ta
·ry olara эardam bagy
·lady we musulmanlar эe
·i
· gazandy. Hindiler цkje gцterip gaзdylar. Musulmanlar uzak wagtlap olary
· depesinde эiti gylyjy oэnatdylar.
Эemineddцwle tд Behim Nogur galasyna зenli Abrahman Baly
· yzyndan kowup gitdi. Bu gala цrдn beэik dagy
· depesinde bolup, hindiler ol эeri цzlerini
· i
· uly
·asenemi ьзin hazyna saklanэan эer edipdiler. Ol эere dьrli цwь
·ginli hazynylary, gymmatbaha gцwherleri эylba-эyl getirer durardylar. Olar muny din-ygtykat hasaplardylar. Asyrlarboэy ol эere ьэ
·ьrilen baэlygy
· ummasyzlygy gцrlьp-e
·idilen zat dдldi. Эemineddцwle
·ol эerde dь
·ledi. Galany gabady we sцwe
·e girdi.
Hindiler olary
· sanyny
· kцplьgini, sцwe
· etmдge
·eэle bir ussatdyklaryny we okdan-эaэdan зekinmдn цzlerine tarap okdurylyp, hьjьm edip geli
·lerini gцrenlerinde, dowla dь
·dьler we sa
·
·yldap gorkdular. Olar musulmanlardan aman dilediler we galany
· derwezesini aзdylar. Musulmanlar derrew galany eэelediler. Эemineddцwle цzьni
· has эakyn we ynamdar adamlaryny эanyna alyp, эokary galdy. Ol эerdдki san-sajaksyz gцwherleri, togsan million
·ahany dirhemleri, эedi эьz mь
· dцrt эьz mann agramdaky altyn we kьmь
· gap-gaзlary aldy. Ol эerde uzynlygy otuz garydan, ini on bд
· garydan ybarat bir цэ bolup, onu
· iзi kьmь
·den dos-doly eken.
·eэle hem gymmatbaha zatlary
· цrдn kцpьsini
· ьstьnden barypdyrlar.
Olar bu oljalary Gazna getirdiler. Эemineddцwle
·ol ajaэyp we nepis gцwherleri kц
·gьni
· ц
·ьndдki aзyk meэdana dь
·etdi. Onu
· эanyna gelen цzge paty
·alary
· ilзileri aэaklaryny
· astynda lowurda
·yp duran bu tдsinlige, цmьrlerinde gцrmedik we e
·itmedik ajaэyplygyna ge
· galyp seredэдrdiler.

401-NJI HIJRI ЭYLY
(15.08.1010 - 03.08.1011 э.)

ЭEMINEDDЦWLДNI
· GUR ЭURTLARYNA
WE BEЭLEKI ЭERLERE EDEN ЗOZU
·YNY
· BEЭANY

Gur Gazna go
·
·y эurtdy. Gurlular galtamanзylyk edip, эol urardylar. Olardan эa
·a tцwerek-da
·a зykmak howpludy. Olary
· эurdy kert gaэaly daglary
· ьstьnde, dar we uзutly geзelgeleri
· a
·yrsynda эerle
·enso
·, olar цz эollaryndan a
·magyny
· agyrlygyndan peэdalanyp,
·onu
· bilen goranэardylar.
Olary
·
·eэle eden-etdiligi kцpelip, pдlleri has-da azyp ugranda, Эemineddцwle Mahmyt ibn Sцbьktegin цz gapdalynda
·eэle bozgak go
·
·ulary
· mesgen tutmagyny islemedi. Olar bolsa henizem
·ol bozgaklygynda, azgynlygynda we kapyrlyklarynda gezip эцrdi.
Эemineddцwle esgerlerini jemlдp, olary
· ьstьne ugrady. Go
·uny
· ba
·ynda Hyrady
· hдkimi Altynda
· Hajyby we Tusu
· hдkimi Arslan Jazyby goэdy. Bu ikisi i
· ekabyr emirlerden bolup, olary
· эany bilen giden esgerler dag geзelgesine эetip, sцwe
·e ykjam taээarlandylar. Sцwe
· ba
·lady. Iki tarap birek-birek bilen зakny
·yga girdi.
Эemineddцwle эagdaэy doly цwrenenso
·, erjellik bilen hьjьme geзdi. Olary
· a
·masy agyr эollaryny eэeledi. Gurlar зar эana dargadylar we цzlerini
· эa
·ulusy Ibn Sury ady bilen tanalэan hцkьmdarlaryny
· эanyna gitdiler. Olar Ahankeran diэlip atlandyrylэan
·дhere эetdiler. Olar bu
·дherde on mь
· sany sцwe
·ijini saэladylar. Musulmanlar olar bilen tд gьn gyzy
·эanзa sцwe
·diler. Gurlulary
· цrдn sцwe
·je
· we edermen adamdyklaryny gцrdьler.
Эemineddцwle olary aldaw эoly bilen duzaga salmak ьзin esgerlerine yza tarap gaзmaklygy buэurdy. Olar
·eэle hem etdiler.
Gurlular bu hereketi synlap, olar hakykatdan-da эe
·lip gaзэandyr цэtdьler we tд
·дherlerinden ep-esli uzakla
·эanзalar, Эemineddцwlдni
· esgerlerini kowalap gitdiler.
·eэdip musulmanlar gurlulary sцwe
· ьзin amatly meэdana зykardylar. Birdenkд-de yzlaryna цwrьlip, эala
·aз gylyjy olary
· depesinde oэnatmaga ba
·ladylar. Olary цldьrip we эesir alyp, зym-pytrak etdiler. Эesir alnanlary
· arasynda gur kethudasy we serdary Ibn Sury hem bardy. Musulmanlar
·дhere girdiler we ony eэelediler. Дhli baэlygyny taladylar. Gurlara degi
·li bolan дhli galalary we berkitmeleri basyp aldylar. Ibn Sury musulmanlary
· nдme edendiklerini gцzi bilen gцrenso
·, эanyndaky zдheri iзip, цz janyna kast etdi.
·eэdip ol bu dьnэдni
· we ahyreti
· hasratyna duзar boldy. «Ol hakykatdan-da aзyk-aэdy
· hasratdyr (эitgidir)».
Эemineddцwle
·ol tцwereklerde yslam эцrelgesini эola goэdy. Dini-
·erigaty цwretjek adamlary bellдp, цzi yzyna dolandy. So
·ra ba
·ga bir kapyr taэpany
· ьstьne hьjьm etdi. Olary
· эurduna эetmek ьзin здgelik эollary geзmelidi.
·onda Эemineddцwlдni
· esgerleri erbet te
·nelige duзar bolup, tas gyrlypdylar. Beэik we pдk Alla olary цz mдhir-muhabbeti bilen gur
·ady. Olary
· ьstьne
·eэle bir эagy
· iberdi, bu эagy
· olary
· te
·neligini giderip, suwdan kemsiz gandyrdy. Здgelik эoldan a
·mak a
·satla
·dy.
·eэdip olar kapyrlary
· эurduna bardylar. Olary
· sany цrдn kцp bolup, цzlerinde hem alty эьz sany pil bardy.
Bulary
· arasyndaky sцwe
· цrдn dartgynly boldy. Iki tarap hem ep-esli wagtlap, birek-birege dцz geldi. So
·ra Alla musulmanlara эardam berdi we kapyrlar эe
·ildi. Olary
· malyny-mьlkьni olja alyp, эe
·i
· we ьstьnlik bilen sag-salamat yzlaryna dolandylar.


ILEK HAN BILEN DOGANYNY
· ARASYNDAKY SЦWE
·I
· BEЭANY

Bu эyl Ilek han agyr go
·uny эanyna alyp, dogany Dogan han bilen sцwe
·mek ьзin эцri
·e gitdi. Эьzkende эetenlerinde gьplдp dь
·en agyr gar olary
· a
·ry эцremegine pдsgel berenso
·, Ilek han Samarkanda dolandy.
Onu
· sцwe
·e gitmegini
· sebдbi Ilek hany
· dogany Эemineddцwlд hat эazyp, ondan цtьnз sorapdy we Ilek hany
· Horasan эurduna etjek эцri
·inden saklanэandygyny, ondan aэrylэandygyny эa
·zydypdy hem-de «Men onu
· diээдnine razy bolmadym» diэipdi.
Ol gьnдni
· дhlisini doganyny
· ьstьne эьklдp, цzьni aklapdy. Ilek han bu эagdaэy bilende, цrдn эoku
· gцrdi we onu
· ьstьne эцri
· etmegi эьregine berk dьwdi.


402-NJI HIJRI ЭYLY
(04.08.1011 - 22.07.1012 э.)

ЭEMINEDDЦWLДNI
· KUSDARY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Эemineddцwle Kusdary eэeledi we ony basyp aldy.
Sebдbi mundan ц
· ol her эyl birnдзe sьri mal tцlemek
·ertine ol эeri
· hдkimi bilen ylala
·yk bagla
·ypdy. So
·ra Kusdary
· hдkimi цz эurduny
· mдkдmligine we dag geзitlerini
·,
·ol эere barэan эol-эodalary
· agyrdygyna bil baglap, bu tцlegi kesdi hem-de Ilek hana arkalanypdy. Эemineddцwle bolsa ol эere gaэtadan gцz gцrkezmek isleэдrdi. Эцne Ilek hana bolan дtiэaзlygyny hem aradan aэyrmaэardy.
Olary
· arasy kemsiz bozulan wagtynda Эemineddцwle bu niэetini amala a
·yrmagy эьregine dьwьp, эцri
·e зynlakaэ taээarlanyp ba
·lady. Ol Hyrada эцri
·e gidэдn diэip, habar эaэratdy. Цzi bolsa dцrt tirke
·igi
· ьзьnji aэynda Gaznadan ugrady. Ymykly эola dь
·ende, Kusdar tarapa эцneldi.
·eэdip gelэдr habaryndan ц
·, onu
· цzi bardy.
·ol geзitleri we daglary a
·yp, зaltlyk bilen gitdiler welin, hatda ol эeri
· hдkimi Эemineddцwlдni
· esgerlerini
· bu эeri gijesine doly gabap эeti
·endigini duэman galdy. Kusdary
· hдkimi hem muny ertesi irden bilip galdy we ba
·ga зykalgasyny
· galmandygy ьзin, aman diledi. Onu
· haэy
·y kabul edildi we jemlдn barзa baэlygy elinden alyndy. Ony цz welaэatynda hдkim wezipesinde oturtdylar we yzlaryna dolandylar.

403-NJI HIJRI ЭYLY
(23.07.1012 - 12.07.1013 э.)

ILEK HANY
· ЭOGALMAGYNY
· WE DOGANY DOGAN HANY
· ЭURDY
DOLANDYRMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl Эemineddцwleden aryny almak ьзin Horasana gaэtadan dolanmaga taээarlanyp эцren Ilek han dьnэдden цtdi. Ol bu sцwe
·de цzьne kцmek etmekleri ьзin Kadyr han bilen Dogan hana hat эollapdy.
Ilek han dьnэдden цtende, эurdy onu
· yzyndan Dogan han dolandyrdy.
Ilek han цrдn эag
·y, adalatly, gцzel ahlakly, dini we din adamlaryny halaэan, ylmy we ylym adamlaryny beэik hasaplaэan, olara elinden gelen эag
·ylygyny gaэgyrmaэan adamdy.

404-NJI HIJRI ЭYLY
(13.07.1013 - 01.07.1014 э.)

ЭEMINEDDЦWLДNI
· NARDINI BASYP ALMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl Эemineddцwle цrдn agyr go
·un we ykjam esgerler bilen Hindistana эцri
·e gitdi. Ol Hindistany
· jьmmь
·ine эetmekligi arzuw edip, arzyly maksadyna golaэla
·эanзa iki aэlap эol эцredi. Ol цz adamlaryny we esgerlerini tertiplдp, nyzama dьzdi. Hindileri
· paty
·asy bulary
· gelэдndigini e
·idende, цzьni
· дhli adamlaryny we serkerdelerini jemlдp,
·ol эerdдki a
·masy agyr, эцremesi kyn, эoly dar bolan dagy
· depesine зykyp, goranmaga ba
·ladylar. Olar
·eэdip musulmanlary gьэmemдge зaly
·dylar. Цzleri hem зar tarapa hat эollap, эarag gцteribilэдn дhli hindini sцwe
·e зagyrэardylar.
·eэdip olary
· sany эeterlik bolanda dagdan a
·ak indiler. Olar musulmanlary
· gar
·ysynda hatara dьzьldiler. Sцwe
· gyzy
·dy we barha dartgynla
·dy.
Allatagala musulmanlary
· gerdenine gaэrat guэanso
·, olar hindileri derbi-dagyn edip, цrдn kцp kapyry цldьrdiler, barзa mal-mьlklerini, pillerini, эaraglaryny we beэleki zatlaryny talap, olja aldylar.

·ol эerdдki Buddany
· цэьnde nagy
·lanan bir da
· bolup, onu
· эьzьne «Bu цэ mundan kyrk mь
· эyl ozal gurlupdyr» diэlip эazylan eken. Adamlar muny okap, olary
· akyllaryny
·, a
· эetiri
·lerini
·
·eэle azdygyna ge
· galdylar.
Sцwe
·den dynanso
·, Эemineddцwle эe
·i
· bilen Gazna dolandy. So
·ra Kadyr Billд hat эazyp, Horasany we tabynlygyndaky beэleki dцwletleri
· цzьne elgaramadygy hakda perman hem-de дht эazmagyny talap etdi. Kadyr Billд onu
· talap eden zadyny gijikdirmedi. Perman эazyldy we o
·a Nyzameddin diэen tдze lakam hem berildi.


405-NJI HIJRI ЭYLY
(02.07.1014 - 20.06.1015 э.)

TANI
·ER (TAN
·ER) SЦWE
·INI
· BEЭANY

Tani
·er sebitlerinde Saэlaman pillerini
· tohumyndan bolan sцwe
·je
· pilleri
· bardygyny, ol эeri
· hцkьmdaryny
· bolsa azgynlykda we kapyrlykda эakasyny tanadyp, musulmanlara jebir-sьtem berэдndigini эatlanlarynda, Эemineddцwle цzьni
· sцwe
· kдsesini
·
·erbetinden dadyrmak ьзin onu
· bolэan эerine sцwe
·e gitmegi эьregine dьwdi. Ol
·u niэet bilen esgerleri we meэletinзileri эanyna alyp эцri
·e ugrady. Bulary
· ц
·ьnden цrдn зu
·, эollary oэdur зukur, da
· tцweregi suwsuz зцller bilen gur
·alan, a
·ry kerti alys, цrдn az suwly jьlgeler зykdy. Muny kesip geзmek olara mu
·akgat baryny berdi.
Mundan sag-aman a
·yp, maksadyna golaэlanlarynda эene bir mдhnete – зalt akэan, ьstьnden a
·masy kyn bolan bir derэa sata
·dylar. Bu эurdu
· hцkьmdary bolsa derэany
· a
·ry kenarynda durup, olary
· derэany kesip geзmegine pдsgel berэдrdi. Bu hцkьmdary
· эanynda esgerler we
·ol aэdylэan daэaw piller hem bardy.
Эemineddцwle цz esgerlerini
· i
· dogumlylaryna derэany kesip geзmegi we tд beэleki esgerler derэany
· a
·ry kenaryna geзэдnзд, olary sцwe
· bilen gьэmдp durmagy buэurdy. Olar muny berjaэ edip, hindiler bilen sцwe
·e girdiler. Tд beэleki esgerler hem bдri эьzьne geзэдnздler, derэany goramakdan olary
· ьnsьni sowdular.
·eэdip, musulmanlar derэany
· дhli gyrasyndan hьjьme geзip, aэgytly zarba urdular. Hindiler эe
·lip gaзdy, musulmanlara эe
·i
· эar boldy. Olary
· дhli malyny-mьlkьni we arzuw edilen
·ol pillerini olja aldylar. So
·ra эe
·iji, rьstem we bol-telki halda Gazna dolandylar.
406-njy эylda Mahmyt ibn Sцbьktegin adatdakysy эaly, Hindistana эene bir эцri
· etdi. Эolbeletleri
· aza
·magy zerarly Эemineddцwle agyr bela duзar boldy. Dдli jo
·gundan эa
·a suwy kenara a
·yp giden дpet de
·zi
· gyrasyndan girdiler we bu tebigy betbagtlykda эanyndakylary
· kцpьsi gark bolup эogaldy. Цzi bolsa halas bolmak ьзin birnдзe gьnlдp suwda эьzdi. So
·ra Horasana dolandy.


407-NJI HIJRI ЭYLY
(10.06.1016-29.05.1017 э.)

HOREZM
·ANY
· ЦLDЬRILMEGINI
·,
ЭEMINEDDЦWLДNI
· HOREZMI BASYP ALMAGYNY
· WE ONY ALTYNDA
·A TAB
·YRMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl Horezm
·a Abylapbas Mamun ibn Mamun цldьrildi we Эemineddцwle Horezmi eэeledi.
Abylapbas owaldan bдri Horezme we Gьrgenje hцkьmini эцredip otyrdy. Ol Эemineddцwlд цz gyz uэasyny durmu
·a зykarypdy. So
·ra Эemineddцwle o
·a hat эollap, эurduny
· mьnberlerinde цz adyna hutba okalmagyny tab
·yrdy. Ol muny kabul etdi we dцwlet emirlerini зagyryp, bu hakda olara maslahat saldy. Emma emirler muny makullamadylar, o
·a gar
·y durdular, eger цzi boэun bolaэsa, ony цldьrjekdiklerini aэdyp, haэbat atdylar. Ilзi Эemineddцwlдni
· эanyna gaэdyp bardy we gцzi bilen gцren zatlaryny o
·a mдlim etdi.
So
·ra emirler bu i
·leri sebдpli gorka dь
·ьp, Horezm
·any bilkastlaэyn цldьrdiler. Ony цldьreni
· kimligi welin mдlim bolman galdy. Ornuna ogullaryny
· birini oturtdylar. Eger muny bilдэse, Эemineddцwlдni
· gaty gцrjekdigine, onu
· aryny talap etjekdigine gцz эetirdiler we
·onu
· ьзin onu
· bilen sцwe
·megi
· kьl-kьlьne dь
·dьler.
Bu habar Эemineddцwlд baryp эetdi. Ol go
·un зekip,
·ol tarapa ugrady. Bular golaэa gelenlerinde, olary
· Alptegin Buhary ady bilen tanalэan go
·unba
·ysy esgerlerini эanyna эygnap, Эemineddцwlдni
· ц
·den эцreэдn a
·tawзy go
·unlaryna gar
·y зykmagy we onu
· esgerlerini
· arasyna ba
·agaэlyk salmagy buэurdy. Olar sцwe
·e зykdylar we Эemineddцwlдni
· цnden эцreэдn go
·uny bilen зakny
·dylar. Bulary
· arasynda цrдn gazaply sцwe
· boldy.
Bu habar Эemineddцwlд baryp эetdi. Ol beэleki go
·unlaryny эanyna alyp, olara tarap hereket etdi. Эemineddцwle dagy bu эere эetende, ol esgerler entegem sцwe
· oduny
· iзindedi. Horezmliler tд gьnorta bolэanзa, sarsman durdular, mertlerзe sцwe
·diler. Эцne so
·ra takat edip bilmediler we эe
·se цwrьp gaзdylar. Эemineddцwlдni
· adamlary olary цldьrmegi, gyrmagy we эesir almagy dowam etdiler. Olary
· цrдn az sanlysy bolaэmasa, diri sypany bolmady.
Bu ba
·agaэlykdan ba
·yny gutaran Alptegin halas bolmak ьзin, gдmд mьndi. Эe
·li
· ahmyryna iзi эanyp duran esgerlere Alptegini
· bir sцzi az, ikisi kцp boldy we olary
· arasynda dawa-jenjel эьze зykdy. Adamlar o
·a gar
·y ba
· gцterdiler we ony da
·yp, baglap goэdular. Gдmini Эemineddцwlд tarap цwьrdiler we getirip, o
·a tab
·yrdylar. Ony we onu
· эanynda эesir tutulan serkerdeleri Abylapbas Horezm
·any
· gabryny
· эanynda atanak agaja зьэlдp цldьrdiler. Galan эesirleri topar-topar edip, Gazna ugratdylar. Bir эere ьэ
·ьrenden so
·ra olary esger hцkmьnde azatlyga goэberdi. Эetэдn haklaryny we paэlaryny berip, эurduny du
·manlardan, bozuk adamlardan goramak ьзin olary hindi topraklaryny
· зar kьnjьne ugratdy.
Эemineddцwle Horezmi eэeledi we ol эere цz hajyby – gapydany Altynda
·y hдkim belledi.

KA
·MIR, KANNUJ WE BEЭLEKI SЦWE
·LERI
· BEЭANY

Horezm sцwe
·inden dynanyndan so
·ra, Эemineddцwle
·ol эyl Hindi эurtlaryna эцri
·e зykdy. Ol Horezmden Gazna, ol эerden bolsa Ka
·mir ьзin sцwe
· etmдge Hindistana ugrady. Ol Ka
·mir bilen цz aralygyndaky hindi topraklaryny
· дhlisini basyp alypdy. Onu
· эanyna Mawerannahrdan we beэleki эurtlardan эigrimi mь
·e golaэ meэletin sцwe
·iji geldi. Bular Gaznadan ugrap, ьз aэlap ьznьksiz эцri
·de boldular. Syrderэany we Jiluny kesip geзip, (Bulary
· ikisi hem цrдn зalt akэan we зu
· derэalardyr) Hindi topraklarynda daэandylar. Ol эeri
· paty
·alaryny
· зaparlary Эeminneddцwlдni
· эanyna geldiler we цzlerini
· boэun egэдndiklerini hem-de salgyt tцlemдge taэyndyklaryny mдlim etdiler.
Ka
·mir эoluna эetenlerinde, olary
· эanyna bu эeri
· hдkimi geldi. Эemineddцwlдni
· elini
· astynda yslamy kabul etdi. Эemineddцwle цzьni
· maksadyna gowu
·dy.
Rejep aэyny
· эigrimisi gьni ol Majuna (Maguna) bardy we Hudebi
· galasyna direэдnзд, onu
· da
·-tцweregini gur
·ap alan эaэba
· welaэatlary hem-de mдkдm galalary eэeledi. Hudep Эemineddцwlдni
· tabynlygyna girmedik hindi paty
·alaryny
· i
· so
·kusydy. Ol galasyny
· depesinden synlap dur
·una, цzьni gorka we dowla salan Эemineddцwlдni
· gaэduwsyz esgerlerini gцrdi. Yslamy kabul etmekden цzge zady
· цzьni halas edip bilmejekdigine anyk gцz эetirdi. Ol on mь
· sany adamy эanyna alyp, «Yhlas» kelemelerini aэdyp, gygyry
·yp, цzlerini
· halas edilmegini sorap, galadan зykyp ba
·ladylar. Эemineddцwle olary
· bu towakgasyny kabul etdi. So
· bu эerden Gьljent (Gьlkent) galasyna tarap эцneldi. Bu hindi beglerini
· we
·eэtanlaryny
· эa
·aэan эeridi. Olar эolda a
·masy цrдn agyr gьr tokaэlyga gabat geldiler. Gьljent paty
·a bulary
· geзmesine pдsgel bermekleri ьзin цzьni
· esgerlerini we pillerini gьr tokaэy
· зar tarapyndan gцnderdi. Эemineddцwle цzьni
· sцwe
·je
· esgerlerini
· bir toparyny, olary
· gar
·ysynda goэdy. Цzi bolsa galan esgerlerini alyp, gala barэan has эakyn эola dь
·di. Hindiler musulmanlary
· цzlerini
· edil alkymyna gelendigini duэman galdylar. So
·ra olary
· arasynda цrдn gazaply sцwe
· boldy. Hindiler эiti gylyзlary
· zarbyna dцz gelibilmдn, gaзmaga durdular. Эemineddцwlдni
· esgerlerini
· эiti gylyjy bolsa, olary
· arkasyndan kowalamaga ba
·lady. Hindiler gaзyp bar
·yna цrдn зu
· derэa duзar boldular. Gylyз zarbyndan halas bolmak umydy we arkadan gelэдn bosgunlary
· olary suwa tarap gysmagy sebдpli, цrдn kцp adam цzьni suwa oklady. Bulanyp akэan dдli derэa olary
· kцpьsini demine зekdi. Зaksyz kцp adam gark boldy.
·ol sцwe
·de цldьrilen we gark edilen adamlary
· sany elli mь
·e golaэdyr. Gьljent paty
·a bolsa aэalyny
· эanyna эokary galdy. Ilki ony, so
·ra цzьni цldьrdi. Musulmanlar olary
· baэlyklaryny talap, galalaryny eэelediler.
So
·ra Эemineddцwle olary
· ybadathanasyna gitdi. Bu эerde hindileri
· i
· akyldar, paэhasy эetik danalary эa
·aэardy. Bu ybadathana derэany
· boэunda bina edilen i
· mдkдm цэleri
· biridir. Bu эerde gцwher bilen kemsiz bezelen, arassa gyzyl altyndan guэlan bд
· sany but-senem bolup,
·ol senemdдki gyzyly
· agramy 690300 mysgala barabardyr. Mundan ba
·ga-da gymmatbaha da
·lardan эasalan ownukly-irili iki эьze golaэ but bar eken. Эemineddцwle olary
· дhlisini aldy. Galan-gaзan zatlaryny bolsa oda эakdy. So
·ra bu эerden Kannuja gitdi. Bu эerini
· hдkimi Rajyэaldy. Эemineddцwle meret aэynda bu эere gelip эetende, hдkimi
· eээдm bu эeri ta
·lap gidendigini gцrdi. Ol Gang diэilэдn derэadan geзdi. Ol эeri
· ynanjy boэunзa bu derэany
· suwy mukaddes saэylэar. Onu
· jennet derэasydygyny aэdэarlar. Olary
· ynamyna gцrд, kim цzьni Ganga gark etse, ol дhli gьnдlerden saplanэarmy
·.
Эemineddцwle bu эeri, onu
· galalaryny we tцweregindдki эerleri
· дhlisini basyp aldy.
·ol эatlanylan suwu
· эakasynda bolsa эedi sany gala bardy.
·ol galalarda on mь
·lerзe tцweregi buthana bolup, olary
· эal
·y
· we batyl dь
·ьnjelerine gцrд, bu buthanalar iki mь
· – ьз mь
· эyly
· iзinde salnypmy
·yn. Эemineddцwlдni
· esgerleri bu эerleri basyp alanda, olary
· дhlisini эok etdi.
So
·ra olar Brahma galasyna эцri
· etdiler we ol эeri
· ilaty bilen sцwe
·diler. Haзan-da эiti gylyзlar olary
· tenini эalap geзende, hindiler bulara dцz gelip bilmejekdiklerine gцz эetirdiler, gylyjy
· astynda amana geldiler. Цrдn az sanlysy diэдэmese
·, hindileri
· diri sypany bolmady. Olary
· дhlisini цldьrdiler.
Mundan so
·ra ol Asy galasyna эцri
· etdi. Bu эeri
· hдkimine Jendibal diэilэдrdi. Эemineddцwlдni
· go
·unlary эakyna gelenlerinde, Jendibal galany ta
·lap, gaзyp gitdi. Эemineddцwle onu
· galasyny we ol эerdдki дhli zatlary aldy. So
·ra hдkimini
· ady Jenderaэ bolan
·erwet galasyna tarap ugrady. Jenderaэ malyny-mьlkьni, pillerini alyp, goranmak ьзin amatly bolan dag beэikligine tarap эokary gцterildi. Onu
· nirede эerle
·endigini
· habary цzi bilen gьrьm-jьrьm boldy. Эemineddцwle onu
· galasynda dь
·ledi we ony basyp aldy, дhli zadyny talady. Jenderaэy
· nirede bolэandygyny
· habary gelip эetende, meret aэyny
· ahyrlarynda o
·a tara эola dь
·di. Jenderaэ bilen sцwe
·e girip, onu
· цrдn kцp esgerlerini цldьrdi. Эene
·onзaragyny эesir aldy. Дhli malyny-mьlkьni, pillerini eэeledi. Jenderaэ bolsa цz эakynlaryny
· az sanlysy bilen gaзyp gutuldy.
Bu sцwe
·de
·eэle bir kцp эesir alyndy welin, olary
· her biri on dirhemden hem arzan satylэardy. Bular hindilerden ьstьn зykyp, Gazna dolandylar. Bu sцwe
·lerden dolanan Эemineddцwle, Gaznada ц
· gцrlьp-e
·idilmedik metjit gurmaklygy buэurdy. Ц
·ki kiзi metjidi gi
·eltmegi tab
·yrdy.
·u sцwe
·lerde olja alan дhli baэlygyny
·ol metjidi
· gurlu
·ygyna harзlady.


408-NJI HIJRI ЭYLY
(30.05.1017-19.05.1018 э.)

TЬRKMENLERI
· HYTAЭDAN ЭЦRI
·E UGRAMAGYNY
· WE DOGAN HANY
· ЦLЬMINI
· BEЭANY

Bu эyl tьrkmenler цrдn kцp sanly go
·un bilen Hytaэdan эцri
·e ugradylar. Tьrkmen milletinden doly bolan arabalary
· sany ьз эьz mь
·den hem agdyk bolup, olary
· arasynda paty
·alygy hakda geljekde gьrrь
·i ediljek kowum bolan, Mawerannahry eэelдn hataэylar hem bardy.
Bulary
· эцri
·e зykmagyny
· sebдbi Dogan han Tьrkьstany eэelдnde, цrдn agyr kesele эolukdy we bu dert ony basmarlady. Beэik Ta
·rydan цzьni sagaltmagyny diledi. Beэik Ta
·ry onu
· bu haэy
·yny kabul etdi we ony sagaltdy. Dogan han esgerlerini jemlemдge ba
·lady. Эurdu
· зar kьnjьne зapar эollap, adamlary aэaga galdyrdy. Dogan hany
· эanyna эьz эigrimi mь
· sany meэletinзi esger эygnandy. Dogan hany
· sagalanlygy we onu
· kцp esgeri tцweregine jemlдndigini e
·iden tьrkler, цz эurtlaryna tarap yza dolandylar.
Dogan han bulary yzarlap, tд yzlaryndan эetэдnзд, ьз aэ tцweregi эol geзdi. Tьrkmenler bolsa bu arany
· цrдn uzaklygy ьзin дhli tarapdan arkaэyn haldady. Dogan han bulary
· ьstьne duэdansyzlykda зozdy we olary
· iki эьz mь
·den gowrak adamsyny цldьrdi, эьz mь
· tцweregini эesir aldy. Maldyr arabalar, altyndyr kьmь
·den эasalan hytaэ gap-gaзlary ele saldylar. Hytaэda цndьrilen ajaэyp gap-зanaklary
· ba
·ga эerde me
·ze
·i эokdur.
·onu
· birnдзesini olja alyp, Balasaguna dolandylar. Bu эere gaэdyp gelen dessine, Dogan hany
· derdi gaэtadan mцwjedi we ol bu hylty sebдpli dьnэдden цtdi.
Dogan han цrдn adalatly, эag
·y, dindar adamdy. Ylmy we ylym eэelerini sцэerdi, din adamlaryna kцp эykgyn ederdi. Olary
· эanyna barardy, olary цzьne эakyn tutardy.

ONU
· DOGANY ARSLAN HANY
· PATY
·ALYGYNY
· BEЭANY

Dogan han цlenden so
·ra onu
· ornuny dogany,
·erefeddцwle lakamly Abylmuzaffar Arslan han eэeledi. Emma mundan ц
· Buharany eэelдn Kadyr han Эusup ibn Bugra han Harun ibn Sьleэman o
·a gar
·y зykdy. Ol aslynda Dogan hany
· Samarkantdaky oruntutarydy. Эemineddцwle Arslan hany
· gar
·ysyna kцmek bermegi ьзin o
·a hat эazdy. Kadyr han Jeэhun derэasyny
· ьstьnde gдmileri birek-birege zynjyr bilen baglap goэup, tдsin bir kцpri gurdy. Bu эakalarda munu
· эaly kцpri ц
· bilinmeэдrdi. Kadyr han
·ol kцprini
· ьsti bilen geзip, Arslan hany
· gar
·ysyna Эemineddцwlд kцmek berdi.
Эemineddцwle so
·ra ondan зekinip, цz эurduna dolandy. Kadyr han bolsa Эemineddцwlдni
· ьstьne hьjьm edip, onu
· эurduny paэla
·mak hakynda Arslan han bilen dil birikdirip, Balha sary эцri
·e зykdy.
Bu habar Эemineddцwlд gelip эetende, ol bu ikisini
· gar
·ysyna sцwe
·e girmeli boldy. Gazaply зakny
·yga birbada iki tarap hem dцz geldi. Emma so
·ra tьrkmenler yza зekilip, gaзmaga durdy. Olar Jeэhuny kesip, a
·ry kenara geзdiler. Suwda gark bolanlary
· sany halas bolanlary
·kydan birnдзe esse kцpdi.
Sцwe
·i
· yzэany Horezm mьtewellisini
· (dolandyryjysyny
·) ilзisi gelip, Эemineddцwlдni bu эe
·
·i bilen gutlaэandyklaryny beэan etdi. Эemineddцwle: «Siz ony nireden bildi
·iz?» diэip, ge
· galyjylyk bilen soranda, ol: «Suw bilen akyp gelen tuwulgalary
· sanyny
· kцplьginden bildik» diэip jogap berdi.
Эemineddцwle derэany kesip geзdi. Bu эeri
· ilaty Эemineddцwlдnini
· esgerlerini
· цzьni alyp bar
·yndan zeэrenip, Kadyr hana arz etdiler. Kadyr han: «Du
·manlarymyz bilen bizi
· aramyzdaky зцzlь
·meli meselдni
· wagty gelip эetdi. Eger biz эe
·sek, sizi olary
· sьteminden saklarys. Eger du
·manymyz эe
·se, bizden dynarsy
·yz» diэdi. So
·ra olar jem bolup, bile oturyp, nahar edindiler.
Kadyr han adalatly, цzьni alyp bary
·y gцzel, kцp jihat edegen adamdy. Цrдn kцp alymlary we mertebeli adamlary bilen tanalэan
·дheri ( Hytaэ bilen Tьrkьstany
· aralygynda эerle
·en ьlke bolan Hotany basyp alan hem Kadyr handyr.
Ol bu эagdaэynda 423-nji эyla зenli saklandy we
·ol эyl dьnэдden цtdi. Ol namazy elmydama jemagat bilen okardy.
Dьnэдden цtende, onu
· yzynda ьз ogly galdy. Olary
· biri Abu
·uja Arslan han bolup, Ka
·gar, Hotan we Balasagun
·o
·a tabyndy. Bu
·дherleri
· mьnberlerinden o
·a hutbalar okalardy.
·erefeddцwle lakamyny gцteren Arslan han eger-eger
·erap iзmezdi. Цzi dindar, alymlary we din adamlaryny sylaэan ki
·idi. Эurtlary
· зar kьnjьnden adamlar onu
· эanyna gelerdiler. Arslan han her gelen adamy gьler эьz bilen gar
·y alyp, sahy eli bilen sylardy.
Kadyr hany
· beэleki bir ogly Bugra handyr. Tyraz bilen Esbijap
·o
·a degi
·lidir. Agasy Arslan han munu
· ьstьne gelip, onu
· paty
·alygyny elinden almakзy bolanda, bu ikisini
· arasynda uru
· turdy. Arslan han эe
·ildi we эesir alyndy. Ony tussag edip goэdular. Эurduny hem eэelediler.
So
·ra Bugra uly ogluna paty
·alyga miras дhdini berdi. Bugra hany
· ba
·ga bir aэalyndan bolan kцrpe ogly mu
·a gahar edip, o
·a gar
·y bet niэete mьndi. Ony we ma
·galasyndan эene birnдзesini zдherlдp цldьrdi. Onu
· dogany Arslan han ibn Kadyr hany bogup helдk etdi. Bu wakalar 439-njy эylda bolup geзdi. Onu
· эaranlaryndan эene birnдзesini цldьrdi. Ybraэym atly ogluny paty
·a bellдp, ony agyr go
·una ba
· etdi we hдkimini
· ady Эynaltegin bolan Barsuhan (Barsugan) diэilэдn
·дhere эцri
·e ugratdy.
Эynaltegin ony ele saldy we цldьrdi. Ybraэymy
· esgerleri ejelerini
· gujagyna sary gaзyp gitdiler. Bugra hany
· neberesini
· agzy alardy.
·onda Samarkandy
· hдkimi Tapgaз han olara gar
·y эцri
·e зykdy.

TAPGAЗ HANY
· WE ONU
· OGLUNY
· PATY
·ALYGYNY
· BEЭANY

Tapgaз han Abylmuzaffar Ybraэym ibn Nasr Ilege Ymadeddцwle lakamy berilipdi. Samarkant bilen Fergana onu
· elinde bolup, Tapgaзy
· kakasy цrдn takwa we ybadathon adamdy. Aslynda Samarkandy eэelдn onu
· kakasy bolup, miras ьsti bilen so
·ra ogluna geзipdi. Tapgaз цrдn dindar adam bolup, hatda fakyhlardan rugsat-pitiwa soramazdan, hiз zat almazdy. Takwa, terkidьnэд we wagyz-ьndewзi Abu
·uja Alawy bir gezek o
·a: «Sa
·a paty
·alyk эara
·maэar» diэende, ol bolэan цэьni
· gapysyny baglap, paty
·alygyny terk edip, girip-зykmasyny azaldyp, цэde oturdy. Эurdu
· ilaty jem bolup, onu
· эanyna geldi we: «Ol adam gaty эal
·y
·эar. Bizi
· i
·lerimizi bitirmek paty
·alary
· borjudyr» diэdiler.
·ondan so
·ra ol gapysyny gi
·den aзdy we 460-njy эylda dьnэдden цtэдnзд paty
·alygyny dowam etdirdi.
Agasy Togrul begi
· hцkьmdarlyk eden dцwrьnde Alp Arslan onu
· эurduna зozu
· edip, ilatyny talapdy. Emma ol bu эamanlyga gaэtargy bermedi. 453-nji эylda Kaэym Biemrillдni
· эanyna зapar gцnderip, ony цz ojagyna dolanyp gelmegi bilen gutlady we Alp Arslany
· цz эurdundan el зekmegi ьзin bдri gelmegini sorady. Kaэym Biemrillд bu haэy
·y kabul etdi. Ol mu
·a gymmatbaha halatlary we
·an-
·цhratly lakamlary bagy
· etdi. So
·ra altmy
·ynjy эylda ysmazlyk derdine uзrady. Ol jany sagat dцwri paty
·alygy ogly
·emsulmelige bagy
·lapdy. Dogany Dogan han ibn Tapgaз munu
· ьstьne зozu
· edip, Samarkandy gabanda, bu эeri
· adamlary
·emsulmeligi
· эanyna jemleni
·ip: «Seni
· dogany
· bizi
· mьlk эerlerimizi zaэalap, harap edip, ony tozdurdy. Eger ol aga
· dдl-de, ba
·ga biri bolsa, sa
·a kцmek ederdik. Эцne bu эerde ara
·yza girmek islemeэдris. Bu i
·i цzь
· зцzlь
·» diэdiler. Emma
·eэle-de bolsa olar kцmek bermдge boэun boldular. Gije эarym bolanda, bд
· эьz sany эigidi эanyna alyp, эurtdan зykdylar we goragsyz-penasyz эatan agasyny
· ьstьne duэdansyzlykda dцkьlip, ony ele saldylar. Olary эe
·diler.
So
·ra Harun Bugra han ibn Эusup han Kadyr han bilen Togrul Gara han dagy onu
· ьstьne эцri
·e зykdylar. Sebдbi Tapgaз ц
· bulary
· эurtlaryny basyp alypdy. Ol ikisi Samarkanda golaэ geldiler. Эцne
·emsulmelik bilen sцwe
·mдn, onu
· bilen ylala
·yk bagla
·dylar we yzlaryna dцndьler.
·eэdip Jeэhun derэasyna serhetle
·эдn welaэatlar
·emsulmelige, Hahyr (Haher) welaэatlary bolsa beэleki ikisine degi
·li boldy. Olary
· arasyndaky здk Hojantda kesi
·di.
Soltan Alp Arslan Kadyr hany
· gyzyna цэlendi. Mundan ц
· ol Mesut ibn Mahmyt ibn Sцbьktegine durmu
·a зykypdy.
·emsulmelik bolsa Alp Arslany
· цz gyzyna цэlendi, agasy Isa hany
· gyzyny bolsa Soltan Mдlik
·a durmu
·a зykardy. Ol kakasyndan so
·ra soltanlygy dowam etdiren paty
·a Mahmydy
· ejesi Hatyn Jelalyэedir. Nesip bolsa, bu hakda so
· hem эatlap geзeris.
So
·ra Alp Arslan bilen
·emsulmeligi
· arasy bozuldy (Bu hakda 465-nji эyly
· wakalarynda, Alp Arslany
· цldьrilmegi bцlьminde эatlarys).
Birnдзe wagtdan so
·
·emsulmelik dьnэдden цtdi. Onu
· ornuna dogany Hydyr han bellenildi. So
· bu hem aradan зykdy we эurdy dolandyrmak wezipesi ogly Ahmet hany
· ьstьne dь
·di. Mдlik
·any
· tutduryp, tussag etdireni hem
·oldur. So
·ra Mдlik
·a ony azatlyga goэberdi we 485-nji эylda onu
· welaэatyny цzьne gaэtaryp berdi. Bu wakalary hem
·ol эyla эetenimizde gi
·i
·leэin эatlarys.
So
·ra Ahmet hany
· go
·uny эagdaэlardan nдrza boldy we aэaga galyp, gozgala
· etdi, ar almak maksady bilen ony цldьrdiler. Paty
·alygy Mahmyt han eэeledi. Mahmyt hany
· atasy hem
·olary
· paty
·alaryndandy. Цzi bolsa laldy. Tyrazy
· hдkimi Dogan han ibn Gara han munu
· ьstьne эцri
· edip, ony цldьrdi we paty
·alygyny eэeledi. Samarkanda bolsa Abylmagaly Muhammet ibn Zeэt Alawy Bagdadyny oruntutar belledi. Ol bu эeri ьз эyl imi-sala dolandyrandan so
·ra, Dogan hana gar
·y ba
· gцterdi. Dogan han Alawyny
· da
·yny gabady, эesir aldy we цldьrdi. Onu
· эany bilen birnдзe jemagaty hem gyrgyna berdi.
So
·ra Dogan han Horasany basyp almak niэeti bilen ilki Termize эцri
· etdi. Bu эerde o
·a Soltan Sanjar sata
·dy. Soltan Sanjar ony эesir aldy we цldьrtdi.
·eэdip Mawerannahr welaэatlary Soltan Sanjary
· eline geзdi. Sanjar bu эere Muhammet han ibn Kьmь
·tegin ibn Ybraэym ibn Tapgaз hany oruntutar belledi. So
· Omar han bu wezipдni ondan aldy, ьstesine Samarkandy hem eэeledi. So
·ra onu
· esgerlerinden зekinip gaзdy we Horezme tarap gцnьkdi. Bu эerde ony Soltan Sanjar ele saldy we цldьrtdi. Ol Samarkandy dolandyrmagy Muhammet hana, Buharany dolandyrmagy bolsa Muhammettegin ibn Dogantegine tab
·yrdy.

KA
·GARY
· WE TЬRKЬSTANY
· BEЭANY

Ka
·gar Tьrkьstany
· bir
·дheri bolup, ц
· bellдp geзi
·imiz эaly, ol Arslan han ibn Эusup Kadyr hana degi
·lidi. So
·ra bu эerler on bд
· aэlap, Tyrazy
· we
·a
·y
· hдkimi Mahmyt Bugra hana degi
·li boldy. Ol aradan зykandan so
·ra, эurdy Togrul han ibn Эusup Kadyr han dolandyrdy, paty
·alygy hem kemsiz ele aldy. Togrul han Balasaguny eэeledi we on alty эyl paty
·alyk sьreninden so
·ra, dьnэдden цtdi.
So
·ra onu
· ogly Togrultegin paty
·alygy dolandyrdy. Iki aэdan so
·ra Эusup Togrulhan ibn Tapgaз Bugra hany
· dogany Harun Bugra han munu
· ьstьne эцri
· etdi. Ol Ka
·gara girdi we Haruny tussag etdi. Togrultegini
· esgerleri Harun Bugra hany
· emrine tabyndyklaryny bildirenso
·, olar Ka
·gary, Hotany we ol эerler bilen baglany
·ykly bolan Balasaguna зenli эaэylyp эatan эerleri basyp aldylar. Harun Bugra han
·ol эerlerde эigrimi dokuz эyllap paty
·a boldy. 496-njy эylda dьnэдden цtenden so
·ra, onu
· ornuny ogly Ahmet ibn Arslan han eэeledi. Ol halypa Muztazhyr Billдni
· эanyna ilзi ugratdy we цzьne paty
·alyk haladyny
· hem-de lakamyny
· berilmegini talap etdi.
Talap edilen zatlary
· дhlisi iberildi we o
·a Nureddцwle lakamy berildi.


409-NJY HIJRI ЭYLY.
(20.05.1018-08.05.1019 э.)

ЭEMINEDDЦWLДNI
· HINDI WE OWGAN TOPRAKLARYNA ЗOZU
·YNY
· BEЭANY

Bu эyl Эemineddцwle Hindistana sцwe
·e gitdi. Ol esger jemledi, эygyn toplady we go
·un dьzdi. Sцwe
· zerurlyklaryny kemsiz cцzdi, esgerleri ц
·kьlerden has ykjam taээarlady.
Эemineddцwlдni
· bu sцwe
·e uly дhmiэet bermegini
· sebдbi ol Kannujy basyp alanda, bu эeri
· Raэ Kannuj lakamy bilen tanalэan hдkimi boэun sunman, gaзyp gidipdi. «Raэ» diэmek bulary
· dillerinde «kaэsar» we «kesra» diэen эaly, paty
·a diэmekligi a
·ladэar.
Эemineddцwle Gazna dolanyp geldi.
·ol wagtlar эurduny
· adyna Gujuraha diэilэдn hindi paty
·alaryny
· i
· ulusy we go
·un taэdan sany цrдn kцp bolan Beэda Lagyn Raэ Kannujy
· эanyna Rajyэal atly ilзisini iberip, onu
· эe
·lendigi, эurduny
· bolsa musulmanlary
· eline tab
·yrylandygy ьзin ony berk эazgardy. Bu ikisini
· arasyndaky sцhbet uzaga зekdi. Ahyrso
·unda olary
· dawasy o
·
·uksyzlyga baryp эetdi.
Olary
· her birisi beэlekisini
· gar
·ysyna taээarlanyp, эygyn tartdylar, aldym-berdimli sцwe
·e girdiler. Sцwe
·de Rajyэal we onu
· esgerlerini
· цrдn kцpьsi цldьrildi. Bu sцwe
·den so
· Beэdany
· zulum-sьteme we ulumsylyga laэyk gelэдn i
·leri artyp ba
·lady. Hindi topragyndaky abraэy,
·an-
·цhrady we эe
·ilmezek дrligi hakdaky
·цhraty beэige galdy. Эemineddцwlдni
· tabynlygyndaky kдbir hindi paty
·alary onu
· эurduna эцri
· etseler hem, Beэda olary эe
·di we esgerlerini
· birnдзesini gyrdy. Bu эagdaэlar onu
· boэun sunmazlygy hakdaky habarlary has-da ynandyryjy edэдrdi.
·ondan so
· olary
· дhlisi Beэdadan pena sorap, onu
· hyzmatyna geldiler. Beэda bolsa olary
· her birine paty
·alygyny gaэtaryp, alyp berjekdigini wada etdi, эitirilen we elden giderilen zatlary
· goraljakdygyna sцz berdi. Gy
· dь
·ьp, эeri
· yzgaryny
· kцpelэдn dцwrьne зenli, hьjьm etmegi yza tesdirdi. Bu habarlary
· дhlisi Эemineddцwlд gьnьbirin эetirilip duranso
·, ol ynjalyksyzlyga dь
·di. Beэdany
· ьstьne hьjьm edip, onu
· paty
·alygyny elinden almak ьзin sцwe
·e taээarlandy. Ol Gaznadan эцri
·e ugrady we эol ugruna, daglarda эa
·ap, sдhralara dь
·ьp bozgakзylyk edэдn, Gazna bilen цz эurtlaryny
· arasyndaky эerlerde galtamanзylyk bilen me
·gullanэan kapyr owganlylardan ba
·lady. Эemineddцwle bulary
· эurtlaryna cozup, dag geзitlerinden a
·dy. Olary
· barmasy kyn, mдkдm galalaryny basyp aldy, эerini-эurduny weэran edip, дhli baэlygyny, malyny-mьlkьni olja edindi. Musulmanlary
· eline dь
·en oljany
· hetdi-hasaby эokdy.
So
·ra эene эцri
· эodasyna dь
·di. Ц
·ki sцwe
·lerinde эetip bilmedik эerlerine hem aэak basdy. Gang derэasyndan a
·anso
·, birnдзe mь
·lerзe kafla эetjek oljany
· ьstьnden baryp, ony hem ele geзirdi. Olary
· arasynda uddan we beэleki gymmatbaha zatlardan эasalan a
·ryba
· harytlar bardy. Bu zatlar olary
· sцwe
· meэillerini has-da artdyrdy. Эe
·i
·li sцwe
· эodasyndan barэarka, o
·a Trujenbal diэilэдn hindi paty
·asyny
· habaryny эetirdiler. Trujenbal цzьni goramagy ьзin Beэdadan pena sorap, Эemineddцwle gelmezini
· ц
·ьsyrasy hut
·ol эerlerden gaзyp giden ekeni. Olar birnдзe menzilleri a
·anso
·lar, meret aэyny
· on dцrdi gьni gaзyp barэan Trujenbaly
· we onu
· go
·unyny
· yzyndan эetdiler. Olar bilen hindileri
· arasynda di
·e зu
· derэa galypdy. Эemineddцwlдni
· kдbir esgerleri derэany
· a
·ry эьzьne geзip, olary sцwe
· bilen gьэmemдge ba
·ladylar.
·ol pursat Эemineddцwlдni
· цzi we beэleki esgerleri hem gelip эetdiler. Derэany
· a
·ry kenaryna a
·an batyrlar kцpзьlikleэin sцwe
·e girdiler. Trujenbal bilen onu
· эolda
·lary эe
·ildiler. Olary
· цrдn kцpьsi цldьrildi, эesir alyndy. Jan gaэgysy bilen baэlykdyr ma
·galasyndan geзip gaзanso
·lar, musulmanlar olary
· terk edip giden bala-zьrэatlaryny, aэal-ebtatlaryny эesir aldylar. Oljalary
· arasynda biзak kцp mukdardaky gцwher da
· we iki эьzden gowrak pil hem bardy. Musulmanlar olary
· yzlaryndan kowga gitdiler. Эaraly ba
·yny zordan aman gutaran hindi paty
·asy eder i
·ini
· ugruny эitirenso
·, Эemineddцwlдni
· эanyna ilзi эollap, ondan aman sorady. Emma Эemineddцwle yslamy kabul etmese, ba
·ga
·erte razy dдldigini bildirip, o
·a aman bermedi. Onu
· esgerlerinden meэletin boэun egmedik bihasap adamy цldьrdiler.
Trujenbal Beэdany
· эanyna эetmдge howlukdy. Onu
· bilen эeke galan hindileri
· kдbiri munu
· bol
·una gahar edip, iзlerini
· цjьni Trujenbaldan зykardylar we ony цldьrdiler. Bu эagdaэlardan habarly beэleki hindi paty
·alary цzlerini
· boэun egэдndiklerini, tabynlyga taэyndyklaryny bildirmek ьзin Эemineddцwlдni
· эanyna yzly-yzyna ilзi эolladylar. Эemineddцwle bu wakadan so
· эurtdyr galalary
· i
· mдkдmi hem gьэзlьsi bolan Bary
·дherine tarap ugrady.
·дheri
· эa
·aэjylaryndan bo
·ap galandygyny gцrdi. Yzly-yzyna hatar gurap duran bu on galany
· дhlisini hem эykyp-эumurmaklyga perman berdi. Galany
· iзinde galan adamlardan цrдn kцpьsini цldьrdiler. Эemineddцwle Beэda paty
·any gola salmagy
· kasdyna ymykly зykdy we derэany
· beэle gapdalynda dь
·lдn Beэdany
· yzyndan kowdy. Ol цz ц
·ьnde suw akdyryp, ol эerini batgalyk etdi.
·ol batgalygy
· sag we зep tarapyndan bolsa sцwe
·er эaly gurak эol goэdy. Onu
· эanyndakylary
· sany elli alty mь
· atly, bir эьz segsen dцrt mь
· pyэada go
·undan we bir эьz kyrk alty sany pilden ybaratdy. Эemineddцwle esgerlerinden bir bцlegini sцwe
·e зykardy. Beэda hem beэleki tarapdan edil
·onзarak esgerini ц
·e sьrdi. Her esger цz эolda
·yna goltgy bolup, tд uly topara цwrьlэдnздler garpy
·dylar. Urgulardyr salynэan tagnalary
· sany kцpelip, sцwe
· gyzy
·dy.
·eэle halda olar gijд эetdiler we gara
·kylyk olary
· arasyndaky sцwe
·e bцwet boldy.
Ertesi gьn ir bilen Эemineddцwle эene-de je
· meэdanyna tarap galkdy. Эцne bu эerleri
· olardan bo
·ap galandygyny gцrdi. Olary
· hersi biri-birine gabat gelmeэдn, hiз bir эerde galta
·maэan эollary saэlap, bu эerden gцterilen ekenler. Musulmanlar el degrilmedik baэlyk we эarag hazynalaryna gabat gelip, olary
· дhlisini olja aldylar. Dem dьrsдre pursat goэman, gaзgak go
·uny
· yzyndan эola dь
·dьler we gьr tokaэlykdyr je
·
·eleri
· iзinde dь
·lдn du
·man go
·unyny
· ьstьnden geldiler. Olary
· цrдn kцpьsini цldьrdiler,
·onзaragyny эesir aldylar. Beэdany
· эal
·yz цzi bu gezegem gaзyp gutuldy. Эemineddцwle эe
·i
· bilen Gazna dolandy.


414-NJI HIJRI ЭYLY
(26.03.1023-14.03.1024 э.)

ЭENE BIR HINDI GALASYNY
· EЭELENMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Эemineddцwle Mahmyt ibn Sцbьktegin hindi
·дherlerine sьs
·дp girdi we barmasy kyn dag depesinde duran gala эetэдnзд, bu эerleri talady, du
· gelen adamy цldьrdi. Bu daga bolsa эekeje эerden ba
·ga зykalga эokdy. Эцne
·ol эeri
· цzi welin ep-esli adam эerle
·er эaly gi
·i
·di, ol эerde bд
· эьz sany pil bolup, dagy
· depesinde эeterlik azyk-iэmit, зe
·me we adamlara zerur bolan дhli zatlar bardy. Эemineddцwle bu эeri uzak wagtlap gabady. Olary gysaja salyp, sцwe
·ini dowam etdi.
·onu
· netijesinde olardan цrд
· kцp adam цldьrildi.
Hindiler цzlerini
· dь
·en gьnьne gцz эetirenso
·lar, Эemineddцwlд tabyn bolup, ondan aman soradylar. Olara aman berdiler we paty
·alaryna salgyt tцletmek
·erti bilen цz ornunda goэmaklygy mьwessa bildiler. Hindi paty
·asy o
·a цrдn kцp gymmatbaha zatlary sowgat berdi. Olary
· arasynda gumry
·ekilindдki bir gu
· bolup, bu gu
·u
· aэratyn hдsiэetlerini
· biri eger onu
· ц
·ьne awy gatylan tagamy goэsa
·, bu gu
·u
· iki gцzьnden akэan эa
· da
·a цwrьler ekeni. So
·ra bu da
·y эaralara we ba
·lara sьrtse
·, melhem bolup peэda beripdir.

416-NJY HIJRI ЭYLY.
(04.03.1027-22.02.1028 э.)

SUMENATY
· BASYLYP ALYNMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl Эemineddцwle Hindistany
· birnдзe galalaryny we
·дherlerini basyp alyp, Sumenatdaky me
·hur senemi ele saldy. Bu senem hindileri
· зokunэan i
· uly senemi-buty bolup, her aэ tutulan gijesinde эьz mь
·den agdyk adam o
·a zyэarata gelэдr eken. Hindileri
· tenasuh mezhebindдki ynanjyna gцrд, jesetlerinden aэrylan ruhlar,
·u senemi
· эanynda jem bolэarmy
·yn we ol цzьni
· islдn ruhuna gaэtadan эa
·aэy
· bagy
· edэдrmi
·in. Hatda onu
· эanyndaky suwu
· da
·gyny we gaэtgyny hem
·ol de
·zi
· o
·a ba
·ardygyndan ybadat etmesidir diэip dь
·ьndirэдrler.
Her dьrli nepis zatlary bu эere getirip, onu
· hyzmatkдr gullukзylaryna bol baэlyk bagy
·lanar eken, on mьnden artygrak oba hem
·olara wakf edilip berlipdir. Bu senemi
· saklanэan цэьnde bolsa de
·siz-taэsyz gymmaty bolan nepis gцwherler toplanyp goэlupdyr.
Hindileri
· Gang diэilэдn uly derэasy bolup, olar muna a
·ryba
· derejede tagzym edэдrler. Цlen paty
·alaryny
· sь
·kьni bu derэa oklaэarlar. Olary
· ynanjyna gцrд, Gang derэasy olary nagym jennetine tarap alyp gidэдrmi
·in.
Bu derэa bilen Sumenaty
· aralygy iki эьz parsah bolup,
·ol senemi эuwmak ьзin her gьnde bu эerden Sumenata suw da
·aэarlar. Mь
· tцweregi brahman bu эerde bolup,
·ol seneme ybadat edipdir we getirilen zatlary hem-de gelen zyэaratзylary эerle
·diripdir. Ьз эьz adam zyэaratзylary
· saзyny we sakgalyny syrmaga me
·gullansa, ьз эьz sany erkek bilen bд
· эьz sany zenan bu senemi
· цnьnde aэdym aэdyp, bцkjeklдr (tans eder) ekenler. Bulary
· hersini
· her gьnde etmeli aэratyn wezipeleri bolupdyr.
Эemineddцwle her gezek hindi galalaryny basyp alyp, ol эerdдki senemleri эumranda, hindiler цz эanlaryndan: «Sumenaty
· bu senemlere we butlara gazap edeni sebдpli olar
·eэle эagdaэa dь
·dьler. Eger Sumenat olardan razy bolan bolsady, onda ol bet niэet bilen bu эere gelenleri helдk ederdi» diэi
·эдn ekenler. Bu habarlar Эemineddцwlд gelip эetende, ol bu эerlere sцwe
·e gitmegi we ony эer bilen эegsan etmegi эьregine dьwdi. Hindiler onu
· эok edilendigini gцrseler, цz dь
·ьnjelerini
· batyldygyna gцz эetirerler we yslama girerler diэip pikir etdi. Ol Alladan i
·ini
·
·owly bolmagyny diledi we
·u эyly
· meret aэyny
· ony gьni meэletinзilerden ba
·ga otuz mь
· sany atly esgeri bilen Gaznadan эцri
·e зykdy. Multan эoluny
· ьsti bilen gidip, oraza aэyny
· ortalarynda ol эere эetdi.
Hindistana barэan bu эolu
· ugrunda hiз bir эa
·aэjysyz, suwy эa-da iэer эaly zady bolmadyk takyr зцllьge gabat geldiler. Эemineddцwle we onu
· esgerleri duэdansyz gabat geljek зykgynsyz эagdaэlara-da mьmkin boldugyndan taээarlanypdylar. Mundan so
· эigrimi mь
· sany dьэд azyk - suwluklaryny эьklediler. Birnдзe aralygy sцkenlerinden so
·, se
·
·erini
· ьsti adamdan doly galalara gabat geldiler. Ol adamlar galany
· etegindдki guэulary gцmen ekenler. Agyr эygyn bolup gelэдn Эemineddцwlдni
· esgerleri asmany gaplan gara bulut эaly bolup, hindileri
· эьregine
·eэle bir gorky saldy, olary
· kц
·lьni-sь
·
·ьni eэelдn
·ol gorky, dowul bilen beэik Ta
·rym bu эeri basyp almaklygy musulmanlara miэesser etdi. Olar bu эeri
· эa
·aэjylaryny цldьrip, butlaryny weэran etdiler. Gerek boljak azyk - suwluklaryny alyp, bu эerden ugradylar.
So
·ra Anhalwara
·дherine tarap эola dь
·di we bo
· aэyny
· ba
·ynda ol эere baryp эetende, bu эeri
· Behim diэilэдn hдkimini
· gorkandygyny,
·дheri ta
·lap, gaзyp gidendigini we goranmak ьзin ba
·ga bir galada gizlenendigini e
·itdi. Эemineddцwle
·дheri eэeledi we bu эerden gцni Sumenata tarap ugrady. Ol эol ugrunda
·eэtany
· эьreklerine orna
·dyran pikiri zerarly Sumenaty
· emeldarlaryna we hajyplaryna me
·zedilip эasalan butlary bolan galalara gabat geldi. Bu эerleri
· ilaty bilen sцwe
·di, olary basyp aldy we weэran etdi, senemdir-butlaryny
· дhlisini эumurdy. So
·ra az suwly takyr зцlleri
· ьsti bilen Sumenata gitdi. Эolda olar hiз bir paty
·a boэun egmeэдn bir kowumy
· эigrimi mь
·lьk sцwe
·ijisine duзar boldular. Эemineddцwle эaragly birikmelerini onu
· ьstьne sьrdi we olar bilen sцwe
·di. Olary эe
·diler we baэlyklaryny olja aldylar. Дhli azyk-owkatlaryny hem alyp, Debulwara
·дherine barэanзalar dynman эцrediler.
Debulwara Sumenatdan iki menzil uzaklykda bolup, bu эeri
· ilaty цzlerini Sumenaty
· gorajakdygyna we olary dep etjekdigine
·eэle bir ynanэardylar. Эemineddцwle bu эeri eэeledi, erkeklerini цldьrdi, baэlygyny olja aldy. So
·ra bu эerden Sumenata ugrap, bo
· aэyny
· ortasynda, hepdдni
· sogapgьni bu эere baryp эetdi. Ol de
·iz tolkunlaryny
· serpilip, kenara эetip duran эerinde bina edilen mдkдm gala bolup, bu эeri
· ilaty galany
· depesinden musulmanlary synlap durdy. Olar цzlerini
· hudaэyny
· bulary kцki-damary bilen эok etjekdigine эьrekden ynanэardylar.
Ertesi, anna gьni olar toplum bolup, sцwe
·e girdiler. Hindiler musulmanlardan цmьrlerinde duзar bolmadyk aэgytly sцwe
·i gцrenso
·lar, gala-depelerini ta
·lap, yza tesdiler. Musulmanlar merduwandyr ga
·yrзak oklap,
·onu
· bilen galany
· ьstьne зykdylar we «Yhlas» kelemesini gьэзli sesleri bilen okap yslamy
· ba
·
·ygaryny jar etdiler.
·ol pursat sцwe
· tдzeden gyzdy we has-da gazapla
·dy. Hindileri
· bir topary Sumenaty
· ц
·ьne baryp, зцk dь
·ьp, ondan kцmek-эardam sorady.
·eэdip olar gijд эetdiler we birek-birekden зekili
·diler.
Ertesi gьn musulmanlar ir bilen olary
· ьstьne зozup, hindilerden цrдn kцpьsini цldьrdiler. Hindileri
·
·дheri ta
·lap, Sumenaty
· senem jaэyna tarap yza зekilmдge mejbur etdiler. Bu senem jaэy
· gapysynda
·eэle bir agyr sцwe
· boldy. Olary
· bir topary sцwe
·se, beэleki topary Sumenaty
· эanyna girip, ony gujaklap, aglap, ondan dileg-doga edэдrdiler. So
·ra da
· зykyp, цlэдnздler sцwe
·эдrdiler. Tasdan olary
· дhlisi diэen эaly gyrlypdy. Di
·e цrдn az sanlysy diri sypyp, halas bolmak ьзin iki sany gдmд mьndьler. Emma musulmanlar bulary
· yzyndan эetdiler. Kдbirini цldьrdiler, beэlekileri bolsa gark boldy. Sumenaty
· saklanэan jaэy hakda aэtsak, ol gur
·un bilen цrtьlen elli alty sany saj agajyndan эasalan sьtьnleri
· ьstьnde gurlan binadyr. Sumenaty
· цzi da
·dan bolup, onu
· uzynlygy bд
· garydan ybarat. Ьзьsi aэlaw
·ekilli bolup, ikisi binany
· цzьndedir. Ol зekilen suratlary
· ke
·binde dдldir (ol hiз suraty
· ke
·binde,
·ekilinde dдldir). Эemineddцwle ony aldy we senemi dцwdi. Kдbir bцlegini эakdy. Kдbir bцlegini эany bilen Gazna дkitdi we ondan metjidi
· bosagasyny (эa-da girelge gapysyny) эasatdy. Senem jaэy aslynda цrдn gara
·ky bolup, bu эerde gymmatbaha gцwherden emelle
·dirilip эasalan эagtylyk-
·цhle bardy. O
·a da
·ylan altyn zynjyry
· ujuna iki эьz man agramyndaky ja
· berkidilipdir. Her gezek gijдni
· belli bir bцlegi geзende, эцrite adam bu zynjyry hereketlendiripdir (yralapdyr) we ja
·y kakypdyr.
·onda brahmanlary
· bir topary ukudan oэanyp, ybadata me
·gullanyp ba
·lapdyr. Bu эerdдki hazynada gyzyldan we kьmь
·den guэlan senemleri
· birnдзesi bolup, olary
· ьstьnde gymmatbaha gцwher bilen bezelen эцrite tutular bar ekeni. Bulary
· her biri bir paty
·a degi
·lidir. Bu jaэdaky zatlary
· gymmaty эigrimi million dinardan hem artykdyr. Эemineddцwle olary
· дhlisini aldy.
·eэle hem bu sцwe
·de цldьrlenleri
· sany elli mь
· adamdan agdyk boldy.
Anhalwarany
· hдkimi Behimi
· de
·iz iзindдki adada эerle
·эдn Kendehe (Kandaha) diэilэдn gala hьjьm edendigi hakdaky habary Эemineddцwlд эetirenlerinde, ol Sumenatdan bu эere ugrady. Sumenat bilen ol эeri
· gury эer ьstьndдki aralygy kyrk parsahdan ybarat. Olar gala эakynla
·anlarynda, bu эerde iki sany awзa gabat geldiler we bu de
·zi эьzьp geзmek hakda olardan soradylar. Olar bu de
·zi эьzьp geзmegi
· mьmkindigini, эцne sдhel
·emal цwьsse, de
·zi
· gark edэдndigini aэtdylar.
Эemineddцwle Hudaэdan
·owlulyk dilдp, цzi we эanyndakylar bilen эьzmдge ba
·ladylar hem-de bu эerden sag-salamat зykdylar. Behimi
· eээдm bu galany ta
·lap, bo
·adyp gidendigini gцrdьler we yzlaryna dolandylar. Ol Mansura tarap hьjьm etdi. Sebдbi bu эeri
· hдkimi yslamdan dцnьpdi. Эemineddцwlдni
· gelэдndigi hakdaky habar baryp эetende, ol
·дheri ta
·lady we gьr tokaэlygy
· iзinde gizlendi. Эemineddцwle o
·a iki gapdaldan hьjьm etdi we ony hem-de onu
· эanyndakylary
· da
·yny gabady. Цrдn kцpьsini цldьrdi, enзemesi derэada gark boldy. Az sanly adamdan ba
·ga diri sypany bolmady. So
·ra Behatiэa tarap gitdi. Bu эeri
· ilaty onu
· diэenini etdi we emrine tabyn boldy. Ol bu эerden Gazna цwrьldi we 417-nji эyly
· sapar aэyny
· ony gьni o
·a baryp эetdi.

420-NJI HIJRI ЭYLY
(20.01.1029-09.01.1030 э.)

ЭEMINEDDЦWLДNI
· REЭI WE JEBEL ЭURDUNY BASYP ALMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl Эemineddцwle Mahmyt ibn Sцbьktegin Reэe tarap эцri
·e gitdi. Gьrgeni
· we Tabarystany
· hдkimi Menuзehr ibn Kabus dцrt эьz mь
· dinary we цrдn kцp mukdardaky salgydyny alyp, onu
· ц
·ьnden зykdy.
Reэi
· hдkimi Mejdeddцwle ibn Fahreddцwle ibn Buweэh цz go
·unyndan
·ikaэat edip, o
·a hat эazypdy. Ol birneme aэalbazdy. Kцplenз bolsa kitap okap, olary gцзьrmeklige gьэmenerdi. Эurdy hem onu
· enesi dolandyrэardy. Mejdeddцwlдni
· ejesi dьnэдden цtende go
·uny
· o
·a bolan tamakinligi artdy. Эagdaэlar bula
·dy. Hat gelip gow
·anda, Mahmyt цz hajybyny go
·unba
·y edip,
·ol sebitlere iberdi. O
·a Mejdeddцwlдni tutmaklygy buэurdy. Esgerler Reэe gelip эetende, Mejdeddцwle gar
·ylamak ьзin olary
· цnьnden зykdy.
·ol эerde hem ony we ogly Abu Dulefi sakladylar.
Bulary
· tutulandygy hakdaky habar Эemineddцwlд gelip эetende, ol Reэe ugrady we dцrt tirke
·igi
· birinji aэynda bu эere эetdi,
·дhere girdi. Ol bir million dinarlyk baэlyklary, bahasy bд
· эьz mь
· dinara barabar bolan gцwherleri, alty mь
· sany gymmatbaha dony we bulardan ba
·ga-da bihasap gurallary, эaraglary aldy. So
·ra Mejdeddцwlдni getirdip, ondan:
– Sen parslary
· taryhy bolan «
·anamany», Tabaryny
· taryhyny we musulmanlary
· taryhyny okamady
·my? – diэip sorady.
– Elbetde, okadym – diэip, Mejdeddцwle jogap berdi.
– Seni
· bu bol
·u
· ony okana me
·zemeэдr. Sen sadranз oэnap gцrdь
·mi?
– Elbede, oэnadym.
Sen
·ol эerde
·any
· ьstьne gцзьm edэдn
·any gцrdь
·mi?
Эok.
Эemineddцwle:

·eэle bolsa, цzь
·i цzь
·den gьэзlд tab
·yrmaga itekleэдn zat nдme? – diэdi.
Ony tussag edip, Horasana iberdiler. So
·ra Эemineddцwle Kazwini hem-de onu
· galalaryny, Sawa, Aba we Эafet (Эafyt)
·дherlerini eэeledi, onu
· hдkimi Welkin ibn Wenderini tussag edip, ony hem Horasana ugratdy.
Mahmyt Reэi eэelдn wagtynda halypa Kadyr Billд hat эazyp, Mejdeddцwlдni
· elliden gowrak erkin aэalyny
· bardygyny, bulardan otuzdan artyk perzendi
· dьnэд inendigini эatlady. Bu wakalar hakda Mejdeddцwleden soralanda, ol: «Bu meni
· ata-babamdan galan dдp» diэip, jogap beripdir. Bu azgynlygy
· so
·una зykmak ьзin Mejdeddцwlдni
· tarapdarlaryndan цrдn kцp adamy asyp цldьrdiler. Onu
· Mugtazyla akymyna eэerэдn hem
·erilerini Horasana sьrgьn etdiler. Mugtazyla mezhebine, mьneзjimlik (эyldyzlar) ylmyna we pelsepд degi
·li kitaplary oda эakdylar.
Menuзehr ibn Kabus ibn Wu
·megir bolsa, эollary oэdur зukur bolan dagy
· ьstьndдki mдkдm galada gizlendi. Emma ol Эemineddцwlдni
· цzьni gцzden sypdyrmandygyny duэdy we bu эerden зykyp, sьmme tokaэlygy
· iзinde gizlendi. Цzara ylala
·yk gazanmak ьзin o
·a bд
· эьz mь
· dinar serpaэ ugratdy. Эemineddцwle muny kabul etdi we kowgyny bes edip, ol эerden Ny
·apura gitdi.
Bu wakany
· yzysьre Menuзehr dьnэдden цtdi. Ol эerleri dolandyrmak ogly Anu
·irwana ynanyldy. Mahmyt welaэaty hem
·o
·a bermekligi эьregine dьwdi we munu
· da
·yndan o
·a bд
· эьz mь
· dinar bermegi karar etdi. Jebel эurtlaryndan tд Arminiэa зenli дhli эerde Mahmydy
· adyna hutba okaldy. Soltan Mahmydy
· ogly Mesut bolsa Hьnnian bilen Abhary basyp aldy. Yspyhanda Alaeddцwle onu
· adyna hutba okady. Mahmyt Horasana dolandy we Reэdдki ornuna цz ogly Mesudy goэdy. So
·ra Yspyhana hьjьm etdi we ony Alaeddцwlдni
· elinden basyp aldy. Bu эere цzьni
· kдbir эolda
·laryny bellдninden so
·, ol эerden yzyna dolandy. Emma Yspyhany
· ilaty topala
· turzup, bu dikmeleri цldьrdiler. Эemineddцwle gaэtadan bu эere dolandy we olardan цrдn kцp – bд
· mь
· adamy цldьrdi. Эagdaэlar kadala
·yp, эola dь
·enso
·, Reэe gitdi we
·ol эerde saklandy.

ЭEMINEDDЦWLДNI
· WE ONDAN SO
·RA OGLUNY
· OGUZLARA GAR
·Y GЦREN ЗДRESINI
· BEЭANY

Bu эyl Эemineddцwle oguz tьrkmenlerini
· ьstьne hьjьm etdi we olary эurdu
· зar tarapyna pytratdy. Sebдbi bular ol эerlerde цrдn kцp ba
·bozarlyk edipdiler. Bular Buhara sдhralyklarynda эa
·aэan Arslan ibn Seljuk Tьrkmeni
· эaranlary bolup, Эemineddцwle derэany a
·yp, Buhara geзende, olary
· hдkimi Aly Tegin ondan gaзyp gidipdi.
Arslan ibn Seljuk Эemineddцwlдni
· эanyna gelende, ony tussag etdiler we Hindistanda zyndana saldylar. Gije tьmlьgine duwlanyp, Arslany
· le
·gergдhine hьjьm etdiler we эolda
·laryny
· kцpьsini цldьrdiler. Mundan diri sypan birniзe jemagat bu эerden gaзyp, Horasana bardylar we ol эerde цzlerini
· bozgakзylyk i
·lerini dowam etdiler, taladylar, tozdurdylar. Эemineddцwlдni
· olary
· ьstьne эollan go
·uny bulary
· kцpьsini эesir aldy we Horasandan kowup зykardy.
·olardan iki mь
· цэli adam bu эerden gцterilip, Yspyhana gцзdi. Olary эa-da, i
· bolmanda, эolba
·зylaryny эurtdan зykarmagyny haэy
· edip, Эemineddцwle Alaeddцwlд hat эollady. Alaeddцwle bir tagam taээarlap, oguzlary nahara зagyrmagy we gelenso
· olary цldьrmegi naэyplaryna tab
·yrdy.
·onu
· ьзin ol oguzlary
· ьstьne зapar эollady hem-de olary
· hyzmatynda durmak ьзin atlaryny эazyp almak isleэдndigini mдlim etdi. Deэlemiler
·ol эerdдki bossanlykda bukuldylar. Oguzlary
· цrдn kцp topary bu эere geldi.
·onda Alaeddцwlдni
· bir tьrkmen mamlugy bulary
· ц
·ьnden зykyp, дhli эagdaэlary, gurnalan hile-pirimleri olara aэan etdi. Oguzlar yzlaryna dolandylar. Alaeddцwlдni
· naэyby olary yzyna gaэtarjak bolup jan etdi. Emma oguzlar onu
· bu tцwellasyny kabul etmediler.
·onda deэlemi serkerdelerini
· biri olardan bir adamy
· ьstьne hьjьm etdi. Emma tьrkmen эigidi ony ok bilen urup, lд
·ini serdi.
Bu hadysa zerarly gykylyk gopdy we bukuda эatan deэlemiler ol эerden зykdy.
·дheri
· ilaty hem bulara go
·uldy we olary
· arasynda uru
· boldy. Olar aldawa salnan oguzlary эe
·diler. Tьrkmenler цэlerini эygnap, bu эerden gцterildiler. Olar Genjд – Wehsuzany
· эanyna barэanзalar ц
·lerinden зykan islendik obany talap tozdurdylar.
Horasanda bolsa Yspyhana эцri
· edenlerdenem has kцp oguz galypdy. Olar gadymy Horezme degi
·li bolan Balkan dagyna geldiler. So
·ra olary
· kцpьsi dagdan inip,
·ol эakalardaky
·дherleri taladylar, adamlary цldьrdiler we malyny-mьlkьni tozdurdylar. Mahmyt ibn Sцbьktegin Tusu
· emiri Arslan Jazyby olary
· ьstьne iberdi. Olar iki эyllap diэen эaly bir topar esger bilen olary
· yzynda selpдp gezdiler.
·ol sebдpli Mahmydy
· цzi mejbury эagdaэda Horasana hьjьm etmeli boldy. Olary ele salmak ьзin Ny
·apurdan Dehistana ugrady. Oguzlar bolsa bu эerden Gьrgene gitdiler. So
·ra Mahmyt ol эerden dolandy we, ц
· эatlap geзi
·imiz эaly, ogly Mesudy Reэde oturtdy. Oguzlary
· Эagmyr atly serkerdesini bolsa onu
· эanyna gulluga aldy.
Mahmyt bin Sцbьktegin dьnэдden цtende, ogly Mesut Horasana эцri
· edipdi we эanynda hem Эagmyr bardy. Gaznany eэelдnlerinde, ondan Balkan dagynda galan kowumda
·lary hakda soradylar we hцkьme tabyn bolup, wepaly hyzmat etmek
·erti bilen o
·a yza gaэtmaga rugsat berdiler. Mesut Ahmet Эynaltegini
· ba
· gцteren wagtynda Hindistana эцri
·e gitdi. Ony basyp эatyryp, yza dolandy. Emma ol цzьni
· bu tozgunзylygyny эene gaэtalady. Talk Ferra
· ol эeri Alaeddцwlдni
· elinden almak ьзin Reэe цrдn kцp esger эollady. Bular Ny
·apura эetenlerinde, bu gelenleri
· pдllerini
· эamandygyny bildiler we go
·unba
·ylaryny esgerlerden aэratynlykda эanlaryna зagyrdylar.
·eэdip, olardan elliden gowrak adamy цldьrdiler. Olary
· arasynda Эagmyr hem bardy.
·eэdip, olar bu эere эetmдn Reэe цwrьldiler. Olary
· dь
·en bu эagdaэy, tozgunзylygy we bozuklygy Mesuda gelip эetende, bu meseleden ymykly dynmak ьзin ony Hindistana gцnderdi. Ol bu эerde gozgala
·зylary
· kцpьsini
· elini-aэagyny зapdyrdy we kцpьsini asyp цldьrdi.
Bu Arslan ibn Seljuga degi
·li topary
· (taэpany
·) habarlarydyr. Indi Togrul beg, Dawut we ol ikisini
· dogany Beэgu hakda aэtsak, olar Mawerannahrda эa
·aэardylar. Nesip bolsa biz olar bilen bagly wakalary we paty
·a bolu
·laryny эyllary
· geli
· tertibine gцrд, beэan ederis.
Soltan Mesudy
· hajyby Da
· Ferra
· oguzlar bilen garpy
·andan so
·, oguzlar Genjд gitmek isleэдndir, ol эere цzlerinden ц
· baran «yraklylar» diэlip atlandyrylэan kowumda
·laryna go
·ulmakзy bolэandyr цэdьp pikir etdi. Bu pikirine eэerip цzi hem Reэe ugrady. Bu taэpany
· emirlerini
· ady Gцkda
·, Buga, Gyzyl, Эagmyr we Nasyglydyr. Damgana эetenlerinde, bu эeri
· esgerleri we
·дher ilaty pдsgel bermek ьзin olary
· ц
·ьnden зykdy. Emma dцz gelibilmдn, yza зekildiler we dagy
· depesine зykyp, goranmaga ba
·ladylar. Oguzlar
·дhere girdi we ony talady. So
· bu эerden Semnana geldiler, ol эerde hem edil
·unu
· эaly hereketlerini gaэtaladylar. Reэi
· eteklerinde hem
·eэtdiler. Yshakabady we o
·a go
·
·y oturan obalary taladylar. Reэe degi
·li welaэatlary
· biri Mь
·kьweэhe gitdiler we ony hem tozdurdylar.
Abu Sehl Hamduny bilen Da
· Ferra
· ikisi hem-de Gьrgen bilen Tabarystany
·
·ol wagtky hдkimi kцmek sorap, Mesuda hat эazdylar, aэgytly sцwe
·e taээarlandylar. Da
· ьз mь
· atly esgerini, bar bolan pillerini we эaraglaryny эanyna alyp, oguzlar bilen sцwe
·mдge gitdi. Bu habar oguzlara эetdi. Olar цzlerini
· aэallaryny, Horasandan olja alan baэlyklaryny ta
·lap, цzlerini
· atly go
·uny bilen sцwe
·e ugradylar. Bular birek-birege du
· geldiler. Da
· pillerine mьndi we iki topary
· arasynda sцwe
· ba
·landy. Ilkibada ьstьnlik Da
·y
· tarapyndady. So
·ra oguzlar Da
·y
· эanyndaky kьrt serkerdesini эesir aldylar we ony цldьrmekзi boldular. Bu kьrt serkerdesi oguzlara эalbardy: «Meni diri goэsa
·yz, Da
·y
· эanyndaky kьrtlere sцwe
·i bes edip, yza dolanmagy buэraryn» diэdi. Oguzlar bu teklibi kabul etdiler, hatda ony azatlyga goэberjekdigine, bo
·atjakdyklaryna sцz berdiler. «Sцwe
·i dowam etse
·iz, men цldьrilerin» diэip aэtmagy ьзin ony kьrtleri
· эanyna goэberdiler. Bu wakadan so
·, sцwe
·i
· dartgynlylygy gow
·ady.
So
·ra oguzlar (olary
· sany bд
· mь
· tцweregi bardy) Da
· Ferra
·y
· we onu
· esgerlerini
· ьstьne hьjьme geзdiler. Kьrtler эe
·lip gaзdy. Da
· bilen onu
· эolda
·lary bolsa berk durup sцwe
·di. Oguzlar onu
· mьnьp oturan pilini цldьrenso
·lar, ol pili
· ьstьnden kelemenlдp, a
·ak gaэtdy. Ony tutdular we цldьrdiler. Цz wepat bolanlaryny
· aryny almak ьзin ony bцlek-bцlek etdiler. Onu
· bilen bir wagtda цrдn kцp sanly horasanlylar, atly serkerdeleri
· hem birnдзesi цldьrildi. Galan pilleri we esger go
·laryny olja alyp, Reэe gitdiler. Abu Sehl Hamduny we onu
· эanyndaky go
·un hem-de
·дher ilaty bilen dцwь
·diler. Abu Sehl Hamduny bilen эanyndakylar Tabarek galasyna tarap gaзdylar. Oguzlar
·дhere girdiler we onu
· birnдзe mдhellesini (ilatly эerini) talap, kцki-damary bilen weэran etdiler. So
·ra Abu Sehl we olar tдzeden sцwe
·e girdiler. Oguz emiri Эagmyry
· uэasyny
· ogluny – uly serkerdelerini
· birini эesir aldylar we Da
·y
· esgerlerinden tutulanlary we дhli эesirleri bo
·atmak hem-de ьstesine otuz mь
· dinar tцlemek tertibi bilen ony goэberjekdiklerini aэan etdiler. Emma ol soltany
· buэrugy bolmazdan, hiз zat edip bilmerin diэdi. Oguzlar
·дherden зykdy.
·ol wagt bu эere Gьrgenden birnдзe go
·un gelip эetdi. Olar Reэe эakyn gelenlerinde, oguzlar
·ol tarapa gitdiler we duэdansyzlykda olary
· ьstьni gapyl basdylar. Bu go
·uny
· serkerdesini we эany bilen iki mь
·e golaэ adamy эesir aldylar. Galanlary yza dцnьp gaзdylar. Bu wakalar 427-nji эylda bolup geзdi.

ALAEDDЦWLДNI
· REЭE BARMAGYNY
·,
OGUZLAR BILEN YLALA
·MAGYNY
· WE ЭENE-DE OLARY
· TERSINE GAЭTMAGYNY
· BEЭANY

Oguzlary
· Reэi ta
·lap, Genjд gaэdandygyny bilende, Alaeddцwle ol эere gitdi we
·дhere girdi. Soltan Mesut ibn Sцbьktegini
· emrine tabyndygyny bildirip, Abu Sehl Hamduna зapar iberdi we tцlemeli edilen baэlygy ondan talap etdi. Emma ol Alaeddцwleden gorkusyna bu hata jogap bermekden saklandy. Alaeddцwle olary
· hakyny bermek we Hamdunyny
· gar
·ysyna gьэз toplamak ьзin oguzlary
· эanyna wekil iberdi. Gyzyly
· serkerdeligindдki bir mь
· bд
· эьz sany oguz эigidi bu эerden эola зykdy, galanlary bolsa Genjд gitdi. Oguz эigitleri onu
· эanyna эetenlerinde, Alaeddцwle bulary эag
·y gar
·ylady, эagdaэy mдlim edip, olardan эardam sorady. Oguzlar bu эerde birnдзe gьn saklandy. So
·ra onu
· эanyndaky kдbir horasanly serkerdelere Alaeddцwlдni
· oguzlary onu
· gar
·ysyna зykmak we ba
· gцtermek ьзin ylala
·maga зagyrandygy aэan boldy. Alaeddцwle gizlin niэetini bilen bu esgerleri
· эanyna adam iberdi, hile-pirim bilen эanyna getirtdi we olary tutdurdy. Tussaglary Tabarek galasyndaky zyndana saldy. Oguzlar bu эerde цzlerini эal
·yz saэdylar we gozgala
·a dь
·dьler. Alaeddцwle olary kц
·e
·dirjek bolup her nдзe jan etse-de, netije bermedi. Olar tozgunзylykly i
·lerine, talanзylyga we эol urmaklyga gaэtadan ba
·ladylar. Alaeddцwle bu эerden dolandy we Tabarystanda gezip эцren Abu Sehl Hamduna hat эazdy we Reэi
· дhli dolandyryjylyk i
·ini
· Mesudy
· hut цz tabynlygynda bolmagyny teklip etdi. Ol muny kabul edenso
·, bu эerden Ny
·apura gitdi. Alaeddцwle bolsa Reэde galdy.

GENJEDДKI OGUZLAR WE OLARY
· BU ЭERI TERK ETMEKLERINI
· BEЭANY

Biz oguzlary
· bir taэpasyny
· Genjд barandygyny эatlapdyk. Wehsuzan olary эag
·y sylady we эamanlyklaryndan dynmak umydyna beslenip, olar bilen gaэyn-giэew boldy.
Oguz serkerdelerini
· atlary
·eэledir: Buga, Gцkda
·, Mansur we Dana. Emma Wehsuzan gaty uzakdan umyt eden ekeni. Зьnki olar эamanlygy we bozgakзylygy, gan dцkmegi we tala
·зylygy terk etmediler. Olar Maraga gitdiler we 429-njy эylda
·дhere girip, onu
· jamy metjidini oda эakdylar, эerli ilaty
· цrдn kцpьsini gylyзdan geзirdiler. Olar Hezbany kьrtlerini hem edil
·eэle эagdaэa duзar etdiler. I
·ler зyl
·yrymla
·dy, bela-beter, zulum-sьtem gьэзlendi. Kьrtler цzlerini
· we
·дher ilatyny
· dь
·en gьnьni gцrenlerinde, oguzlary
· sьteminden goranmak ьзin цzara эara
·maga, ylala
·maga we agyz birikdirmдge ba
·ladylar. Abylheэja ibn Rabybeddцwle bilen Genjдni
· hдkimi Wehsuzany
· sцzi aly
·dy.
·ol эakalardaky
·дherleri
· ilaty hem bulara go
·uly
·dylar we oguzlardan adalaty talap etdiler.
·дher ilatyny
· цzleri bilen sцwe
·mдge jemlenendigini gцrende, oguzlar Genjдni terk edip, bu эakalardan зykyp gitdiler. Sebдbi bu эerde saklanmak olar ьзin indi kyndy. So
·ra olar topar-topar bцlьndiler. Bugany
· ba
·tutanlygyndaky bir topar Reэdдki oguzlary
· эanyna gitdi.
Mansur bilen Gцkda
·y
· ba
·tutanlygyndaky toparlar bolsa Hemedana gitdiler we
·дheri gabadylar. Bu эerde Abu Kalyjar ibn Alaeddцwle ibn Kдkeweэh bardy.
·дher ilaty agyz birikdirip, цz janlaryny
· we
·дherlerini
· aman galmagy, du
·many
· dep edilmegi ьзin sцwe
·megi makul bildiler. Bu sцwe
·de iki tarapdan hem цrдn kцp adam цldьrildi. Oguzlar Hemedanda uzak wagtlap saklandylar. Abu Kalyjar ibn Alaeddцwle bu эagdaэy gцrьp, gar
·y durardan цzьni
· ejizdigine gцz эetirdi, Gцkda
·y
· эanyna зapar эollady we onu
· bilen ylala
·dy hem-de gaэyn-giэew boldy. Alaeddцwle ibn Kдkeweэhi
· bolэan эeri Reэe gelen oguzlar hem bu
·дheri gabadylar. Fennahysrow ibn Mejdeddцwle bilen Sawany
· hдkimi Kamru Deэlemi hem bulara go
·ulanso
·, oguzlary
· sany kцpeldi we kuwwaty artdy. Alaeddцwle olary
· her gezek gelende, ц
·kьden gьэзlenip gelэдndigini, цzьni
· bolsa barha ejizleэдndigini bilip, цz janyndan gorkdy.
Rejep aэyny
· bir gijesinde kц
·kden зykdy we
·дheri ta
·lap, Yspyhana gaзdy.
·дher ilaty bu wakadan gorka dь
·ьp, эaka эyrtdy. Sцwe
·den зete зekilip, her kim gaзmagy
· здresini gцzlдp ba
·ladylar. Ertesi irden oguzlar olary
· ьstьne dцkьldiler. Эerli ilat bulara dцz gelebilmedi. Oguzlar
·дhere kьrsдp girdiler we ony
·eэle bir aэylganз taladylar. Aэal-gyzlary эesir aldylar. Tд aэal-gyzlar pena gцzlдp, цzlerini metjitlere atэanзalar, oguzlar bд
· gьnlдp bu hereketlerini dowam etdiler. Adamlary
· hersi bir ugra, hersi bir эola цzьni atyp dargady. Цz jany
·y halas etmegi ba
·armak bu эerde i
· bagtly zatdy.
Bu wakalar olary
· kцpьsi gyrlandan so
· эьze зykdy. Aэtmaklaryna gцrд, hatda kдbir uly metjitlerde bary-эogy elli adam namaza durupdyr.
Alaeddцwle Reэi ta
·lap gidende, oguzlary
· bir topary onu
· sцbьgine mьnse-de, yzyndan эetip bilmediler. Olar эol ugruna Kereje sowuldylar we ony talap-tozdurdylar. Ol эerde i
· эaramaz we gabahat i
·leri etdiler. Olary
· Nasyglyny
· ba
·tutanlygyndaky ba
·ga bir taэpa-topary Kazwine gitdi we ol эeri
· ilaty bilen sцwe
·di. So
·ra эerli ilat olara эedi mь
· dinar tцlдp ylala
·dylar we olary
· tabynlygyna girdiler.
Urmyэa
·дherinde hem olary
· bir taэpasy bardy. Olar bu эerden Ermeni эurduna эцri
·e gitdiler. Ol эeri
· ilaty bilen sцwe
·ip, olary
· цrдn kцp adamyny цldьrdiler. Biзak kцp ynsany эaraladylar. Olja-эesir aldylar. So
·ra Urmyэa we Abylheэja Hezbanyny
· welaэatlaryna tarap цwrьldiler. Bu эeri
· kьrtleri oguzlary
· эaramaz go
·
·udyklary ьзin sцwe
·e girdiler. Bu sцwe
·de цrдn kцp adam gyryldy. Oguzlar
·дher эakasyndaky beэleki эerleri hem talap, цrдn kцp kьrdь
· ganyny dцkdьler.

OGUZLARY
· HEMEDANY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Biz owal oguzlary
· Hemedany gabandygyny we so
·ra onu
· hдkimi Abu Kalyjar ibn Alaeddцwle ibn Kдkeweэh bilen эara
·yk bagla
·andygyny эatlapdyk.
·ol wagt oguzlar Reэi eэelediler we Hemedany gaэtadan gabadylar. Gyzyldan beэlekiler Reэden зykyp, ol эere gitdiler hem-de bu эerdдki oguzlara birikdiler. Abu Kalyjar bu zatlary e
·idende, olara gar
·y зykara эagdaэyny
· эokdugyny bildi. Ol atly tдjirleri we
·дheri
· tдsirli adamlaryny эanyna alyp, Kinkiwarda goranmaga ba
·lady.
Dцrt эьz otuzynjy эylda oguzlar Hemedana girdiler. Bu эerde olary
· Gцkda
·, Buga, Gyzyl эaly serkerdeleri jemlendi.
·eэle hem olary
· эanynda kцp sanly deэlemi esgerler bilen gelen Fennahysrow ibn Mejdeddцwle ibn Buweэh dagylaram bardy. Bular
·дhere girip, ony kemsiz taladylar, olar
·unu
· эaly tala
·зylygy ba
·ga
·дherlerde etmдndiler. Ilkiba
·da цzlerine gar
·y durup, sцwe
·endikleri ьзin olara a
·a gahar etdiler we gazaba mьnьp gyrdylar. Aэal-gyzlaryny alyp, Esetabat sebitlerinde Dineweri
· obalarynda dь
·lediler. Bu tцwerekdдki дhli эerlerde edenlerini etdiler. Bu эagdaэda deэlemiler oguzlardan hem beterdi. Dineweri
· hдkimi Abylfath ibn Abi
·
·цwk bulary
· gar
·ysyna зykdy we olar bilen sцwe
·di. Olara berk gaэtawul berip, birtopar adamy эesir aldy. Olary
· emirleri bulary
· bo
·adylmagy ьзin hat эollady. Emma ol эara
·yk we дht bolmazdan, bu i
·den saklandy. Olar munu
· diэenini kabul etdiler we эara
·dylar, эesirleri azatlyga goэberdiler. So
·ra Hemedandaky oguzlar Abu Kalyjar ibn Alaeddцwlд hat эolladylar we onu
· bilen эara
·dylar. Dцwlet i
·lerini цz gцwnьne gцrд, цz pikiri bilen dolandyrmak ьзin эanlaryna gelmegini soradylar. Onu
· эanyna цzlerinden цэlenen aэalyny ynamdar adam hцkmьnde iberdiler. Abu Kalyjar bu эara
·yga bil baglap, onu
· эanyna geldi. Emma bu gymmatly we sьэji эara
·yk onu
· ьзin has gymmada dь
·di. Az salymdan so
· onu
· ьstьne topuldylar we ol zordan gaзyp sypdy. Onu
· baэlygyny we эanyndaky bar bolan дhli malyny-mьlkьni hem-de beэleki zatlaryny aldylar. Kakasy bu zatlary e
·idende, эagdaэy gцzi bilen gцrmek ьзin Yspyhandan зykyp, daglyk welaэatlara ugrady. Эolda o
·a kцpsanly oguz taэpasy gabat geldi. Kakasy olardan ьstьn зykdy we birnдзesini цldьrdi, эene
·onзaragyny hem эesir aldy.
·eэdip Yspyhana эe
·i
· bilen girdi.

TЦWRIZ
·ДHERINDE OGUZLARY
·
ЭOK EDILMEGINI
· WE OLARY
· GENJДNI TERK EDIP, HAKKARYЭA GITMEGINI
· BEЭANY

Dцrt эьz otuz ьзьnji эylda Wehsuzan ibn Mihlan Tцwriz
·дherinde цrдn kцp sanly oguzy
· ganyny dцkdi.
Wehsuzan эцrite tagam taээarladyp, olary nahara зagyrdy. Kemsiz iэip-iзenlerinden so
·ra, olary
· serkerdelerinden otuz sanysyny tutdurdy. Beэleki oguzlar bu эagdaэy gцrьp, tapdan gaзdy. Olardan цrдn kцpьsini цldьrdiler. Urmyэada эa
·aэan oguzlar jem bolup, Mosul welaэatyna degi
·li Hekariэe
·дherine gitmegi цzleri ьзin amatly bildiler. Bu эeri
· kьrtleri bilen цrдn gazaply sцwe
·e girdiler. Kьrtler эe
·lip gaзanso
·lar, oguzlar olary
· lybasdyr-baэlygyna, aэaldyr-perzentlerine eэe зykdylar. Kьrtler
·ol эerdдki daga we dag geзitlerine цzьni atdylar. Olary
· yzyna dь
·ьp giden oguzlar bilen sцwe
· эьze зykdy. Kьrtler bu gezek ьstьn зykyp, olardan bir mь
· bд
· эьz adamy цldьrdiler, jemi эedi sany emirini, эьzden gowrak han-beglerini эesir aldylar. Ц
· цzlerinden alnan эaragdyr mallary we beэleki oljalary yzyna gaэtaryp aldylar. Oguzlar dag эollary bilen gidip, зar эana pytradylar.
Ibn Rabybeddцwle bu habary e
·idip,
·ol galan oguzlary hem эok etmek ьзin olary
· yzyndan go
·un ugratdy. Bu wakalar dцwrьnde Reэde эa
·aэan oguzlary
· emiri Gyzyl dьnэдden цtdi. Soltan Togrul begi
· dogany Ybraэym Эynal bu pursatdan peэdalanyp, Reэe эцri
·e зykdy. Bu эerde эa
·aэan oguzlar bu habary e
·idip, dowla dь
·dьler we ol gelmezinden ц
·ьrti, Jebel sebitlerini ta
·lap gitdiler. Oguzlar dцrt эьz otuz ьзьnji эylda Diэarbekire we Mosula hьjьm etdiler.

OGUZLARY
· DIЭARBEKIRE GIRMEGINI
· BEЭANY

Dцrt эьz otuz ьзьnji эylda oguzlar Genjдni ta
·lap, bu эerlerden gitmдge mejbur boldular.
Sebдbi Togrul begi
· dogany Ybraэym Эynal Reэe эцri
· etdi we oguzlar bu habary e
·idip gorka gaplandylar.
·ol gorky zerarly Ybraэym gelmezinden ц
·ьrti bular Jebel sebitlerini ta
·lap, Genjд эцneldiler. Bu эeri
· ilatyna ц
·ki eden эaramazlyklary ьзin olara bu эerde saklanmak mьmkin bolmady. Arkadan bolsa Ybraэym Эynal эetip gelэдrdi. Olary gur
·ap alan эene bir gorky bu эerler Ybraэym Эynaly
· hem-de onu
· iki agasy Togrul beg bilen Dawudy
· raэatlarydy. Oguzlar цzlerine эol salgy bermegi ьзin kьrtleri
· kдbirini ц
·lerine salyp gitdiler. Olar oguzlary Zowzany
· de
·inden geзэдn зyl
·yrymly dag эodalaryny
· ьsti bilen дkidip, Jeziret ibn Omar diэilэдn эerden зykardylar. Buga, Nasygly we beэleki emirler hem Diэarbekire эцri
· edip, Karadeэi, Bazabdeэi, Hasaniэдni we Fi
·abury talap tozdurdylar. Mansur ibn Guzguly bolsa Jezirдni
· gьndogar tarapynda saklady.
Jezirede эa
·aэan Sьleэman ibn Nasreddцwle ibn Merwan tд gy
· gutarэanзa, Jezirдni
· welaэatlarynda эa
·amak, so
·ra beэleki oguzlar bilen
·ama gitmek ьзin ylala
·yk we эara
·yk islдp, olara hat эazdy. Bular цz aralarynda ylala
·yp, birek-birege sцz berdiler, gцwne degi
·mezlige дht etdiler. Emma Sьleэmany
· эьreginde hyэanat gizlenip эatyrdy. Ol toэ edip, nahar bi
·irdip, Mansury zyэapata зagyrdy. Jezirд gelen dessine, ony tutdurdy we tussag etdirdi. Mansury
· эolda
·lary bolsa зar эana dagap gitdiler. Oguzlary
· beэleki bir topary зapawulзylyk ьзin Nasibine we Sanjara hьjьm edipdiler. Olar bu эerden gaэdyp gelip, Jezirдni gabadylar. Araplar bolsa зar эana эьz urdy, esasan, Yrak tarapa gitdiler. Oguzlar Diэarbekiri harap etdiler, taladylar, цldьrdiler, ar aldylar. Nasreddцwle ogly Sьleэmany
· elinden oguz emiri Mansury dilдp aldy we ol oguzlara hat эollap, bu welaэaty ta
·lap gitseler Mansury bo
·atjakdygyny we pul tцlejekdigini bildirdi. Oguzlar bu
·erti kabul etdi. Nasreddцwle Mansury bo
·atdy we birnдзe mukdarda pul iberdi. Emma oguzlar sцzlerinden dдnip, bet i
·lerine gaэtadan ba
·ladylar. Olary
· kдbiri Nasibin, Sanjar we Habur sebitlerine gidip, bu эerleri talanso
·, gaэdyp geldiler. Beэleki kдbirleri bolsa Jьheэnд we Ferej sebitlerine эцri
· edip, ol эerleri kemsiz taladylar. Garaba
· bulardan gorkusyna Mosula bardy.

OGUZLARY
· MOSULY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Oguzlar Genjeden зykyp, Nasreddцwle ibn Merwany
· golastyndaky Jeziret ibn Omara baranlarynda, olary
· beэleki bir topary ц
· эatlap geзen emirlerimiz bilen birlikde Diэarbekire gidipdiler. Galanlary bolsa Bakga gitdiler we Barkagytda dь
·lediler. Mosuly
· hдkimi Garaba
· olary
· hereketine gцzegзilik eder эaly bir adamy ugratdy. Olar muny duэdular we Mosula tarap ц
·e эцrediler. Olar oguzlara ьз mь
· dinar tцlemekзi boldular. Emma muny kabul etmediler. Зaparlar ikinji gezek gelende, oguzlar on bд
· mь
· dinar talap etdiler. Olar mu
·a boэun boldular we
·дher ilatyny bir эere jemlдp, эagdaэy dь
·ьndirdiler.
Olar pul jemlemek bilen me
·gul bolup эцrkд, oguzlar Mosula baryp, onu
· gyrasynda dь
·lediler. Garaba
· esgerlerini we
·дher ilatyny эanyna alyp, olary
· gar
·ysyna зykdy. Uzakly gьn sцwe
·diler. Gijд эetende, her tarap yza зekildi we sцwe
· togtady. Ertesi ir bilen sцwe
· tдzeden mцwjedi. Araplar we
·дher ilaty эe
·lip, gaзyp ba
·lady. Garaba
·y
· цzi bolsa howlusynda taэyn edilen gдmд mьnьp gaзdy. Эanyna alan ujypsyzja baэlygy diэдэmese
·, ol дhli maly-mьlkьnden el эuwupdy. Oguzlar
·дhere girdi we ony aэylganз taladylar. Garaba
·a degi
·li дhli zatlary: baэlykdyr-puly, gцwher da
·lary, bezemen lybaslary, donlary, bezeg
·aэ-seplerini we beэleki zatlary aldylar. Garaba
· bolsa эanyndaky birnдзe adam bilen gдmili gaзyp gutulyp, Sinne эetdi we
·ol эerde dь
·ledi. Ol bu эerden paty
·a Jelaleddцwlд hat эazyp, эagdaэlary mдlim etdi, kцmek-эardam sorady. Ol цz dь
·en gьnьnden
·ikaэat edip, kцmek bermekleri ьзin Dubeэs ibn Mezэed we
·onu
· эaly beэleki arap we kьrt emirlerine зapar эollady.
Oguzlar Mosuly
· ilatyna edenini etdiler. Цldьrilen dost-эarlaryny
· aryny almak hyjuwy olary gan dцkmekden, aэal-gyzlary
· namysyna degmekden, maly-mьlki talamakdan saklap bilmedi. Olar adam эa
·aэan birnдзe mдhellдni: Abu Nejih kцзesini, Jasasany, Jarsugy, Derэa kenaryny, Gassaplary
· derwezesini цzlerine tцlenen pul ьзin talamadylar, hatda barmagynam batyrmadylar.
·eэdip bu эerler abat galdy.

MOSULY
· HДKIMI GARABA
·Y
· OGUZLARY ЭE
·MEGINI
· BEЭANY

Biz Garaba
·y
· Sinne gidendigini we kцmek-эardam sorap зar tarapa hat эazandygyny эatlapdyk. Paty
·a Jelaleddцwle цzьni
· tьrkmen go
·unyny
· ba
· egmezliginden зekinip, o
·a kцmek bermedi. Эцne Dubeэs ibn Mezэed цz go
·uny bilen kцmek bermдge gitdi. Ukaэllylary
· дhlisini
·, Abi
·
·цwki
·, Ibn Berrany
· we beэlekileri
· эardam-kцmegi gelip gowu
·dy. Emma so
·ky agzalanlary
· sцwe
·e peэdasy degmedi. Sebдbi Garaba
· Ukaэl we Dubeэs go
·unlary jem bolan dessine, olary эanyna alyp Mosula эцrдpdi. Bu habar oguzlara baryp эetende olar, Telagfer, Bumariэe we
·ol sebitlere niэet edilen эцri
·i so
·a goэup, Nasygly bilen Bugany
· ba
·tutanlygyndaky Diэarbekirde эa
·aэan oguzlara habar iberdiler. Araplardan ьstьn зykmak ьзin olardan kцmek soradylar.
Garaba
· olary
· gelэдndigini bilse-de, цzьni
· эolda
·laryny gorkuzmazlyk we dowla salmazlyk hem-de i
·leri
·
·owsuzlyga uзramazlygy ьзin, ony hiз kime aэtmady. Olar oguzlar tд alkyma gelэдnзд эцrediler. Oguzlar Ras-Eээil diэen эerde dь
·lediler. Olary
· arasynda bary-эogy iki parsah tцweregi uzaklyk galypdy.
Oguzlar araplar bilen sцwe
·mдge
·eэle bir suwsapdy. Olar tд arap le
·gergдhleri aэdy
· gцrьnэдnзд, ц
·e эцrediler.
·eэdip oraza aэyny
· эigrimisi gьni gьnь
· birinji эarymynda iki arada uru
· ba
·landy. Oguzlar olary зar tarapdan gur
·adylar. Araplar gaзyp ba
·lady, hatda sцwe
· olary
· le
·gergдhini
· edil alkymynda bolup geзэдrdi welin, olary
· aэallary sцwe
·i synlap durdular. Цэlдne зenli эe
·i
· oguzlary
· tarapynda boldy. So
·ra Alla цz эardamyny araplara inderdi we oguzlar yza зekilmдge ba
·lady. Эalmawuz эaly эiti gylyзlary
· astynda olar зar эana pytrady, olary
· цrдn kцpьsi,
·ol sanda ьз sany serkerdesi цldьrildi. Araplar oguz le
·gergдhlerini we цэlerini eэelдp, olary
· baэlyklaryny aldylar. Talanan baэlyk дhli ki
·д de
· paэlandy. Olar gijд eri
·diler we tьmlьk olary
· arasyndaky sцwe
·e bцwet boldy.
Garaba
· цldьrilen adamlary
· цrдn kцpьsini
· kellesini kesdirdi we olary gдmд эьklдp Bagdada ugratdy. Bagdada golaэ gelende, bu эerdдki tьrkmenler lд
· bolan jesetleri aldylar, kowahada laэyk jaэladylar. Цz milletine, kowmuna bolan mertebe we namys duэgusy olary erkine goэmady.
·eэdip Alla Mosul ilini olary
·
·erinden halas etdi. Garaba
· bulary
· sцbьgine mьnьp, Nasibine gitdi we эene эaman эagdaэa sata
·maэyn diэip, ol эerden yzyna dolandy. Yza serpikdirilen oguzlar bolsa Diэarbekire, so
·ra Ermeni we Rum topraklaryna зozup, uly baэlyk topladylar. Garaba
· oguzlary эe
·endigi hakynda bu
·luk hatyny зar tarapa эollaэardy. Ol Urmyэany
· hдkimi Ibn Rabybeddцwlд эazan hatynda oguzlardan ьз mь
· adamy цldьrendigini beэan edipdir. Hдkim hat getiren зapara: «Bu цrдn ge
· zat-la! Haзan-da bu kowum meni
· эurduma a
·anda, men olary
· geзip gitmeli kцprьsini
· ьstьnde durup olary sanapdym. Olar gapdallaryndaky topar-topar adamlar bilen otuz mь
·den agdykdy. Эe
·lip gaэdyp gelenlerinde bolsa bд
· mь
· adama эetmeэдrdiler. Olar эa цldьrilen, эa-da helдk bolup, эiten bolmaly» diэdi.
·ahyrlar Garaba
·y
· bu эe
·
·ini mьbдreklдp kцp go
·gulary эazdylar.
Ine, bu Yrak oguzlaryny
· habarydyr. Bizi
· muny aэratyn эyllar boэunзa dдl-de yzygider bermegimizi
· sebдbi, Yrak Oguz dцwleti o diэen uzak dowam etmedi. Ol asmany
· эьzьnde uzak saklanmaэan tomus bulutlary эaly gцzden эitdi.
Seljuklar hakda aэtmaly bolsa, biz olary
· wakalaryny, dцwlet i
·lerine ba
·laэy
·laryny nesip bolsa, dцrt эьz otuz ьзьnji эyly
· beэanyndan berip ba
·larys.
...Bu эyl Yraga bir dдnesini
· agramy 150 ratla barabar bolan doly эagdy. Ol ukuda эatan цkьz эaly bolup эere gьtьlдp dь
·эдrdi.

421-NJI HIJRI ЭYLY
(09.01.1030-28.12.1030 э.)

ЭEMINEDDЦWLE MAHMYT IBN SЦBЬKTEGINI
· DЬNЭДDEN ЦTMEGINI
· WE OGLY MUHAMMEDI
· PATY
·ALYGYNY
· BEЭANY

360-njy эyly
· A
·ura gьnьnde dьnэд inen Эemineddцwle Abylkasym Mahmyt ibn Sцbьktegin
·u эyly
· dцrt tirke
·igini
· ikinji aэynda dьnэдden цtdi. «Ol sapar aэyny
· on biri gьni dьnэдden цtdi» diээдnlerem bar. Onu
· esasy derdi эarawsyzlyk we iзgeзmedi. Ol bu derdinden iki эyl tцweregi ejir зekdi.
·eэle bir ruhubelent bolany ьзin эo
·lan mahaly hem kesele эan bermezdi, di
·e kдwagtlar halys agyra зydamasa эassyga эaplanardy. Tebipler derman hцkmьnde o
·a asudalygy, rahatlygy maslahat berdiler. Ol sдher we giзlik adamlary
· arasynda bolup, sцhbet ederdi. «Meni
· emirlikden зetle
·megimi isleэдrsi
·izmi?» diэip, sorap durka, oturan эerinde dьnэдden цtdi.
Цlьm pillesini
· эakyn gelendigini duэanda, Эemineddцwle paty
·alygy Balhda gezip эцren ogly Muhammede wesэet etdi. Ol Mesutdan kiзi bolsa-da, doganyndan цэkelidi. Sebдbi Muhammedi
· ondan eden haэy
·y bitirilmдn galypdy. Iзigara adamlar bu pursatdan peэdalanyp, olary
· arasyna tow saldylar, atasyny
· эьregini зi
·irdiler. Эemineddцwle paty
·alygy ogly Muhammede wesэet etmegi rowa gцrdi we
·eэdibem dьnэдden цtdi. Эemineddцwle эogalandan so
·, uzak Hindi topraklaryndan tд Ny
·apura зenli aralykda Muhammedi
· adyna hutba okaldy. O
·a Jelaleddцwle lakamy berildi. Kakasyny
· bellдn dцwlet i
·gдrlerini
· дhlisi o
·a hat эollap, kakasyny
· цlьmini we paty
·alygy o
·a wesэet edi
·ini habar berdiler. Dogany Mesudy
· dawa etmesinden gorkuzyp, dessine paэtagt
·дhere gelmegini tab
·yrdylar. Muhammet habar baran dessine Gazna gitdi we atasyny
· цlьminden kyrk gьn geзenden so
·, ol эere baryp эetdi. Esgerler jem bolup, onu
· tabynlygyna girdi. Ol bulara baэlykdyr pullary, nepis halatlary paэlap, hatda sahylygy
· здginden зykdy.

ЭEMINEDDЦWLДNI
· KДBIR SYPATLARYNY
· BEЭANY

Эemineddцwle Mahmyt ibn Sцbьktegin akylly, dindar, haэyr-yhsanly ynsandyr. Onu
· эanynda ylym-bilimi
· sarpasy belentdi. Onu
· ьзin ylmy
· dьrli ugurlaryna degi
·li kцpsanly kitap эazyldy. Эurtlary
· зar kьnjьnden alymlar onu
· эanyna gelerdiler. Эemineddцwle olary sylardy, ц
·ьnden зykyp, gar
·y alardy. Olara tagzym we yhsan ederdi. Ol цrдn adalatly, цz raэatlaryna kцp эag
·ylyk edэдn bir mдhirli ki
·idi. Kцp sцwe
· ederdi. Yzygiderli jihada ugrardy. Onu
· эe
·i
·leri me
·hurdyr we her bir adam ondan habarlydyr. Biz di
·e olary
· uzak asyrlardan a
·yp bize эetenini эatladyk. Di
·e
·ulardan hem onu
· цz janyny beэik Ta
·ryny
· haky ьзin gysganmaэ
·yny, onu
· jihada uly дhmiэet ber
·ini bilip bolэar.
«Dьrli эollar bilen baэlyk gazanypdyr» diэдэmese
·, onu
· ba
·ga aэby эokdur. Bir gezek o
·a Ny
·apurda цrдn baэ bir adamy
· эa
·aэandygyny habar beripdirler. Эemineddцwle ony Gazna зagyryp: «Bize gelip эeti
·ine gцrд, sen kurmutymy
·y
·» diэipdir. Ol adam: «Men asla kurmuty dдl. Eger ma
·a
·eэle diээдn bolsalar, bu atdan dynmagym we asuda-erkin gezmegim ьзin дhli zada taээar. Hudaэa
·ьkьr, mende baэlyk az dдl. Men
·ol pullary abraэymy
· artmagy ьзin sowup-seзmдge taэyn. Ondan islдnini alsynlar, эцne beэle gьrrь
· эaэratmawersinler» diэip, haэy
· edipdir. Эemineddцwle ondan birnдзe baэlyk alypdyr we onu
· ynanз-ygtykadyny
· dьrslьgi hakynda hat эazyp beripdir.
Ol Aly ibn Musa Ryzany
· we Harun Re
·idi
· mazary эatan Tus
·дherindдki Ma
·at ymaratyny цrдn o
·at edip tдzeledi we timarlady. Ony ilkibada harap eden bolsa kakasy Sцbьktegindi.
Эemineddцwlдni
· bu i
·i amal etmegini
· ba
· sebдbi, dьэ
·ьnde o
·a mцminleri
· emiri Aly ibn Abu Talyp «Sen haзana зenli эagdaэy
· bolup hem, beэdip gezjek?» diэipdir. Ol
·onda Ma
·ady timarlamagy
· zerurdygyna dь
·ьnipdir we harajatyny gysganman, ony derhal эerine эetirmдge buэruk beripdir. Эemineddцwle nurana me
·izli, owadan эьzli, kiзi gцzli, gyzylymtyl altynsow saзly bolup, ogly Muhammet agynjyk
·onu
· цzьdir. Ogly Mesut bolsa dolmu
· gцwreli, uzyn boэly adamdyr.

429-NJY HIJRI ЭYLY
(14.10.1037-03.10.1038 э.)

TOGRUL BEGI
· HORASANDAKY I
·LERINI
· BEЭANY

Bu эyl Rukneddin Abu Talyp Togrul beg Muhammet ibn Mikaэyl ibn Seljuk Ny
·apury eэeledi we onu
· halkyny цzьne tabyn etdi.
Seljuk oguzlary Horasanda peэda bolanda, bu эerleri talap tozdurdylar, эurdy weэran etdiler we эesir-olja aldylar.
Paty
·a Mesut ibn Mahmyt ibn Sцbьktegin bu habarlary e
·idende, цzьnin hajyby Suba
·yny
· ba
·tutanlygyndaky otuz mь
·lьk sцwe
·ijisini olary
· ьstьne ugratdy. Olar Gaznadan зykyp, эola dь
·dьler. Horasana эetenlerinde bu эerdдki abat galan saraэlarda dь
·lemek kynзylyk dцretdi.
·onu
· ьзin olar hem oguzlary
· harap etmeginden abat galan birnдзe binany эumurdylar. Esgerleri
· dь
·lemegi ьзin o
·aэly gi
·i
· эer taээarladylar. Olar bir эyl зemesi goranyp, dolanyp durdular. Eger olar uzaga gitse, yzyna dь
·erdiler, bдri цwrьlseler, bular yzyna gaэdardylar. Olar
·u эylda Saragty
· eteginde saklandylar.
Merwi
· eteginde Togrul bege tarapdar oguzlar bardy. Olary
· habary bulara gelip эetdi. Gije olary
· ьstьne dцkьldiler we gelen gьni sцwe
·e girdiler. Gara
·ky kemsiz gatly
·anda, Suba
·y gцteribilen baэlygyny we цz эakynlaryny эanyna alyp, bu эerden gaзyp gitdi. Ol зadyryny we onu
· iзindдki эanyp duran
·emini
·ol dur
·una galdyrypdyr. Ol muny oguzlary
· эe
·megi ьзin ц
·ьnden dille
·ip edipmi
·in hem diэilэдr. Ertesi da
· agaranda, galan esgerler bu habary e
·idip, dowla dь
·dьler we gaзyp ba
·ladylar. Oguzlar olary
· le
·gergдhinde bar bolan дhli zatlary we baэlykdyr pullary aldylar. Olar bilen gelen, эцne sцwe
·e girmдn, we gaзyp hem gitmedik hindileri цldьrdiler.
Togrul begi
· dogany Dawut (ol Soltan Alp Arslany
· kakasydyr) Ny
·apura gije эцri
·e ugrady. Abu Sehl Hamduny we onu
· эanyndakylar bu habary e
·iden dessine,
·дheri ta
·lap gaзdylar. Dawut we onu
· эanyndakylar hiз hili sцwe
· etmezden,
·дhere girdiler. Olar hiз zady hiз hili ьэtgetmediler, эerinden gozgamadylar, hiз nдrsд azar bermediler, el gatmadylar. Bulary
· yzyndan Togrul beg, onu
· yzysьre bolsa
·ol wagtky halypany
· зaparlary
·дhere эetip geldiler. Halypa Reэdдki, Hemedandaky, Jebel эurtlaryndaky walylara hat эazyp, olary
· tala
·зylykdan, adam цldьrmeden we weэranзylykdan saklanmagyny wagyz edэдrdi. Oguzlar ilзileri hormatlap, olara tagzym etdiler we sцzlerini kabul etdiler.
Mundan kцp wagt geзmдnkд, Dawut эurt talamak hakda Togrul begden ge
·e
· sorady. Emma Togrul beg tala
·зylyga gar
·y boldy we oraza aэydygy ьзin Dawudy
· цzi hem bu niэetinden saklandy. Oraza gutaran dessine, Dawut зapawulзylyk etmegi эьregine mдkдm dьwdi. Emma Togrul beg halypany
· iberen ilзilerini we hatyny delil edip, onu
· beэle hereketine bцwet boldy. Emma Dawut o
·a дhmiэet bermдn, tala
·зylyga bolan pikirini has berkitdi.
·onda Togrul beg bilindдki pyзagyny sogrup: «Hudaэ bar, indi зapawullyk etse
·, цzьmi цldьrerin» diэdi.
·eэdip Togrul beg inisini bu pikirinden dдndirdi. Emirlik howlusynda Togrul beg, paty
·alyk kьrsьsinde bolsa Mesut oturdy. Ol Horasan walylaryny
· kadasyna laэyklykda hepde-de iki gьn, цzlerine zulum-sьtem edilenleri
·, haky iэlenleri
· arz-
·ikaэatyny di
·lдrdi we adalatly hцkьm зykarardy. Ol dogany Dawudy Saragta ugratdy. Dawut bu эeri цz tabynlygyna birikdirdi. So
·lugy bilen ol Horasany
· Balhdan beэleki эerlerini eэeledi. Mu
·a garamazdan, bu эerdдkiler bilmediksirдn bolup, paty
·a Mesudy
· adyna hutba okaэardylar.
Bular ьз dogandyr: Togrul beg, Dawut we Beэgu. Ybraэym Эynal bolsa Togrul beg bilen Dawudy
· eneba
·ga doganlarydyr.

430-NJY HIJRI ЭYLY
(03.10.1038-22.09.1039 э.)

PATY
·A MESUDY
· GAZNADAN HORASANA BARMAGYNY
· WE SELJUKLARY OL ЭERDEN ЗYKARMAGYNY
· BEЭANY


·u эyly
· sapar aэynda paty
·a Mesut Gaznadan Balha gitdi we ogluny Han paty
·alaryny
· birini
· gyzyna цэerdi. Ol bular bilen цz эurduny
· bir gyrasyny gorap saklaэardy. Ol Horezmi
·amдlik Jьndд mьlk эer hцkmьnde berdi.
·amдlik bu эerlerde tдsirini berkitmek ьзin Horezm
·a Ysmaэyl ibn Altynda
·y
· bolэan эerine gitdi. Цz adamlaryny jemledi. Horezm
·a
·amдlik bilen sцwe
·e girdi. Sцwe
· bir aэlap dowam etdi. So
·ra Ysmaэyl эe
·lip gaзdy we seljukly Togrul begden hem-de dogany Dawutdan pena sorady. Mдlik
·a bolsa Horezmi eэeledi.
Mesudy
· Gaznadan eden эцri
·i dцrt эьz эigrimi sekizinji эyly
· ba
·larynda bolup geзdi. Bu эцri
· ьзin o
·a oguzlary
· eden-etdilikleri, эurdy talap, onu
· ilatyny tozdury
·lary, adam цldьrmeleri, эesir almalary, zorluk ulanmalary эaly habarlary
· gelip durmagy sebдp boldy. Ol demini-dynjyny alэanзa, Balhda dь
·ledi. Horezm we Han paty
·alygyny
· i
·inden dynanso
·, Suba
·y hajyby go
·un taэdan gьэзlendirip, ony oguzlar bilen sцwe
·mek we olary kцki-damary bilen эok etmek эaly mцhьm i
·e gцnьkdirdi. Зьnki olary boэun egdirer эaly gьэз-kuwwat entek onda эokdy.
·onu
· ьзinem oguzlary эe
·mek hцwesini ol adatdaky эaly yza tesdirip gelэдrdi. Mesut ibn Sцbьktegini
· hut цzi Balhdan зykyp, Saragta hьjьm etdi. Oguzlar onu
· bilen garpy
·makdan saklanyp, hile-mekirlige эьz urdular. Merw bilen Horezmi
· arasyndaky ummasyz зцllьge si
·ip gara
·dylar. Mesudy
· esgerleri olary yzarlap эцrkд, oguzlary
· ba
·ga bir taэpasyna gabat gelip, olar bilen sцwe
·diler. Birnдзesini цldьrip, olardan ьstьn зykdylar.
So
·ra
·u эyly
· meret aэynda Mesudy
· hut цzi olar bilen sцwe
·e girdi. Bu uru
·da ol цzьni gцrkezip, oguzlary bu эerden uzakla
·dyrdy. Olardan bir mь
· bд
· эьz tцweregi adam цldьrildi. Galanlary bolsa цzlerini
· penakдri saээan
·ol зцllьgine si
·ip gitdiler.
Ny
·apury
· ili hem bu эerdдki oguzlardan цз alyp, olary
· kдbirini цldьrdiler. Galanlary зцllьkdдki dost-эarlaryny
· эanyna gaзyp gitdi. Mesut olary
· yzyndan kowgy ibermek we nirede bolsa tapyp, эok etmek ьзin tдze эygyn toplamak we olary kemsiz taэynlamak ьзin Hyrada gaэtdy. Togrul beg bolsa Mesutdan uzakda galan etraplara dolanyp, olary talap tozdurdy. Adamlar зapawulзylykdan dyndyk diэip эa
·ybir цэlerine kцwlenipdiler.
·onu
· ьзinem tala
·зylary
· eline oljany
· ummasyz mukdary dь
·di.
·ol pursat hem Mesut olary tutmak ьзin эola dь
·di. Golaэa gelen dessine, Togrul beg onu
· ц
·ьnden gaзyp, Ьstьwada orna
·dy.
·ol wagt gy
· pasly bolany ьзin эerde эatan gar we howany
· sowuklygy bizi olardan gorar diэip pikir edэдrdiler. Emma Mesut olary idemesini togtatmady. Togrul beg bu эerleri ta
·lap, dag эollaryny
· ьsti bilen Tusa a
·dy.
·ol эerdдki dar we agyr эollary a
·yp, goranmak ьзin amatly daglarda gizlendi. Mesut цz weziri Ahmet ibn Muhammet ibn Abdylsamedi
· эanyna kцp sanly esgeri go
·up, olary
· yzyndan iberdi. Olar atly go
·un bilen birnдзe menzilleri sцkdьler. Togrul beg olary
· golaэa gelendigini gцrende, bu эerleri ta
·lap, Abywert sebitlerine gitdi.
Mesut mundan ц
· Togrul begi
·
·ol tarapa gidдэmegini
· ahmaldygy ьзin ol эere bir bцlek go
·un iberipdi. Togrul beg onu
· bilen du
·u
·dy we sцwe
·e girdi, olardan ьstьn зykdy. Mesudy
· эaranlaryndan birnдзe adam Togrul begden aman sorady. Ol цzьni
· дhli tarapdan idelэдndigini bildi we gaэtadan Horezme barэan зцlleri
· jьmmь
·ine si
·di.
Oguzlar Horasany ta
·lap gidenlerinde, Mesut Tus daglaryndaky mдkдm bir dag beэikligini eэelemek ьзin hьjьme geзdi. Ц
· bu эeri
· ilaty oguzlar bilen dille
·ip, birnдзe bozgakзylyk, zaэaзylyk edipdiler. Oguzlar bu эeri ta
·lap gidenlerinde, goranmak ьзin amatlydygyna we эollary
· agyrdygyna bil baglap, bu ilat
·ol dagda goranmaga ba
·lady. Mesut olary
· ьstьne atly go
·un iberdi. Olary
· peэda bolanyna kцp wagt geзmese-de, dessine hьjьme geзdiler. Sцwe
·iji эerli ilat bolsa зagalaryny we malyny-mьlkьni ta
·lap,
·ol эerdдki belent dag depesine зykdylar, gar
·ylyk gцrkezmдge ba
·ladylar. Mesudy
· esgerleri olary
· baэlyklaryny hem-de дtiэaзlyk azyk gorlaryny we ba
·ga-da birnдзe zatlaryny olja aldylar.
So
·ra Mesut olary dagy
· depesinde gysaja salmak ьзin цz эolda
·laryna buэruk berdi we sцwe
·i
· ц
·ьni цzi ba
·lady. Olar adamlary зar tarapdan gysmaga ba
·ladylar.
·ol эerde entek gцrlьp-e
·dilmedik sцwe
· boldy. Ol wagt gy
· pasly bolany ьзin dagy
· depesi ak gar bilen kemsiz цrtьlendi. Howa erbet sowukdy.
·onu
· ьзinem dagy
· tцwereginde we uru
· bolan эerde Mesudy
· esgerlerini
· we harby toparlaryny
· цrдn kцpьsi sowukdan helдk boldy. Emma barybir olar эe
·i
· gazandylar.
·ol dag depesini eэelдp, эerli ilaty
· цrдn kцpьsini цldьrdiler. Galanlaryny bolsa эesir edip sьrdьler. Bu sebitleri olardan doly arassaladylar. Musulmanlar bolsa olary
·
·erinden dynyp, asudalyga эetdiler. Mesut dцrt эьz otuz birinji эyly
· dцrt tirke
·igini
· birinji aэynda demini-dynjyny almak ьзin Ny
·apura эцneldi. Oguzlary
· yzyndan kowga gitmek we olary
·ol penalanэan зцlьnden gцzlдp tapmak ьзin, эazy
· gelerine gara
·dy.
Oguzlary
· Horasandan зykarylmagyna sebдp bolan bu sцwe
· dцrt эьz otuz birinji эylda bolup geзdi.

432-NJI HIJRI ЭYLY
(11.09.1040-30.08.1041 э.)

SELJUK DЦWLETINI
· DЦREMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Mikaэyl ibn Seljuk ibn Dukagy
· iki ogly Soltan Togrul beg Muhammet bilen onu
· inisi Зagry beg Dawudy
· paty
·alyk hцkьmi gьэзlendi. Biz ilki bilen olary
· ata-babalaryny
·, so
·ra bolsa цzlerini
· hal-эagdaэyny, olary
· bu soltanlyk mertebesine эetэдnзд nдhili gьnleri ba
·dan geзirendigi эatlap geзeris. Men ц
· bulary
· taryhyny эyllary
· geli
· tertibi boэunзa-da эatlapdym. Emma men bu эerde olary bir эьpe, bir ugra dьzьp, jemlдp beэan ederin, зьnki bu цrдn o
·atdyr. Bular hakda men, ine,
·eэle diээдrin:
Ilki Dukak hakynda aэtsak, bu sцzь
· manysy «Tдze эaэ» diэmekdir. Ol gaэduwsyz, ugurtapyjy adamdyr. Oguz tьrkmenlerini
· serkerdesi olary
· arasynda sцzi di
·lenilэдn, aэdan zadyny
· tersine gidilmeэдn эa-da buэran i
·i aэdyly
·y эaly эerine эetirilэдn
·eэle tдsirli adamdy.
Gьnleri
· birinde tьrkmenleri
· Beэgu diэilэдn paty
·asy esgerlerini jemlдp, yslam эurtlaryna sцwe
·e gidermen boldy. Emma Dukak mu
·a gar
·y зykdy. Ikisini
· arasyndaky bu jetle
·ik uzaga зekenso
·, tьrkmenleri
· paty
·asy gцdek sцz diэip, onu
· gцwnьne degdi. Dukak bolsa eli bilen onu
· эьzьne urdy we эьzьni
· hamyny sypjyrdy. Tьrkmen paty
·asyny
· hyzmatkдrleri munu
· da
·yny gallap, tutjak boldular. Emma Dukak olara ba
· bermedi we цz tarapdarlary bilen sцwe
·e girdi. So
·ra iki tarap aэryly
·dy we bu ikisini эara
·dyrdylar.
·ondan so
· Dukak onu
· эanynda saklandy (gulluga durdy) we onu
· Seljuk atly ogly boldy.
Seljuk ulaldygysaэy, onda ba
·arja
·lyk alamatlary, эolba
·зylyk ukyby has aэdy
· peэda bolup ba
·lady. Tьrkmenleri
· paty
·asy ony эanyna зekdi we ц
·e зykardy. O
·a Suba
·y lakamyny berdi. «Suba
·y» sцzi «go
·unba
·y, go
·un serkerdesi» diэmekdir. Seljugy
· go
·unba
·ylyk ukybyny, adamlary
· arasyndaky abraэyny we olara diэenini etdiri
·ini gцren paty
·any
· aэaly paty
·any gorkuzyp, Seljugy цldьrmeklige цjьkdiripdir, gьnьne goэmandyr.
Seljuk bu habary e
·idэдr we эanyndaky barзa jemagaty hem-de sцzьne gulak asэanlary jemlдp, olary uru
· meэdanyndan yslam diэarlaryna дkidэдr. Iman bagtyэarlygyna eэe bolup, musulmanlar bilen go
·
·y oturэar. Ol Jent sebitlerinde orna
·эar. Onu
· mertebe-derejesi, эolba
·зylyk ukyby, эurt dolandyryjylyk ba
·arnygy gьn-gьnden artyp ba
·laэar. Ol kapyr tьrkler bilen dynuwsyz sцwe
· alyp barypdyr. Sebдbi olary
· paty
·asy
·ol эerlerde эa
·aэan musulmanlardan salgyt эygnaэan ekeni. Seljuk kapyr tьrk paty
·asyny
· bu эerlerdдki дhli wekilini kowэar we ol sebitleri musulmanlar ьзin arassalaэar.
So
·ra kдbir Samanly paty
·alary цz topraklaryny
· Harun ibn Ilek han tarapyndan basylyp alnandygy ьзin kцmek sorap, Seljugy
· эanyna зapar эollaэar. Seljuk ogly Arslany
· ba
·tutanlygyndaky цz adamlaryny эardam-kцmek ьзin ugradэar. Bu kцmek bilen has gьэзlenen Samanly paty
·asy Haruny эe
·эдr. Onu
· eэelдn zatlaryny we эerlerini yzyna gaэdyp alэar. Arslan bolsa kakasyny
· эanyna dolanэar.
Seljugy
· Arslan, Mikaэyl, Musa atly ogullary bolupdyr. Ol bir эьz эedi эa
·ynda Jentde dьnэдden цtэдr we
·ol эerde hem jaэlanэar. Yzynda perzentleri galэar. Mikaэyl kдbir kapyr tьrk эurtlaryna зozu
· edipdir, olar bilen sцwe
· alyp barypdyr. Sцwe
·i
· ba
·yny elmydama цzi зeker ekeni. Ol beэik Ta
·ryny
· эolunda
·ehit bolэar. Onu
· yzynda Beэgu, Togrul beg Muhammet, Зagry beg Dawut atly ogullary galэar. Bulary
· taэpa-topary olary
· diэenini edipdir. Эag
·yny ьndдn эerinde bitiripdirler, эamany gadagan edende saklanypdyrlar. Olar Buharany
· эigrimi parsahlyk golaэynda mesgen tutdular. Emma Buharany
· emiri bulardan gorkusyna olara gьn bermedi, olary helдk etmek, gyrmak isledi. Bular Tьrkьstany
· paty
·asy Bugra handan pena sorap,
·onu
· эurduna gцзdьler we
·ol эerlerde orna
·dylar. Togrul beg bilen inisi Dawudy
· arasyndaky karara gцrд, bu ikisi hiз wagt Bugra hany
· эanyna bile barmaly dдldiler. Eger biri Bugra hany
· эanyna gitse, beэlekisi hцkman ilba
·ynda oturmalydy. Sebдbi olar Bugra hany
· mekirligi, bu ikisini bir эere jemlдp, tutduryp, tussag etdirip, ili ba
·syz goэmagy
· mьmkindiginden зekinэдrdiler. Bugra han bu ikisini цz huzurynda bile gцrmek ьзin her nдзe jan etse-de, olar muny kabul etmediler.
·onda Bugra han gahar edip, Togrul begi tutdurdy we эesir etdi. Dawut цz taэpasyny we yzyna eэerэдnleri jemlдp gozgala
· etdi, agasyny halas etmek ьзin Bugra hany
· ьstьne hьjьme gaэtdy. Bugra han hem munu
· ьstьne цzьni
· esgerlerini sьrdi. Iki tarap эowuz dцwь
·di. So
·ra Bugra hany
· esgerleri эe
·lip, gaзyp ba
·lady. Olardan цrдn kцp adamy
· jany ahyrэete iberildi. Dawut agasyny эesirlikden halas etdi we bu эerleri ta
·lap, эene-de Buharany
· golaэyndaky Jent sebitlerine tarap цwrьldi.
·ol эerde hem orna
·dy.
Samanly dцwleti dargap, Ilek han Buharany eэelдninden so
·ra, Dawut bilen Togrul begi
· agasy Arslan ibn Seljugy
· Mawerannahrdaky tдsiri has gьэзlendi. Bu wagtlar Arslan hany
· tussaglygynda эatan Alytegin gaзmagy ba
·ardy. Ol цzьni Buhara atdy we bu эerleri eэeledi. Arslan han Ilek hany
· sьэtde
· doganydyr. Alytegin Arslan ibn Seljuk bilen ylala
·dy we bilelikde goranmaga ba
·lady. Bulary
· i
·i indi Ilek han ьзin has-da зyl
·yrymlydy. Arslan hany
· dogany Ilek han эьregini bire baglap, olary
· ьstьne зozu
· etdi. Emma эe
·li
·e duзar boldy. Ol ikisi bolsa Buharada galdy.
Alytegin Эemineddцwlдni
· эurduna go
·
·uзylykda oturan эerinden o
·a kцp ters i
·leri ederdi. Onu
· Tьrk paty
·alaryna yzygiderli gatnap duran ilзilerini
· эoluny beklдrdi.
Ц
· эatlap geзi
·imiz эaly, Mahmyt Amyderэadan geзende, Alytegin Buharany ta
·lap, gaзyp gitdi. Arslan ibn Seljuk bolsa цz jemagatyny эanyna alyp, Mahmytdan goranmak ьзin
·ol эerdдki sдhralyga цzьni atdy. Seljuklary
· gьэз-kuwwatyny, olary
· edermenligini, gaэduwsyzlygyny we adam sanyny
· kцplьgini gцrende, Эemineddцwlдni
· эьregine цmrьnde bolmadyk gorky orna
·dy. Ol Arslan ibn Seljuga hat эazyp, ony цz tarapyna зekmдge synany
·dy, onu
· эьreginde bu pikire bolan hцwes dцredi. Arslan ibn Seljuk onu
· эanyna gelen dessine Эemineddцwle ony tutdurdy we salymyny bermдn, galadaky zyndana atdyrdy. Olary
· цэlerini talady. Эemineddцwle onu
· ma
·galasyny we taэpasyny nдme etmelidigi hakda maslahat soranda, Mahmydy
· i
· эakyn adamlaryny
· biri Arslan Jazyp эaэ atyp bilmezlikleri ьзin olary
· ba
·am barmaklaryny зapmaklygy эa-da hemmesini Amyderэa gark etmekligi maslahat berэдr. Эemineddцwle o
·a: «Seni
· эaly do
·эьregi gцrmдndim» diэipdir. So
·ra olary Amyderэadan geзirip goэberэдrler.
Horasan sebitlerine dagan bu adamlara salgyt salnypdyr. Paty
·any
· wekilleri salgyt эygnanda, olara sьtem edipdir. So
·abaka bulary
· elleri olary
· дhli maly-mьlkьne we gyzyna-ogluna uzap ba
·lady. Bu эagdaэa зydam etmedik iki mь
· adam olardan bцlьnip Kermana, bu эerden hem geзip, Yspyhana gitdiler. So
·ra bu seljuklylar bilen Yspyhany
· hдkimi Alaeddцwle ibn Kдkeweэhi
· arasynda ц
· эatlap geзen dartgynly sцwe
·imiz bolup geзdi. So
·ra olar Yspyhany hem ta
·lap, Genjд gitdiler. Ine, bular Arslany
· adamlarydyr.
Emma onu
· doganyny
· perzentleri hakynda aэtsak, Buharany
· hдkimi Alytegin olary ele salmak ьзin bir hile-pirim oэlady. Ol Togrul beg Muhammedi
· we Зagry beg Dawudy
· agalaryny
· ogly Эusup ibn Musa ibn Seljugy
· эanyna зapar iberip, bol haэyr-yhsanlary wada berdi. Gцwnьni
· kьэsдndigi ьзin цz huzuryna gelmegini haэy
· etdi. Эusup onu
· эanyna geldi. Alytegin ony цz welaэatyndaky дhli tьrkmenleri
· serkerdesi diэip yglan etdi. Цrдn kцp mьlk эerlerini sowgat berdi we o
·a Emir Ynanз Beэgu diэen lakamy dakdy. Bulary
· arasyndaky зapary
· bitirmeli i
·i agalaryny
· ogly Togrul beg bilen Dawudy эe
·mek ьзin Эusuby
· adamlaryna we taэpa-toparyna kцmek etmekdi.
Munu
· gizlin maksadyny bilenso
·, Эusup цzьnden islenilen zatlary
· hiз birine hem boэun bolmady. Alytegin цzьni
· Эusup hakyndaky mekirligini
· эol almandygyny, maksadyna эetmдndigini bilende, ony цldьrmeklige buэruk berdi.
·eэdip Эusup цldьrildi. Onu
· цlьm jezasyny Alytegini
· emirlerini
· biri Alp Gara эerine эetirdi.
Munu
· цldьrilmegi Togrul bege, inisi Dawuda we olary
· taэpasyna цrдn agyr degdi. Olar matam lybasyny geэdiler. Ar almak ьзin jemlдbilen tьrkmenlerini bir эere jemlediler. Alytegin hem go
·un jemlдp, bulary
· ьstьne ugrady. Bu sцwe
·de Alytegini
· esgerleri masgaraзylykly эe
·li
·e sezewar boldular.
Dцrt эьz эigriminji эyly
· a
·yr aэyny
· birinji gьni,
·u ur
·u
· ц
·ьsyrasy Soltan Alp Arslan ibn Dawut dьnэд inipdi.
·onda onu
· doglu
·yny mьbдreklдp, onu
· tдleэini эag
·ylyga эorupdylar.
Dцrt эьz эigrimi birinji эylda Togrul beg bilen Dawut agalaryny
· ogly Эusuby цldьren Alp Garany
· ьstьne hьjьm edip, ony цldьrdiler. Alytegini
· esgerlerinden bir uly topar bilen du
·u
·yp, sцwe
·e girdiler. Olardan mь
· tцweregi adamy цldьrdiler. Mu
·a gany gaэnap jo
·an Alytegin esgerlerini, ogullaryny we эarag gцteribilen эaranlaryny
· дhlisini jemlдp, seljuklylary
· ьstьne зar tarapyndan hьjьme geзdiler. Цrдn dartgynly geзen bu sцwe
·de seljuk esgerlerinden kцp adam цldьrildi. Olary
· baэlyklary we ogul-gyzlary эesir-olja alyndy. Aэallary we эa
· bala-зagalary эesir edip sьrdьler. Mundan so
· olara Horasana a
·mak zerurlygy эьze зykdy.
Olar Amyderэadan geзenlerinde, Horezm
·a Harun ibn Altynda
· ylala
·ykda we agzybirlikde bir il bolup эa
·amak ьзin olary эanyna зagyrdy. Togrul beg we onu
· iki dogany Dawut bilen Beэgu onu
· эanyna gitdiler. 426-njy эylda olar Horezmi
· eteginde зadyr dikdiler. Horezm
·any
· зakylygyna эьrekden ynandylar we цzlerini цrдn arkaэyn duэdular. Emma Horezm
·a дhtiэalanlyk bilen hereket etdi we Emir
·amдligi olary
· ьstьne цjьkdirdi.
Haruny
· hem birnдзe esgerini эanyna alyp,
·amдlik цz go
·uny bilen duэdansyzlykda seljuklylary
· ьstьne dцkьldi. Olary
· kцpьsini цldьrdi, эesir aldy, talap tozdurdy. Bu hyэanatзylygy
· ьsti bilen olar цrдn erbet эagdaэa dь
·dьler we дhlisi jem bolup, Horezmi ta
·lap, Nusaэ sдhralygyna tarap gitdiler. Olar
·u эyly
· iзinde Merwe hьjьm etdiler. Эцne hiз kime zulum-sьtem, jebir gцrkezilmedi. Olary
· ogul-gyzlary, эa
· зagalary bolsa entegem эesirlikdedi.
Ц
· эatlap geзi
·imiz эaly, bu wagtlar paty
·a Mesut ibn Mahmyt ibn Sцbьktegin Tabarystandady we ol эerleri basyp alypdy. Bular o
·a hat iberdiler we aman soradylar. Цzlerini
· di
·e эurt iзinde bozgakзylyk edэдnleri
· ьstьne hьjьm edэдndiklerini, adamlary olary
· zulum-sьteminden goraэandyklaryny, di
·e
·olar bilen sцwe
·эдndiklerini, eger aman berip, цz эanyna kabul etse, islendik adamy
· gar
·ysyna, islendik sцwe
·de onu
· i
· uly эardamзysy boljakdyklaryna kepil geзdiler. Emma Mesut ilзileri tutdurdy we цz hajyby Ildogdyny
· hem-de beэleki ekabyr emirleri
· ba
·tutanlygynda san-sajaksyz go
·un jemlдp, olary
· ьstьne ugratdy.
Olar
·u эyly
· meret aэynda Nusaэda du
·u
·dylar we sцwe
·e girdiler. Sцwe
· цrдn dartgynly boldy. Seljuklar эe
·li
·e sezewar boldy. Olary
· дhli baэlygy talandy. So
·ra Mesudy
· esgerlerini
· arasynda olja dawasy эьze зykdy we bu зekele
·ik so
·lugy bilen esgerleri
· цz iзindдki цl
·ьge getirdi.
Edil
·ol pursat эe
·li
·e sezewar bolan seljuklylara Dawut
·eэle diэdi: «Esgerler (Mesudy
· esgerleri) eээдm dь
·lдndirler we sцwe
·den dynyp sowa
·andyrlar. Kowgy-idegden эa
·a arkaэyndyrlar. Edil
·u wagt olary
· ьstьne hьjьm etsek, belki, biz цz maksadymyza эeteris».
Olar yza dцndьler we цzara o
·
·uksyzlyk zerarly цz-цzlerini цldьri
·ip эцren esgerleri
· ьstьne dцkьlip, olary paэhynlamaga ba
·ladylar. Цrдn kцpьsini gylyзdan geзirdiler, enзemesini эesir etdiler. Ellerinden giden дhli baэlyklaryny we эesir edilen adamlary
· hemmesini yzyna gaэtaryp aldylar. Esgerler bolsa bu wagt Ny
·apurda gezip эцren paty
·a Mesudy
· эanyna masgaraзylykly эe
·li
· bilen dolandylar. Mesut
·onda seljuklylary
· цz raэatyna girmek hakynda iberen haэy
·laryny ret edendigine зyndan цkьndi. Цz esgerlerini
· эьreginde olardan bolan gorkyny
· mдkдm ornandygyny bildi. Olar bu sцwe
·dдki эe
·
·e, gцr, nдhili tama edipdiler ahyry! Seljuklar gьэзli gorkudan so
·, nдdip soltan esgerleri bilen эьzbe-эьz durup sцwe
·mдge эьrek etdilerkд? Mesut bu hadysany
· dowamyny
· bolmagyndan gorkup, seljuklylary
· эanyna зapar iberdi hem-de olary gorkuzdy we olara haэbat atdy. Togrul beg цzьni
· namaz ymamyna: «Soltana
·u sцzleri эaz: «Eэ mьlk we dцwlet eэesi bolan Alla, Sen islдn ki
·i
·e mьlk berэдrsi
· we islдn ki
·i
·den ony gaэtaryp alэarsy
·. Sen islдn ki
·i
·i eziz, gьэзli, islд
· ki
·i
·i bolsa har-zelil edэдrsi
·. Дhli эag
·ylyk эal
·yz seni
· eli
·dedir. Sen дhli zady ba
·arэarsy
·» diэip aэt» diэipdir.
Ymam onu
· aэdanlaryny эazypdyr. Bu jogap haty Mesuda getirilip berlende, haэbatdyr howpu
· olary gorkuzyp bilmejekdigine gцz эetiren paty
·a эanyna gymmatbahaly we nepis halatlar go
·ulan, iзi owadan wadalardan doldurylan haty seljuklylara эollapdyr. Amyderэany
· kenarynda эerle
·эдn kenarэaka Amula gцзьp barmaklaryny sorapdyr. Dehistany Dawuda, Nusaэy Togrul bege, Farawany (Parawa) Beэguwa mьlk эeri hцkmьnde beripdir we olary
· her birine dehkan diэen lakamy beripdir.
Emma bular gelen ilзд hem-de sowgatlara kдnbir дhmiэet bermediler. Olar ilзд: «Eger soltany
· bizi
· ьstьmizden hцkьmli bolup galjakdygyny bilsek, biz o
·a tabyn bolardyk. Эцne hдzir bilэдn zadymyz, o
·a eden ц
·ki i
·lerimiz we hereketlerimiz sebдpli ele salan dessine bizi helдk etjekdir.
·onu
· ьзinem biz o
·a tabyn bolmarys we o
·a asla ynanmaэarys» diэdiler. So
·ra
·eэle diэdiler: «Bizi
· adamzady helдk etmeklige, gyrmaklyga mдtдзligimiz эok. Bizi
· esasy maksadymyz soltandan adalaty talap etmдni ba
·armakdyr.
·ondan ba
·ga zat dдldir». So
·ra olary
· эollan baэlyklaryny taladylar. Emma ilзini ugradanlarynda, цzlerini
· Mesuda tabyndyklaryny we
·er i
·leri etmekden saklanэandyklaryny, munu
· deregine bolsa agalary Arslan ibn Seljugy tussaglykdan bo
·atmagy haэy
· edэдndiklerini эazyp goэberdiler. Elbetde, bulary
· дhlisi o
·a gar
·y aldaw-hile ulanmakdy.
Mesut bulary
· haэy
·yny kabul etdi we Arslany цz эanyna Balha getirtdi. O
·a agasyny
· ogullaryna hat эazmagy, olary
· paэlanylan эerde orna
·magyny we zulum-sьtem etmekden saklanmagyny buэurdy. Bu zatlary bitirmekleri ьзin olary
· эanyna ilзi ugratdy. Ilзini
· eline haty we эene bir buraw berip, bulary
· дhlisini olara gow
·urmagy tab
·yrdy. Ilзi seljuklylary
· эanyna baryp, hat bilen burawy gow
·uranda, olary
· Mesuda bolan эigrenji artdy, a
·a gazaba mьndьler. Эene-de ilkiba
·daky эagdaэlaryna – зapawulluga we tala
·зylyga,
·er i
·leri etmeklige ba
·ladylar. Mesut Arslany ц
·ki tussaghanasyna yzyna saldy, цzi bolsa Gazna gitdi. Ц
· эatlap geзi
·imiz эaly, seljuklylar mundan so
· Balh, Ny
·apur, Tus we Jьzjan
·дherlerine hьjьm etdiler.
Dawut Merw
·дherinde orna
·dy. Soltan Mesudy
· esgerleri mundan yzly-yzyna эe
·ildi. Onu
· adamlaryny
· эьregini seljuklardan dцrдn gorky kemsiz eэelдpdi. Esasanam Gaznany
· uzaklygy sebдpli onu
· oruntutarlaryny
· we wekillerini
· kцmek-эardam sorap, эagdaэdan
·ikaэat edip, seljuklary
· эurtda edэдn i
·lerini эatlap, yzygider эazэan hatlary,
·eэle gorkyny
· has mцwjemegine sebдp bolэardy. Mesut bu hatlary
· hiз birine jogap bermдn, Horasan we seljukly meselesinden эьz цwrьp, bar ьnsьni Hindistana gцnьkdirdi.
Olary
· Horasandaky i
·leri berkдp, эagdaэlary mдkдmle
·ende, Mesudy
· wezirleri we dцwlet i
·gдrleri jem bolup ge
·e
· etdiler. Olar: «Horasana az ьns bermeklik seljuklylary
· bagtyny
· aзylmagyna sebдp bolar. Olar дhli эurdy eэelдrler we цz paty
·alygyny gurarlar. Biz we ba
·ynda akyly bolan islendik adam, эagdaэy
·u dur
·una goэsa
·, olary
· tiz wagtda Horasany eэelejekdiklerini bilэдndir. So
·ra ol эerlerden Gazna hьjьm ederler. Ana
·onda bizi
· hereketimiz hiз hili peэda bermez. Bu wagtkymyz эaly i
·siz oturmaklyga, oэun, gьэmenje, aэdym-saz bilen gьn geзirmeklige asla mьmkinзilik dцremez» diэdiler. Mesut
·ondan so
· ukusyndan, gaflat irkilmesinden oэanyp, dogry эolda gцzьni aзdy. Цz hajyby Suba
·y ady bilen tanalэan i
· atly emirini kцp sanly esger bilen Yrak oguzlaryny
· ьstьne ugratdy. Mardawij ibn Belid atly uly emirini hem onu
· эanyna go
·dy. Biz
·u wakalary ц
· эatlap geзipdik.
Suba
·y emirem bolsa, gorkak adamdy. Ol Hyratda we Ny
·apurda saklanyp, birdenem Dawudy
· oturэan эeri Merwe duэdansyzlykda зozu
· etdi. Ol
·eэle bir yhlas bilen hereket etdi welin, bary-эogy ьз gьnь
· iзinde Merwe эetdi. Emma go
·undaky esgerler we maldyr ulaglar эadawlykdan эa
·a tapdan gaзypdylar. Dawut olary
· ц
·ьnden gaзyp, yza зekildi. Esgerler muny gцrьp, ony kowalamaga ba
·ladylar. Jьzjany
· hдkimi Dawudy
· ьstьne hьjьm etdi. Dawut onu
· bilen sцwe
·di. Jьzjany
· hдkimi цldьrilenso
·, esgerler зar эana pytrap, gaзmaga ba
·ladylar. Munu
· цldьrilmegi Suba
·a we onu
· эanyndaky дhli adama эiti tдsir etdi. Olary gцwnьзцkgьnlik we sussypeslik gur
·ap aldy. Seljuklary
· bolsa ruhy gцterilip, sцwe
·e bolan hyjuwy artdy.
Dawut Merwe dolandy we bu эeri
· ilatyna цrдn o
·at gara
·yk etdi.
428-nji эyly
· rejep aэyny
· ilkinji anna gьnьnde onu
· adyna hutba okaldy we
·ol hutbada o
·a «Melikul muluk» diэen lakam berildi. Suba
·y gьn yzyna gьn geзirip, ol menzilden bu menzile a
·yp эцrdi. Seljuklar bolsa tilki sapalygyny atyp, ony aldaэardylar. Kдbir adamlar: «Ol muny gorkusyndan we gow
·aklygyndan
·eэdipdir» diэse, ba
·ga birleri: «Seljuklar onu
· эanyna adam iberip, ony цz tarapyna зekipdirler we yrypdyrlar,
·onu
· ьзinem ol seljuklylardan arkaэyn bolup, olary
· yzyna dь
·ьp эцripdir» diээдr. Anygyny Alla bilэдr. Suba
·y bilen onu
· esgerlerini
· hem-de seljuklylary
· Horasanda – talanyp tozdurylan we al ganlar dцkьlen diэarda uzak saklanmagy zerarly Mesudy
· эцrite go
·unyny
· azyk-owkady azalyp ba
·lady. Seljuklar bu zatlar ьзin kдnbir alada batmaэardy. Sebдbi olar az zat bilen kanagat etmegi ba
·arэan halk. Suba
·y ahyry gabawdyr kowgyny bes edip, sцwe
·e girmдge mejbur boldy. Ol Dawuda tarap эцneldi. Dawut hem go
·unlaryny ц
·e sьrdi we bular dцrt эьz эigrimi sekizinji эyly
· meret aэynda Saragty
· eteginde du
·u
·dylar. Dawudy
· Sowmagy atly mьnejjimi bolup, ol sцwe
·i nдhili alyp barmalydygy hakynda Dawuda maslahat berdi we эe
·
·i
· o
·a (Dawuda) miэesser etjekdigine kepil geзdi. Eger
·u дdiminde,
·u pikirinde эal
·y
·sa, ganyny
· dцkьlmegine ygtyэar berэдndigini aэdyp, o
·a gьwд geзdi.
Iki tarapy
· esgerleri sцwe
·e girdiler. Suba
·yny
· esgerleri bulara dцz gelibilmдn, masgara bolup yza зekildiler. Wejeraзylykly эe
·li
· bilen Hyrada dolandylar. Dawut bilen onu
· esgerleri tд Tusa эetэдnздler, olary kowalap we talap gitdiler. So
·
·ol эerde kowgudan saklanyp, дhli oljalary alyp, yza dolandylar. Ine
·u sцwe
· hem seljuklylary
· gaznalylardan so
·ra Horasany eэelemegine getirdi. So
·ra bular эurdu
· зar kьnjьne эaэyldylar. Togrul beg Ny
·apura bardy we
·adyэahda mesgen tutdy. Meret aэynda onu
· adyna hutba okaldy we o
·a «Soltanul-muazzam» diэen lakam berildi. Olar цz oruntutarlaryny эurdu
· зar sebitlerine iberdiler.
Mundan so
· Dawut Hyrada эцri
· etdi. Suba
·y bu эerini ta
·lap, Gazna a
·dy. Mesut o
·a erbet kдэedi we эanynda saklap: «Sen tд du
·many
· gьэji kцpelip, olary
· gцzba
·y durlanэanзa, uzak wagtlap bihuda entдp, esgerleri
· дhlisini helдk etdi
·. Olara (seljuklylara) эurdu
· islendik эerinde islдn zadyny etmдge mьmkinзilik dцretdi
·» diэdi. So
·ra Mesudy
· цzi mejbury эagdaэda Horasana эцri
·e ugramaly boldy. Ol go
·un jemlдp, olara puldur baэlyk baryny harзlady. Asman-zemini
· arasyny dolduryp duran цrдn uly go
·un we kцp sanly pil bilen Gaznadan ugrap, Balha эetdi. Dawut hem onu
· ьstьne зozmagy niэet edip, Mesuda golaэ эerleri
· birinde dь
·ledi. Bir gьn ol az sanly atly go
·uny bilen gapyllykda эatan Mesudy
· esgerlerini darap, Mesudy
· paty
·alyk howlusyny
· agzyndaky дpet pili we birnдзe tohum atlary talap, alyp gaэtdy. Mundan so
· onu
· цzьne bolan gadyr-ynamy artdy we esgerlerini
· arasyndaky hormaty has эokary galdy.
429-njy эyly
· oraza aэyny
· birinji gьnьnde Mesut yzdan gelэдn go
·undan da
·gary эьz mь
· sany atly sцwe
·ijisini эanyna alyp, Balhdan Jьzjana ugrady. Ol bu эeri
· seljuklylar tarapyndan bellenilen walysyny tutup, ony asyp цldьrdi. So
·ra bu эerden Merw
·ahyjana gitdi. Dawut bolsa Saragta эцneldi. Ol bu эerde iki dogany Togrul beg we Beэgu bilen birle
·di. Mesut эara
·yk bagla
·mak ьзin olary
· эanyna birnдзe ilзi ugratdy. Haty
· jogabyny gow
·urmak ьзin Beэguny
· hut цzi gitdi we Mesut ony hormat-sylag bilen gar
·ylady, gymmatbaha serpaэ эapdy. Onu
· getiren hatyny
· mazmuny
·eэledi: «Biz seni
· ylala
·ygy
·a hiз hili bil baglap bilmeэдris. Seni
· jany
·a эakmadyk we gahary
·y getiren
·ol i
·leri edenimizden so
·, mundan gelip зykэan islendik i
· howply we hatarlydyr».

·eэdip ylala
·yk bagla
·makdan umydyny ьzdьler. Mesut Merwden Hyrada gitdi. Dawut bolsa bu pursatdan peэdalanyp, Merwe hьjьm etdi. Emma Merwi
· ilaty o
·a gar
·ylyk gцrkezdi. Dawut ony эedi aэlap gabady, olary gysaja saldy. Ahyry hem rehimsizlik bilen sцwe
· edip, Merwi eэeledi.
Mesut bu habarlary e
·idende, nдme ederini bilmedi. Hyratdan Ny
·apura, ol эerden bolsa Saragta ugrady. Her gezek seljuklylar bir эere эцri
· etse, olar
·ol эerden gцterilip, ba
·ga mekana gцзerdiler. Bular
·eэdip эцrkдler, gy
· эetip geldi. Olar эazy
· gelerine зenli Ny
·apurda saklanmagy makul bildiler. Эaz pasly gelende, paty
·a Mesut цzьni
· oэun-gьэmenjesine we
·erap iзi
·ligine me
·guldy.
·eэdip эaz hem цtьp gitdi. Dцwlet i
·leri bolsa
·ol dur
·una galdy. Tomus gelende, Mesudy
· wezirleri we has эakyn adamlary du
·manyna
·eэle biperwaэ garaэandygy ьзin ony эazgardylar. Ol di
·e
·ondan so
· эene seljuklylary a
·tap, Ny
·apurdan Merwe эцneldi.
Seljuklar зцle зekildiler. Mesudy
· esgerleri hem bulary
· iki menzil yzyndan зцllьge girdi. Uzak wagtlyk эol sцkmelerden we sцwe
·siz bikдrlikden эa
·a Mesudy
· esgerleri bizar bolup, gaharlanmaga ba
·ladylar. Эollary
· agyrlygyndan we gцзhд-gцзlьkden эa
·a lapykeз boldular. Sebдbi bular ьз эyllap diэen эaly
·unu
· эaly эoldadylar. Ilki Suba
·y, so
·ra paty
·a Mesudy
· эany bilen эцri
·e зykypdylar. Olar зцllьge girenlerinde, az suwly эerde dь
·lediler. Howa цrдn yssydy. Bu suw bolsa soltany
· цzi bilen onu
· эanyndaky nцkerlere-de эetjek dдldi.
Seljuklary
· uly serkerdesi olary
· gabat gar
·ysynda эerle
·di. Onu
· adamlaryny
· beэleki bir topary bolsa esgerleri
· arka эьzьnde bukulyp, bulardan yza galanlary we arka dцnenleri kakyp alэardylar. Seljuklary
· bu hereketi Allany
· islegine Mesudy
· nцkerleri bilen дhli esgerleri
· arasynda suw ьзin jenjeli
· эьze зykmagyna gabat geldi. Esgerler suw ьstьnde dawa edip, birek-biregi iteklediler. Bulary
· arasynda gozgala
· эьze зykdy we biri-birlerini цldьrmдge, birek-biregi talamaga ba
·ladylar. Esgerler bu эagdaэ sebдpli цrдn gazaba mьndьler, цэke-kine etdiler.
·onu
· ьзinem olar toplum-toplum bolup, Mesudy
· go
·unyndan yza зekilmдge, yza galmaga ba
·ladylar. Dawut bu эagdaэy we olary
· arasyndaky agzalalygy bildi. Bu o
·
·uksyzlykdan peэdalanyp, olary
· ьstьne aэgytly hьjьme geзdi. Olar bolsa entegem
·ol эagdaэdady. Цzara зekele
·ik, dawa, sцwe
· we tala
·зylyk bilen me
·guldylar. Seljuklary
· hьjьmini gцrьp, olar hiз zada garaman, yza цwrьldiler, gaзmaga ba
·ladylar. Olary
· цrдn kцpьsi цldьrildi. Soltan Mesut bilen onu
· wezirleri esgerleri
· yza dolanmagyny talap edip her nдзe gygyrsalar-da, olardan yzyna gaэdany bolmady.
·eэdip esgerler эe
·li
· bilen yzyna цwrьldiler. Mesut bolsa entegem sцwe
· meэdanynda durdy. O
·a: «Sen nдmд gara
·эarsy
·? Эolda
·lary
· seni ta
·lap gitdi. Цzь
· hem helдk edэдn зцlde dursu
·. Alny
·da – du
·man, arka
·da – du
·man. Bu эerde saklanmagy
· peэdasy эok» diэdiler.
·eэdip ol эe
·li
·e sezewar bolup, цzьni
· mь
·e golaэ atlysy bilen sцwe
· meэdanyndan yza dцndi. Seljuk atly esgerlerinden biri munu
· sцbьgine mьndi. Mesut зalasynlyk bilen arka цwrьlip, ony цldьrdi we so
·ra hiз zada garaman, tд Gar
·ystana эetэдnздler gaзyp gitdi.
Seljuklar bolsa Mesut esgerlerinden alnan bihasap olja eэe boldular. Dawut ony цz adamlaryna paэlap, olary has-da цzьne зekdi. Mesudy
· paty
·alyk зadyryna girip, onu
· kьrsьsinde oturdy.
Togrul beg Ny
·apura gitdi we 431-nji эyly
· ahyrlarynda ony eэelдp,
·дhere girdi. Otuz ikinji эyly
· ba
·larynda onu
· эaranlary adamlary taladylar. Aэtmaklaryna gцrд, bir gezek o
·a lцwzine bi
·irip beripdirler. Ol muny iэip gцrьp, sarymsagy эetenok diэдэmese
·, bu цrдn o
·at tutmaз ekeni diэipdir. Oguzlar bu эerdдki kafur agajyny dadyp gцrьp, ony duzdur цэdьpdirler we o
·a «Bu ajy duz» diэipdirler. Olar bilen baglany
·ykly
·unu
· эaly wakalary kцp gьrrь
· berdiler.
Haээarlary
· adamlara, Ny
·apur iline эetirэдn derdi-zyэany kцpelip, olary
· gьэji-
·цwketi artyp ba
·lady. Olar baэlyklary talamany, adamlary цldьrmдni hiз zatзa gцrmezdiler. Aэal-gyzlary
· namysyna degerdiler, basgylardylar. Edesi gelэдn islendik i
·lerini ederdiler. Hiз bir adam olary
· erkini jylawlap bilmezdi, edэдn эaman i
·lerini
· ц
·ьni bцkdemдge milt etmezdi. Togrul beg
·дhere girende, haээarlar uly gorka dь
·dьler we bu i
·lerini
· дhlisinden saklandylar.
·eэdip
·дher ilaty olary
· azaryndan dyndy we asuda-arkaэyn эa
·amaga ba
·lady.
Seljuklar bu wagt эurdu
· дhli эerini eэelediler. Beэgu Hyrada эцri
· edip, ony basyp aldy. Dawut bolsa Balha эцri
· etdi. Bu эerde Soltan Mesudy
· dikmesi Hajyp Altyntak bardy. Dawut onu
· цz adamlaryna zyэan bererden ejizdigini эatladyp, Altyntagy
· uru
·syz-sцwe
·siz
·дheri tab
·yrmagyny talap etdi. Emma Altyntak ilзileri tutup, zyndana saldy. Dawut
·дheri
· eteginde dь
·ledi we ony gabady. Altyntak bu эagdaэlary we gabawy mдlim edip, Gaznada gezip эцren Mesudy
· эanyna зapar iberdi. Mesut kцp sanly go
·uny ьpjьn edip, onu
· эanyna gaэtdy. Olary
· bir topary seljuklylary
· jem bolup duran эerine – Ruhhaja geldi. Iki tarap sцwe
·e girdi we seljuklylar эe
·li
·e sezewar boldy. Olardan sekiz эьz adam paэhynlandy, birnдзesi эesir alyndy.
·eэdip bu эer seljuklylardan arassalandy. Bu esgerleri
· beэleki bir topary Hyrada Beэguny
· ьstьne эцri
·e ugradylar. Beэgu olar bilen sцwe
·di we Mesudy
· esgerlerini зym-pytrak etdi. So
·ra Mesut bu esgerlere kцmek bermek ьзin ogly Mewdudy kцp sanly esgere ba
· edip,
·olary
· эanyna ugratdy. Mesudy
· цzi bolsa Horasanda gezip эцrkд цldьrildi.
Bu esgerler 432-nji эylda Gaznadan эцri
·e зykdylar. Balha golaэlanlarynda, Dawut цz esgerlerini
· bir toparyny olary
· ьstьne sьrdi. Olar Mewdudy
· a
·tawзy go
·uny bilen garpy
·yp, ondan ьstьn зykdylar. Bu go
·un gaзyp ba
·lady. Dawudy
· esgerleri olary
· sцbьgine mьndьler. Mewdudy
· esgerleri bu эe
·li
·i duэup, yzlaryna bakan цkje gцterdiler. Balhy
· hдkimi Altyntak bu habary e
·idende, Dawuda boэun egdi. Эurdy o
·a tab
·yrdy. Dawut onu
· paty
·alyk dь
·egine цz aэagyny basdy.

433-NJI HIJRI ЭYLY
(31.08.1041-20.08.1042 э.)

TOGRUL BEGI
· GЬRGENI WE TABARYSTANY EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Togrul beg bu эyl Gьrgen bilen Tabarystany eэeledi. Munu
· sebдbi bu эeri
· hдkimi Anu
·irwan ibn Menuзehr ibn Kabus ibn Wu
·megir цzьni
· go
·unba
·ysy Abu Kalyjar ibn Weэhan Kuhyny tutdurdy. Togrul beg
·ol pursatda bu эurtda цzьne gar
·y durjak hiз bir gьэjь
· эokdugyna gцz эetirdi we bu эere gitdi. Ol Mardawij ibn Bessuny
· oturэan эeri bolan Gьrgene зozu
· etdi. Ol bu эeri
· golaэynda dь
·lдnde, эerli ilat o
·a gala derwezesini gi
·den aзyp, boэun egdi. Togrul beg
·дhere girdi we эara
·yk ьзin ol эeri
· ilatyny
· эьz mь
· dinar tцlemeklerini talap etdi.
·дheri Mardawij ibn Bessuwa tab
·yryp, bu эere tabyn дhli эerleri
· hem salgydyny jemlдp, her эylda elli mь
· dinar tцlдp durmaklaryny buэurdy. So
·ra Ny
·apura dolandy.
Mardawij Besariэada gezip эцren Anu
·irwany
· ьstьne зozdy. Anu
·irwan o
·a otuz mь
· dinar tцledi we эara
·yk bagla
·dy. Mundan so
· эurdu
· дhli эerinde Togrul begi
· adyna hutba okaldy. Mardawij Anu
·irwany
· ejesine цэlendi. Anu
·irwan bolsa Mardawije «эok» diэmezden, onu
· дhli buэruklaryny bitirip эцrdi. O
·a ba
·ga зykalga hem эokdy.

·u эyl Bulgarlardan bir topar adam haj zyэaratyny bitirmek ьзin ol эerden Bagdada geldiler. Dцwlet diwanynda olar ьзin hezzet-hormat, gowy kabul edi
·lik guraldy. Adamlar birek-birekden: «Bulgarlar haэsy milletden, haэsy kowumdan?» diэip sora
·anlarynda, olara: «Bulgarlar tьrkler bilen saklaplary
· arasyndan dцrдn milletdir. Olar tьrkleri
· зet gyrasynda эa
·aэarlar. Цzleri kapyr bolup, эa
·y-эakynda yslamy kabul etdiler. Olar Abu Hanypany
· mezhebine uээarlar» diэdiler.

434-NJI HIJRI ЭYLY
(21.08.1042-09.08.1043 э.)

TOGRUL BEGI
· HOREZM
·ДHERINI EЭELEMEGINI
· BEЭANY

Biz owal Horezmi
· Mahmyt ibn Sцbьktegini
· эurduny
· bir
·дheridigini эatlap geзipdik. Mahmyt dьnэдden цtьp, ornuna Mesut geзende hem, bu эerde atasy Mahmydy
· hajyby Altynda
· oturdy. Ol ilki Mahmydy
·, so
·ra Mesudy
· dolandyran эyllarynda onu
· i
· abraэly emirlerini
· biri bolmagynda galdy. Haзan-da Mesut paty
·alygy gaэtaryp almak ьзin agasy Muhammedi
· ьstьne зozmaga me
·gullanyp эцrkд, Mawerannahry
· hдkimi emir Alytegin onu
· ьlkesini
· зar tarapyna зozup girdi.
Mesut agasy bilen baglany
·ykly meseleden dynyp, paty
·alygy eэelдnden so
·, ol dцrt эьz эigrimi dцrdьnji эylda Alytegini
· gyraky welaэatlaryny – Buharany we Samarkandy almak ьзin bu эere зozu
· etmekligi Altynda
·a hat ьsti bilen buэurdy. Onu
· iberen kцp sanly agyr go
·uny bilen Altynda
· Jeэhuny
· a
·ry kenaryna a
·dy. Alytegini
· эurdundan almak islдn эerlerini ele geзirdi. Alytegin onu
· ц
·ьnden gaзyp gitdi.
Altynda
· basyp alan
·дherlerinde orna
·dy. Эцne ol bu эeri
· girdejisini
· esgerleri
· zerurlygyny цdemeэдndigini bildi. Зьnki tьrkmenlere gar
·y durmak ьзin has kцp baэlyk zerurdy. Ol bu эagdaэlary mдlim edip, Mesuda hat эazdy. Yza, Horezme dolanmaga rugsat sorady. Mesut mu
·a razylyk berenso
·, ol yza gaэtdy. Altynda
· Horezme dolanan pursaty Alytegin duэdansyzlyk bilen onu
· ьstьne hьjьme geзdi. Emma эene эe
·li
·e sezewar bolup, Debusyэa galasyna gaзyp bardy. Altynda
· onu
· da
·yny gabady. Ony ele-de salyp biljekdi. Эцne Alytegin цzьne merhemet we geзirimlilik edilmegini sorap эьz tutanso
·, ol bu эerden yzyna цwrьldi we Horezme dolandy.

·ol bolup geзen sцwe
·de Altynda
· agyr эaralanypdy.
·onu
· ьзinem Horezme gelen dessine ol syrkawlady we dьnэдden цtdi. Onu
· yzynda ьз ogly: Harun, Re
·it we Ysmaэyl dagylar galdylar.
Altynda
· dьnэдden цtende, эurdy onu
· weziri Ahmet ibn Muhammet ibn Abdylsamet dolandyrdy. Ol dцwlet hazynalaryny we beэleki mцhьm zatlary gorap saklady. Bu habar Mesuda mдlim edilende, onu
· uly ogly Haruny Horezmi
· hдkimligine belledi we
·ol эere hem ugratdy. Sebдbi Harun bu wagtlar Mesudy
· эanyndady.
Mesudy
· weziri Meэmendi dьnэдden цtende, ol (Mesut) Abu Nasr ibn Muhammet ibn Abdylsamedi эanyna getirtdi we ony цzьne wezir edindi. Abu Nasr Haruny
· эanyndaky цz ornuna цz ogly Abdyljepbary belledi we ony Haruny
· weziri etdi. So
· bir gьn Harun bilen bu ikisini
· arasynda o
·
·uksyzlyk эьze зykdy. Harun muny iзinde saklap gezdi. Onu
· эaranlary Abdyljepbary tutmaklygy we Mesuda gar
·y ba
· gцtermegi Haruny
· gulagyna guэup durdular.
·eэdip, ol 425-nji эylda цzьni
· Mesuda boэun egmeэдndigini yglan etdi we Abdyljepbary цldьrmek niэetine mьndi. Abdyljepbar bu эerden gaзdy we gizlendi. Onu
· (Abdyljepbary
·) kakasyny
· du
·manlary bu эagdaэy Mesuda mдlim edip: «Aslynda Haruny boэun egmezlige iteren Abu Nasry
· цzi ekeni. Эцne onu
· ogly mekirlik bilen gцzden эitipdir» diэip ynandyrdylar. Mesut bu habarlary e
·idende, dergazap boldy. Эцne bu zatlary iзinde saklap gezdi.
Mesut Gaznadan зykyp, Horezme ugramaklygy эьregine dьwdi. Ol Gaznadan gitdi. Эцne gy
· paslydygy ьзin Horezme hьjьm edere mьmkinзilik эokdy.
·onu
· ьзinem ol Hindistanda Ahmet Эynaltegin bilen sцwe
·e me
·gul bolup эцrkд, цz эurdunda зykaran hokgalaryna jogap bermegi ьзin Anu
·irwan ibn Menuзehri a
·tap, onu
· bilen du
·u
·mak niэeti bilen Gьrgene gitdi.
Gьrgen
·дherindekд, o
·a Abdyljepbar ibn Abu Nasry
· Haruny
· цldьrilendigi, эurdu
· эene цz tabynlygyna geзendigi hakdaky haty geldi. Abdyljepbar
·ol gizlenip ba
·lan pursatyndan bдri Haruny цldьrmegi
· aladasynda gezip эцrdi. Birnдзe adamlary onu
· ganyny dцkmek ьзin эцrite taэynlapdy. Bir gьn awa зykan pursaty hem ony цldьrdiler. Abdyljepbar эurdy dolandyrmaga ba
·lady. Mesut Abdyljepbary
· bu эazgysyny dykgat bilen okanso
·, onu
· kakasyna atylan myjabatlary
· дhlisini
· эalandygyna gцz эetirdi we o
·a ц
·kьsi эaly ynam edip ba
·lady. Abdyljepbar tagtynda bary-эogy sanlyja gьn oturdy. Bir gьn Haruny
· эigitlerini
· biri ьstьne topulyp, ony цldьrdi. Эurdy Ysmaэyl ibn Altynda
·a tab
·yrdylar. I
·leri kakasyny
· hadymy
·ьkьr dolandyryp ba
·lady. Bular эene-de Mesuda gar
·y ba
· gцterdiler. Mesut Horezm sebitlerindдki bir etraby
· hдkimi
·amдlik ibn Ala Horezme зozup, ony basyp almagyny buэrup, hat эazdy. Ol go
·unyny jemlдp, bu эere ugrady.
·ьkьr bilen Ysmaэyl onu
· bilen sцwe
·ip,
·дhere girmekligine pдsgel berseler-de,
·amдlik ol ikisini derbi-dagyn etdi we
·дheri eэeledi. Bu ikisi pena gцzlдp seljukly Togrul beg bilen Dawudy
· эanyna gitdiler. Ol ikisinden haraэ gцzlediler. Dawut olar bilen Horezme tarap эola dь
·di. Bular bilen
·amдlik sцwe
·di we olary эe
·di. Mesudy
· цldьrilmegi bilen baglany
·ykly wakalardan we Mewdudy
· paty
·a bolmagyndan so
·
·amдlik onu
· (Mewdudy
·) tabynlygyna girdi. Bu ikisini
· arasynda эьrekde
· dostluk dowam etdi. Olar her bir i
·de birek-biregi goldap durdular.
So
· Togrul beg Horezme эцri
· эetdi, ony gabady we eэeledi, raэatlaryny цzьne tabyn etdi.
·amдlik цzьni
· дhli baэlygyny we hazynasyny эanyna alyp, Togrul beg gelmezinden ц
· bu эerden gaзyp gitdi we цzьni Dehistan sдhralygyna atdy. So
· bu эerden Tabasa gцзdi. Ol эerden Kerman etraplaryna, so
· Tiz we Mukran welaэatlaryna a
·dy. Ine,
·u эerlere gelende, arany
· uzaklygy ьзin halas bolandyryn цэdьp, цzьni arkaэyn duэdy. Howp-howatyrlardan dyndy.
Togrul begi
· agasyny
· ogly Ybraэym Эynaly
· dogany Дrda
· onu
· habaryny e
·idip, dцrt mь
· sцwe
·iji bilen munu
· ьstьne зozdy. Sцwe
· edip, onu
· цzьni we эanyndaky дhli zady эesir-olja aldy. Ony эanyna alyp, yza dolandy, getirip, Dawuda tab
·yrdy. Bu hem onu
· baэlygyndan эetdik hakyny aldy.
·ondan so
· Hyrady
· golaэyndaky Badhyza dolandy. Bu эerde dь
·ledi we Hyrady gabady. Зьnki bu эeri
· ilaty hдli-hдzire зenli olara gar
·ylyk gцrkezip, цz эurtlaryny
· Mewdut ibn Mesudy
· tabynlygyndadygyna aэak dirдp durdular. Hyrat ili olar bilen sцwe
·di.
·дher eteklerini
· harap bolandygyna garamazdan, olar
·дheri elden bermдn, gorap sakladylar. Hyratlylary
·eэle gorany
·a we sцwe
·e mejbur eden zat, olary
· oguzlardan a
·a gorkэanlygydyr.

435-NJI HIJRI ЭYLY
(10.08.1043-28.07.1044 э.)

ABYLFETH MEWDUT IBN MESUT IBN MAHMYT IBN SЦBЬKTEGINI
· ЭAGDAЭYNY
· BEЭANY

Bu эyl paty
·a Abylfath Mewdut ibn Mesut ibn Sцbьktegin цz hajybyny
· эanyna esgerleri go
·up, olary Horasan sebitlerine iberdi. Togrul begi
· dogany Dawut (ol Horasany
· hдkimidir) ogly Alp Arslany esgerlere ba
· edip, bulary
· ьstьne ugratdy. Bular du
·u
·dylar we sцwe
·e girdiler. Bu sцwe
·de эe
·i
· Alp Arslana miэesser etdi. Gaznaly esgerler bolsa эe
·lip, gaзyp gaэtdy.
Hut
·u эyly
· sapar aэynda bir topar oguzlar Bust sebitlerine эцri
· etdi we ц
·den belli bolan, эakasyny tanadan i
·lerini – tala
·зylyk we зapawullyk etdiler. Abylfath Mewdut olary
· ьstьne go
·un iberdi. Olar Bust welaэatynda du
·u
·dylar. Цrдn gazaply geзen bu sцwe
·de oguzlar эe
·li
·e sezewar boldy. Mewdudy
· go
·uny ьstьn зykdy, oguzlary
· kцpьsini paэhynladylar we эesir aldylar.

MAWERANNAHRDAKY TЬRKMENLERI
· BEЭANY

Bu эyly
· sapar aэynda Balasagun bilen Ka
·gar sebitlerindдki yslam ьlkelerini talaэan, garakзylyk we зapawullyk bilen me
·gullanэan kapyr tьrkler yslam dinini kabul etdiler. Olar on mь
· цэli tьrkmendir. Gurbanlyk baэramy gьni эigrimi mь
· janly (goэun) soэup, toэ etdiler.
·eэdip Alla musulmanlary olary
· sьteminden halas etdi. Olar Bulgar sebitlerine эazlaga зyksa Balasagun tцwereklerinde gy
·lardylar. Yslamy kabul edenlerinden so
·, olar эurdu
· зar kьnjegine эaэradylar. Her tarapda, her sebitde mь
·den gowrak эa-da ondan az-u kцprдk цэ bolup, olar birek-biregi goramak ьзin
·eэle kцplьk bolup oturardylar.
·eэdip Hytaэ sebitlerinde эa
·aэan tatarlar bilen hataэylardan galan дhli tьrkler yslamy kabul etdiler.
Balasaguny
· we tьrk эurtlaryny
· hдkimi
·erefeddцwledi. Ol doganlaryny we эakynlaryny цz tabynlygyna doly geзirip, эurdy olary
· arasynda paэlady. Tьrk эurtlaryny
· kцpьsini dogany Arslantegine, Tyraz bilen Esbijaby agasy Bugra hana, Ferganany bolsa tutu
·lygyna Tagahana bagy
·lady. Buhara bilen Samarkandy hem-de
·ol tцwerekdдki ep-esli эeri Alytegini
· ogluna berdi. Цzi bolsa Balasagun we Ka
·gar bilen o
·dy.

436-NJY HIJRI ЭYLY
(29.07.1044-18.07.1045 э.)

MAWERANNAHRDAKY YSMAЭYLЗYLARY
·
ЦLDЬRILMEGINI
· BEЭANY

Bu эyl Mawerannahry
· hдkimi Bugra han цrдn kцp sanly ysmaэylзylar bilen sцwe
·di. Sebдbi olary
· birnдзesi Mawerannahra зozup, adamlary Mьsьri
· hдkimi Mustansyr Billд Alawa tabyn bolmaklyga зagyrdylar. Birnдзe adam bulary
· yzyna eэerip, bu ьlkedдkileri
· inkдr edэдn mezhebine uэup ba
·ladylar.
Bu эeri
· paty
·asy Bugra han bu habarlary e
·idip, olary kцki-damary bilen эok etmegi
· ugruna зykdy.
·ol tцwerekde эa
·ap, bu mezhebi kabul edenleri
· kдbiri ondan aman sypmarys цэdьp gorksalar, kдbir adamlar olara эykgyn edэдndiklerini, ol mezhebe girmek isleэдndiklerini bildirdiler, цz pikirlerini paty
·a mдlim etdiler. Paty
·a olary цz meэlisine getirdi. Ysmaэylзylary
· sцzьni kabul edenleri
· kimlerdigini anyk bilэдnзд, olara zat diэmedi. So
·ra bolsa bu эerdдki
·ol mezhebe эykylanlary
· дhlisini цldьrtdi. Эurdu
· зar kьnjьnde jar зekdirip, gabat gelen ysmaэylзylary цldьrmeklige perman berdi. Onu
· buэran zady эerine эetirildi.
·eэdip
·ol эurtlar olardan aman galdy.
Bu эyl Soltan Togrul beg Abylkasym Aly ibn Abdylla Jьweэnini цzьne wezir edindi. Ol Togrul bege wezirlik eden ilkinji adamdyr. Mundan so
·ra o
·a ba
·lyklar ba
·y Abu Abdylla Hьseэin ibn Aly ibn Mikaэyl, ondan so
·ra bolsa Nyzamylmьlk Abu Muhammet Hasan ibn Muhammet Dehistany dagylar wezirlik etdiler. Nyzamylmьlk lakamy berlen ilkinji adam
·oldur. Bulardan so
· Amydylmьlk Kundury wezir boldy. Bu olary
· i
· me
·hurydyr. Onu
· me
·hurlygyny
· sebдbi Togrul begi
· dцwleti hut
·ulary
· dцwrьnde gьэзlendi. Yraga gelende, o
·a Soltan ady bilen hutba okaldy.

440-NJY HIJRI ЭYLY
(16.06.1048-04.06.1049 э.)

YBRAЭYM ЭYNALY
· RUMA ЗOZMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyl Ybraэym Эynal Ruma зozdy. Ony eэeledi we эesir-olja aldy. Sebдbi Mawerannahrdaky kцp sanly oguz halky onu
· эanyna gelende: «Sizi
· bu эerde durmagy
·yza we mдtдз zady
·yzy bitirmeklige bizi
· эurdumyz darlyk edэдr. I
· gowsy Ruma зozu
·! Hudaэy
· эolunda jihat edi
·! Kцp baэlyk gazany
·! Men hem bu i
·i
·ize эardamзy bolup, yzy
·yz bilen ugraэyn» diэdi.

·eэdip onu
· ц
·ьnden gцni эцri
·e gaэtdylar. Ol hem bulary
· yzyna eэerdi. Olar Malazgirde, Erzuruma we Kalygala bardylar. Trabzona we
·ol sebitlerdдki дhli эerlere эetdiler. Olary
· ц
·ьnden elli mь
· adamdan ybarat Rum we Abhaz esgerleri зykdy. Olar sцwe
·diler. Bulary
· arasyndaky je
· has dartgynla
·dy. Olary
· arasynda
·eэle bir sцwe
·ler bolup geзэдrdi welin, kдte musulmanlar, kдte olar эe
·i
· gazanэardy. Эцne ahyrso
·unda эe
·i
· musulmanlara nesip etdi. Rumlulardan kцp sanlysy цldьrilenden so
·, olar gaзyp gitdiler. Musulmanlar olary
· цrдn kцp patriklerini,
·eэle hem abhazlary
· paty
·asy Kariti эesir aldylar. Abhaz paty
·asy цzьni
· bo
·adylmagy ьзin ьз эьz mь
· dinar pul bilen эьz mь
· sany gymmatbaha sowgat hцdьrledi. Emma onu
· bu teklibini kabul etmediler. Olar
·ol эurtlary talap, зapawullyk edip bary
·laryna tд Kustantyne bilen цz aralarynda on bд
· gьnlik menzil galэanзa gitdiler. Musulmanlar bu sebitleri eэelдp, ony taladylar. Дhli baэlygyny ele geзirdiler. Эьz mь
·den gowrak adamy эesir etdiler. Maldyr gatyrlary
·, goэundyr geзileri
·, gymmatbaha baэlyklary
· bihasap mukdaryny olja aldylar. Aэtmaklaryna gцrд, bu baэlyklary
· дhlisi on mь
· sany araba эьklenipdir.
·ol oljalary
· iзinde bolsa on dokuz mь
· sany galkan bar eken.
Garynda
·lyk
·ejeresi Togrul bege direэдn bir adamy
· ba
·tutanlygyndaky bir topar oguzlar hem Rum ьlkesine зozu
· edipdiler. Эцne bulary
· зozu
·y kдn
·owuna bolmady. Olary
· birnдзe adamy цldьrilenso
·, yzyna dolandylar. Bulary
· yzy bilen Ybraэym Эynal Rum topraklaryna girdi we bizi
· эokarda эatlap geзen i
·lerimizi etdi.

441-NJI HIJRI ЭYLY
(05.06.1049-25.0571050 э.)

TOGRUL BEG BILEN AGASY YBRAЭYM ЭYNALY
· ARASYNDAKY ЦЭKE-KINДNI
· BEЭANY

Bu эyl Ybraэym Эynal agasy Soltan Togrul begden gaty gцrdi. Sebдbi Togrul beg Ybraэym Эynaly
· elindдki Hemedan
·дherini we onu
· Jebel эurdundaky galalaryny цzьne tab
·yrmagy talap etdi. Emma ol bu talapdan эьz цwьrdi. Togrul beg diэeni bitmдnso
·, цz arasyndaky i
·leri bula
·dyrэa
· diэip, weziri Abu Ala tцhmet atdy. Ony tutdurdy, gцzьni
· ц
·ьnde gamзy bilen urulmagyny buэurdy. Bir gцzьni oэdurdy, bir dodagyny kesdirdi. Ol mu
·a gahar edip, Togrul begi
· эanyndan gitdi.
Togrul beg bir topar esger эygnap, Ybraэymy
· gar
·ysyna ugrady. Onu
· bilen du
·u
·dy. Iki tarapy
· esgerlerini
· arasynda цrдn gazaply sцwe
· boldy we bu sцwe
·de Эynal эe
·li
·e sezewar bolup, yzyna gaзdy. Togrul beg onu
· yzy bilen hьjьm edip, onu
· дhli galalaryny we эurduny eэeledi.
Ybraэym Эynal Sermaj galasynda gizlenip, agasyna gar
·ylyk gцrkezmдge ba
·lady. Togrul beg onu
· bolэan эerini gabady. Onu
· esgerlerini
· sany эьz mь
· adama эetipdi we olary
· arasynda kцp ugurly dьrli hili go
·un bardy. Bular sцwe
·diler we onu
·
·eэle mдkдm hem goragly galadygyna garamazdan, dцrt gьnь
· iзinde ony eэeledi. Эynaly bu эerden mejbury эagdaэda a
·ak dь
·ьrdiler.
Togrul beg Nasreddцwle ibn Merwany
· эanyna зapar эollap, эurdunda цz adyna hutba okalmagyny ondan talap etdi. Ol muny kabul etdi we Diэarbekiri
· дhli эerinde Togrul begi
· adyna hutba okaldy. Togrul beg Rum paty
·asyna hat hem-de kцp sowgatlar эollap, цzara ylala
·yk bagla
·magy teklip etdi. Rumlular muny kabul etdiler.
Rum paty
·asy Ibn Merwany
· эanyna зapar эollap, эokarda эatlanylan Abhaz paty
·asyny
· tцleg hakyny berip, ony bo
·atmak ьзin alada etmegini sorady. Nasreddцwle
·yhylyslam Abu Abdylla ibn Merwany эцrite bu maksat bilen soltan Togrul begi
· эanyna ugratdy. Togrul beg bolsa hiз hili tцleg almazdan, ony bo
·adyp goэberdi. Bu эagdaэ sebдpli onu
· we Rum paty
·asyny
· эanynda Togrul begi
· gadyr-mertebesi has эokary galdy. So
·ra Rum paty
·asy tцlegi
· deregine kцp sanly sowgat iberdi. Togrul begi
· hatyrasy ьзin Konstantinopol metjidini gaэtadan bejerdip, kemsiz timarlatdy. Onu
· iзinde namaz we Togrul begi
· adyna hutba okaldy.
·ol gьnden ba
·lap, adamlar onu
· эanyna has jebisle
·di, onu
· at-abraэy эokary galdy. Paty
·alygy we dцwleti berkedi.
Эynal эanyna gelende, Togrul beg ony mдhir hem gadyr bilen gar
·ylady. O
·a kцp haэyr-yhsan etdi. Elinden alnan baэlygy
· kцpьsini gaэdyp berdi. Togrul beg onu
· ikisinden birini saэlamagyny – mьlk эer hцkmьnde beren эurduna gitmegini эa-da цz эanynda galmagyny haэy
· etdi. Эynal Togrul begi
· эanynda galmak isleэдndigini aэtdy.

442-NJI HIJRI ЭYLY
(26.05.1050-14.05.1051 э.)

OGUZLARY
· FESA
·ДHERINI EЭELEMEGINI
· BEЭANY


·u эyly
· dцrt tirke
·igini
· ьзьnji aэynda Togrul begi
· dogany, paty
·a Alp Arslan ibn Dawut Horasandaky Merw
·дherinden sдhralykdaky Pars эurtlaryna зozu
· etdi. Bu зozu
·y
· boljakdygyny hiз kim bilmedi, hatda ol muny agasy Togrul bege hem duэdurmady. Olar Fesa
·дherine bardylar. Bular gelmezini
· ц
·ьsyrasy, bu эeri
· hдkimi gaзyp gidipdi. Alp Arslan
·дhere girdi we bu эerdдki deэlemilerden mь
· adamy, beэleki adamlaryndan hem birnдзesini цldьrdi. Mь
· sany mь
· dinary (million dinary) olja gazandylar, ьз mь
· ynsany эesir etdiler. Edilen i
·ler цrдn kцpdi. Bu i
·lerden dynanlaryndan so
·, Togrul begi
· цz ьstlerine go
·un ibermeginden зekinip, дhli alnan эesirlerini эanlaryna alyp, dessine Horasana dolandylar.

446-NJY HIJRI ЭYLY
(12.04.1054-01.04.1055 э.)

OGUZLARY
· DESKERД WE BA
·GA ЭERLERE BARMAGYNY
· BEЭANY

Bu эyly
· baэram aэynda seljuk oguz emirlerini
· biri Ybraэym ibn Yshak Hulwanda oturэan эerinden Deskerд bardy. Ol эere baranda, эerli ilat bular bilen sцwe
·di. Emma ejizlдp, asgyn gelip, зar tarapa dagap gaзdylar. Oguzlar
·дhere girip, ony aэylganз taladylar. Oglan-u
·aklary, aэal-gyzlary urup эenзdiler. Bu эerden ummasyz baэlyk gazanyp, Sagdyny
· elindдki Rцw
·enkubady basyp almaga
·ol эere gitdiler. Sebдbi Sagdyny
· maly-mьlki
·ol эerde hem-de Beredan galasyndady.
Ц
· bellдp geзi
·imiz эaly, Sagdy Soltan Togrul bege boэun egmekden эьz цwrьpdi. Ybraэym bu эeri basyp alyp bilmedi. Эцne bu эerleri
· obalaryny weэran edip, эa
·aэjylaryny
· дhli baэlyklaryny aldylar.
Oguzlary
· ba
·ga bir taэpasy Ahwaz sebitlerine we
·ol sebitdдki welaэatlary
· ьstьne gitdi. Bu эerleri kemsiz taladylar. Oguzlary
· эurda bolan tamasy gьэзlendi.
Deэlemiler we olary
· эanyndaky tьrkler bolsa hor-homsy halda galdylar.
So
·ra Togrul beg Basrany
· kazysy Abu Aly Ibn Melik Abu Kalyjary oguzlardan jemlenen kцp sanly go
·una ba
· edip, basyp almak ьзin Huzystana ugratdy. Ol Saburhasta bardy. Ahwazdaky deэlemileri цzьne boэun egmeklige зagyrdy, eger diэenini etseler, zat diэmejekdigi, tersine gitseler, jeza здresini gцrjekdigi barada hat эazdy. Olardan boэun egenleri hem, tersine gidenleri hem tapyldy. Emir Ahwaza gitdi we ony basyp alyp, raэatlaryny цzьne tabyn etdi. Hiз kimi
· baэlygyna эa-da цzьne elini batyrmady. Emma oguzlar bu эagdaэ bilen ylala
·madylar. Olar цz ellerini эene-de endik eden zatlaryna – tala
·зylyga, зapawullyga, zorluk bilen mal almalara tarap uzatdylar. Bu эagdaэ эerli ilaty
· эьreginde olara bolan gahar-gazaby oэardy.


448-NJI HIJRI ЭYLY
(21.03.1056-09.03.1057 э.)

HALYPAY
· TOGRUL BEGI
· DOGANY DAWUDY
· GYZYNA ЦЭLENMEGINI
· BEЭANY


·u эyly
· a
·yr aэynda mцminleri
· emiri Kaэym Biэemrilla uly oturly
·yk, dabara gurnady. O
·a Togrul begi
· weziri Amydylmьlk Kundury we onu
· emirlerinden bir topary – Abu Aly ibn Melik Abu Kalyjar, Hazarasp ibn Benkur ibn Yэaz Kьrdi, Ibn Abi
·
·цwk dagylar we Togrul begi
· go
·unyndaky beэleki tьrkmen emirleri gatna
·dy. Togrul begi
· weziri Amydylmьlk eline sanjak alyp, цr turdy. So
·ra ba
·lyklarba
·y hutba okap (sцz sцzlдp), Arslan Hatyna nika gyэdy. Munu
· ady Hatyja bolup, ol Soltan Togrul begi
· dogany Dawudy
· gyzydyr. Nikany halypany
· цzi kabul etdi. Bu nika dabarasyna nakyplarba
·y Abu Aly ibn Abu Temmam, alawylary
· nakyby Adnan ibn
·erip Razy, kazylarba
·y Mawurdy we beэlekileri hem gatna
·dy.
Hatyny
· цzi
·u эyly
· meret aэynda getirildi.
·ol gьn gije halypany
· ejesi gelinligi
· эanyna gitdi. O
·a ak pata berip, эьzьne syldy we эany bilen alyp, цэe saldy.

449-NJY HIJRI ЭYLY
(10.03.1057-27.02.1058 э.)

SOLTAN TOGRUL BEGI
· BAGDADA
DOLANMAGYNY
· BEЭANY

Soltan Togrul beg Mosuly
· we bu tцwerekleri
· дhli i
·ini dogany Ybraэym Эynala tab
·yrandan so
·, Bagdada dolandy.
Kufsa эetende, ba
·lyklarba
·y ony gar
·ylamak ьзin ц
·ьnden зykdy. Kufsa golaэ baranda, Soltany
· weziri Amydylmьlk birnдзe emirler bilen ony gar
·y aldy. Ba
·lyklarba
·y Soltany
· эanyna baryp, o
·a halypany
· salamyny we onu
· gцresi gelip, эьregini
· kьэsдndigini
· habaryny эetirdi, onu
· ц
·ьnde зцk dь
·ьp, эer цpdi. Ba
·lyklarba
·y gyzyl-gцwherler bilen doldurylan jamy Soltana berip, halypany
· эanyndan sowgat getirilen i
· bir ajaэyp lybaslary onu
· egnine atdy. Sellesini эanyndaky эassygy
· ьstьnde goэdy. Soltan hem gulluk kylyp, эer цpdi. So
·ra Bagdada geldi. Ьэ
·en mдhelleden эa
·a bu эerde dь
·lemek mьmkin bolmady. Olary
· дhlisi Soltany gцrmek ьзin gelipdiler. Soltan halypany
· эanynda jemlenmegi talap edenso
·, o
·a bu babatda rugsat berdiler.
Bo
· aэyny
· gutarmagyna bд
· gьn galanda, halypa цrдn uly dabara gurnady. O
·a soltan go
·unyny
· we Bagdady
· gцrnьkli adamlary зagyryldy. Soltan bu эere de
·iз suw ьsti bilen geldi we adamlary onu
· gдmisini
· tцweregini gallap durdular. Soltan gдmiden dь
·ьp, halypany
· atlaryny
· birine mьndi. Ol эerden эedi zira зemesi belentlikdдki tagty
· ьstьnde oturan halypany
· huzuryna geldi. Onu
· egninde Pygamber alaэhyssalamy
· dony – burdasy, elinde bolsa bambuk agajyndan эasalan hasasy bardy. Soltan ilki эer цpdi. So
·ra onu
· elini цpdi we gapdalyndaky kьrsьde oturdy.
Halypa ba
·lyklyrba
·yna bakyp: «O
·a
·eэle diэip aэt! Mцminleri
· emiri seni
· alada-yhlasy
·a здksiz minnetdar. Ol seni
· edэдn i
·leri
·i makullaэar we seni
· эakynlygy
·y цzьne bagt saээar. Ol цz эurdundaky Hudaэy
· цzьne berkiden дhli i
·ini sa
·a tab
·yrdy. Ta
·ry bendelerini
· aladasyny etmegi seni
· ьstь
·e эьkledi. Цzь
·e tab
·yrylan i
·i bitireni
·de Allany unutmagyn, her i
·e takwalyk bilen зemele
·. Bu babatda Ta
·ryny
· sa
·a bagy
·lan ukybyny
· we nygmatyny
· gadyryny bil. Adalaty эaэmakda, zulum-sьtemi эok etmekde we raэatlary
· bдhbidini dьzeltmekde yhlasy
·y aэama!» diэdi.
Soltan Togrul beg hormat hцkmьnde эer цpdi. Halypa onu
· halat-serpaэyny has-da artdyrmaklaryny buэurdy. Soltan Togrul beg эцrite don geэdirilэдn эere baryp, эene yzyna dolandy. Gelibem halypany
· elini цpdi we ony gцzьni
· ьstьnde goэdy. Halypa o
·a «Melikul-ma
·ryk wel-magryb» diэip эьzlendi. O
·a дhtnama berildi. Soltan Togrul beg bu эerden зykanso
·, halypany
· эanyna kцp sanly hyzmatkдr, elli mь
· dinar pul we дhli babatda sagdyn, akylly-paэhasly elli sany tьrk mamlugyny (olary
· эanynda aty hem, эarag esbaby hem jemdi), gymmatbaha dondur-halatlary we ba
·ga-da birnдзe zatlary sowgat iberdi.
MAZMUNY

Эazary
· giri
·i 8
159-njy hijri эyly
Horasanda Mukannany
· peэda bolmagyny
· beэany 16
161-nji hijri эyly
Mukannany
· helдk bolmagyny
· beэany 18
182-nji hijri эyly
Bu эylda bolup geзen wakalar 19
183-nji hijri эyly
Hazarlylary
· yslam ьlkelerine зapawulзylygyny
· beэany 20
186-njy hijri эyly
Bu эylda bolup geзen wakalar 21
228-nji hijri эyly.
Bu эylda bolup geзen wakalar 21
230-nji hijri эyly
Uly Bugany
· Medinedдki зarwa araplary
· ьstьne eden эцri
·ini
· beэany 22
Bu эylda bolup geзen wakalar 24
231-nji hijri эyly
Bugany
· зarwa araplary
· gar
·ysyna gцren здresini
· beэany 24
Bu эylda bolup geзen wakalar 26
238-nji hijri эyly
Bugany
· Tiflisdдki i
·lerini
· beэany 26
241-nji hijri эyly
Bu эylda bolup geзen wakalar 28
248-nji hijri эyly
Wasyfy
· Ruma gar
·y eden je
·ini
· beэany 28
Mugtazy
· we Mueээidi
· tagtdan dь
·ьrilmegini
· beэany 30
Mustagyny
· halypalygy dolandyrmagyny
· beэany 33
Bu эylda bolup geзen wakalar 35
249-njy hijri эyly
Samarradaky pitnдni
· beэany 36
Utamy
·y
· цldьrilmegini
· beэany 36
251-nji hijri эyly
Bagyr Tьrkmeni
· цldьrilmegini
· beэany 38
Mustagyny
· Bagdada эцri
·ini
· beэany 40
Mustagyny
· Bagdady gabamagyny
· beэany 42

·ol dцwьrde Enbary
· эagdaэyny
· beэany 51
Bu эylda bolup geзen wakalar 59
252-nji hijri эyly
Tьrkmenler bilen magrybylary
· arasyndaky pitnдni
· beэany 60
253-nji hijri эyly
Wasyf Tьrkmeni
· цldьrilmegini
· beэany 61
254-nji hijri эyly
Ahmet ibn Toluny
· эagdaэlaryny
· beэany 62
255-nji hijri эyly
Mugtazy
· tagtdan agdarylmagyny
· we onu
· цlьmini
· beэany 63
258-nji hijri эyly
Bu эylda bolup geзen wakalar 66
259-njy hijri эyly
Musa ibn Bugany
· hьnnileri
· ьstьne эцri
·ini
· beэany 67
299-njy hijri эyly
Ibn Furatyny
· tussag edilmegini
· we Hakanyny
· wezirlik mertebesine geзmegini
· beэany 68
316-njy hijri эyly
Nдzik bilen Harun ibn Garyby
· arasyndaky sцwe
·i
· beэany 70
329-njy hijri эyly
Beridini
· Wasyta dolanmagyny
· beэany 71
Kцrtegin Deэlemini
· emirligini
· beэany 72
Ibn Raэygy
· Bagdada dolanmagyny
· beэany 73
331-nji hijri эyly
Seэfeddцwlдni
· Wasytdaky эagdaэyny
· beэany 75
Seэfeddцwlдni
· эokary galmagyndan so
· tьrkmenleri
· hal-эagdaээyny
· beэany 77
Seэfedцwlдni
· Bagdada dolanmagyny
· we ondan gaзyp gitmegini
· beэany 77
Tozany
· emirligini
· beэany 78
333-nji hijri эyly
Abylhьseэin Beridini
· цldьrilmegini
· we oda эakylmagyny
· beэany 79
334-nji hijri эyly
Tozany
· dьnэдden цtmegini
· we Ibn
·irzady
· emirligini
· beэany 80
Mansur ibn Garategini
· Horasana hдkim bellenilmegini
· beэany 81
339-343-nji эyllarda bolup geзen wakalar 82
344-nji hijri эyly
Horasanlylary
· Reэe we Yspyhana эцri
·ini
· beэany 83
349-361-nji эyllarda bolup geзen wakalar 84
362-nji hijri эyly
Kerhi
· oda эakylmagyny
· beэany 85
363-nji hijri эyly
Bagtyэary
· we onu
· эaranlaryny
· arasyndaky зakny
·ygy
· beэany 86
Bagtyэary
· hilesini
· цz ba
·yna dь
·megini
· beэany 87
366-njy hijri эyly
Sцbьktegin nesil
·alygyny
· dцremegini
· beэany 89
Sцbьktegini
· Kusdary we Busty dolandyrmagyny
· beэany 90
Hindileri
· yslam ьlkelerine эцri
·i we olary
· Sцbьktegin bilen aralarynda bolan wakalary
· beэany 91
372-nji hijri эyly
Bekjьrь
· Damasky dolandyrmagyny
· beэany 94
Adudeddцwlдni
· цlьmini
· beэany 95
376-nji hijri эyly
Tьrkmenler bilen deэlemileri
· arasyndaky pitnдni
· beэany 97
377-nji hijri эyly
Bedr ibn Husnaweэh bilen
·erefeddцwlдni
· esgerlerini
· arasyndaky sцwe
·i
· beэany 98
379-njy hijri эyly
Bagdatda tьrkmenler bilen deэlemileri
· arasyndaky pitnдni
· beэany 100
383-nji hijri эyly
Tьrkmenleri
· Buharany eэelemegini
· beэany 101
Nuhu
· Buhara dolanmagyny
· we Bugra hany
· dьnэдden цtmegini
· beэany 103
384-nji hijri эyly
Mahmyt ibn Sцbьktegini
· Horasany dolandyrmagyny
· we Abu Alyny
· ol эerden aэrylmagyny
· beэany 104
Ahwazy
· Bahaeddцwlд gaэtarylmagyny
· beэany 106
385-nji hijri эyly
Abu Alyny
· Horasana dolanmagyny
· beэany 107
Abu Alyny
· halas bolup, Horezm
·any цldьrmegini
· beэany 109
387-nji hijri эyly
Sцbьktegini
· dьnэдden цtmegini
· we ogly Ysmaэyly
· paty
·a bolmagyny
· beэany 109
Onu
· agasy Mahmyt ibn Sцbьktegini
· paty
·alygy eэelemegini
· beэany 110
388-nji hijri эyly
Mahmyt ibn Sцbьktegini
· Ny
·apury eэelemegini
· we ondan yzyna dolanmagyny
· beэany 111
389-njy hijri эyly
Emir Mansur ibn Nuhu
· tussag edilmegini
· we onu
· dogany Abdylmдligi
· paty
·a bolmagyny
· beэany 112
Эemineddцwle Mahmyt ibn Sцbьktegini
· Horasany eэelemegini
· beэany 113
Samanly dцwletini
· dargamagyny
· hem-de tьrkmenleri
· Mawerannahry eэelemegini
· beэany 116
390-njy hijri эyly
Ysmaэyl ibn Nuhu
· tussaglykdan зykmagyny
· we Horasanda bolan wakalary
· beэany 118
Эemineddцwlдni
· Sistany gabamagyny
· beэany 122
391-nji hijri эyly
Mirasdь
·erlige kasam edilmegini
· beэany 123
392-nji hijri эyly
Эemineddцwlдni
· hindiler bilen sцwe
·ini
· beэany 124
Эemineddцwlдni
· Hindistana eden эene bir sцwe
·ini
· beэany 125
393-nji hijri эyly
Эemineddцwlдni
· Sistany eэelemegini
· beэany 125
396-njy hijri эyly
Multan sцwe
·ini
· beэany 128
Kowakyr sцwe
·ini
· beэany 129
Ilek hany
· esgerlerini
· Horasana geзmegini
· beэany 130
397-nji hijri эyly
Ilek Hany
· эe
·ilmegini
· beэany 132
Эemineddцwlдni
· Hindistana зozu
·yny
· beэany 133
398-nji hijri эyly
Эemineddцwlдni
· Behim Nogura зozu
·yny
· beэany 134
401-nji hijri эyly
Эemineddцwlдni
· Gur эurtlaryna we beэleki эerlere eden зozu
·yny
· beэany 135
Ilek han bilen doganyny
· arasyndaky sцwe
·i
· beэany 137
402-nji hijri эyly
Эemineddцwlдni
· Kusdary eэelemegini
· beэany 138
403-nji hijri эyly
Ilek hany
· эogalmagyny
· we dogany Dogan hany
· эurdy dolandyrmagyny
· beэany 139
404-nji hijri эyly
Эemineddцwlдni
· Nardini basyp almagyny
· beэany 139
405-nji hijri эyly
Tani
·er sцwe
·ini
· beэany 140
407-nji hijri эyly
Horezm
·any
· цldьrilmegini
·, Эemineddцwlдni
· Horezmi basyp almagyny
· we ony Altynda
·a tab
·yrmagyny
· beэany 142
Ka
·mir, Kannuj we beэleki sцwe
·leri
· beэany 143
408-nji hijri эyly
Tьrkmenleri
· Hytaэdan эцri
·e ugramagyny
· we Dogan hany
· цlьmini
· beэany 147
Onu
· dogany Arslan hany
· paty
·alygyny
· beэany 148
Tapgaз hany
· we onu
· ogluny
· paty
·alygyny
· beэany 150
Ka
·gary
· we Tьrkьstany
· beэany 152
409-njy hijri эyly
Эemineddцwlдni
· Hindi we Owgan topraklaryna зozu
·yny
· beэany 153
414-nji hijri эyly
Эene bir Hindi galasyny
· eэelenmegini
· beэany 157
416-njy hijri эyly
Sumenaty
· basylyp alynmagyny
· beэany 158
420-nji hijri эyly
Эemineddцwlдni
· Reэi we Jebel эurduny basyp almagyny
· beэany 162
Эemineddцwlдni
· we ondan so
·ra ogluny
· oguzlara gar
·y gцren здresini
· beэany 165
Alaeddцwlдni
· Reэe barmagyny
·, oguzlar bilen ylala
·magyny
· we эene-de olary
· tersine gaэtmagyny
· beэany 169
Genjedдki oguzlar we olary
· bu эeri terk etmeklerini
· beэany 170
Oguzlary
· Hemedany eэelemegini
· beэany 172
Tцwriz
·дherinde oguzlary
· эok edilmegini
· we olary
· Genjдni terk edip, Hakkaryэa gitmegini
· beэany 173
Oguzlary
· Diэarbekire girmegini
· beэany 174
Oguzlary
· Mosuly eэelemegini
· beэany 175
Mosuly
· hдkimi Garaba
·y
· oguzlary эe
·megini
· beэany 176
421-nji hijri эyly
Эemineddцwle Mahmyt ibn Sцgьktegini
· dьnэдden цtmegini
· we ogly Muhammedi
· paty
·alygyny
· beэany 178
Эemineddцwlдni
· kдbir sypatlaryny
· beэany 179
429-njy hijri эyly
Togrul begi
· Horasandaky i
·lerini
· beэany 181
430-njy hijri эyly
Paty
·a Mesudy
· Gaznadan Horasana barmagyny
· we seljuklary ol эerden зykarmagyny
· beэany 183
432-nji hijri эyly
Seljuk dцwletini
· dцremegini
· beэany 186
433-nji hijri эyly
Togrul begi
· Gьrgeni we Tabarystany eэelemegini
· beэany 200
434-nji hijri эyly
Togrul begi
· Horezm
·дherini eэelemegini
· beэany 201
435-nji hijri эyly
Abylfath Mewdut ibn Mesut ibn Mahmyt ibn Sцbьktegini
· эagdaэyny
· beэany 205
Mawerannahrdaky tьrkmenleri
· beэany 205
436-njy hijri эyly
Mawerannahrdaky ysmaэylзylary
· цldьrilmegini
· beэany 206
440-njy hijri эyly
Ybraэym Эynaly
· Ruma зozmagyny
· beэany 207
441-nji hijri эyly
Togrul beg bilen agasy Ybraэym Эynaly
· arasyndaky цэke-kinдni
· beэany 208
442-nji hijri эyly
Oguzlary
· Fesa
·дherini eэelemegini
· beэany 210
446-njy hijri эyly
Oguzlary
· Deskerд we ba
·ga эerlere barmagyny
· beэany 211
448-nji hijri эyly
Halypany
· Togrul begi
· dogany Dawudy
· gyzyna цэlenmegini
· beэany 212
449-njy hijri эyly
Soltan Togrul begi
· Bagdada dolanmagyny
· beэany 213


Ibn Esir
KДMIL TARYH

I jilt

Teh redaktor S. Abaэew
Зeperзilik redaktory A. Muhammedow
Korrektor Z. Abdyllaэewa

Зap etmдge rugsat edildi 03.01.2005 э.
Цlзegi 60x84 1/16.
Зap kagyzy 14.
Ofset kagyzy.
Ofset зap usuly.
Nusgasy 2 000 sany.
Bahasy ylala
·yk boэunзa.
Sargyt №_____.
A-21501

Tьrkmenistany
· milli medeniэet «Miras» merkezi, 744000, A
·gabat, Beэik Saparmyrat Tьrkmenba
·y
·aэoly, 18.
Tьrkmen dцwlet ne
·irэat gullugy, 744004, A
·gabat, 1995-nji (ц
·ki Galkyny
·) kцзesi, 20.

Tьrkmenistany
· Metbugat merkezinde зap edildi.
 Gurhany
· 19-njy sьresini
· 98-nji aэaty.
 Gurhany
· 7-nji sьresini
· 54-nji aэaty.
 Gurhany
· 50-nji sьresini
· 37-nji aэaty. 
 Mukanna – nykaply.
 Bumijekis bolmagy hem дhtimal.
 Zemm – hдzirki Atamyrat, ц
·ki Kerki
·дherini
· здklerinde эerle
·en gadymy
·дher.
 Bu
·дheri
· ady kдbir эazgylarda «Nusaэbyn» эaly hem berlipdir.
 Tдз we go
·a mantiэa – belent derejдni, tituly a
·ladэan alamatlar bolup, olary
· hцkьmi paty
·alary
·kydan pes bolmandyr.
 Ratl – agyrlyk цlзegi. Gadymy зe
·melerde onu
· agramy dьrlьзe berlipdir.
 Uly Buga - tьrkmen serkerdelerini
· biri.
 Arap taэpalary.
 Sosna.
 Feth ibn Hakan – me
·hur tьrkmen
·ahyry, dцwlet i
·gдri, ussat dilewar.
 Bu эerde: sylag-hormat manysynda.
 Gowga we suka - arap taэpalaryny
· atlary.
 Mubaээyda we
·дkiriэe - taэpa-topar atlary.
 Bu эerde эal
·y
·lyk gidipdir. Hakykatda Kiзi Buga bolmaly.
 Golэazmalarda bu at «Эagyr», «Эagyz», «Эowuz» эaly dьrlьзe berlipdir.
 Barusma –
·ol sebitlerdдki эer ady.
 Brander – 1. Ц
·ki wagtlarda du
·man gдmilerini эakmak ьзin ulanylan ьsti partlaэjy okly gдmi. 2. Buhta: gдmi duralgasyna girilэдn agzy
· ц
·ьne germew etmek ьзin эцrite gark edilip goэulэan gдmi.
 Kьlbetegin bolmagy hem mьmkin.
 Dejle -Tigr derэasy.
 Serrap - pul maэdalaэjy.
 Belkajur diэilэдn bu
·ahsyэeti
· Bekjьr Tьrkmendigi hakynda hem maglumat bar.
 Kцpзьlik howlusy – paty
·alary
· halk kцpзьligini, garamaэak halky kabul edэдn эeri.
 Bu sцz aslynda «эargajy», «эargujy»
·ekillerinde эazylyp, ol «hak bilen nдhagy
· arasyny эaryjy, aзyjy» diэmekdir. Bu emin, kazy wezipesini hem a
·ladэar.
 Gurhany
· 57-nji sьresini
· 21-nji aэaty.
 Surra-Men-Rae bu bir
·дheri
· ady bolup, onu
· manysy "Gцren
·atlanar" diэmekdir. So
·ra bu sцz gysgaldylyp «Samarra»
·ekilinde ulanylypdyr.

·urta - polisiэa.
 Beridini
· agasy.
 Sumeэriэe – gaэygy
· bir gцrnь
·i.
 Ku
·meэhan bolmagy hem mьmkin.
 дhli эagdaэda we baэlykda.
 Bu зe
·me hakda «Ajaэybul-mahlukat», «Ajaэybed-dьnэд» эaly tebigy tдsinlikleri beэan edэдn эene birnдзe kitaplarda agzalэar.
 Seэfeddцwle dцwlet gylyjy.
 Nasyreddцwle dцwlet эardamзysy.
 Kцneьrgenз.
 Megerem, bu musulman дlemindдki «Soltan» adyny gцteren ilkinji
·ahsdyr.
 Amul
·at kenarэaka Amul.
 Bu эerde sьэnэдn эyldyzlar gцz ц
·ьnde tutulэar.
 Bu эerde mьnьlэдn ulaglar gцz ц
·ьnde tutulэar.
 Mann ( agyrlyk цlзegi bolup, 1 mann 2 ratla de
·dir. 1 ratl bolsa 144 dirhemden эa-da 449,28 gramdan ybarat.

·asenem i
· uly, i
· owadan we i
· gymmatbaha da
·lardan эasalan senem, but.
 Takmynan 630.360 (alty эьz otuz mь
· ьз эьz altmy
·) kilogram agramda.
 Takmynan 190,5 m2 meэdany.
 Kдbir зe
·melerde onu
· ady «Oguzkent, Uzkent» эaly hem berlipdir.
 Gapydan (gapyda:n) – hцkьmdary
· howlusynda, gapysynda we эanynda gezip, onu
· huzuryna goэberilmeli adamlary
· habaryny alэan we paty
·any
· ygtyэaryndan so
·ra olary iзeri salэan adam. Gapydan bolmak ьзin sagdyn, berda
·ly, hь
·gдr, зalasyn we ylymly-bilimli bolmak wajypdyr. «Gapydan» sцzi so
·ra Эewropa dillerine «kapitan» gцrnь
·inde geзipdir diэlip зaklanylэar.
 Mysgal - 4,68 gr. barabar agyrlyk цlзegi (690300 mysgal 3230604 grama de
·).
 Bular garahytaэlylar bolmaly.
 Inisi bolmagy hem mьmkin.
 Эagny wagyzзy.
 Dцwleti
· nury.
 kafla - 3,744 grama barabar bolan agyrlyk цlзegi.
 Ud (U:d, Awd) - gymmatbaha daragty
· ady.
 Tenasuh – ruhlary
· gцзьp-gonэanlygyna, ba
·ga gцwrд geзip bilэдndigine uэmaklyk.
 Saj - Hindi duby.
 Golэazmada «Balhan» gцrnь
·inde эazylypdyr.
 Sцzь
· ьstьnde hereket goэulmandygy ьзin ony «Gi
·kiwar» эaly hem okamak mьmkinn.
 Bu sцzь
· ьstьne hereket goэulmandygy ьзin ony dьrlьзe okap bolэar: Guzguly, Gyzgul, Oguzguly, Gyzygly... we
·.m.
 Mesopotamiэa.
 Bakga –
·ol sebitlerdдki welaэat.
 Barkagyt –
·дher ady.
 Kurmuty karmat halkyny
· wekili, ygtykady bozuk adamlar.
 Waly i
· dolandyryjy, welaэat hдkimi.
 Dцwleti dolandyry
· kц
·gi gцz ц
·ьnde tutulэar.
 Dukagy
· ady dьrli зe
·melerde dьrlьзe beэan edilipdir. Onu
· adyny
· arapзa manysy
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
· – tдze эaэ we
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
· –-demir эaэ эaly berilэдr. Bu эerdдki эeke nokady
· tapawudy atlary
· dьrli beэan edilmegine getirэдr. Emma Эusup ibn Ta
·ryberdini
· «Rцw
·en эyldyzlar» eserinde «Dukak» diэen tьrkmen adam adyny
· эokdugy, arap зe
·melerinde onu
· nдdogry ulanylэandygy, aslynda «Dokmak, Tokmak» bolmalydygy beэan edilipdir.
 Seljuklar bolmagy ahmal.
 Kдbir golэazmada onu
· ady «Begdogdy» gцrnь
·inde berlipdir.
 Dehkan aslynda bu sцz maly-mьlki bolan gurply mьlkdar adamy a
·ladэar. Emma her dцwьrlerde ol tдze mana, tдze цwь
·gine eэe bolupdyr. Hдzirki dцwьrde ol daэhan, zдhmetke
· manysynda bellidir.
 Melikul-muluk – paty
·alary
· paty
·asy.
 Soltanul-muazzam – at-owazaly,
·цhratly soltan.
 Lцwzine iзine badam ma
·zy garylyp bi
·irilэдn i
·lekli.
 Kamfara agajy.
 Haээarlar, aээarlar 1. Цz haэ-hцweslerine, nebislerine laэyk gelэдn i
·leri, islдnini edэдn adamlar. 2. Bikдr-bihepbeler.
 Hata, Hataэy – Hytaэ sebitlerinde эa
·an tьrkmen taэpasy. Aslynda «Hytaэ» sцzi
·undan gelip зykan bolmagy mьmkin diэlip зaklanylэar. /Terjimeзini
· belligi/.
 Konstantinopol
·дheri.
 Nakyplarba
·y – ba
· ba
·lyk; emeldar; il эa
·ulusy.
 Zira – gary.
 Gьndogary
· we Gьnbatary
· paty
·asy.









13PAGE 15


13PAGE 142115




Заголовок 1 Заголовок 215

Приложенные файлы

  • doc 9565839
    Размер файла: 1 MB Загрузок: 1

Добавить комментарий