Адукар. Правапіс не (ня) з рознымі часцінамі мовы


Чтобы посмотреть этот PDF файл с форматированием и разметкой, скачайте его и откройте на своем компьютере.
Правапіс
не (ня)
с рознымі часцінамі мовы

РАЗА

АСОБНА

калі без

не
(
ня
)

слова не ўжываецца
.




на
зоўнікі
:
небарака
,

неруш
,

неслух
,

невук
,

немаўля
,

невідзімка
,

незабудка
,

нечысць
,

нелюдзім
,

нехрысць
,

нядзеля
,

нявестка
,
нягода
,

нястача
,

нябыт
,
нявер’е
,

нязгрэба
,

нядбальства
;




дзеясловы:
ненавідзець
,

непакоіцца
,

нездаровіцца
,

недамагаць
,
няможацца
,

няволіць
;




прыметн
і
к
і
:
непахісны
,

непарушны
,

незабыўны
,

нелюдзімы
,

нехлямяжы
,

нечуваны
;



прыслоўі
:
няспынна
,

няўцям
,

няшчадна
,

нельга
,

няма
.

з
дзеясловамі

і
дзеепрыслоўямі
:

не бачыў
,

не ведаў
,

не буду
рабіць
,

не бяры
,

не рабі
,

не курыць
;

не ведаючы куды
;

рабіць не
спяшаючыся
;

сказаць

не падумаўшы
.

з
назоўнікамі
, калі адмоўе прыдае слову без гэтай
часці
цы значэнне супрацьпастаўлення,
адмаўлення:
неспецыяліст,
нечалавек, неметал, нятэрмін, нелінгвіст
;
розніца паміж тэрмінамі і нятэрмінамі, кніга прызначана ў
асноўным для неспецыялістаў, нелінгвісту гэтыя тэрміны
могуць быць незнаёмыя
.

са словамі іншых часцін мовы, калі ёсць або
падразумяваецца супрацьпастаўленне
:

не шчасце, а адно
гора з вамі
;

любога колеру, толькі не жоўтага
;

заходзіць да нас,
але не часта
;
не два
––

больш
;

не каму, а вам будзе лепш
;

не
пашкоджаны, але не працуе нешта
;
вада не гарачая
––

ледзь
цёплая
;

не далёка
––

зусім блізка
;

з
прыметнікамі

і прыметнікавымі
прыслоўямі

на

-
о
(
-
а
)
, калі спалучэнне іх з
не

служыць не для
адмаўлення якога
-
небудзь паняцця, а для
выражэння новага, супрацьлеглага паняцця
:
невысокі
(нізкі),

нешырокі
(вузкі),

недалёкі
(блізкі),

неспакойны
(які
хвалюецца),

невялікі
(малы),

нелегальна
(падпольна,
скрыта),

нямнога
(мала)

і інш., а таксама з
прыслоўем

няйначай

(абавязкова
).

з поўнымі
дзеепрыметнікамі
, калі пры іх ёсць
паясняльныя словы:

да канца не вырашанае пытанне
,

не
пакінутая без увагі парада
,

даўно не стрыжаны
,

цалкам не
ўпэўнены
.

Наяўнасць паясняльных слоў, як правіла, не ўплывае
на напісанне разам
не

з
прыметнікамі
:
незнаёмы нам
аўтар
,
невядомыя навуцы факты
,
непрыгодны для

будоўлі
матэрыял
,

няправільныя ў многіх адносінах вывады
.

у дзеяслоўнай прыстаўцы

неда
-
,

якая абазначае
неадпаведнасць патрэбнай норме:

недалічваць
(мець
менш, чым трэба),

недаацэньваць
(ацэньваць ніжэй, чым
належыць),
недаважваць
(адважваць менш, чым
патрабуецца),

недагледзець
(дзіця),

недавыканаць
(выканаць менш за норму),

недамерваць
(адмер
ваць менш,
чым трэба)
.

Ад дзеясловаў з прыстаўкай
неда
-

адрозніваюцца дзеясловы з прыстаўкай
да
-
, якія
спалучаюцца з
не

і абазначаюць не даведзенае да
канца дзеянне:

не давучыцца да канца
,

не дачакацца цябе
,

не даскочыць да берага
,

не дасядзець да канца
,

не даглядзець
фільм
.

з
дзеепрыметнікамі

ў кароткай форме:

у пакоі

(
было
)

не
прыбрана
,

твае правы

(
былі
)

не парушаны
,

дзверы не зачынены
.

з
дзеепрыметнікамі
, пры якіх адсутнічаюць
паясняльныя словы ці супрацьпастаўленне:

неасушаныя
(балоты),

нержавеючая
(сталь),

нечаканы
(прыход),
непрыбраны
(пакой),
незачыненыя
(дзверы),

няходжаная
(сцежка);

але:

не засеянае жытам поле
,

не асушаныя да гэтага часу
балоты
.


з
прыметнікамі
,
прыслоўямі
, калі ў якасці паясняльнага
слова выступае займеннік або займеннікавае
прыслоўе,
якія пачынаюцца з

ні
:

нікому не патрэбны
,

ніхто не
галодны
,

ні да чаго не здольны
.

з поўнымі
дзеепрыметнікамі

і
прыметнікамі

пры
наяўнасці пры іх слоў
вельмі
,

надта
,

зусім
,
выключна
,

абсалютна
,

незвычайна
і інш.:

вельмі
неабдуманы ўчынак
,

выключна неспрыяльнае
надвор’е
,

абсалютна непрымальная прапанова
,

зусім
някепскі вынік
,

надта няласкавы прыём
.


з
займеннікамі
, калі на часціцу

не

падае націск і
паміж
не

і займеннікам няма прыназоўніка, і з
падобнымі займеннікавымі
прыслоўямі
:
не
хта
,

не
шта
,

не
кага
,

не
чага
,

не
каму
,

не
чаму
;

не
йкі
,

не
йчы
,

не
калі
,

некуды
,

не
як
,

не
калькі
,

не
дзе
,

не
адкуль
;


але
:
не адкуль
,

не адтуль
(пры націску на займеннікавым
прыслоўі)
.

з
прыметнікамі

і
прыслоўямі

з паясняльным словам, якое
мае ацэначнае значэнне якасці:

далёка не лепшы
вынік
,

сёння дзень зусім не горшы за мінулы
,

не спелы яшчэ
яблык
.

у
прыслоўях
:

нечакана
,
неабсяжна
,
неўзабаве
,

незадоўга
,
неўпапад
,

непадалёк
,

неўзаметку
,

няўцям
,

нехаця
,

нельга
;


у
прыназоўніку

нягледзячы на
;

у
часціцах

няўжо
,

няхай
;

постфіксе

-
небудзь

(
як
-
небудзь
,

хто
-
небудзь
)

і слове

няма
.

з нязменнымі словамі

не трэба
,

не варта
,

не шкода
,

не
супраць
, якія выступаюць у якасці выказніка
.


з усімі словамі, часткі якіх пішуцца праз злучок
:

паступіў не
па
-
сяброўску
,

зроблена не па
-
людску
,

не навукова
-
папулярны
фільм
.


асобна пішуцца часткі выразу

не раз
:

Не раз прыходзілася
яму хадзіць праз гэты лес
.


у зваротах

не хто іншы
,

як
;

не што іншае
,

як
;

не хто
іншы
,

а
;

не што іншае
,

а
, у складзе якіх ёсць адносныя
займеннікі

хто
,

што

і
азначальны займеннік

іншы

(
хто
іншы
,

што іншае
)
, якія ў спалучэнні з

не

з’яўляюцца
адмаўленнем іх сумеснага значэння:

не хто іншы ўзяў
,

як
ён
;

не хто іншы
,

а толькі ён
;

гэта не што іншае
,

як вапна
;

гэта
не што іншае
,
а толькі нейкі звярок прашмыгнуў
;

але:

ніхто іншы не быў
,

толькі ён
;

нішто іншае не цікавіць
яго
,

адно толькі кнігі
.




Приложенные файлы

  • pdf 9450440
    Размер файла: 647 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий