УМКД ПП д т_2017_каз


Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Ы.Алтынсарин атындағы Арқалық мемлекеттік педагогикалық институты
2098675154940
2433320191135
ПӘННІҢ ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК КЕШЕНІ
Педагогика және психологияның дамуы тарихы
5В010300-Педагогика және психология мамандығына арналған
Арқалық, 2017
Факультет атауы факультеті
Кафедра атауы кафедрасы
Оқу түрі: күндізгі
Мамандық: 5В010300-Педагогика және психология
Оқу-әдістемелік кешен
-ҚР Үкіметінің 2012 жылғы 23 тамызындағы №1080 қаулысымен бекітілген жоғары білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты;
5В010300-Педагогика және психология мамандығы бойынша «21» сәуір 2017 ж. бекітілген модульдік оқу жоспары

«Педагогика және психологияның дамуы тарихы» пәнінің оқу-әдістемелік кешенін аға оқытушы,доцент Бижанова Г.К. дайындады және педагогика және психология кафедрасының мәжілісінде ұсынылды, «16» маусым 2017 ж., хаттама №11.
3071495156845
Құрастырушы(-лар) Бижанова Г.К.
3071495-381033883605977255Кафедра меңгерушісі Есиргепова В.Ж.
33883605977255
Институттың ҒӘК отырысында мақұлданды, 2017 ж. «22» 06 № 6 хаттама.
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Ы.Алтынсарин атындағы Арқалық мемлекеттік педагогикалық институты
249047084455
Педагогика және филология факультеті
Педагогика және психология кафедрасы
ЖҰМЫС ОҚУ БАҒДАРЛАМАСЫ
Педагогика және психологияның дамуы тарихы
5В010300-Педагогика және психология мамандығына арналған
Несие саны 3
Курс 1
Семестр 2
Емтихан (семестр) 2
Дәріс (сағат саны) 30
Тәжірибелік сабақ (сағат саны) 15
СӨЖ (сағат саны) 60
ОСӨЖ (сағат саны) 30
Арқалық, 2017
Жұмыс оқу бағдарламасы
-ҚР Үкіметінің 2012 жылғы 23 тамызындағы №1080 қаулысымен бекітілген жоғары білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты;
5В010300-Педагогика және психология мамандығы бойынша «21» сәуір 2017 ж. бекітілген модульдік оқу жоспары

«Педагогика және психологияның дамуы тарихы» пәнінің оқу-әдістемелік кешенін аға оқытушы,доцент Бижанова Г.К. дайындады және педагогика және психология кафедрасының мәжілісінде ұсынылды, «16» маусым 2017 ж., хаттама №11.
273812087630
Құрастырушы(-лар) Бижанова Г.К.
308102069850Кафедра меңгерушісі Есиргепова В.Ж.
Институттың ҒӘК отырысында мақұлданды, 2017 ж. «22» 06 № 6 хаттама.
1. Оқытушы(лар) туралы мәлімет:
2. Пәннің пререквизиттері:Тұлға және тұлғаның психологиялық дамуы
3. Пәннің постреквизиттері:Педагогика
4. Пәнді оқытудың мақсаты:болашақ мамандарға қазіргі педагогика және психология ғылымдарының теориялық негіздері мен тарихы туралы білімдермен қаруландыру, педагогика-психология тарихы туралы білімдерін тарихи факторларға сүйене отырып, кеңейтуді,талдауды,педагогикалық үрдісті ұйымдастыруда тиімді қолдана білу біліктілігін қалыптастыру
5. Пәнді оқытудың міндеттері:
-педагогика-психология ғылымдарының тарихы туралы білім беру;
-педагогика-психология ғылымдарының тарихи фактілерін кеңейту, талдау;
-болашақ тәжірибелік іс-әрекеттерінде педагогика-психология тарихы туралы білімдерін тиімді қолдануларына мүмкіндік жасау;
-тарихи фактілерге сүйену біліктіліктерін қалыптастыру.
6. Пән бойынша студенттердің дайындық деңгейіне қойылатын талаптар (оқу нәтижелері, құзыреттілікке қойылатын талаптар)
Нақты пәнді оқыту нәтижесінде келесі құзыреттіліктер қалыптастырылуы қажет:
құзыреттіліктердің сипаты
Студент пәнді меңгеру нәтижесінде:
Білуге:Педагогика және психология ғылымдарының тарихы жайлы теорияны білуге;
Қабілетті болуға:педагогика-психология ғылымдарының тарихын теориялық-қолданбалы мәселелерін ұғынуға, талдауға, бағалауға икемді болуға;
Білікті болуға:пәнді оқу барысында студен өзбетінше материалды талдай алуды,жалпы мәдени,кәсіби,тұлғалық құзырлылықты меңгеріп, білім беру қызметінде тұтынуға бағыттай алуға міндетті.
7. Пәннің қысқаша мазмұны:педагогика және психология ғылымдарының даму тарихы пәнінің мақсаты, міндеттері,кезеңдері, сипаттамалары, өкілдері мен олардың еңбектері
8. Пәннің тақырыптық-күнтізбелік жоспары:
№ Тақырып Аудиториялық сабақтар Тапсырма түрлері
Дәріс Тәжірибелік / СӨЖ ОСӨЖ
1 модуль Педагогика жалпы тарихы курсының әдіснамалық –теориялық негіздері
1.1 Педагогика және психологияның даму тарихы курсының пәні мен міндеттері 1 1 3 1
1.2 Шет елдік авторлардың тарихи-педагогика лық-психологиялық зерттеу жұмыстары 1 2 1
1.3 Россиядағы тарихи педагогикалық-психологиялық сипаттағы еңбектер 1 2 1
ІІ модуль Қазақстандағы білім мен педагогика-психология ғылымдары тарихының жалпы әдіснамалық және тарихи негіздері
2.1 Қазақстандағы педагогика және психоло гияның даму тарихы курсының пәні мен міндеттері 1 1 3 1
2.2 Қазақстандағы білім мен педагогика-психо логия ғылымдары жүйесіндегі қазақ халық педагогикасын қайнар көздер арқылы зерттеу 1 2 1
ІІІ модуль Қазақстандағы педагогика-психология мен мектептің жалпы тарихы
3.1 Қазақстандағы педагогика-психология мен мектеп тарихының кезеңдері 1 1 3 1
3.2 Қазақстандағы педагогика-психология мен мектеп тарихының кезеңдеріне сипаттама 1 2 1
ІУ модуль Түрік кезеңі. VІ-Х ІV ғ.ғ. Қазақстан территориясындағы педагогикалық жазба ескерткіштер
4.1 ІV-Х ІV ғ.ғ. Қазақстан территориясындағы педагогикалық идеялар мен ойларды анық тайтын әлеуметтік-экономикалық, мәдени, тарихи негізгі (факторлар) қозғаушы күштер 1 1 3 1
4.2 Орта Қазақстандағы ағарту мен білім беру жүйесі 1 2 1
V. Модуль Қазақ ақын-жырауларының кезеңдері (ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейін)
5.1 ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейінгі педагогикалықжәне психологиялық ойлар мен көзқарастарды айқындайтын негізгі әлеуметтік –экономикалық, мәдени, тарихи факторлар 1 1 3 1
5.2 ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейінгі ағарту мен білім беру жүйелері 1 3 1
VІ. Модуль Қазақстандағы ғылыми педагогикалық-психологиялық және ағартушылық идеялардың туындау кезеңі
6.1 ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы педагогикалық-психологиялық идеялар мен ғылыми-педагогикалық ойлардың туындау кезеңі 1 1 3 1
6.2 ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы Қазақстандағы білім беру мен ағарту жүйесі 2 1 3 2
VІІ. Модуль 1917-1990 ж.ж. Кеңестік кезең
7.1 Ұлы Отан соғысына дейінгі Қазақстандағы педагогика-психология ғылымдарының дамуы 2 1 3 2
7.2 Ұлы Отан соғысына дейінгі Қазақстандағы халықтық білім беру 1 2 1
7.3 Ұлы Отан соғысынан кейінгі 1990 ж. дейінгі Қазақстандағы педагогика-психология ғылымдарының дамуы 1 1 3 1
VІІІ. Модуль. 1991 жылдан кәзірге дейінгі кезең
8.1 1991 жылдан кәзірге дейінгі педагогика-психология ғылымдарының дамуы 2 1 3 2
8.2 1991 жылдан кәзірге дейінгі білім беру жүйесі 2 1 3 2
8.3 Педагогика және психология ғылымдары ның тарихын зерттеуші ғалымдар 2 1 3 2
8.4 Жалпы педагогика мен психология туралы сұрақтармен айналысатын ғалымдар 2 1 3 2
8.5 Этнопедагогика мен этнопсихологияны зерттеуші ғалымдар 2 1 3 2
8.6 Кәсіптік педагогика мен психологияны зерттеуші ғалымдар 2 1 3 2
Барлығы 30 15 60 30
9. Дәріс сабақтарының мазмұны
1-модуль Педагогика және психологияның дамуы тарихы курсының әдіснамалық –теориялық негіздері
Дәріс 3 сағат, тәжірибелік сабақ 1сағат, СӨЖ 7 сағат
№ 1 дәріс
Тақырыбы: Педагогика және психологияның даму тарихы курсының пәні мен міндеттері
Жоспары:
1.Педагогика тарихы пәні мен оның басқа ғылымдармен байланысы
2. Психология тарихы пәні мен оның басқа ғылымдармен байланысы
3.Педагогика және психология тарихы курсыныі ғылыми зерттеу әдістері
№ 2 дәріс
Тақырыбы: Шет елдік авторлардың тарихи-педагогикалық-психологиялық зерттеу жұмыстары
Жоспары:
1.Европа елдеріндегі алғашқы тарихи еңбектер мен олардың сипаттамалары
2. АҚШ елдеріндегі алғашқы тарихи еңбектер мен олардың сипаттамалары
№3 дәріс
Тақырыбы: Россиядағы тарихи педагогикалық-психологиялық сипаттағы еңбектер
Жоспары:
1. Россиядағы тарихи педагогикалық еңбектер және олардың сипаттамасы
2. Россиядағы тарихи психологиялық сипаттағы еңбектер туралы
ІІ. Модуль Қазақстандағы білім мен педагогика-психология ғылымдары тарихының жалпы әдіснамалық және тарихи негіздері
Дәріс 2 сағат, тәжірибелік сабақ 1сағат, СӨЖ 5 сағат
№ 1 дәріс
Тақырыбы: Қазақстандағы педагогика және психологияның дамуы тарихы курсының пәні мен міндеттері
Жоспары:
1. Қазақстандағы педагогика және психологияның дамуы тарихы курсының пәні
2. Қазақстандағы педагогика және психологияның дамуы тарихы курсының міндеттері
№ 2 дәріс
Тақырыбы: Қазақстандағы білім мен педагогика-психология ғылымдары жүйесіндегі қазақ халық педагогикасын қайнар көздер арқылы зерттеу
Жоспары:
1. Қазақстандағы білім мен педагогика ғылымдары жүйесіндегі қазақ халық педагогикасын қайнар көздер арқылы зерттеу
2. Қазақстандағы білім мен психология ғылымдары жүйесіндегі қазақ халық педагогикасын қайнар көздер арқылы зерттеу
ІІІ. Модуль Қазақстандағы педагогика-психология мен мектептің жалпы тарихы
Дәріс 2 сағат, тәжірибелік сабақ 1сағат, СӨЖ 5 сағат
№ 1 дәріс
Тақырыбы: Қазақстандағы педагогика-психология мен мектеп тарихының кезеңдері
Жоспары:
1. Қазақстандағы педагогика-психология тарихының кезеңдері
2. Қазақстандағы мектеп тарихының кезеңдері
№2 дәріс
Тақырыбы: Қазақстандағы педагогика-психология мен мектеп тарихының кезеңдеріне сипаттама
Жоспары:
1. Қазақстандағы педагогика-психология тарихының кезеңдеріне сипаттама
2. Қазақстандағы мектеп тарихының кезеңдеріне сипаттама
ІV.Модуль Түрік кезеңі. VІ-Х ІV ғ.ғ. Қазақстан территориясындағы педагогикалық-психологиялық жазба ескерткіштер
Дәріс 2 сағат, тәжірибелік сабақ 1сағат, СӨЖ 5 сағат
№ 1 дәріс
Тақырыбы: ІV-Х ІV ғ.ғ. Қазақстан территориясындағы педагогикалық-психологиялық идеялар мен ойларды анықтайтын әлеуметтік-экономикалық, мәдени, тарихи негізгі (факторлар)қозғаушы күштер
Жоспары:
1. Қазақстан территориясындағы педагогикалық-психологиялық идеялар
2. Қазақстан территориясындағы педагогикалық-психологиялық ойларды анықтайтын әлеуметтік-экономикалық, мәдени, тарихи негізгі (факторлар)қозғаушы күштер
№ 2 дәріс
Тақырыбы: Орта Қазақстандағы ағарту мен білім беру жүйесі
Жоспары:
1. Орта Қазақстандағы ағарту жүйесі мен сипаттамасы
2. Орта Қазақстандағы білім беру жүйесі туралы
V. Модуль Қазақ ақын-жырауларының кезеңдері (ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейін)
Дәріс 2 сағат, тәжірибелік сабақ 1сағат, СӨЖ 6 сағат
№ 1 дәріс
Тақырыбы: ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейінгі педагогикалық және психологиялық ойлар мен көзқарастарды айқындайтын негізгі әлеуметтік –экономикалық, мәдени, тарихи факторлар
Жоспары:
1. ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейінгі педагогикалық және психологиялық ойлар дың сипаттамасы
2. ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейінгі педагогикалық және психологиялық көзқарастарды айқындайтын негізгі әлеуметтік –экономикалық, мәдени, тарихи факторлар жайлы
№ 2 дәріс
Тақырыбы: ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейінгі ағарту мен білім беру жүйелері
Жоспары:
1. ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейінгі ағарту жүйелеріне сипаттама
2. ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейінгі білім беру жүйелерінің түрлері
VІ. Модуль Қазақстандағы ғылыми педагогикалық-психологиялық және ағартушылық идеялардың туындау кезеңі
Дәріс 3 сағат, тәжірибелік сабақ 2сағат, СӨЖ 6 сағат
№ 1дәріс
Тақырыбы: ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы педагогикалық-психологиялық идеялар мен ғылыми-педагогикалық ойлардың туындау кезеңі Жоспары:
1. ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы педагогикалық-психологиялық идеялар ға сипаттама
2. ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы педагогикалық-психологиялық ғылыми-педагогикалық ойлардың туындау кезеңіне түсінік беру
№ 2 дәріс
Тақырыбы: ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы Қазақстандағы білім беру мен ағарту жүйесі
Жоспары:
1. ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы Қазақстандағы білім беру жүйесі
2. ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы Қазақстандағы ағарту жүйесіне сипаттама
УІІ.Модуль 1917-1990 ж.ж. Кеңестік кезең
Дәріс 4 сағат, тәжірибелік сабақ 2сағат, СӨЖ 7 сағат
№ 1 дәріс
Тақырыбы: Ұлы Отан соғысына дейінгі Қазақстандағы педагогика-психология ғылымдарының дамуы
Жоспары:
1. Ұлы Отан соғысына дейінгі Қазақстандағы педагогика-психология ғылымдарының дамуы
2. Ұлы Отан соғысына дейінгі Қазақстандағы педагогика-психология ғылымдарының дамуына әсер еткен ғұламалар мен олардың еңбектері
№ 2 дәріс
Тақырыбы: Ұлы Отан соғысына дейінгі Қазақстандағы халықтық білім беру
Жоспары:
1. Ұлы Отан соғысына дейінгі Қазақстандағы халықтық білім беру жүйесіне сипаттама
2. Ұлы Отан соғысына дейінгі Қазақстандағы педагогика мен психология ғылымдарының дамуына үлес қосқан ғұламалар
№ 3 дәріс
Тақырыбы: Ұлы Отан соғысынан кейінгі 1990 ж. дейінгі Қазақстандағы педагогика-психология ғылымдарының дамуы
Жоспары:
1. Ұлы Отан соғысынан кейінгі 1990 ж. дейінгі Қазақстандағы педагогика ғылымының дамуы
2. Ұлы Отан соғысынан кейінгі 1990 ж. дейінгі Қазақстандағы психология ғылымының дамуы
VІІІ. Модуль. 1991 жылдан кәзірге дейінгі кезең
Дәріс 12 сағат, тәжірибелік сабақ 6сағат, СӨЖ 18 сағат
№ 1 дәріс
Тақырыбы: 1991 жылдан кәзірге дейінгі педагогика-психология ғылымдарының дамуы
Жоспары:
1. 1991 жылдан кәзірге дейінгі педагогика ғылымының дамуы
2. 1991 жылдан кәзірге дейінгі психология ғылымының дамуы
№2 дәріс
Тақырыбы: 1991 жылдан кәзірге дейінгі білім беру жүйесі
Жоспары:
1. 1991 жылдан кәзірге дейінгі білім беру жүйесіне сипаттама
2. 1991 жылдан кәзірге дейінгі білім беру жүйесінің ерекшеліктері
№ 3дәріс
Тақырыбы: Педагогика және психология ғылымдарының тарихын зерттеуші ғалымдар
Жоспары:
1. Педагогика ғылымының тарихын зерттеуші ғалымдар мен олардың еңбектеріне сипаттама
2. Психология ғылымының тарихын зерттеуші ғалымдар жайлы
№4 дәріс
Тақырыбы: Жалпы педагогика мен психология туралы сұрақтармен айналысатын ғалымдар
Жоспары:
1. Жалпы педагогика туралы сұрақтармен айналысатын ғалымдар мен олардың еңбектері мен көзқарастары
2. Жалпы психология туралы сұрақтармен айналысатын ғалымдар туралы
№ 5 дәріс
Тақырыбы: Этнопедагогика мен этнопсихологияны зерттеуші ғалымдар
Жоспары:
1. Этнопедагогика зерттеуші ғалымдар мен олардың еңбектеріне сипаттама
2.Этнопсихологияны зерттеуші ғалымдар туралы
№ 6 дәріс
Тақырыбы: Кәсіптік педагогика мен психологияны зерттеуші ғалымдар
Жоспары:
1. Кәсіптік педагогика зерттеуші ғалымдар жайлы
2. Кәсіптік психологияны зерттеуші ғалымдар мен олардың еңбектері мен көзқарастары
10. Тәжірибелік/студиялық/зертханалық сабақ мазмұны
№ 1 тәжірибелік сабақ
Тақырыбы: Педагогика және психологияның дамуы тарихы курсының әдіснамалық –теориялық негіздері
Жоспары:
1. Шет елдік авторлардың тарихи-педагогикалық-психологиялық зерттеу жұмыстарын талдау
2. Россиядағы тарихи педагогикалық-психологиялық сипаттағы еңбектерді жіктеу
№ 2тәжірибелік сабақ
Тақырыбы: Қазақстандағы білім мен педагогика-психология ғылымдары тарихының жалпы әдіснамалық және тарихи негіздері
Жоспары:
1. Қазақстандағы педагогика және психологияның дамуы тарихы курсының пәні мен міндеттерін нақтылау
2. Қазақстандағы білім мен педагогика-психология ғылымдары жүйесіндегі қазақ халық педагогикасын қайнар көздер арқылы зерттеуге түсінік беру
№ 3 тәжірибелік сабақ
Тақырыбы: Қазақстандағы педагогика-психология мен мектептің жалпы тарихы
Жоспары:
1. Қазақстандағы педагогика-психология мен мектеп тарихының кезеңдеріне сипаттама
2. Қазақстандағы педагогика-психология мен мектеп тарихының кезеңдеріне сипаттама жасау
№4 тәжірибелік сабақ
Тақырыбы: Түрік кезеңі. VІ-Х ІV ғ.ғ. Қазақстан территориясындағы педагогикалық жазба ескерткіштер
Жоспары:
1. ІV-Х ІV ғ.ғ. Қазақстан территориясындағы педагогикалық-психологиялық идеялар мен ойларды анықтайтын әлеуметтік-экономикалық, мәдени, тарихи негізгі (факторлар)қозғаушы күштерге сипаттама жасау
2. Орта Қазақстандағы ағарту мен білім беру жүйесіне түсінік беру
№ 5 тәжірибелік сабақ
Тақырыбы: Қазақ ақын-жырауларының кезеңдері (ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейін)
Жоспары:
1. ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейінгі педагогикалық және психологиялық ойлар мен көзқарастарды айқындайтын негізгі әлеуметтік –экономикалық, мәдени, тарихи факторларға талдау жасау
2. ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейінгі ағарту мен білім беру жүйелерін талдау
№ 6 тәжірибелік сабақ
Тақырыбы: ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы педагогикалық-психологиялық идеялар мен ғылыми-педагогикалық ойлардың туындау кезеңі
Жоспары:
1. ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы педагогикалық-психологиялық идеялар мен ғылыми-педагогикалық ойлардың туындау кезеңіне сипаттама жасау
№ 7 тәжірибелік сабақ
Тақырыбы: ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы Қазақстандағы білім беру мен ағарту жүйесі
Жоспары:
1. ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы Қазақстандағы білім беру мен ағарту жүйесін классификациялау
№ 8 тәжірибелік сабақ
Тақырыбы: Ұлы Отан соғысына дейінгі Қазақстандағы педагогика-психология ғылымдарының дамуы
Жоспары:
1. Ұлы Отан соғысына дейінгі Қазақстандағы педагогика-психология ғылымдарының дамуын талдау
2. Ұлы Отан соғысына дейінгі Қазақстандағы халықтық білім беруді жүйелеу
№ 9 тәжірибелік сабақ
Тақырыбы: Ұлы Отан соғысынан кейінгі 1990 ж. дейінгі Қазақстандағы педагогика-психология ғылымдарының дамуы
Жоспары:
1. Ұлы Отан соғысынан кейінгі 1990 ж. дейінгі Қазақстандағы педагогика-психология ғылымдарының дамуына талдау жасау
№ 10 тәжірибелік сабақ
Тақырыбы: 1991 жылдан кәзірге дейінгі педагогика-психология ғылымдарының дамуы
Жоспары:
1. 1991 жылдан кәзірге дейінгі педагогика-психология ғылымдарының дамуына тоқталып, жүйелеу
№ 11 тәжірибелік сабақ
Тақырыбы: 1991 жылдан кәзірге дейінгі білім беру жүйесі
Жоспары:
1.1991 жылдан кәзірге дейінгі білім беру жүйесіне талдау жасау
№ 12 тәжірибелік сабақ
Тақырыбы: Педагогика және психология ғылымдарының тарихын зерттеуші ғалымдар
Жоспары:
1.Педагогика және психология ғылымдарының тарихын зерттеуші ғалымдар мен олардың еңбектеріне талдау жасау
№ 13 тәжірибелік сабақ
Тақырыбы: Жалпы педагогика мен психология туралы сұрақтармен айналысатын ғалымдар
Жоспары:
1.Жалпы педагогика мен психология туралы сұрақтармен айналысатын ғалымдарды іріктеп, жүйелеу
№ 14 тәжірибелік сабақ
Тақырыбы: Этнопедагогика мен этнопсихологияны зерттеуші ғалымдар
Жоспары:
1.Этнопедагогика мен этнопсихологияны зерттеуші ғалымдар жайлы мәліметтер жинақтау, талдау
№ 15 тәжірибелік сабақ
Тақырыбы: Кәсіптік педагогика мен психологияны зерттеуші ғалымдар
Жоспары:
1.Кәсіптік педагогика мен психологияны зерттеуші ғалымдарды жіктеп, талдау
11. СӨЖ тапсырмаларын орындау және тапсыру кестесі:
№ СӨЖ тапсырмалары Бақылау түрі Тапсыру мерзімі (апта)
1 Педагогика және психологияның даму тарихы курсының пәні мен міндеттері Талдау кестесі 1-апта
2 Россиядағы тарихи педагогикалық-психологиялық сипаттағы еңбектер Сызба 2-апта
3 Қазақстандағы білім мен педагогика-психология ғылымдары жүйесіндегі қазақ халық педагогикасын қайнар көздер арқылы зерттеу Баяндама 3-апта
4 Қазақстандағы педагогика-психология мен мектеп тарихының кезеңдеріне сипаттама Салыстыру кестесі 4-апта
5 Орта Қазақстандағы ағарту мен білім беру жүйесі Конспект 5-апта
6 ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейінгі ағарту мен білім беру жүйелері Әзірлеме 6-7-апта
7 ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы Қазақстандағы білім беру мен ағарту жүйесі Талдау 8-апта
8 Ұлы Отан соғысына дейінгі Қазақстандағы халықтық білім беру кестелік талдау 9-10-апта
9 Ұлы Отан соғысынан кейінгі 1990 ж. дейінгі Қазақстандағы педагогика-психология ғылымдарының дамуы Салыстыру 11-апта
10 1991 жылдан кәзірге дейінгі білім беру жүйесі Слайд 12-13-апта
11 Жалпы педагогика мен психология туралы сұрақтармен айналысатын ғалымдар кесте, слайд 14-апта
12 Кәсіптік педагогика мен психологияны зерттеуші ғалымдар Талдау кестесі 15-апта
12. ОСӨЖ өткізу жоспары:
№ ОСӨЖ тапсырмалары Бақылау түрі
1 Шет елдік авторлардың тарихи-педагогикалық-психологиялық зерттеу жұмыстары Кесте,жоба
2 Қазақстандағы педагогика және психологияның дамуы тарихы курсының пәні мен міндеттері Кесте
3 Қазақстандағы педагогика-психология мен мектеп тарихының кезеңдері Слайд
4 ІV-Х ІV ғ.ғ. Қазақстан территориясындағы педагогикалық-психологиялық идеялар мен ойларды анықтайтын әлеуметтік-экономикалық, мәдени, тарихи негізгі (факторлар)қозғаушы күштер Сызба
5 ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейінгі педагогикалық және психологиялық ойлар мен көзқарастарды айқындайтын негізгі әлеуметтік –экономикалық, мәдени, тарихи факторлар Баяндама
6 ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы педагогикалық-психологиялық идеялар мен ғылыми-педагогикалық ойлардың туындау кезеңі Видео
7 Ұлы Отан соғысына дейінгі Қазақстандағы педагогика-психология ғылымдарының дамуы Конспект
8 Ұлы Отан соғысынан кейінгі 1990 ж. дейінгі Қазақстандағы педагогика-психология ғылымдарының дамуы Баяндама
9 1991 жылдан кәзірге дейінгі білім беру жүйесі Әзірлеме
10 Жалпы педагогика мен психология туралы сұрақтармен айналысатын ғалымдар Сызба
11 Кәсіптік педагогика мен психологияны зерттеуші ғалымдар Кесте
13. Негізгі және қосымша әдебиеттер тізімі
13.1.Негізгі әдебиеттер
К. Бержанов, С. Мусин Педагогика тарихы. - А., 1984.
Константинов Н. А. , Медынский Е.Н. История педагогики – М., 1972.
Хрестоматия по истории зарубежной педагогики. /Сост. А.И. Пискунов. -2 изд. – М., 1981.. -163- 1194 с.
Джуринский А.Н. Зарубежная школа: история и современность. – М., 1992. – 138-б.
Локк Д. Соч.: В 3 т. – М., 1985, 1988. – 622 с., -560 с., -669 с.
Руссо Ж.-Ж. Пед. сочинения: В 2 т.-М., 1981.
История педагогики. /Под ред. А.И. Пискунова. Ч. 2. –М., 1998. –Глава 2. -33-48 с.
Коменский Я.А., Локк Д., руссо Ж.-Ж., Песталоцци И.Г. Педагогческое наследие / Сост. В.М. Кларин, А.Н. Джуринский. –М М., 1989. – 416 с.
К. Бержанов, С. Мусин Педагогика тарихы. - А., 1984.
Константинов Н. А. , Медынский Е.Н. История педагогики – М., 1972.
Хрестоматия по истории зарубежной педагогики. /Сост. А.И. Пискунов. -2 изд. – М., 1981.. –Раздел «Реформаторская педагогика» -475- 502 с.
Джуринский А.Н. Зарубежная школа: история и современность. – М., 1992. .
История педагогики. /Под ред. А.И. Пискунова. Ч. 2. –М., 1998. –Глава 5.
Дьюи Дж. Школа будущего. – М., 1972. 179 с.
Лай А. Экспериментальная педагогика – М.-Л., 1979. 120 с.
Монтессори М. Методы научной педагогики, применяемые в дошкольном возрасте. М., 1999. -211 с.
Антология педагогической мысли России ХУІІІ в. – М., 1985. -480 с.
Жураковский Г.Е. Из истории просвещения в дореволюционной России. – М., 1978. Очерки истории школы и педагогической мысли народов СССР. ХУІІІ –первая половина ХІХ в. /Под ред. М.Ф. Шабаевой. – М., 1973. – 605 с.
История педагогики. /Под ред. А.И. Пискунова. Ч. 1- 2. –М., 1998. – Глава 7. -169 189, Глава 2.
Латышина Д.И. История педагогики: Уч. пос. – М., 1998. Ч. 1. -6-163. Ч.2.
Хрестоматия по истории российской педагогики с древнейших времен до 1917 г.-М., 1984.
Гончаров Н.К. Очерки по истории педагогической науки в СССР (1917-1980 гг.) – М., 1986
Джуринский А.И. История педагогики – М., 1999
Латышина Д.И. История педагогики. Воспитание и образование в России – М., 1998
Латышина Д.И. История педагогики – М., 2003
Моносзон Э.И. Становление и развитие Советской педагогики (1917-1987 гг.) – М., 1987
Константинов Н.А., Медынский Е.Н., Шабаева М.Ф. История педагогики: учебное пособие для студентов пед. институтов – М., 1982
Очерки истории школы и педагогической мысли народов СССР (1917-1941 гг.) – М., 1980
Хрестоматия по истории школы и науки России – М., 1974
К. Бержанов, С. Мусин Педагогика тарихы. - А., 1984
Қазақтың тәлімдік ой-пікір антологиясы. /Құр. Қалиев С. - А, 1994. -122 - 129 б.
Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақтың тәлім-тәрбиесі. – А., 1995. – 82 – 115 б.
Жарықбаев Қ. Из истории развития педагогической мысли в дореволюционном Казахстане.- А., 1980. -4 - 15 с
Машанов Ә. Әл-Фараби және Абай. – А., 1994.
Көбесов А. Әл-Фарабидің педагогикалық мұрасы. – А., 1989. – 151 б.
Қазақ педагогикалық энциклопедия сөздігі. - А., 1995.
Ахметов Т. Жүсіп Баласағұнидің тағылымдары. – Қостанай, 2004.
Әбиев Ж., Бабаев С., Құдиярова А. Жалпы педагогика. – А., 2004. -315- 340 б.
Абай Қара сөздері. – А., 1983.
Абай. Энциклопедия. –А., 1995. – 720 б.
Абай Құнанбаев Шығ. Жинағы. -2 Т. – А., 1958.
Тажибаев Т. Педагогическая мысль в Казахстане во второй половине ХІХ века. -А., 1965.
Құнантаева К., Ұзақбаева С. Қазақ ағартушылары халықтық педагогиканың
балалар мен жастардың эстетикалық тәрбиесіндегі маңыызы туралы. – А., 1994.
К. Бержанов, С. Мусин Педагогика тарихы. - А., 1984
Қазақтың тәлімдік ой-пікір антологиясы. /Құр. Қалиев С. - А, 1994. -184-197 б.
Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақтың тәлім-тәрбиесі. – А., 1995. – 183 – 201 б.
Жарықбаев Қ. Из истории развития педагогической мысли в дореволюционном
Казахстане.- А., 1980. -18- 19 с.
Бержанов Қ.Б. Русско-казахское содружество в развитии просвещения – А.,1965.342 с.
Сембаев А.И., Храпченков Г.М. Очерки по истории школ Казахстана. – А., 1972. 164 с.
Қалиев С., Базилов Ж. Қазақ халқының салт-дәстүрлері және демократ – ағартушылары. – А., 1993. – 31- 45 б.
Шаймерденова К. Педагогические взгляды Абая Кунанбаева. –А., 1990. -78 с.
Әбиев Ж., Бабаев С., Құдиярова А. Жалпы педагогика. 2 тарау, - А., 2004. – 394-399 б.
Өміралиев Қ. Абай афоризмі.- А., 1993. - 124 б.
Байтұрсынов А. Тіл тағылымы. – А., 1998. 359 б.
Қазақтың тәлімдік ой-пікір антологиясы А, 1994. -222-238 б.
Қазақ педагогикалық энциклопедия сөздігі, А., 1995.
Ұмытылмас есімдер «Достық дастаны». - А., 1994. -152 б.
Әбиев Ж., Бабаев С., Құдиярова А. Жалпы педагогика. 2 тарау, - А., 2004. – 411- 415 б.
Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақтың тәлім-тәрбиесі. – А., 1995. -222-238 б.
Храпченков Г.М. Очерки по истории педагогики Казахстана. – А., 1994. 186 с.
Сембаев А.И. История развития советской школы в Казахстане. – А., 1962. – 366 с.
Ильясова а.Н. Становление и развитие педагогической теории Казахстана (1900-1960 гг.) – А., 1997. 282 с.
Құнантаева Қ. Қазақстанда халыққа білім беру ісінің дамуы (1917-1990 жж.) –А., 1998. 137 б.
66.Қалкеева Қ.Р., Ахметова П.А., Бижанова Ғ.Қ.Қазақстандағы білім және педагогика ғылымдарының тарихы.оқу құралы, Арқалық,2010
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Ы.Алтынсарин атындағы Арқалық мемлекеттік педагогикалық институты
2033270113030
Факультет атауы факултеті
Кафедра атауы кафедрасы
Пәннің оқу бағдарламасы - SYLLABUS
Педагогика және психологияның дамуы тарихы
5В010300-Педагогика және психология мамандығына(-қтарына) арналған
Несие саны 3
Курс 1
Семестр 2
Емтихан (семестр) 2
Дәріс (сағат саны) 30
Тәжірибелік сабақ (сағат саны) 15
СӨЖ (сағат саны) 60
ОСӨЖ (сағат саны) 30
Арқалық, 2017
Силлабус
-ҚР Үкіметінің 2012 жылғы 23 тамызындағы №1080 қаулысымен бекітілген жоғары білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты;
5В010300-Педагогика және психология мамандығы бойынша «21» сәуір 2017 ж. бекітілген модульдік оқу жоспары

«Педагогика және психологияның дамуы тарихы» пәнінің оқу-әдістемелік кешенін аға оқытушы,доцент Бижанова Г.К. дайындады және педагогика және психология кафедрасының мәжілісінде ұсынылды, «16» маусым 2017 ж., хаттама №11.
Оқу-әдістемелік кешен
-ҚР Үкіметінің 2012 жылғы 23 тамызындағы №1080 қаулысымен бекітілген жоғары білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты;
5В010300-Педагогика және психология мамандығы бойынша «21» сәуір 2017 ж. бекітілген модульдік оқу жоспары

«Педагогика және психологияның дамуы тарихы» пәнінің оқу-әдістемелік кешенін аға оқытушы,доцент Бижанова Г.К. дайындады және педагогика және психология кафедрасының мәжілісінде ұсынылды, «16» маусым 2017 ж., хаттама №11.
278574586360
Құрастырушы(-лар) Бижанова Г.К.
304292030480Кафедра меңгерушісі Есиргепова В.Ж.
Институттың ҒӘК отырысында мақұлданды, 2017 ж. «22» 06 № 6 хаттама.
1. Оқытушы(-лар) туралы мәлімет: Бижанова Ғалия Қоянбайқызы педагогика және психология кафедрасының доценті,аға оқытушысы, педагогика ғылымдарының магистрі
2. Байланыс ақпараты: 87028560930, [email protected]:
3. Пәннің :пререквизиттері Тұлға және тұлғаның психологиялық дамуы
4. Пәннің постреквизиттері:Педагогика
5.Пәнді оқытудың мақсаты:болашақ мамандарға қазіргі педагогика және психология ғылымдарының теориялық негіздері мен тарихы туралы білімдермен қаруландыру, педагогика-психология тарихы туралы білімдерін тарихи факторларға сүйене отырып, кеңейтуді,талдауды,педагогикалық үрдісті ұйымдастыруда тиімді қолдана білу біліктілігін қалыптастыру
6. Пәнді оқытудың міндеттері:
-педагогика-психология ғылымдарының тарихы туралы білім беру;
-педагогика-психология ғылымдарының тарихи фактілерін кеңейту, талдау;
-болашақ тәжірибелік іс-әрекеттерінде педагогика-психология тарихы туралы білімдерін тиімді қолдануларына мүмкіндік жасау;
-тарихи фактілерге сүйену біліктіліктерін қалыптастыру.
7. Пән бойынша студенттердің дайындық деңгейіне қойылатын талаптар (оқу нәтижелері, құзыреттілікке қойылатын талаптар)
Нақты пәнді оқыту нәтижесінде келесі құзыреттіліктер қалыптастырылуы қажет:
құзыреттіліктердің сипаты
Студент пәнді меңгеру нәтижесінде:
Білуге:Педагогика және психология ғылымдарының тарихы жайлы теорияны білуге;
Қабілетті болуға:педагогика-психология ғылымдарының тарихын теориялық-қолданбалы мәселелерін ұғынуға, талдауға, бағалауға икемді болуға;
Білікті болуға:пәнді оқу барысында студен өзбетінше материалды талдай алуды,жалпы мәдени,кәсіби,тұлғалық құзырлылықты меңгеріп, білім беру қызметінде тұтынуға бағыттай алуға міндетті.
8. Пәннің қысқаша мазмұны:педагогика және психология ғылымдарының даму тарихы пәнінің мақсаты, міндеттері,кезеңдері, сипаттамалары, өкілдері мен олардың еңбектері
9. Пәннің тақырыптық-күнтізбелік жоспары:
№ Тақырып Аудиториялық сабақтар Тапсырма түрлері
Дәріс Тәжірибелік / СӨЖ ОСӨЖ
1 модульПедагогика жалпы тарихы курсының әдіснамалық –теориялық негіздері
1.1 Педагогика және психологияның даму тарихы курсының пәні мен міндеттері 1 1 3 1
1.2 Шет елдік авторлардың тарихи-педагогикалық-психологиялық зерттеу жұмыстары 1 2 1
1.3 Россиядағы тарихи педагогикалық-психологиялық сипаттағы еңбектер 1 2 1
ІІ модуль Қазақстандағы білім мен педагогика-психология ғылымдары тарихының жалпы әдіснамалық және тарихи негіздері
2.1 Қазақстандағы педагогика және психологияның даму тарихы курсының пәні мен міндеттері 1 1 3 1
2.2 Қазақстандағы білім мен педагогика-психо логия ғылымдары жүйесіндегі қазақ халық педагогикасын қайнар көздер арқылы зерттеу 1 2 1
ІІІ модуль Қазақстандағы педагогика-психология мен мектептің жалпы тарихы
3.1 Қазақстандағы педагогика-психология мен мектеп тарихының кезеңдері 1 1 3 1
3.2 Қазақстандағы педагогика-психология мен мектеп тарихының кезеңдеріне сипаттама 1 2 1
ІУ модуль Түрік кезеңі. VІ-Х ІV ғ.ғ. Қазақстан территориясындағы педагогикалық жазба ескерткіштер
4.1 ІV-Х ІV ғ.ғ. Қазақстан территориясындағы педагогикалық идеялар мен ойларды анық тайтын әлеуметтік-экономикалық, мәдени, тарихи негізгі (факторлар) қозғаушы күштер 1 1 3 1
4.2 Орта Қазақстандағы ағарту мен білім беру жүйесі 1 2 1
V. Модуль Қазақ ақын-жырауларының кезеңдері (ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейін)
5.1 ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейінгі педагогикалықжәне психологиялық ойлар мен көзқарастарды айқындайтын негізгі әлеуметтік –экономикалық, мәдени, тарихи факторлар 1 1 3 1
5.2 ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейінгі ағарту мен білім беру жүйелері 1 3 1
VІ. Модуль Қазақстандағы ғылыми педагогикалық-психологиялық және ағартушылық идеялардың туындау кезеңі
6.1 ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы педагогикалық-психологиялық идеялар мен ғылыми-педагогикалық ойлардың туындау кезеңі 1 1 3 1
6.2 ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы Қазақстандағы білім беру мен ағарту жүйесі 2 1 3 2
VІІ. Модуль 1917-1990 ж.ж. Кеңестік кезең
7.1 Ұлы Отан соғысына дейінгі Қазақстандағы педагогика-психология ғылымдарының дамуы 2 1 3 2
7.2 Ұлы Отан соғысына дейінгі Қазақстандағы халықтық білім беру 1 2 1
7.3 Ұлы Отан соғысынан кейінгі 1990 ж. дейінгі Қазақстандағы педагогика-психология ғылымдарының дамуы 1 1 3 1
VІІІ. Модуль. 1991 жылдан кәзірге дейінгі кезең
8.1 1991 жылдан кәзірге дейінгі педагогика-психология ғылымдарының дамуы 2 1 3 2
8.2 1991 жылдан кәзірге дейінгі білім беру жүйесі 2 1 3 2
8.3 Педагогика және психология ғылымдары ның тарихын зерттеуші ғалымдар 2 1 3 2
8.4 Жалпы педагогика мен психология туралы сұрақтармен айналысатын ғалымдар 2 1 3 2
8.5 Этнопедагогика мен этнопсихологияны зерттеуші ғалымдар 2 1 3 2
8.6 Кәсіптік педагогика мен психологияны зерттеуші ғалымдар 2 1 3 2
Барлығы 30 15 60 30
10.СӨЖ тапсырмаларын орындау және тапсыру кестесі:
№ СӨЖ тапсырмалары Бақылау түрі Тапсыру мерзімі (апта)
1 Педагогика және психологияның даму тарихы курсының пәні мен міндеттері Талдау кестесі 1-апта
2 Россиядағы тарихи педагогикалық-психологиялық сипаттағы еңбектер Сызба 2-апта
3 Қазақстандағы білім мен педагогика-психология ғылымдары жүйесіндегі қазақ халық педагогикасын қайнар көздер арқылы зерттеу Баяндама 3-апта
4 Қазақстандағы педагогика-психология мен мектеп тарихының кезеңдеріне сипаттама Салыстыру кестесі 4-апта
5 Орта Қазақстандағы ағарту мен білім беру жүйесі Конспект 5-апта
6 ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейінгі ағарту мен білім беру жүйелері Әзірлеме 6-7-апта
7 ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы Қазақстандағы білім беру мен ағарту жүйесі Талдау 8-апта
8 Ұлы Отан соғысына дейінгі Қазақстандағы халықтық білім беру кестелік талдау 9-10-апта
9 Ұлы Отан соғысынан кейінгі 1990 ж. дейінгі Қазақстандағы педагогика-психология ғылымдарының дамуы Салыстыру 11-апта
10 1991 жылдан кәзірге дейінгі білім беру жүйесі Слайд 12-13-апта
11 Жалпы педагогика мен психология туралы сұрақтармен айналысатын ғалымдар кесте, слайд 14-апта
12 Кәсіптік педагогика мен психологияны зерттеуші ғалымдар Талдау кестесі 15-апта
11.ОСӨЖ өткізу жоспары:
№ ОСӨЖ тапсырмалары Бақылау түрі
1 Шет елдік авторлардың тарихи-педагогикалық-психологиялық зерттеу жұмыстары Кесте, жоба
2 Қазақстандағы педагогика және психологияның дамуы тарихы курсының пәні мен міндеттері Кесте
3 Қазақстандағы педагогика-психология мен мектеп тарихының кезеңдері Слайд
4 ІV-Х ІV ғ.ғ. Қазақстан территориясындағы педагогикалық-психологиялық идеялар мен ойларды анықтайтын әлеуметтік-экономикалық, мәдени, тарихи негізгі (факторлар)қозғаушы күштер Сызба
5 ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейінгі педагогикалық және психологиялық ойлар мен көзқарастарды айқындайтын негізгі әлеуметтік –экономикалық, мәдени, тарихи факторлар Баяндама
6 ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы педагогикалық-психологиялық идеялар мен ғылыми-педагогикалық ойлардың туындау кезеңі Видео
7 Ұлы Отан соғысына дейінгі Қазақстандағы педагогика-психология ғылымдарының дамуы Конспект
8 Ұлы Отан соғысынан кейінгі 1990 ж. дейінгі Қазақстандағы педагогика-психология ғылымдарының дамуы Баяндама
9 1991 жылдан кәзірге дейінгі білім беру жүйесі Әзірлеме
10 Жалпы педагогика мен психология туралы сұрақтармен айналысатын ғалымдар Сызба
11 Кәсіптік педагогика мен психологияны зерттеуші ғалымдар Кесте
12. Негізгі және қосымша әдебиеттер тізімі
12.1.Негізгі әдебиеттер
К. Бержанов, С. Мусин Педагогика тарихы. - А., 1984.
Константинов Н. А. , Медынский Е.Н. История педагогики – М., 1972.
Хрестоматия по истории зарубежной педагогики. /Сост. А.И. Пискунов. -2 изд. – М., 1981.. -163- 1194 с.
Джуринский А.Н. Зарубежная школа: история и современность. – М., 1992. – 138-б.
Локк Д. Соч.: В 3 т. – М., 1985, 1988. – 622 с., -560 с., -669 с.
Руссо Ж.-Ж. Пед. сочинения: В 2 т.-М., 1981.
История педагогики. /Под ред. А.И. Пискунова. Ч. 2. –М., 1998. –Глава 2. -33-48 с.
Коменский Я.А., Локк Д., руссо Ж.-Ж., Песталоцци И.Г. Педагогческое наследие / Сост. В.М. Кларин, А.Н. Джуринский. –М М., 1989. – 416 с.
К. Бержанов, С. Мусин Педагогика тарихы. - А., 1984.
Константинов Н. А. , Медынский Е.Н. История педагогики – М., 1972.
Хрестоматия по истории зарубежной педагогики. /Сост. А.И. Пискунов. -2 изд. – М., 1981.. –Раздел «Реформаторская педагогика» -475- 502 с.
Джуринский А.Н. Зарубежная школа: история и современность. – М., 1992. .
История педагогики. /Под ред. А.И. Пискунова. Ч. 2. –М., 1998. –Глава 5.
Дьюи Дж. Школа будущего. – М., 1972. 179 с.
Лай А. Экспериментальная педагогика – М.-Л., 1979. 120 с.
Монтессори М. Методы научной педагогики, применяемые в дошкольном возрасте. М., 1999. -211 с.
Антология педагогической мысли России ХУІІІ в. – М., 1985. -480 с.
Жураковский Г.Е. Из истории просвещения в дореволюционной России. – М., 1978. Очерки истории школы и педагогической мысли народов СССР. ХУІІІ –первая половина ХІХ в. /Под ред. М.Ф. Шабаевой. – М., 1973. – 605 с.
История педагогики. /Под ред. А.И. Пискунова. Ч. 1- 2. –М., 1998. – Глава 7. -169 189, Глава 2.
Латышина Д.И. История педагогики: Уч. пос. – М., 1998. Ч. 1. -6-163. Ч.2.
Хрестоматия по истории российской педагогики с древнейших времен до 1917 г.-М., 1984.
Гончаров Н.К. Очерки по истории педагогической науки в СССР (1917-1980 гг.) – М., 1986
Джуринский А.И. История педагогики – М., 1999
Латышина Д.И. История педагогики. Воспитание и образование в России – М., 1998
Латышина Д.И. История педагогики – М., 2003
Моносзон Э.И. Становление и развитие Советской педагогики (1917-1987 гг.) – М., 1987
Константинов Н.А., Медынский Е.Н., Шабаева М.Ф. История педагогики: учебное пособие для студентов пед. институтов – М., 1982
Очерки истории школы и педагогической мысли народов СССР (1917-1941 гг.) – М., 1980
Хрестоматия по истории школы и науки России – М., 1974
К. Бержанов, С. Мусин Педагогика тарихы. - А., 1984
Қазақтың тәлімдік ой-пікір антологиясы. /Құр. Қалиев С. - А, 1994. -122 - 129 б.
Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақтың тәлім-тәрбиесі. – А., 1995. – 82 – 115 б.
Жарықбаев Қ. Из истории развития педагогической мысли в дореволюционном Казахстане.- А., 1980. -4 - 15 с
Машанов Ә. Әл-Фараби және Абай. – А., 1994.
Көбесов А. Әл-Фарабидің педагогикалық мұрасы. – А., 1989. – 151 б.
Қазақ педагогикалық энциклопедия сөздігі. - А., 1995.
Ахметов Т. Жүсіп Баласағұнидің тағылымдары. – Қостанай, 2004.
Әбиев Ж., Бабаев С., Құдиярова А. Жалпы педагогика. – А., 2004. -315- 340 б.
Абай Қара сөздері. – А., 1983.
Абай. Энциклопедия. –А., 1995. – 720 б.
Абай Құнанбаев Шығ. Жинағы. -2 Т. – А., 1958.
Тажибаев Т. Педагогическая мысль в Казахстане во второй половине ХІХ века. -А., 1965.
Құнантаева К., Ұзақбаева С. Қазақ ағартушылары халықтық педагогиканың
балалар мен жастардың эстетикалық тәрбиесіндегі маңыызы туралы. – А., 1994.
К. Бержанов, С. Мусин Педагогика тарихы. - А., 1984
Қазақтың тәлімдік ой-пікір антологиясы. /Құр. Қалиев С. - А, 1994. -184-197 б.
Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақтың тәлім-тәрбиесі. – А., 1995. – 183 – 201 б.
Жарықбаев Қ. Из истории развития педагогической мысли в дореволюционном
Казахстане.- А., 1980. -18- 19 с.
Бержанов Қ.Б. Русско-казахское содружество в развитии просвещения – А.,1965.342 с.
Сембаев А.И., Храпченков Г.М. Очерки по истории школ Казахстана. – А., 1972. 164 с.
Қалиев С., Базилов Ж. Қазақ халқының салт-дәстүрлері және демократ – ағартушылары. – А., 1993. – 31- 45 б.
Шаймерденова К. Педагогические взгляды Абая Кунанбаева. –А., 1990. -78 с.
Әбиев Ж., Бабаев С., Құдиярова А. Жалпы педагогика. 2 тарау, - А., 2004. – 394-399 б.
Өміралиев Қ. Абай афоризмі.- А., 1993. - 124 б.
Байтұрсынов А. Тіл тағылымы. – А., 1998. 359 б.
Қазақтың тәлімдік ой-пікір антологиясы А, 1994. -222-238 б.
Қазақ педагогикалық энциклопедия сөздігі, А., 1995.
Ұмытылмас есімдер «Достық дастаны». - А., 1994. -152 б.
Әбиев Ж., Бабаев С., Құдиярова А. Жалпы педагогика. 2 тарау, - А., 2004. – 411- 415 б.
Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақтың тәлім-тәрбиесі. – А., 1995. -222-238 б.
Храпченков Г.М. Очерки по истории педагогики Казахстана. – А., 1994. 186 с.
Сембаев А.И. История развития советской школы в Казахстане. – А., 1962. – 366 с.
Ильясова а.Н. Становление и развитие педагогической теории Казахстана (1900-1960 гг.) – А., 1997. 282 с.
Құнантаева Қ. Қазақстанда халыққа білім беру ісінің дамуы (1917-1990 жж.) –А., 1998. 137 б.
Қалкеева Қ.Р., Ахметова П.А., Бижанова Ғ.Қ.Қазақстандағы білім және педагогика ғылымдарының тарихы.оқу құралы, Арқалық,2010
13. Студенттердің білімін, икемін, дағдысын бағалау жүйесі
Ағымдағы бақылау (семестрдің 1-7 және 8-15 апталарында өткізіледі):
1. Студенттің әр дәріс сабағына қатысуы 100 балмен, қатыспауы 0 балмен бағаланады. Орташа арифметикалық өлшемі студенттің дәріс сабақтарына қатысу көрсеткіші болып табылады.
2. Практикалық (зертханалық, студиялық) сабақтағы белсенділігі мен тапсырмаларды орындау деңгейіне байланысты әр практикалық (зертханалық, студиялық) сабақ максималды 100 балмен бағаланады. Орташа арифметикалық өлшемі студенттің практикалық (зертханалық, студиялық) тапсырмаларды орындау көрсеткіші болып табылады.
3. Үй тапсырмасын орындау деңгейіне байланысты максималды 100 балл беріледі. Орташа арифметикалық өлшемі студенттің үй тапсырмаларын орындау көрсеткіші болып табылады. Үй тапсырмасының көлемін оқытушы анықтайды.
4. СӨЖ (оның ішінде ОСӨЖ) тапсырмаларын орындау максималды 100 балмен бағаланады. Орташа арифметикалық өлшемі студенттің СӨЖ (оның ішінде ОСӨЖ) тапсырмаларын орындау көрсеткіші болып табылады.
Ағымдық бақылау (АБ) бағасы келесі формуламен есептелінеді:
АБ1,2=1+2+3+44Межелік бақылау (семестрдің 7 және 15 апталарында өткізіледі):
Межелік бақылауда (МБ) студенттің білімі жазбаша жұмыс / ауызша жауап / компьютерлік тестілеу / норматив тапсыру / шығармашылық тапсырма орындау арқылы тексеріліп, максималды 100 балл қойылады.
Студенттің межедегі рейтингі (Р) келесі формуламен есептелінеді:
Р1,2=АБ1,2+МБ1,22Студентті қорытынды бақылауға (емтиханға) жіберу рейтингі (Рорташа) келесі формуламен анықталады:
Рорташа=Р1+Р22Қорытынды бақылау (емтихан) (Е) емтихан сессиясы кезінде өткізіледі. Емтихан жазбаша түрде / компьютерлік тестілеу / норматив тапсыру / шығармашылық тапсырма орындау арқылы қабылданады, максималды 100 балл қойылады.
Қорытынды баға (ҚБ) келесі формула бойынша есептелінеді:
ҚБ=Рорташа∙0,6+Е∙0,4Білім алушылардың оқудағы жетістіктерін төрт балдық жүйе бойынша сандық эквивалентке сәйкес бағалаудың әріптік жүйесі
Әріп жүйесі бойынша Балдың сандық эквивалент Проценттік мазмұны Дәстүрлі жүйе бойынша бағалау
А 4,0 95-100 өте жақсы
А- 3,67 90-94 В+ 3,33 85-89 Жақсы
В 3,00 80-84 В- 2,67 75-79 С+ 2,33 70-74 Қанағаттанарлық
С 2,00 65-69 С- 1,67 60-64 D+ 1,33 55-59 D 1,00 50-54 F 0 0-49 Қанағаттанғысыз
14. Межелік және қорытынды бақылау сұрақтары
1-межелік бақылау сұрақтары
Педагогика және психологияның дамуы тарихы пәнінің мақсаты мен міндеттер.
Ғылым тарихын оқып білудің адамгершілік мән-мағынасы.
Тарихи педагогикалық-психологиялық зерттеулердің әдіснамалық мәселелері.
Ежелгі және орта ғасырдағы педагогикалық- психологиялық білімдер
Ежелгі Шығыстағы педагогикалық-психологиялық пікірлер.
Ежелгі сақтар түсінігіндегі психика мәселесі.
Дін мен мифологиядағы психика туралы көзқарастар.
Күнге, отқа және атқа табынудың педагогикалық-психологиялық мәні.
Протоқазақ тайпалары: сақ, ғұн, үйсін, қаңлы т.б.жан туралы түсініктері.
Антикалық психология.
Платонның 427-347 б.э.д. жан мен таным туралы ілімі.
Платон ілімінің кейінгі дәуірмен күні бүгінге дейінгі педагогикалық-психологиялық ой-пікірлерге әсері.
Гераклиттің VІ-Vғ. б.э.д. жан туралы, табиғаттың жалпы заңдарына тәуелділігі жайлы идеялары.
Атомистер: Левкипп, Демокрит 460-347 б.э.д. Эпикурдың материалистік көзқарастары.
Орта ғасыр мен Қайта өркендеу дәуіріндегі педагогика мен психология.
Орта ғасыр педагогикасы мен психологиясындағы материалистік идеялар.
Р.Бэкон, В.Оккам, Д.Скотт. Номиналистер мен реалистердің дау-таласы.
Діннің үстемдігі ортағасырдың басты сипаттамасы.
Жаңа дәуірдегі педагогика мен психологияның дамуы
ХVІІ ғасырдағы Европалық педагогика мен психология.Р.Декарт (1596-1650).
Декарттың жан мен тән туралы ілімі, дуализм.
Декарттың рационализмі, психиканы санамен теңестіру.
Буржуазиялық дәуірдің жалпы сипаты және оның педагогикалық-психологиялық идеялардың дамуындағы бейнеленуі.
Ф.Бэконның (1596-1650) эмперикалық әдіснаманы негіздеуі.
Педагогика мен психологияның дербес ғылым ретінде қалыптасуы мен дамуы.
Педагогика мен психологияның жеке ғылымға бөлінуінің табиғи ғылыми алғышарттары. Ч.Белл,
Г.Гельмгольц, Э.Вебер ашылымдары. Э.Герингтің есту түйсіктері теориялары.
Г.Фехнердің психофизика негізін қалауы.
Вундтың психология пәні мен ондағы эксперименттің ролі жайлы түсінігі. Жан дүниесі заңдары.
ХVІІІ ғасырдағы педагогика мен психологияның дамуы.
Педагогика мен психологиядағы ХІХ-ХХ ғасыр шеңберіндегі теориялық тұжырымдамалар.
Ф.Брентаноның психологиялық акт теориясы.К.Штумпфтың функциялар психологиясының пайда болуы. Э.Б.Тетчнердің структурализмі.
Вундт идеясының Америкада дамуы. В.Джемс. Психиканы бейімделу механизмі, сананы психикалық автоматизмдер туралы теориялық көзқарастар.
ХІХ ғасырдың екінші жартысы мен ХХ ғасырдың басындағы педагогика мен эксперименттік психологияның дамуы.
Г.Эббенгауездің, Г.Э.Мюллердің есті зерттеуі.
Эксперименттің күрделі психикалық құбылыстарды зерттеуде қолданылуы мен әлемге таралуы.  
Вюрцбург мектебіндегі О.Кольпе, Н.Ах, К.Бюлер, О.Зельц ойлауды экспериманталды зерттеуі.
Педагогика мен психологияның қазіргі тарихы.
Педагогика мен психологиядағы әлемдік мектептер.
Педагогикалық-психологиялық ғылымдардың жіктелуі.
Педагогика мен психологиядағы дағдарыс.
ІІ межелік бақылау сұрақтары
Шетелдегі орта ғасырдағы педагогикалық-психологиялық ой-пікірлердің дамуы мен мектеп жүйесі
Ежелгі Грецияның тәрбие жүйесі (грек, рим философтардың педагогикалық-психологиялық ой-пікірлері)
Ежелгі Шығыс өркениетіндегі тәрбие мен оқыту жүйесі
Алғашқы қоғамдағы педагогикалық-психологиялық жүйе
Педагогика және психологияның дамуы тарихының мақсат-міндеттері, құрылысы, жалпы мазмұны
Еуропадағы «жаңа дәуір» кезеңіндегі педагогикалық-психологиялық жүйе
Я.А.Коменскийдің сынып-сабақ жүйесі және оның мектеп тарихында дамуы
Я.А.Коменскийдің дидактикалық принциптері, және педагогикалық жүйенің мақсаты, дидактикалық принциптермен сабақтастығы
И.Г. Песталоццидің педагогикалық жүйесінің негізі – элементарлық білім беру теориясы
Джон Локктың тәрбие теориясы мен көзқарасы
Я.А.Коменскийдің педагогикалық теориясында тәрбиенің мақсаты, міндеттері, принциптері мен мазмұны
Ж.Ж. Руссоның педагогикалық теориясының негізгі ерекшеліктері, идеялары
ХІХ ғасырдың аяғы –ХХ ғасырдың басындағы реформаторлық педагогика мен психологияның тәрбиелеу және оқыту мәселелері (Д.Дьюи, Г.Кершенштейнер, В.Лай, т.б.)
Жоғары дамыған елдердегі қазіргі білім беру саласындағы негізгі тенденциялары (АҚШ, Англия, Япония, Франция, т.б.)
Р.Оуэннің әлеуметтік-педагогикалық тәжірибесінің және педагогикалық-психологиялық идеяларының мәні
К.Д.Ушинскийдің педагогикалық-психологиялық қызметі мен идеялары
А.С.Макаренконың педагогикалық-психологиялық қызметі мен ой-пікірлері
В.А.Сухомлинскийдің педагогикалық-психологиялық идеялары
Ресей мектептерінің даму тарихы (ежелгі дәуірден)
Орыс мемлекетіндегі ежелгі дәуір мен ХҮІІІ ғасырлар аралығындағы педагогикалық- психологиялық ой-пікірлерінің дамуы
Кеңес үкіметі кезеңіндегі Қазақстандағы білім беру жүйесі және педагогика мен психологияның дамуы
Білім беру жүйесіне арналған құжаттарға талдау жасау
Византиялық педагогикалық жүйесі
Р.Г.Лембергтің педагогикалық- психологиялық теориясы
Қазіргі Қазақстан Республикасының білім беру моделінің қалыптасуы, даму тенденциялары
Психологияға философиялық ағымдардың әсері (феномонология, экзистенциализм, прагматизм, марксизм өмір философиясы).
М.Верттеймер, В.Келлер, К.Коффкалардың гештальтпсихологиясы. К.Левиннің зерттеулері. З.Фрейдтің психоанализі.
Марксизм философиясына негізделген кеңес педагогикасы мен психологиясының қалыптасуы.
Марксизм классиктерінің педагогика мен психология саласындағы негізгі идеялары
Педагогика және психология ғылымына марксизмді енгізу тарихы.
Соғыс жылдары (1941-45) мен 80-жылдардың ортасына дейінгі кеңес педагогикасы мен психологиясы 1940-1980 жылдардағы кеңес педагогикасы мен психологиясы мен жеке ғылыми мектептердің жетістіктері.
Кеңес педагог-психологтарының Жеңіске қосқан патриоттық үлесі.
РСФСР-да Педагогикалық ғылымдар Академиясын, Мәскеу және Ленинград университеттерінде психология бөлімін, Грузияда психология Институтын ұйымдастыру.
КСРО педагог-психологтар Қоғамының съездері:1959,1963,1968,1971, 1977,1983,1989.О.К.Тихомировтың,М.Мұқановтың, Б.Ф.Зейгарниктің зерттеуі.
Шетелдік педагогика мен психологияның жаңа беталыстары мен бағыттары.
Жан Пиаженің генетикалық психологиясы.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін педагогика мен психологияның жаңа салаларының пайда болуы мен даму.
Анри Валлонның даму психологиясы.
Д.Гартли негізгі психикалық элементтер мен олардың ассоциациясы туралы.
Э.Кондильяктың сенсуалистік таным теориясының дамуы.
Д.Дидроның психологиялық көзқарастары.
К.А.Гельвецийдің психологиялық көзқарасы
Неміс классикалық философиясындағы педагогикалық-психологиялық идеялардың психология ғылымы дамуындағы мәні мен маңызы. И.Кант, И.Г.Фихте, Г.Гегель, Л. Фейербах. 19.Жүйелі, дәйекті материализм, сезімдік және рационалдық таным, қабілеттер.
М.Ласаруц пен Х.Штейнталь этникалық психологияның негізін қалаушылар. И.Гербарттың психологиясы.
А.Бэннің эмперикалық психология жүйесі, психологиядағы ықтималдықт статистикалық әдістерінің мүмкіндіктері мен шығармашылық ассоциация туралы түсінік. А.Бэн мінез туралы.
Джемс Миллдің психологиялық көзқарасы.
Г.Спенсердің эволюциялық ассоцианизмі және оның психологиялық ғылымға ықпалы.
К.Д.Ушинскийдің педагогикалық- психологиялық антропологиясының қазіргі психология үшін мәні.
К.Д.Ушинский,М.И.Владиславлев,Н.Я.Грот,И.А.Сикорский,
М.М.Троцкийлердің психологиялық зерттеулері
мен тұжырымдамалары.
ХІХ ғасырдағы қазақ ағартушылары: Шоқан Уәлиханов, Ы.Алтынсарин, А.Құнанбаевтардың шығармаларындағы педагогикалық-психологиялық идеялар.
Педагогика мен психологияны оқыту.
Алғашқы педагогикалық-психологиялық лабараториялар: Германияда (Лейпцик), Ресейде (Қазан -1885), АҚШ-та. Алғашқы психологиялық журналдар, конгрестер, Ғылыми қоғамдар мен мектептер.
Аристотельдің 384-322 б.э.д. жан мен оның құрылымы туралы ілімі
Буддизм түсінігінде психика күйлердің ағыны ретінде.
Лаоцззы VІ ғ.б.э.д. психиканың обьектінің физикалық әсеріне тәуелділігі, адам табиғилығы туралы.
Ортағасырлық дәрігерлер, анатомдар зерттеулерінің педагогика мен психология үшін маңызы. Авиценна, Мигель, Сервет, Андрей Везалий.
Т.Гоббас (1588-1679) бойынша психиканың жалпы түсінігі. Таным процестері мен аффектілер, ерік пен қабілеттілік туралы ілім.
Н.Н.Лангеннің эксперименттік психологиялық зерттеулері мен теориялық тұжырымдамалары.
А.Ф.Лазурский тұлға психологиясына қосқан үлесі.
С.Л.Рубинштейннің «Психология негіздері» 1935ж. кітабы кеңес психологиясының соғысқа дейінгі даму нәтижесін қортуы.
Педагогикалық-психологиялық ғылымдардың жетілуі: әлеуметтік,заң,саясат, этностық,инженерлік, ғарыш,еңбек,спорт, өнер т.б.психологиялардың дамып жетілуі.
Инженерлік психология, эргономика, кросс мәдени психологиялық зерттеулер, ұйымдастыру, тарихи, экологиялық психологиялар, психолингвистика т.б.
Жаңа психопрактиктердің таралуы.Батыстың педагогикалық-психологиялық ғалымдары мен практикасына әсері.
Шәкәрім Құдайбердиевтың педагогикалық- психологиялық көзқарасы
ХІХ ғасырдағы қазақ елінің педагогикалық- психологиялық - психологиялық ағартушылық идеялары
Жүсіпбек Аймауытовтың педагогикалық- психологиялық ойлары
Қазақ халқының алғашқы мектептерінің дамуы
Ислам дінінің педагогикалық- психологиялық маңызы, тәлімдік негіздері
Ақын-жырау өлеңдеріндегі педагогикалық- психологиялық ой-пікірлері
Қазақ хандығы дәуірі кезеңдегі тәлім-тәрбие идеяларының дамуы
Түрік тілдес елдердегі тәлім-тәрбиелік ой-пікірлерінің дамуы
Ш. Уәлихановтың ағартушылық қызметі мен идеялары
Әль-Фарабидің педагогикалық- психологиялық көзқарасы мен тәрбие жүйесі
Жүсіп Баласағұнидің педагогикалық- психологиялық идеялары
Махмұд Қашғари, Қожа Ахмет Иассауидің педагогикалық- психологиялық даналығы
Ы. Алтынсариннің педагогикалық- психологиялық қызметі мен ой-пікірлері
Ы. Алтынсариннің мектеп жүйесі
Ы. Алтынсариннің тәрбие жөніндегі ой-пікірлері («Қырғыз хрестоматиясы»)
А. Құнанбаевтың педагогикалық- психологиялық көзқарасы мн идеялары
Абай Құнанбаевтың «Қара сөздерінің» тәлімдік идеялары
ХІХ ғасырдың аяғы және ХХ ғасырдың басындағы Қазақстандағы педагогикалық- психологиялық жүйе (С.Торайғыров, М.Сералин, С.Дөнентаев, т.б.)
Мағжан Жұмабаевтың педагогикалық- психологиялық идеялары («Педагогика» оқулығына сипаттама беру)
Нәзипа Құлжанованың педагогикалық- психологиялық ойлары
А.Байтұрсыновтың педагогикалық- психологиялық қызметі мен идеялары
Спандияр Қөбеев және С.Дөнентаевтың педагогикалық-психологиялық іс-әрекеті мен көзқарастары
Мыржақып Дулатовтың ағартушылық қызметі мен ойлары
Мыржақып Дулатовтың ағартушылық қызметі мен ойлары
Қазахстан педагогика-психология ғылымының ерекшеліктері және дамуының негізгі бағыттары (Т.Тәжібаев, Ә.Сембаев, Қ. Бержанов, т.б.)
Емтихан сұрақтары:
Педагогика және психологияның дамуы тарихы пәнінің мақсаты мен міндеттер.
Ғылым тарихын оқып білудің адамгершілік мән-мағынасы.
Тарихи педагогикалық-психологиялық зерттеулердің әдіснамалық мәселелері.
Ежелгі және орта ғасырдағы педагогикалық- психологиялық білімдер
Ежелгі Шығыстағы педагогикалық-психологиялық пікірлер.
Ежелгі сақтар түсінігіндегі психика мәселесі.
Дін мен мифологиядағы психика туралы көзқарастар.
Күнге, отқа және атқа табынудың педагогикалық-психологиялық мәні.
Протоқазақ тайпалары: сақ, ғұн, үйсін, қаңлы т.б.жан туралы түсініктері.
Антикалық психология.
Платонның 427-347 б.э.д. жан мен таным туралы ілімі.
Платон ілімінің кейінгі дәуірмен күні бүгінге дейінгі педагогикалық-психологиялық ой-пікірлерге әсері.
Гераклиттің VІ-Vғ. б.э.д. жан туралы, табиғаттың жалпы заңдарына тәуелділігі жайлы идеялары.
Атомистер: Левкипп, Демокрит 460-347 б.э.д. Эпикурдың материалистік көзқарастары.
Орта ғасыр мен Қайта өркендеу дәуіріндегі педагогика мен психология.
Орта ғасыр педагогикасы мен психологиясындағы материалистік идеялар.
Р.Бэкон, В.Оккам, Д.Скотт. Номиналистер мен реалистердің дау-таласы.
Діннің үстемдігі ортағасырдың басты сипаттамасы.
Жаңа дәуірдегі педагогика мен психологияның дамуы
ХVІІ ғасырдағы Европалық педагогика мен психология.Р.Декарт (1596-1650).
Декарттың жан мен тән туралы ілімі, дуализм.
Декарттың рационализмі, психиканы санамен теңестіру.
Буржуазиялық дәуірдің жалпы сипаты және оның педагогикалық-психологиялық идеялардың дамуындағы бейнеленуі.
Ф.Бэконның (1596-1650) эмперикалық әдіснаманы негіздеуі.
Педагогика мен психологияның дербес ғылым ретінде қалыптасуы мен дамуы.
Педагогика мен психологияның жеке ғылымға бөлінуінің табиғи ғылыми алғышарттары. Ч.Белл,
Г.Гельмгольц, Э.Вебер ашылымдары. Э.Герингтің есту түйсіктері теориялары.
Г.Фехнердің психофизика негізін қалауы.
Вундтың психология пәні мен ондағы эксперименттің ролі жайлы түсінігі. Жан дүниесі заңдары.
ХVІІІ ғасырдағы педагогика мен психологияның дамуы.
Педагогика мен психологиядағы ХІХ-ХХ ғасыр шеңберіндегі теориялық тұжырымдамалар.
Ф.Брентаноның психологиялық акт теориясы.К.Штумпфтың функциялар психологиясының пайда болуы. Э.Б.Тетчнердің структурализмі.
Вундт идеясының Америкада дамуы. В.Джемс. Психиканы бейімделу механизмі, сананы психикалық автоматизмдер туралы теориялық көзқарастар.
ХІХ ғасырдың екінші жартысы мен ХХ ғасырдың басындағы педагогика мен эксперименттік психологияның дамуы.
Г.Эббенгауездің, Г.Э.Мюллердің есті зерттеуі.
Эксперименттің күрделі психикалық құбылыстарды зерттеуде қолданылуы мен әлемге таралуы.  
Вюрцбург мектебіндегі О.Кольпе, Н.Ах, К.Бюлер, О.Зельц ойлауды экспериманталды зерттеуі.
Педагогика мен психологияның қазіргі тарихы.
Педагогика мен психологиядағы әлемдік мектептер.
Педагогикалық-психологиялық ғылымдардың жіктелуі.
Педагогика мен психологиядағы дағдарыс.
Шетелдегі орта ғасырдағы педагогикалық-психологиялық ой-пікірлердің дамуы мен мектеп жүйесі
Ежелгі Грецияның тәрбие жүйесі (грек, рим философтардың педагогикалық-психологиялық ой-пікірлері)
Ежелгі Шығыс өркениетіндегі тәрбие мен оқыту жүйесі
Алғашқы қоғамдағы педагогикалық-психологиялық жүйе
Педагогика және психологияның дамуы тарихының мақсат-міндеттері, құрылысы, жалпы мазмұны
Еуропадағы «жаңа дәуір» кезеңіндегі педагогикалық-психологиялық жүйе
Я.А.Коменскийдің сынып-сабақ жүйесі және оның мектеп тарихында дамуы
Я.А.Коменскийдің дидактикалық принциптері, және педагогикалық жүйенің мақсаты, дидактикалық принциптермен сабақтастығы
И.Г. Песталоццидің педагогикалық жүйесінің негізі – элементарлық білім беру теориясы
Джон Локктың тәрбие теориясы мен көзқарасы
Я.А.Коменскийдің педагогикалық теориясында тәрбиенің мақсаты, міндеттері, принциптері мен мазмұны
Ж.Ж. Руссоның педагогикалық теориясының негізгі ерекшеліктері, идеялары
ХІХ ғасырдың аяғы –ХХ ғасырдың басындағы реформаторлық педагогика мен психологияның тәрбиелеу және оқыту мәселелері (Д.Дьюи, Г.Кершенштейнер, В.Лай, т.б.)
Жоғары дамыған елдердегі қазіргі білім беру саласындағы негізгі тенденциялары (АҚШ, Англия, Япония, Франция, т.б.)
Р.Оуэннің әлеуметтік-педагогикалық тәжірибесінің және педагогикалық-психологиялық идеяларының мәні
К.Д.Ушинскийдің педагогикалық-психологиялық қызметі мен идеялары
А.С.Макаренконың педагогикалық-психологиялық қызметі мен ой-пікірлері
В.А.Сухомлинскийдің педагогикалық-психологиялық идеялары
Ресей мектептерінің даму тарихы (ежелгі дәуірден)
Орыс мемлекетіндегі ежелгі дәуір мен ХҮІІІ ғасырлар аралығындағы педагогикалық- психологиялық ой-пікірлерінің дамуы
Кеңес үкіметі кезеңіндегі Қазақстандағы білім беру жүйесі және педагогика мен психологияның дамуы
Білім беру жүйесіне арналған құжаттарға талдау жасау
Византиялық педагогикалық жүйесі
Р.Г.Лембергтің педагогикалық- психологиялық теориясы
Қазіргі Қазақстан Республикасының білім беру моделінің қалыптасуы, даму тенденциялары
Психологияға философиялық ағымдардың әсері (феномонология, экзистенциализм, прагматизм, марксизм өмір философиясы).
М.Верттеймер, В.Келлер, К.Коффкалардың гештальтпсихологиясы. К.Левиннің зерттеулері. З.Фрейдтің психоанализі.
Марксизм философиясына негізделген кеңес педагогикасы мен психологиясының қалыптасуы.
Марксизм классиктерінің педагогика мен психология саласындағы негізгі идеялары
Педагогика және психология ғылымына марксизмді енгізу тарихы.
Соғыс жылдары (1941-45) мен 80-жылдардың ортасына дейінгі кеңес педагогикасы мен психологиясы 1940-1980 жылдардағы кеңес педагогикасы мен психологиясы мен жеке ғылыми мектептердің жетістіктері.
Кеңес педагог-психологтарының Жеңіске қосқан патриоттық үлесі.
РСФСР-да Педагогикалық ғылымдар Академиясын, Мәскеу және Ленинград университеттерінде психология бөлімін, Грузияда психология Институтын ұйымдастыру.
КСРО педагог-психологтар Қоғамының съездері:1959,1963,1968,1971, 1977,1983,1989.О.К.Тихомировтың,М.Мұқановтың, Б.Ф.Зейгарниктің зерттеуі.
Шетелдік педагогика мен психологияның жаңа беталыстары мен бағыттары.
Жан Пиаженің генетикалық психологиясы.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін педагогика мен психологияның жаңа салаларының пайда болуы мен даму.
Анри Валлонның даму психологиясы.
Д.Гартли негізгі психикалық элементтер мен олардың ассоциациясы туралы.
Э.Кондильяктың сенсуалистік таным теориясының дамуы.
Д.Дидроның психологиялық көзқарастары.
К.А.Гельвецийдің психологиялық көзқарасы
Неміс классикалық философиясындағы педагогикалық-психологиялық идеялардың психология ғылымы дамуындағы мәні мен маңызы. И.Кант, И.Г.Фихте, Г.Гегель, Л. Фейербах. 19.Жүйелі, дәйекті материализм, сезімдік және рационалдық таным, қабілеттер.
М.Ласаруц пен Х.Штейнталь этникалық психологияның негізін қалаушылар. И.Гербарттың психологиясы.
А.Бэннің эмперикалық психология жүйесі, психологиядағы ықтималдықт статистикалық әдістерінің мүмкіндіктері мен шығармашылық ассоциация туралы түсінік. А.Бэн мінез туралы.
Джемс Миллдің психологиялық көзқарасы.
Г.Спенсердің эволюциялық ассоцианизмі және оның психологиялық ғылымға ықпалы.
К.Д.Ушинскийдің педагогикалық- психологиялық антропологиясының қазіргі психология үшін мәні.
К.Д.Ушинский,М.И.Владиславлев,Н.Я.Грот,И.А.Сикорский,
М.М.Троцкийлердің психологиялық зерттеулері
мен тұжырымдамалары.
ХІХ ғасырдағы қазақ ағартушылары: Шоқан Уәлиханов, Ы.Алтынсарин, А.Құнанбаевтардың шығармаларындағы педагогикалық-психологиялық идеялар.
Педагогика мен психологияны оқыту.
Алғашқы педагогикалық-психологиялық лабараториялар: Германияда (Лейпцик), Ресейде (Қазан -1885), АҚШ-та. Алғашқы психологиялық журналдар, конгрестер, Ғылыми қоғамдар мен мектептер.
Аристотельдің 384-322 б.э.д. жан мен оның құрылымы туралы ілімі
Буддизм түсінігінде психика күйлердің ағыны ретінде.
Лаоцззы VІ ғ.б.э.д. психиканың обьектінің физикалық әсеріне тәуелділігі, адам табиғилығы туралы.
Ортағасырлық дәрігерлер, анатомдар зерттеулерінің педагогика мен психология үшін маңызы. Авиценна, Мигель, Сервет, Андрей Везалий.
Т.Гоббас (1588-1679) бойынша психиканың жалпы түсінігі. Таным процестері мен аффектілер, ерік пен қабілеттілік туралы ілім.
Н.Н.Лангеннің эксперименттік психологиялық зерттеулері мен теориялық тұжырымдамалары.
А.Ф.Лазурский тұлға психологиясына қосқан үлесі.
С.Л.Рубинштейннің «Психология негіздері» 1935ж. кітабы кеңес психологиясының соғысқа дейінгі даму нәтижесін қортуы.
Педагогикалық-психологиялық ғылымдардың жетілуі: әлеуметтік,заң,саясат, этностық,инженерлік, ғарыш,еңбек,спорт, өнер т.б.психологиялардың дамып жетілуі.
Инженерлік психология, эргономика, кросс мәдени психологиялық зерттеулер, ұйымдастыру, тарихи, экологиялық психологиялар, психолингвистика т.б.
Жаңа психопрактиктердің таралуы.Батыстың педагогикалық-психологиялық ғалымдары мен практикасына әсері.
Шәкәрім Құдайбердиевтың педагогикалық- психологиялық көзқарасы
ХІХ ғасырдағы қазақ елінің педагогикалық- психологиялық - психологиялық ағартушылық идеялары
Жүсіпбек Аймауытовтың педагогикалық- психологиялық ойлары
Қазақ халқының алғашқы мектептерінің дамуы
Ислам дінінің педагогикалық- психологиялық маңызы, тәлімдік негіздері
Ақын-жырау өлеңдеріндегі педагогикалық- психологиялық ой-пікірлері
Қазақ хандығы дәуірі кезеңдегі тәлім-тәрбие идеяларының дамуы
Түрік тілдес елдердегі тәлім-тәрбиелік ой-пікірлерінің дамуы
Ш. Уәлихановтың ағартушылық қызметі мен идеялары
Әль-Фарабидің педагогикалық- психологиялық көзқарасы мен тәрбие жүйесі
Жүсіп Баласағұнидің педагогикалық- психологиялық идеялары
Махмұд Қашғари, Қожа Ахмет Иассауидің педагогикалық- психологиялық даналығы
Ы. Алтынсариннің педагогикалық- психологиялық қызметі мен ой-пікірлері
Ы. Алтынсариннің мектеп жүйесі
Ы. Алтынсариннің тәрбие жөніндегі ой-пікірлері («Қырғыз хрестоматиясы»)
А. Құнанбаевтың педагогикалық- психологиялық көзқарасы мн идеялары
Абай Құнанбаевтың «Қара сөздерінің» тәлімдік идеялары
ХІХ ғасырдың аяғы және ХХ ғасырдың басындағы Қазақстандағы педагогикалық- психологиялық жүйе (С.Торайғыров, М.Сералин, С.Дөнентаев, т.б.)
Мағжан Жұмабаевтың педагогикалық- психологиялық идеялары («Педагогика» оқулығына сипаттама беру)
Нәзипа Құлжанованың педагогикалық- психологиялық ойлары
А.Байтұрсыновтың педагогикалық- психологиялық қызметі мен идеялары
Спандияр Қөбеев және С.Дөнентаевтың педагогикалық-психологиялық іс-әрекеті мен көзқарастары
Мыржақып Дулатовтың ағартушылық қызметі мен ойлары
Мыржақып Дулатовтың ағартушылық қызметі мен ойлары
Қазахстан педагогика-психология ғылымының ерекшеліктері және дамуының негізгі бағыттары (Т.Тәжібаев, Ә.Сембаев, Қ. Бержанов, т.б.)
Ы.АЛТЫНСАРИН АТЫНДАҒЫ АРҚАЛЫҚ МЕМЛЕКЕТТІК ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ИНСТИТУТЫ
Факультет атауы факультеті
Кафедра атауы кафедрасы
«Бекітемін»
3900170162560Кафедра меңгерушісі
Есіргепова В.Ж.
«16» маусым 2017 ж.
хаттама №11
Дәріс кешені
Педагогика және психологияның дамуы тарихы
5В010300-Педагогика және психология мамандығына(-қтарына) арналған
Кафедра мәжілісінде қаралды
«16» маусым 2017 ж.
хаттама №11
1-модуль Педагогика және психологияның дамуы тарихы курсының әдіснамалық –теориялық негіздері
Дәріс 3 сағат, тәжірибелік сабақ 1сағат, СӨЖ 7 сағат
№ 1 дәріс тақырыбы: Педагогика және психологияның даму тарихы курсының пәні мен міндеттері
Дәріс жоспары:
1.Педагогика тарихы пәні мен оның басқа ғылымдармен байланысы
2. Психология тарихы пәні мен оның басқа ғылымдармен байланысы
3.Педагогика және психология тарихы курсыныі ғылыми зерттеу әдістері
Дәріс тезистері
Педагогика тарихы – әртүрлі тарихи дәуірлердегі оқыту мен білім берудің және тәрбиенің теориясы мен практикасының дамуын зерттейтін ғылым.
Тарихи-педагогикалық сипаттағы алғашқы еңбектер 17 ғасырдың соңғы ширегінде пайда бола бастады.(К.Флери, 1868 ж., Д.Морхоф, 1688).
Алғашқы тәжірибелік тарихи-педагогикалық еңбек болып табылатын К.Э.Мангельсдорфтың «Опыт изложения того, что в течение тысячелетий говорилось и делалось в области воспитания»(1779) кітабы.
XIX ғ. педагогика тарихына қызығушылық ерекше арта түсті. Маңызды бөлігі педагогика тарихын құрайтын көптеген арнайы еңбектер пайда болды: Ф.Г.Х. Шварц-«Педагогика» (1802-1813), Ф.Крамер, «История воспитания и обучения» (1832-1838)-ертедегі педагогикаға арналған, К.Раумер, «История воспитания и учения от возрождения классицизма да нашего времени» (1842-1852) ,т.б. XIX ғ. еңбектердің біразы «Педагогика тарихы бүкіл әлемдік тарихи дамуға және халықтың мәдени өмірімен мазмұндалған» К.Шмид (1860-1862) және «Бізге дейінгі тәрбие тарихының туындауын», құрастырған К.А.Шмид пен бірнеше ғалымдардың тобынан тұрады(1884-1902).
Бірақ берілген мәтін мен авторлары христиандық позицияның ықпалымен таңдалатын болған.
АҚШ-да педагогика тарихына байланысты алғашқы жұмыстар «Американдық педагогика журналында»(1863) жарияланды. Р.Х.Куиктың «Тәрбие реформаторы» (1868, 1892 орысша ауд.), Англияда басылған кітабы аналогиялық сипатта болды. XIX ғ. аяғында АҚШ-та педагогика тарихы бойынша жазылған жаңа шығармалар пайда болды – Дж.Ф.Манро «Тәрбие идеалы» (1895); Л.Сили «Педагогика тарихы»(1899).
Францияда педагогика тарихынан ерекше назар аударатын бірден-бір кітап француздың ірі педагогы Г.Компейре (1879) жазған «Критическая история педагогической теории во Франции, начиная с XVI в.» болды.
XIX ғ. II- жартысында педагогика тарихы туралы еңбектерде қоғамдағы тәрбие және жалпы мәдени даму тұрғысындағы өзгерістерге байланыс орнықтыруға талпыныс жасалды (мысалы, К.Шмидт еңбектерінде).
№ 2 дәріс тақырыбы: Шет елдік авторлардың тарихи-педагогикалық-психологиялық зерттеу жұмыстары
Дәріс жоспары:
1.Европа елдеріндегі алғашқы тарихи еңбектер мен олардың сипаттамалары
2. АҚШ елдеріндегі алғашқы тарихи еңбектер мен олардың сипаттамалары
Дәріс тезистері
№3 дәріс тақырыбы: Россиядағы тарихи педагогикалық-психологиялық сипаттағы еңбектер
Дәріс жоспары:
1. Россиядағы тарихи педагогикалық еңбектер және олардың сипаттамасы
2. Россиядағы тарихи психологиялық сипаттағы еңбектер туралы
Дәріс тезистері
Лавровский Н.А. – «Ертедегі орыс училищелері туралы», 1854
Егоров С.Е. – «Россиядағы педагогика мен мектеп тарихының хрестоматиясы», 1986
Константинов Н.А. , Медынский Е.Н., Шабаева М.Ф. – «Педагогика тарихы»
Калашников П.Г. – «Педагогикалық энциклопедия» Т. 1-3, 1929-1930
Каиров И.А. – «Педагогикалық энциклопедия», Т.1-4, 1965
Пискунов А.И. – «XIX ғ. ІІ-ші жартысындағы СССР халықтарының педагогикалық ойлары мен мектептерінің тарихы жайлы очерктер»,1976г.
Равкин З.И. – «Кеңес педагогикасы мен мектептерінің тарихы туралы очерктер (1921-1931)», 1961г.
Малькова З.А. – «Шетел педагогикасының тарихы», 1983
Смирнов С.К. – «Москвадағы славян-грек-латын академиясының тарихы», 1855
Демков М.И. – «Орыс педагогикасының тарихы», 1895 -1909
Каптерев П.Ф. - «Орыс педагогикасының тарихы», 1910
Крупская Н.К. – «Халықтық білім беру және демократия» , 1917
Фортунатов А. – «Еңбек мектебінің теориясы мен оның тарихи дамуы», 1925
Шахвердов Г. – «Бұхара халықтың тәрбиесі», 1924
Струминский В.Я. – «Россиядағы бастауыш білім берудің тарихы туралы очерктер», 1949
Россиядағы тарихи-педагогикалық сипаттағы еңбектер
XIX ғ. ортасынан бастап Россияда педагогика тарихы өңделе бастады. Батыстан шыққан педагогика тарихына арналған еңбектер көп септігін тигізді. Россияда негізінен аудармашылық жұмыстар жүргізілді. Көбінесе XIX ғ. дейінгі православтық шіркеу тарихымен байланысты Отандық педагогика тарихына назар аударылды.
XX ғ. соңы -XIX ғ. –басында құнды еңбектер жазыла бастады: 3-томдық «Орыс педагогикасының тарихы» (1895-1909); М.И.Демкова «Орыс педагогикасының тарихы» (1910); П.Ф. Каптерев т.б.
Марксистік зерттеу еңбегі Н.К.Крупскаяның «Халықтық білім беру және демократия» (1915ж. жазылған, 1917 ж. басылып шықты) – еңбек мектебінің тарихына арналды.
Ұлы Отан соғысынан кейін педагогика тарихының жаңа кезеңі басталды. Қазіргі педагогика тарихшылары дәстүрлі педагогика мен мектеп тарихының кезеңдерін мойындамайды(ертедегі педагогика, ортағасырлық педагогика, жаңа педагогика және т.б.)және педагогикалық теория мен мектеп практикасын нақты қоғамдық– экономикалық формацияның бұрынғы талаптарына сәйкес қарастыруға көшті: А.Фортунатов «Еңбек мектебінің теориясы мен оның тарихи дамуы» (1925), «Қоғамдық экономикалық дамуына байланысты педагогика тарихы» (1925-1926) Е.Н. Медынский, «Халықтық бұқараның тәрбиесі» (1924) Г.Г.Шахвердов, «Классикалық күрес тарихына байланысты педагогика тарихы туралы очерктер» (1926) Г.Е.Жураковский және т.б.
Кеңес өкіметі кезінде отандық және шетелдік педагогика тарихын зерттеген орыс және шетел педагогтарының үлкен-үлкен еңбектері басылып шықты: К.Д.Ушинский, Н.И.Пирогов, П.Ф. Лесгафт, Д.Д.Семенов, Л.Н.Толстой, В.И.Водовозов, В.Я.Стоюнин, Я.А.Коменский, И.Г.Песталоцци, Ф.В. Дистервег.
ІІ. Модуль Қазақстандағы білім мен педагогика-психология ғылымдары тарихының жалпы әдіснамалық және тарихи негіздері
Дәріс 2 сағат, тәжірибелік сабақ 1сағат, СӨЖ 5 сағат
№ 1 дәріс тақырыбы: Қазақстандағы педагогика және психологияның дамуы тарихы курсының пәні мен міндеттері
Дәріс жоспары:
1. Қазақстандағы педагогика және психологияның дамуы тарихы курсының пәні
2. Қазақстандағы педагогика және психологияның дамуы тарихы курсының міндеттері
Дәріс тезистері
ЕВРОПА САЯХАТШЫЛАРЫ
Платон Карпини
(1182- 1252)
Итальяндық жиһангер. Оның саяхатының бағыты Хорезм, Семей және Тарбағатай арқылы Монғолияға сапар жасауы болды. Саяхаттан қайтып оралған соң, ол, «Монғолия тарихын» жазды. Алғашқы еңбегі 1795 ж. баспадан шықты, 1925 ж. Д. Языковский орыс тілінде аударма жасады. Ш. Уалиханов өзінің зерттеулерінде осы еңбекке салыстырмалы талдау жасап, сілтемелер келтірген. Наймандардың, тарбағатайлықтардың өмірі мен еңбегіне сипаттама берген.
П. Карпинидің айтуынша еңбектің құндылығы бай этнографиялық, тарихи, географиялық т. б. нақты материалдарды береді:өмір, салт,дәстүр, халықтың көпшілік ойындары және мереке-мейрамдары, тарбағатайлықтар мен наймандардың әскери тайпалық жағдайлары қамтылған.
Иоганн (Ханс) Шильтбергер
(1380 - 1438)
Баварлық, түріктермен қақтығыс кезінде тұтқынға түскен. Тұтқыннан қашқанға дейін, өзінің болған жерлеріндегі бақылағандары туралы жазба жүргізген: Кіші және Орта Азия, Египет, Сибирь, Кавказ. Өз жазбаларын ол «Саяхат туралы кітап»деп, өңдеп баспаға берген. И. Шилтьбергердің айтулы еңбегі «1394 жылдан 1427ж. дейінгі Иван Шилтьбергердің Европа, Азия және Африкаға саяхаты, өңдеп, аударған Ф. Бруно»-орыс тіліне аударылып, «Жаңа россия университетіндегі жазбаларда», 1867 ж. баспадан шықты.
Марко Поло
(1254-1324)
Итальяндық саяхатшы-жиһангер. Әкесі мен ағасының жанында жүріп венециялық көпестермен теңіз арқылы кіші Азиядан Солтүстік Қытайға дейін аралады. Қытайда тұрғанда Хұбылай ханға қызмет етіп, елдің әртүрлі аймақтарында болды. Теңіз арқылы Иран мен Венециядан шығып, 1295 ж. Оңтүстік Қытайға одан, Генуейдегі соғысқа қатысты. Шамамен 1297 ж. ол генуэздіктерге тұтқынға түсті. Оның саяхат туралы қызықты әңгімелері Рустичанода (басқа тұтқындармен бірге)венециялық диалектіде жазылды. Олар«Марко Полоның кітабын»(1298)құрады – бірден бір алғашқы европалықтардың Орталық Шығыс, Оңтүстік Азия география, этнография бойынша Армения, Грузия, Иран, Қытай, Моңғолия, Индия, Индонезия, Қашғария т. б. елдердің тарихы туралы білімдердің шығу көзі болды, мазмұнында халықтық сенімдер, аңыздар мен ертегілер қамтылды. Оның еңбектері басқада европалық тілдерге аударылды.
Александр Гумбольдт
(1769 - 1859)
Неміс ғалымы. Россия үкіметінің заңды келісімімен 1829 ж. Солтүстік Каспий, Орал, Алтай, Орынбор, Семей, Өскемен жерлеріне саяхат жасады. Көшпенді халықтардың өмірі,тұрмысы, салт-дәстүрлерімен толық танысады. Халықтардың қонақжайлылығы, бірлігі, табиғи дарындылығы, қабілеттілігі,бейімделгіштігі,дене және тән саулықтары мен ширақтықтары таңғалдырады.
Саяхаттан алған әсерлерін «Центральная Азия, исследование о целях гор и по сравнительной климатологии» еңбегінде толығымен баяндап, өзінің қортынды-нәтижесін береді. Орыс тілінде Москвадан, 1915 ж. баспадан шықты.
Генрих Юрий Клапорт
(1783-1835)
Шығыстанушы-ғалым. Берлинде туып, өсті. Галль университетін бітірген, Россия ғылым Академиясының арнайы шақыруымен Петербургке келеді.
1805 ж. Иркутскіге сапар жасағанда Қазан, Пермь, Екатеринбург, Тобол, Омск арқылы жүріп барады. Осы сапарында ол башқұрт, сақ, қазақ тілдері мен тұрмыстары туралы құнды материалдар жинақтайды.
Ол, Россияда Шығыстану бойынша алғаш материалдар жинағын шығарған (1810).
Арминий Герман Вамбери
(1832-1913)
Оқымысты, венгр, лингвист-түркітанушы, этнограф, Венгер ғылым академиясының (1861) член-корреспонденті. 60-ы жылдары Орта Азия және Иран сапарында жинақтаған еңбектері арқылы әйгілі болған. 1863 ж. ол Түрікменияда, Хиуада, Бұқарада, Самарқандта болған.
Оның еңбектері: «Путешествие в Среднюю Азию»(1874), «Очерки о Средней Азии»(1873) және т. б. дәстүрлі шаруашылық жайы, салт-дәстүрлері, халықтардың (шағатай, ұйғыр, түрік, татар)тілдері мен дамуы(оның ішінде қазақтар туралы) тарихы туралы бай материалдар берген.
Вамбери Герман. Очерки Средней Азии. М. 1864
Э. С. Вульфсон
Нақты биографиялық мәліметтері жоқ.
Қазақтың ұлттық ойындары, салт-дәстүрлері және бала тәрбиелеуге байланысты ырымдары туралы қызықты, үлкен сүйіспеншілікпен жазған, қазақтың жеке қарым-қатынасын сипаттағандардың бірі.
Вульфсон Э. С. Киргизы. М., 1901.
Жан Жак Элизе Реклю
(1830-1905)
Француз географы, социолог, саяси қызметкер. Брюсселде 1892-1905 ж. ж. география ғылымының профессоры болды. Әлемге танымал еңбектердің авторы: «Европалық және Азиаттық Россия. Азиаттық хандық» 2 том., Санкт –Петербург (1884), «Адам және жер. Азиаттық Россия» 4-ші кітап., 6 том, 1900.
Александр Дюма
(1802 - 1870)
Бүкіл әлемдік француз жазушысы. «Парижден Астраханьға» еңбегінде өзінің Каспиге дейінгі қазақ ауылдарында көргендеріне таңғалуы мен уайымдауы туралы сипаттама берді: қонақжайлылық, құмарлық пен ұлттық болмысқа қызығушылық.
А. Моруа. Дюма, перевод с французского Беспаловой Л, М, 1962. стр. 342.
Рихард Каруццо
Этнограф. Нақты биографиялық мәліметі жоқ.
1903, 1909 ж. ж. түркімен салт-дәстүрлерді жинақтау мақсатымен Маңғышлаққа келеді. Бірақ бұл жерде негізінен, қазақтар тұратындықтан, еңбегінің басым бөлігі тұрғылықты халықтарға арналды. Балаларды тәрбиелеу, әдістері мен тәсілдері, адамдардың бір-біріне, балаларына қарым-қатынасы, ойындар, балалар ойыншығы, музыкалық тәрбие және т. б. туралы суреттер өте құнды педагогикалық материалдар болып табылады. Барлық материалдар алғаш рет 1910 ж. Лейпциг қаласында неміс тілінде жарияланды, кейін орыс тіліне Е. Петридин аударды.
Каруц Рихард. Среди киргизов и туркменов на Мангышлаке. Перевод Е. Петри, с32 отд. Таблицами, 51 рисунком и картой. С. Пб., 1910.
Томас Уитлам Аткинсон
(1799 - 1861)
Англиялық саяхатшы және суретші. Болашақ Қазақстан туралы оның жазған еңбегі «Орта Азия және Батыс Сібір».
Ақындарды ол Гомердің «Одиссеи и Иллиады» -шығармасын тыңдағандағы гректердің эйфориясымен салыстырды.
Т. Аткинсон. Путешествия в казахские степи, простор, 1972. № 3.
ПОЛЯК РЕВОЛЮЦИОНЕРЛЕРІ
Адольф Янушкеевич
(1803 - 1857)
Польяк революционері, әлеуметтік- демократиялық қозғалысқа қатысқаны үшін Сібірге жер аударылды. Мерзімін Қазақстанда өтеді, осы жылдары «Дневники и письма из путешествия по Казахстанским степям» жұмысын жазды, қазақ арасында тұрған бұл күндері туралы еңбегінде «бақыт пен қуанышқа толы»деп бағалады. Ақындар мен ат жарысы кезіндегі жанкүйерлердің жан күйзелісін, оның көркемділігін, ұйымдастырылуын Грециядағы олимпиадалық ойындармен салыстырды.
А. Янушкеевич. Дневник и письмо из путешествия по казахским степям. Пер. с польского Ф. Стеколовой. А., 1966.
Северин Гросс
(1858 - қайтқан жылы белгісіз)
Польяк революционері, 19 ғ. 80-і жылдары революциялық қозғалысқа қатысқаны және жастар үйірмесін ұйымдастырғаны үшін, Шығыс Сібірге жер аударылды. Сегіз жыл Семейде тұрды, «Қырғыздардың құқықтық дәстүрлерін зерттеу материалдары» еңбегін жазды, статистикалық комитетті басқарып, қоғамдық ғылыми қоғам құруға көп күш жұмсады, Абай Құнанбаевпен достасты.
С. Гросс. Материалы для изучения юридических обычаев киргизов, СПБ, 1886.

ТҰТҚЫНДАҒЫ ОРЫС ОФИЦЕРЛЕРІ
Ф. С Ефремов
Орыс унтер-офицері, тұтқыннан қашқан кезде Бұхар, Хиуа, Персия, Индия арқылы және Россияға Англия арқылы өткен. 1774 ж. июнінен 1782 ж. авгусының аяғына шейін «Чем киргизская земля изобильна, каков воздух и жители» деген үлкен еңбегін жарыққа шығаруға әзірледі
Ф. Ефремов. Россиялық унтер-офицер Ефремов, Бухара, Хиуа, Персия және Индия елдеріне 10 жылдай саяхат жасаған және ол жақтан Россияға Англия арқылы жеткен. СПБ. 1786 (1950, 1952)
И. Г. Андреев
Қазақ халқының салт-дәстүрлерін толық түрде зерделегендердің бірі, орыс армиясының капитаны. Өзінің «қырғыз-қайсақтардың орта ордасына тұратын халықтарға қатысты және Россия шекарасындағы Калыван Тобыл губерниясындағы шаруалармен толықтырылған сипаттама»(1785) еңбегі 6 тараудан тұрады, оның 5 тарауы «Салттар» делініп, мерекелік үйлену тойынан бала туғанға дейінгі жағдайларды қамтиды.
Потанин Г. Н. Андреевтің қырғыздардың орта Орда туралы қолжазбасы, 1785 ж. жазылған «Белгілі орыс география қоғамы», СПБ, 1875, т. XI, 2 шығарылымы
Лейден университетіндегі мұрағат қоры орыс офицерлері С. Матвеев, Я. Гавердовдің Қазақстанда тұтқында жүргенде жазған ауыз әдебиеті мен жинақтаған, жарияланбаған материалдарын сақтауда.
САЯХАТШЫ ОРЫС ҒАЛЫМДАРЫ
Петр Иванович Рычков
(1712 - 1777)
Тарихшы, географ, экономист, алғашқы Торғай аймағының табиғатын танушы. Оның еңбектерінде Торғай экономикасы туралы, қазақтың орта жүзінің тұрмысы мен шаруашылығы жайлы бай материалдар бар. Ол Орынборда қырық жылдан астам уақыт тұрған. «Орынбор губерниясының топографиясы»деген ерекше құнды кітабы 1755ж. жазылған. 1759 ж. Торғай және Орынбор даласының тарихын зерттеудегі үлкен еңбегі үшін П. И. Рычков Петербург ғылым академиясының алғашқы корреспондент–мүшесі болды.
Өзінің еңбектерінде: «Орынборға сипаттама» (1744), «Татардың қысқаша тарихы» (1750), «Орынбор тарихы» (1759) –ол, қазақтардың салт-дәстүрлерін, шаруашылығын, дәстүрлерін, рулық араласуларын, тайпалық әлеуметтік құрылымын көрсетеді.
Петр Симон Паллас
(1741-1811)
Неміс, ірі натуралист, этнограф, россиялық географ, зоогеограф, саяхатшы, Петербург ғылым академиясының академигі. Германияда, Голландияда, Ұлыбританияда оқыған.
1768-1774 ж. ж. Петербург Ғылым Академиясының Төменгі Поволжьеден Каспиге, Орта және Оңтүстік Орал, Алтай, Байкал, Орал, Өндір өзені, Шығыс Қазақстан, Ертіс өзенінің бойымен Семейден Өскеменге дейінгі экспедициясын басқарды .
1769 және 1773 жылдары Торғай аймағында болып, «Путешествие по разным провинциям Российской империи»-деген кітабын жазды.
1793 –1794 ж. ж. Поволжье, Солтүстік Кавказ, Қырым, Оралда болып, Үлкен және Кіші Өзен өзендерін жағалап, Нарын құмын аралаған. Аталған аймақтардың географиясы, өсімдіктері мен жануарлар әлемі туралы материалдар жинақтап, зерттеген. Қазақстанда, ғылым үшін жаңа тіршілік етушілердің: 41-құс, 26-аз қоректенушілер, насекомдар, т. б. көптеген түрлерін зерттеп, оларды биологиялық, географиялық тұрғыдан сипаттап, таралуын, өсуін зерделеді.
Николай Львович Зеланд
(1833-1902)
Антропология, медицина бойынша жазылған еңбектердің авторы. Этнологиялық «Қырғыздар» (Омск, 1885) очеркінде адамдардың табиғи қасиеті оның ішінде темпераменті, халықтың адамгершілігін және ақыл – ойын дамытуда өзіндік таңбасын қалдырады деді. Ол көшпенді қазақтардың көпшілігі сангвиниктер деп, олардың әділдігін, қонақжайлығын, салауаттылығын, төзімділігін атап көрсеткен. 1859 жылы Н. Л. Зеланд Қазақстанда болды. Ол Орынбор госпитальінде (50-60 жылдары), Семейде (1882-1888жылдары) дәрігер болып жұмыс жасаған. 1888-1896 жылдары – Түркістандағы әскери – медицина инспекторының көмекшісі болды.
Зеланд Н. Л. Киргизы. Омск, 1885.
Зеланд Н. Л. Город Верный в санитарном отношении и его место среди других городов России. Верный, 1901.
Галиев В. З. Медицинская деятельность ссыльных революционеров в Казахстане. Алма-Ата, 1982.
Жарыкбаев К. Б. Развитие педагогической мысли в дореволюционном Казахстане. Киев, 1982 (автореферат докт. дисс)
Алексей Ираклиевич Левшин
(1799-1879)
Орыс ғалымы және мемлекеттік қайраткер. Харьков университетін (1818) бітірген, орыс география қоғамыныңт(1845) негізін салушылардың бірі. Х1Х ғ. 40-60-ы жылдарда ірі мемлекеттік басқарушы(ауыл шаруашылығы), департаментінің директоры, ішкі істер министрлігінде, 1868 ж. -мемлекеттік кеңестің мүшесі)ұйымдарында да қызмет істеді.
Қазақтың рухани өмірі мен тұрмысының әртүрлі жағын зерттеуге назар аударды.
Үш томнан тұратын «Қырғыз-қайсақ немесе қырғыз-қазақ ордалары мен далаларына сипаттама» (жинақ, 1832), еңбегінде қазақ халқының тарихи, географиялық бөліктерінің этнографиялық мәліметтерін келтірген. Белгілі ғалым және кең ауқымды адам ретінде А. И. Левшин «қазақ» сөзінің этимологиясына байланысты жұмыстары арқылы танымал болды және қазақ даласындағы ертедегі ескерткіштерге алғаш сипаттама бергендердің бірі. Қазіргі оқырман үшін А. И. Левшин еңбектері көшпелі қазақ ауылының сол кездегі қоғамдық өмірінен нақты танымдық мақсатқа жетелейтін қызықты мәліметтер береді.
Левшин А. Описание киргиз-казачьих или киргиз-кайсацких орд и степей. Соч. 1-3-бөлім, 1832.
Левшин А. Историческое и статическое обозрение уральских казаков. СПб., 1823.
Левшин А. Встреча с ханом Меньшой орды // Вестник Европы. 1820. Ч. 114. № 22. С. 129-139.
Василий Васильевич Радлов
(1837-1918)
Тарихшы, этнограф, лингвист, фольклор зерттеуші, қазақтардан түркі тілдес халықтардың халық ауыз әдебиетінің, салт – дәстүрлерінің, этнографиялық, тарихи ерекшелігін кеңейтетін материалдар жинақтаған.
Академик В. В. Радлов (Фридерх Вельгельм) Берлинде туған. 1854 ж. гимназияны бітірген соң, Берлин университетінің филология факультетіне түскен, тілдерге байланысты ғылымдарға қызыққан, атақты тілтанушы ғалымдар Ф. Бони және Т. Штейнталь оның ұстаздары болғандықтан, кейін, шығыстану факультетіне ауысқан. Университетті аяқтаған соң, 1858 жылы Барнауыл қаласына жолдамамен жұмысқа барады.
1858 -1871 жылдары Шығыс және Батыс Сібірді аралап, сібір татарларының, қазақтарының, қырғыздарының тілдерін үйренеді.
«Оңтүстік Сібір және Жоңғар халықтары», «Шығыс және Батыс Сібірдің мұсылман емес халықтары» (таулы алтайлықтар, телеуіттер, Абакан татарлары т. б. ), «Даланың түрік көшпенділері» (қазақтар, қара – қырғыздар), «Шамандық дін және оның белгілері», «Түрік тайпасының халықтық шығармаларының үлгілері» деген еңбектері бар.
1871-1884 жылдары В. В. Радлов Қазан губерниясының татар, башқұрт, қазақ мектептерінің инспекторы болып жұмыс жасады.
Ол осы халықтардың ауыз әдебиеті, дәстүрі, салты, тарихы туралы сегіз шығармалардан тұрады. Бұл томның кіріспесінде Радлов қазақ халқының тарихы, салт- дәстүрі, экономикасы жайлы кең көлемде талдау жасайды. Онда, ол, қазақ ауыз әдебиетінің байлығына, табиғи сөзшеңдік- қабілеттілігіне, шешендігіне тоқталып, шексіз ұлт даласындағы көшпенді өмір, олардың мал шаруашылығымен айналысуы, бала тәрбиелеуі, әскери іске және өнерге үйретуі, ұлттық тұрмысты сақтауы сияқты істерді ерекше атап өтеді.
«Түрік сөздігінің сөйлеу үлгілері» еңбегі-В. В. Радловты әлемге танытты. Бұлсөздік 1893 -1911 жылдары жарық көрді. Сөздікке барлық түрік тілдері туралы материалдар кірді. Радлов «Ертедегі Монғолияның атласын» жасады, Жүсіп Баласағұнның «Құтадғу білік»(Құтты білік) атты еңбегіне тұңғыш ғылыми талдау жасаған.
Радлов В. Из Сибири. М., 1989.
Николай Михайлович Ядринцев
(1842-1894)
Жазушы – публицист, қоғам қайраткері, ғалым. Омскіде, Перімнен жер аударылған, кедей купецтің жанұясында дүниге келген.
Жекеменшік Прозоровскі пансионатына (Томск қаласындағы) 9 жастан алынады, 12 жасында Томскі гимназиясына (1854-1850)түседі, бітірген соң Петербургке кетеді.
1860-1863 жылдары Петербург университетінде студент болады. Онда ол Потанин мен және басқа да Петербургтегі оқу орындарында оқитын сібірліктермен танысады, олардың сібір облысындағылар үйірмесіне (Сібір экономикасымен, мәдениетін дамытуды жақтаушылар) қатынасады. Студенттер қозғалысынан 1862 жылы, Петербург университетінің жабылуына байланысты Николай Михайлович Ядринцев Сібірге оралады.
(Омск қ.) 1865 жылы сібір облысындағылар идеясын насихаттаушы ретінде тұтқындалып, 9 жыл түрмеде айдауда болды. 1889 жылы аңызға айналған Қарақорымды ашуы, ертедегі түріктің ескерткішін Орхон – енесей жазуы-атауы Николай Михайлович Ядринцевтің еңбегі болатын. Осы ашылғандарға байланысты Париждегі География қоғамында (1890) баяндама жасап, оны ғалымдар өте жақсы бағалады. Николай Михайлович Ядринцев Сібір туралы көптеген еңбектердің авторы : «Сібір – Отары»(1882), «Сібірдің бұратана халықтары, олардың тұрмысы мен қазіргі жағдайы» (1891), «Түрмемен айдаудағы орыс қауымы»(1875)т. б.
Ядринцев Н. М. Сибирские инородцы: их быт и современное состояние. С. Пб., 1891.
Ядринцев Н. М. Инородческое просвещение на русском Востоке. // Порядок. 1881. №322
Ядринцев Н. М. Потребность просвещения в Сибири // Голос. 1875. №183
Лемке М. Николай Михайлович Ядринцев. Биографический очерк. С. Пб., 1904
Алексеенко М. В. Хранители памяти. А. - А., 1988.
Григорий Николаевич Потанин
(1835-1920)
Белгілі географ, этнограф, қоғамдық қайраткер Павлодар облысының Преснов станциясында орыс қазақ офицерінің жанұясында дүниеге келген. Г. Н. Потаниннің үлкен ғылыми мұрасы түрік халқының оның ішінде қазақтың география, этнография, фольклорына байланысты жазған еңбектері. Қазақ халқының тұрмысы мен өмірін терең білуі, материалдық және рухани мәдениеті Г. Н. Потанинді заңды түрде осы халық пен оның келешегі мен мүмкіндігі жайлы, ағарту жолдары туралы ойға (тіреді)әкелді. Сондықтан Г. Н. Потанин қазақ халқының ағарту саласын зайырлы білім жүйесінің дамуымен үздіксіз байланыстырды, орыс мәдениетіне қазақтардың қатысын айтты.
Потанин Г. Н. В юрте последнего киргизского царевича // Русское богатство. 1896, №8.
Потанин Г. Н. О рукописи капитана Андреева о Средней киргизской Орде. писано в 1885г. // Известия РГО, 1875, т. 12, вып. 2
Потанин Г. Н. Казак-киргизские и алтайские предания, легенды и сказки. // Живая старина. 1916.
Смирнова Н. С. Потанин – собиратель и исследователь казахской народной поэзии. // Казахский фольклор в собрании Г. Н. Потанина. А. а., 1972г.
Алексеенко Н. В. Хранители памяти. А. а., 1988г.
Дмитрий Львович Иванов
(1846-1924)
Нижный Новгород қаласында туған. Пензелдегі және Нижный Новгородтағы гимназиялардан білім алған. 1864 ж. Москва университетінің филология факультетіне түседі.
Император ІІ- ші Александрға қарсы шыққан Д. Д. Қаракөзовтің ісіне бола 1866 ж. Д. Л. Иванов түрмеге жабылады.
1867 ж. Ташкент қаласында ауыстырылады. Осы жылдары Түркістан өлкесіндегі жергілікті халықтың өмірі мен тұрмысына қызығушылығы оянады. «1879 жылғы Алатауға жорық» очеркінде Д. Л. Иванов Орта Азия мен Қазақстан халықтарының өзара қарым – қатынасы мен өзара әсері туралы айтады. Автор «табиғаттың балалары» - қазақ малшыларының жанының жайсаңдығын ілтипатпен атап, олардың кедейлігіне қарамастан, адамдық қасиеттерінің молдығын ерекшелеп көрсетеді.
«Қырғыз даласы туралы» очеркінде (1914) оқырмандарын қазақ даласымен таныстырып, оның тұрғындарымен өмірі, аңыздары, терең әлеуметтік мәселелері, әндері жайында мәліметтер келтіреді. Қазақ поэзиясы мәдениетінің негізін салушылар екендігін айтады.
Д. Л. Иванов сондай – ақ педагогикалық шығармалардың авторы . Ол ерте жастағы бала тәрбиесіндегі эстетикалық мәселелерге назар аударады . 1912ж. аналарға арналған «Мектепке дейінгі сурет» деген арнайы оқу құралын шығарды.
Иванов Д. Очерки, сказки, рисунки. Алма-Ата, 1982.
Кереева-Канафиева К. Ш. Русско-казахские отношения второй половины Х1Х в. и первого десятилетия ХХ в. Алма-Ата, 1982.
Александр Васильевич Васильев
(1861-1943)
Қазан губерниясының Чебоксары уезінде Шутнерево деген чуваш селосында туған. Чебоксары, Қазан қалаларында (жеті жылдық мектепті аяқтаған соң, діни академияны бітірген) оқыған. 1886 жылы Орынбор қаласының орта оқу мекемелерінің бірінде классикалық тілмен ән сабағынан сабақ берді.
1889 жылы А. В. Васильев Торғай облысының халықтық мектептеріне инспектор болып тағайындалады.
Сол кездері 26 ауыл мектебі, 2 болыстық, бір сыныптық училище ашылып, Торғай орыс – қазақ училищесі (12 қызға арналған) интернатымен, Торғай қолөнер училещесін ұлғайтып, ұсталық-шеберлікке бағдарлама жасап, кірістірді.
1894 жылы Васильев Орынборға оралды, онда «Торғай» газетіне редактор болған және облыстық басқарманың аға кеңесшісі болып жұмыс істеген болатын.
1906 ж. Васильев өзінің арманына жетіп, «Қырғыз хрестоматиясын» қосымшаларымен және алғы сөзбен толықтырып, қайта бастырды. Одан кейін Уфада біраз жұмыс жасады, онда орыс – қазақ мектептеріне арналған әліппе жұмысын аяқтады (1908). 1912 ж. «Қазақтарға арналған әліппенің» екінші баспасын шығарды.
А. В. Васильев Букварь для киргизов. 2-е издание. Казань, 1912.
А. В. Васильев О киргизском языке и его транскрипции. Оренбург, 1896.
А. В. Васильев Исторический очерк русского образования в Тургайской областый и современное его состояние. Оренбург, 1896.
Гармс И. Я. Александр Васильевич Васильев. Петропавловск, 1970г.
Әбубакір Диваев
(1856-1933)
Ғалым, түркітанушы, этнограф, фольклорист Ә. Диваев 1856 жылы Орынбор қаласында туған.
1876 ж. Орынбор кадет корпусын аяқтаған соң, аудармашы болып, кейін Сырдария әскери губернаторының ерекше тапсырмасын орындаушы чиновник болып жұмыс істеді.
Ә. Диваевтің негізгі еңбек әрекеті, Орта Азия мемлекеттік университетімен (Ташкент қаласындағы ) тығыз байланысты, онда ол шығыс факультетінде профессор болды. Фольклорға, қазақ, өзбек, қырғыз, қарақалпақтардың этнографиясы мен тіліне байланысты көптеген еңбектердің авторы, Ә. Диваев жанұялық қарым-қатынастар мен байланысты салт-дәстүрлерді зерттеуге көп көңіл бөлді. Көп жылғы этнографиялық материалдары «Сырдария облысының статистикасы үшін жинақталған материалдар» жинағында (1891-1901. 1-13 т. )жарияланды. Қазақ халқының тұрмысы мен өмірімен ерте танысқан Ә. Диваев, оның мәдениетін зерттеуге көп күш пен энергия жұмсады. Ревалюцияға дейінгі қазақ ауылының өмірі, олардың бала тәрбиелеуі, жастарды үйлендіруі, қарттарды жерлеуі сияқты дәстүрлер туралы ғалымның маңызды материалдары ғылыми және танымдық құндылығын әлі күнге дейін жойған жоқ.
Диваев А. Казахская народная поэзия / Сост. М. С. Смирнова, Г. М. Гумарова, М. С. Сильченко, Т. С. Садыков. Алма-Ата,1964.
Диваев А. Как киргизы развлекают детей // Этнографическое обозрение. 1908. №1-2.
Диваев А. Игры киргизских детей // Туркестанские ведомости. 1905. 152.
Гордлевский В. А. Абубакир Диваев // Живая старина. 1916. Вып. 1.
Смирнова Н. С. Диваев – фольклорист. // Вестник АН КазССР. 1957, №1
Валиханов Г. Н. Этнография в трудах А. Диваева // Советская этнография. 1958 №5.
ЕВРОПА ҒАЛЫМДАРЫ
Зигмунд Герберштейн (Херберштейн)
(1486-1566)
Барон, австриялық дипломат, жиһангер-саяхатшы. 1517,1526 ж. ж. дипломатиялық миссиямен Москвада болды. Қазақстанда болғандардың сөзінен(айтқандарынан) және жазба көздерінен қазақтардың территориалдық орналасуы, өзара араласуы, дәстүрлері мен салттары, діни сенімдері туралы материалдар жинақтады. 1549 ж. латын тілінде «Записки о московских делах» еңбегі шықты.
Замысловский Е., Герберштейн и его историко-географические известия о России. СПБ, 1984
Павло Иовия Новаковский
(XVI в. )
Итальян оқымыстысы. Оның 1525 ж. орыс дипломаты Дмитрий Герасимов жазып тапсырған «Книга о Московском посольстве»материалы Лейден университетінің архивінде сақталған. Қазақтардың орыстармен өзара қарым-қатынасы, өзара ықпалы, қазақ рулары мен тайпаларының көшпенді бағыттары, халықтық мерекелер мен сауда байланыстары т. б. дәстүрлі өмір жайлы еңбектің басты идеясын-негізін құрайды.
XIX Ғ. СОҢЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ЗИЯЛЫЛАРЫ
ХХ және ХІХ –екі ғасырда демократиялық педагогикалық ойлардың дамуында ерекше рол атқарған кезеңдік баспа (газеттер «Дала уалаяты», «Түркестан ведомосы», «Қазақ» және «Айқап»журналы). Бұларда мақалаларын жариялағандардың қатарында орыс-қазақ мектептерінің мұғалімдері, қазақ интеллегенциясының өкілдері, сол сияқты Петербург, Москва және Қазан жоғары оқу орындарының түлектері болды.
Букин И. Физическое и умственное воспитание у киргиз // Туркестанские ведомости. 1883 № 13;
2) Құрманбаев А. Қырғыздар кімді жақсы адам деп санайды // Қырғыз дала газеті. 1894. № 26;
3)Жананов К. Как обучают киргизы своих детей? // Киргизская степная газета. 1894. №26;
4) Альджанов О. Беседы о воспитании киргизских детей // Киргизская степная газета. 1898 №13;
5) Саламатов Н. Воспитание и обучение детей у киргизов // Русская школа. 1913 №1;
6) Бекхожин Х. К вопросу об учреждении школ в степи // Киргизская степная газета, 1895
XIXғ. Ағартушы ғұламалар, кеңестік кезеңдегі және қазіргі ғалым-педагогтар жайлы мәліметтер келесі модулдерде толық айтылған.
№ 2 дәріс тақырыбы: Қазақстандағы білім мен педагогика-психология ғылымдары жүйесіндегі қазақ халық педагогикасын қайнар көздер арқылы зерттеу
Дәріс жоспары:
1. Қазақстандағы білім мен педагогика ғылымдары жүйесіндегі қазақ халық педагогикасын қайнар көздер арқылы зерттеу
2. Қазақстандағы білім мен психология ғылымдары жүйесіндегі қазақ халық педагогикасын қайнар көздер арқылы зерттеу
Дәріс тезистері
Алғашқы қоғамдағы тәрбие.
Сақтар мен ғұндардың тайпалары: әскер тәрбиелеу.
Түрік қағанаты кезеңіндегі тәрбие.
Орта ғасырдағы Қазақстан жеріндегі педагогикалық ойшылдардың идеялары, араб, шығыс мәдениеті.
Алғашқы қазақ хандығындағы білім беру. Қазақ жырауларының шығармаларындағы педагогикалық идеялар. Этникалық тәрбие.
Қазақстанның Россияға қосылуы, бодандықтан құтылу қозғалысы,тәрбиедегі ағартушылық және демократиялық идеялар.
Кеңес кезеңі: ғылыми педагогиканың қалыптасуы.
Қазіргі кезең: этномәдениетті жеке тұлғаны қалыптастыру
ІІІ. Модуль Қазақстандағы педагогика-психология мен мектептің жалпы тарихы
Дәріс 2 сағат, тәжірибелік сабақ 1сағат, СӨЖ 5 сағат
№ 1 дәріс тақырыбы: Қазақстандағы педагогика-психология мен мектеп тарихының кезеңдері
Дәріс жоспары:
1. Қазақстандағы педагогика-психология тарихының кезеңдері
2. Қазақстандағы мектеп тарихының кезеңдері
Дәріс тезистері
№2 дәріс тақырыбы: Қазақстандағы педагогика-психология мен мектеп тарихының кезеңдеріне сипаттама
Дәріс жоспары:
1. Қазақстандағы педагогика-психология тарихының кезеңдеріне сипаттама
2. Қазақстандағы мектеп тарихының кезеңдеріне сипаттама
Дәріс тезистері
Жалпы тарих, оның ішінде ғылым және білім тарихының кезеңдері қашанда көпаспектілі, қарама-қайшылықты, даулы мәселе болып келеді.
Ғасырдан астам уақыт кеңестік кеңістікте педагогика тарихының кезеңдерінің негізінен азаматтық тарих пен әлемдік қоғамдық-экономикалық дамуды және маркстік-лениндік көзқарасты жетекшілікке алып келдік.
Барлық білім беру жүйесі мен педагогика ғылымы экономикалық формациялық көзқараспен өз түсініктерін тапты.
Бүгінде Қазақстандағы педагогика және этнопедагогикалық білім тарихының кезеңдерінде басқа да формалары мен түрлерінің, идеяларының бар екендігін көрсетіп, өзінің өміршеңдігін дәлелдеді.
Сіздердің назарларыңызға:
Жарықбаевтің;
Храпченковтың;
Ильясованың;
Қалиевтің;
Қожахметованың талдаған кезеңдерін ұсынамыз.
Кезеңдерге берілген нақты сипаттамаларды оқу құралының бөлімдері бойынша және қосымша зерттеу көздерінен таба аласыздар
ІV.Модуль Түрік кезеңі. VІ-Х ІV ғ.ғ. Қазақстан территориясындағы педагогикалық-психологиялық жазба ескерткіштер
Дәріс 2 сағат, тәжірибелік сабақ 1сағат, СӨЖ 5 сағат
№ 1 дәріс тақырыбы: ІV-Х ІV ғ.ғ. Қазақстан территориясындағы педагогикалық-психологиялық идеялар мен ойларды анықтайтын әлеуметтік-экономикалық, мәдени, тарихи негізгі (факторлар)қозғаушы күштер
Дәріс жоспары:
1. Қазақстан территориясындағы педагогикалық-психологиялық идеялар
2. Қазақстан территориясындағы педагогикалық-психологиялық ойларды анықтайтын әлеуметтік-экономикалық, мәдени, тарихи негізгі (факторлар)қозғаушы күштер
Дәріс тезистері
№ 2 дәріс тақырыбы: Орта Қазақстандағы ағарту мен білім беру жүйесі
Дәріс жоспары:
1. Орта Қазақстандағы ағарту жүйесі мен сипаттамасы
2. Орта Қазақстандағы білім беру жүйесі туралы
Дәріс тезистері
Орхон – Енисей ескерткіштері
(VI-VIII ғ.ғ.)
Орхон – енисей ескерткіштері – қазіргі қазақ халқының ертедегі ата тектерінің саяси-қоғамдық әдеби өмірін баяндайтын жазба үлгілері. «Орхон-енисей» немесе ертедегі түріктердің рундық жазбалары деп аталады.Құлпытасқа жазылған ескерткіштердің арасында ерекше белгілі жазба Білте-қаған мен оның інісі қайсар жауынгер Күлтегіннің құрметіне арналған(VI ғ.). Онда ертедегі көшпенділердің ерлігі, өмірі мен тұрмысы, мәдениеті, жалпы түрік қағанатының тарихын жұртқа паш еткен шежіре түрінде жазылған. Ортағасырлық түрік тіліндегі әдебиеттердің ішінде қазақтардың ұрпақтан-ұрпаққа жалғасқан дәстүрлі шешендік өнері сақталған ең жақсы проза үлгісі.
Ертедегі түрік ескерткіштерінде алғашқы тәрбие мен оқыту туралы тырнақалды идеялар туындаған. Қазіргі қазақ тілінің сөздік қорын толықтыратын әдеби образдық, қанатты сөздер, нақты талдаулар ескерткіш мазмұнын құрайды.
Малов С.Е. Памятники древнетюркской письменности. М., Л., 1951 г.
Жолдасбеков М. Орхон ескерткіштері (VI-VIII ғ.ғ.). А., 1986 ж.
Қоңыратбаев А. Орхон жазбалары // Қоңыратбаев А. Қазақ эпосы және түркітану. А.., 1987 ж.
Қорқыт ата (1Х ғ.)
Музыкант, әнші, тамаша әуен мен күй шығарушы, ертедегі халық даналығын сақтаушы және жеткізуші Қорқыт ата-Сырдария өзенінің жағасында өмір сүрген.
«Қорқыт атаның» кітабы Орта Азия, Қазақстан және Әзірбайжан халықтарының жазба ескерткіші.
Кітапта тарихи-этнографиялық тұрғысынан құндалатын және ертедегі ортағасырлық халықтардың педагогикалық мәдениетінің деңгейін сипаттайтын көптеген афоризмдер мен қанатты сөздер кездеседі.
Книга моего деда Коркута. М.; Л.; 1962 г.
Жолдасбеков М. Қорқыт. Алматы, 1986 ж.
Конратбаев А. Крылатые слова Коркута // Казахский эпос и тюркология. Алма-Ата, 1987.
Әбу Насыр әл-Фараби
(870-950)
Әбу Насыр әл-Фараби-Шығыс ойшылы, ғалым-энциклопедист, түрік тайпасынан шыққан. Фараб (Отырар) қаласында, қазіргі Оңтүстік Қазақстан облысы, Қызылқұм ауданында туған.Академик Б.Ғафуровтың зерттеуі бойынша, оның 200-ге тарта еңбегі бар. Одан бізге жеткені, әлем тілдеріне (араб, персид, еврей, латын, ағылшын, неміс, француз, испан, орыс, қазақ, өзбек)аударылған, 80 шығарма.
Психологияның және әдістеменің, педагогиканың теориялық және практикалық оқыту мен тәрбиелеу мәселелері-оның философиялық мұраларының құрамдас салалары.
Әл-Фараби психология бойынша жазылған көптеген еңбектердің авторы( «Ақыл туралы», «Жан туралы», «Темперамент туралы», «Түс көру туралы», «Ақыл және ұғым», «Ақыл туралы трактат», «Ересектердің ақылы туралы трактат»,т.б.).Ол алғаш рет араб тіліндегі әлемде жан туралы оқу жүйесін құрастырды және психологиялық терминалогияның негізін салды.
Әл-Фараби. Философиялық трактаттар. Алматы, 1970 ж.
Әл-Фараби. Математикалық трактаттар. Алматы, 1972 ж.
Аль-Фараби. Социально-этические трактаты. Алма-Ата, 1973 г.
Касымжанов А. Әл – Фараби. М.. 1982 ж.
Жүсіп Баласағұн Хас Хаджиб
(XI ғ.)
Шу өзенінің бойындағы, Ортағасырлық Баласағұн қаласының маңында, қазіргі Тоқпақ қаласына, жақын жерде туған, нақты библиографиялық мәліметтері өте аз. Ол «Құдатғу білік» (Благодатное знание) дидактикалық поэманың авторы – Орта Азия және Қазақстандағы түркі тілдес халықтардың зайырлы әдебиеті жөніндегі бізге жеткен алғашқы ескерткіш.
Жүсуп Баласағуни. Құдатғу білік. М., 1983 ж.
Насиф Хас-Хаджиб. Құдатғу білік. М., 197 1 ж.
Жарикбаев К. Наука быть счастливым. Н.Простор, 1976. №7.
Махмұт Ибн Хусейн Қашғари
(Х1ғ.)
Ыстық көл өзенінің жанындағы, Барысхан ауылында туған.
Қашқар қаласында оқыған және жұмыс істеген.Ертедегі түрік «Диван лұғат ат-түрік» («Түрік тілдігінің сөздігі» не «Словарь тюркских наречий»)жазба ескерткішінің авторы. Бұл еңбек алғаш рет Венгер ғылым академиясында(1904) жарияланды. Ортағасырдағы орта Азия мен Қазақстан жеріндегі халықтардың әлеуметтік және мәдени өмірінен хабар беретін ақпарат көзі-«Сөздік» өз дәуірінің энциклопедиясын ұсынады. «Сөздікте» этикалық- педагогикалық және моралдық- психологиялық сипаттағы идеялар көп. Оның беттерінде адамның жаман жақтары-қорқақтығы, сатқындығы, төменділігі т.б. кекесінмен көрсетіліп, қарапайымдылық, жақсылық, қайырымдылық сияқты жекетұлғалық жақсы қасиеттерді мадақтап, жоғары бағалап айтылған нақылдар көптеп кездеседі.Адамның өмірді, еңбекті сүюі, өз бақыты үшін күресуі-осы кітаптың негізгі мазмұнының лейтмотиві.
Малов С.Е. Памятники древнетюркской письменности. М.; Л., 1951 г.
Стеблева И.В. Развитие тюркских поэтических форм в XI веке. М., 1971г.
Көне түрік жазулары. Алматы, 1971ж.
Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақтың тәлімдік ой-пікір антологиясы. 1-том, Алматы «Рауан», 1994 ж.
Ахмет Жүгінеки (Юнаки)
(Х11ғ.)
Жүйнек селосында, Яссыға жақын жерде, қазіргі Түркістанда туған. Туғаннан соқыр болған, биографиялық мәліметтері мүлдем жоқ деуге болады.
Ахмед Жүгінекидің дидактикалық поэмасы «Хикбатул хакайик» («Ақиқат сыйы»)- демократияға бағытталуымен ерекшеленеді.
Онда тәрбиеге байланысты көптеген кеңестер мен жаман әдет-ғұрыптардан құтылу жолдарын көрсеткен.Тұлғалық жағын салыстыру мен метафораларды үйреткен, мақал-мәтелдермен, өсиет- нақылдардан тұрады.
Ахмет Жүгінеки. Ақиқат сыйы. Алматы. 1985 ж.
Келімбетов Н. Ахмет Жүгінеки(Югнаки) // Келимбетов Н. Ертедегі қазақ әдебиеті. Алматы, 1986 ж.
Қожа Ахмет Яссауи
(Х11 ғ.)
Сопылық ақын, Сайрамға жақын жерде (қазіргі Оңтүстік – Қазақстан облысында) туған, алғашқы білімді жергілікті шейх Арыстан-бабтан алған, кейін Бұхарада Юсуф Хамаданидің софылық дәрістерін тыңдаған. Яссыда (қазіргі Түркестан қаласы) «Диван-и хикмет» («Даналық кітабы») туралы трактат жазды.Мұнда Ясауи қарапайым және кедей адамдарды аскетизмге, шыдамдылыққа шақырып, исламның арнаулы өкілдері (қази, муфти, имам т.б.) туралы айтады.Ақын адамның аскетикалық өмірін адамгершілікке жетелейтін жол деп қарастырды.
1397ж., Тимурдің билігі кезінде шейхтің қабірінің үстіне Түркістанда оған арнап күмбезді мавзолей тұрғызылды.
«Диван-и хикмет» алғаш Қазан (1878)баспасынан шықты. Онда мәдени-тарихи және этика-педагогикалық сипаттағы көптеген қызықты мәліметтер мазмұндалған.
Ахмет Яссауи // Қазақ кеңес энциклопедиясы. Алматы, 1972 ж.
Ахмет Яссауи. Диван-и хикмет (Книга о премудрости). Қазан, 1901ж.
Реванди Хорезми
(Х111 ғ.)
Шыңғысханның немересі, Жошының тұсында, Ақ Орданың территориясында туған. Оның шығармасы«Мухаббат-наме» Мұхаммед Қожабекке (Алтын Орданың билеушісіне)- Өзбек-ханның ұлына арналған. Бізге оның екі нұсқасы келіп жеткен:біріншісі-араб, екіншісі-ертедегі түрік тілінде.Екеуі де Лондондағы кітапқорында сақтаулы. Поэма сүйіктісіне жазған бозбаланың 11 хатынан тұрады. Онда көптеген психологиялық-педагогикалық сипаттағы әсерлер мен махаббаттың психологиялық ерекшелігіне мән берілген.
Р.Хорезми. Мухаббат-наме. Алматы,1985 ж.
Р.Хорезми. Мухаббат-наме. М., 1961 ж.
Қыраубаева А. Исповедь веков. Алма-Ата, 1988 г.
Сайф Сараи
(Х1V ғ.)
Ақын-лирик, жазушы, аудармашы. Қамыстау жерінде дүниеге келген. Сарай (Волга маңында)қаласында – астанасы Алтын Ордада тұрған. Өмірінің соңғы жылдарын Египетте өткізген, Александрия да қайтыс болған.
1391 ж. персид ақыны Саади «Гулистан» поэмасын жетпіс жастағы Сайф түрік (қыпшақ)тіліне аударады. Түрік тілінде «Гулистан бит-турки» деп аталады. Лейден университетінде (Голландия) поэманың түп нұсқасы сақталған, ал оның фотофаксимиласы- Ангар университетінде (Тиранда). Поэманың көптеген беттерінде этика-педагогикалық сипаттағы қызықты афоризмдер кездеседі
Наджип Э.Н. Х1V ғасырдағы түрік тіліндегі ескерткіш «Гулистан» С.Сайф және оның тілі. Алматы, 1975 ж.
Мектабтар (персид.т. мактаб – орын,) – Қазақстан территориясындағы бастауыш мұсылмандық мектеп, шеткі аудандарда ерте ортағасырдағы VII-VIII ғ.ғ.кезеңіндегі, ауылдарда, әрбір елді мекендерде приход мектептерінің мұғалімдері жұмыс жасады, жергілікті жердің арқасында, қызметті атқарды
Медресе – қалалардағы орта-жоғары типті діни оқу мекемесі, мұсылмандық оқу мекемесі болумен қатар, мәдениет орталықтары болып қызмет атқарды; медресе жанында қалыпты кітапхана жұмыс жасады, құдайға табынудан басқа зайырлы ғылыми пәндер де берілді.Ірі медреселер Исфиджаб, Тараз, Сайрам, Түркістан қалаларында болды. Мектабтар мен медреселердің саны жөнінде нақты мәліметтер жоқ. Мұнда атақты әншілер, ағартушы-демократтар ішінара ғана білім алды.
XII ғ.басында Орта Азияда Қазақстанға Шынғыс – хан әскерлері енді және үлкен территория Алтын Орда-моңғол империясының құрамына кірді.
Моңғол шапқыншылығы экономикалық және мәдени дамуды кешеуілдетті, қазақ мемлекетіндегі білім беруді тоқтатты.
Бірақ, соған қарамастан, бұл кезеңде өзінің қоғамдық дамуын жылжытып, қиын және сын сағаттарында да халық өз ортасынан көптеген ақындар мен ойшылдарды тудырып, өздерінің рухани мәдениетінің дамуына үлес қосып, салмақты мұра қалдырды.
Моңғол шапқыншылығы кезінде Алтын Ордада(XIII- XIV ғ.ғ.) түрік-қыпшақ тілінде бірнеше шығарма туындады : «Түрік-араб сөздігі», «Кодекс - куманикус», «Махаббат - наме», «Гулистан – бит-турк» және т.б.
Хорезми Мухаббат – наме. М., 1961 ж.
Хорезми Мухаббат – наме. А., 1985 ж.
Сайф Сараи, Наджин Э.Н. Кыпчакско-огузский литературный язык мамлюкского Египтета XIVвека. М., 1965 г.
Гулистан бит тюрк. Қазан, 1980 ж.
V. Модуль Қазақ ақын-жырауларының кезеңдері (ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейін)
Дәріс 2 сағат, тәжірибелік сабақ 1сағат, СӨЖ 6 сағат
№ 1 дәріс тақырыбы: ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейінгі педагогикалық және психологиялық ойлар мен көзқарастарды айқындайтын негізгі әлеуметтік –экономикалық, мәдени, тарихи факторлар
Дәріс жоспары:
1. ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейінгі педагогикалық және психологиялық ойлар дың сипаттамасы
2. ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейінгі педагогикалық және психологиялық көзқарастарды айқындайтын негізгі әлеуметтік –экономикалық, мәдени, тарихи факторлар жайлы
Дәріс тезистері
Асан Қайғы жырау
Көшпенді философы , дала гуманисі , қазақ жырауы, Ұлұғ Мұхаммед (Ормамбет хан) ханның кеңесшісі , Әбілхайыр ханның ұлысындағы саяси күрес кезіндегі Керей мен Жәнібек сұлтандардың жағына шығады. Қазақ хандығы құрылған кезден бастап (1456), оның басты идеологы – саясатшысы болған.
Асан Қайғы туған халқының қайғылы тағдырына қынжылып, басқа әлем іздеп , қайғысыз , жайлы жер таңдап, «қой үстінде боз торғай жұмыртқалаған» жайлы орын табуға тырысқан. Ол өзінің желмаясымен бүкіл қазақ жерін аралаған.
Оның шығармаларын жинақтаған : Ш.Уалиханов , Г.Н.Потанин, М.Ж.Көпеев , С.Сейфуллин, М.О.Әуезов , т.б.
Жарықбаев Қ.Б. ХV- ХV111ғғ. қазақ жырауларының шығармаларындағы адам мәселесі Ғылыми конференция материалдары. Шымкент, 1972 ж.
Асан Қайғы жырау.// Поэзия жырау . А.,1987 ж.
Шалкиіз жырау
(ХVІ ғ.)
Яйканың солтүстік жағалауында (Орта жүз)дала феодалының жанұясында туған . Дон , Солтүстік Кавказ, Қырым жағалауларында болған, соғысқа қатысқан.
Шалкиіз–ортағасырдағы қазақ қоғамындағы ойшылдарының тарихында өзіндік бояуы, өрнегі бар тұлға.
Оның өлеңдері, педагогикалық әсерінің күштілігімен, философиялық ойшылдығымен, қысқа – нұсқалығымен ерекшеленеді.
Шалкиіз жырау. // Поэзия жырау. Алматы, 1987 ж.
Жарикбаев К.Б. Проблемы воспитания в произведениях казахских жырау ХV- ХV11вв//Жарикбаев К.Б. Из истории развития педагогической мысли в дореволюционном Казахстане. А.а., 1978 г.
Жиембет жырау
(ХVІІ ғ.)
Көшпенділердің алшын тайпасынан шыққан, ірі дала феодалдарының бірі, белгілі әскери аристократтың жанұясында дүниеге келген. Жиембет жергілікті – би және Орта жүздің ханы- Есімнің әскер қолбасшысы болған. Оның өжеттігімен ұйымдастыру қабілеті 1620 ж. қазақтардың ойраттарға қарсы соғысында айрықша көрінеді: жат жұрттық басқыншыларға қарсы күресте тамаша жеңіске жетуге көп септігін тигізген жырау, өмірінің соңғы жылдарында дала басшысы – Есім ханға қарсы пиғылда болды. Ұзақ уақыт бойы жат елде қуғында жүрді. Жыраудың сүйегі Өгізтау тауында, яғни Қарағандымен Семей облыстарының шекарасында жерленген.
Педагогикалық жағынан оның толғауы – батыл, батыр, дала жауынгерлерінің жалынды істерін көркем суреттеуі, жастарды қырағылыққа тәрбиелеуде назар аударуға тұрарлықтай өнеге береді.
Тәлімдік тұрғыдан Жиембет жырау сомдаған қолбасының біртуар тұлғасы, батыр адамдардың психологиясы, ішкі жан дүниесі әсем теңеулермен көтеріңкі рухта суреттеледі.
Жиембет жастардың әскери – дене тәрбиесіне айрықша назар аудару жөн екенін айтады.
Жиембет жырау // Поэзия жырау. Алматы, 1987 ж.
Жиембет жырау // Казахская советская энциклопедия. В 12 т., т.4. А.-а., 1974 г.
Бұхар жырау
(1668-1781)
Қазіргі Павлодар облысының, Баянауыл ауданында, дүниеге келген және өсіп-өнген.Орта жүздің ханы Абылайдың ақылшы-кеңесшісі, қабырғалы билерінің бірі болған. ХVІІІ ғасырдағы қазақ даласындағы саяси-қоғамдық өмірде маңызды орынға ие болған, ұзақ жасаған адам.Жыраудың шығармаларынан тәрбие мен оқытуға байланысты көптеген қызықты идеяларды табуға болады.Өскелең ұрпақтың ақыл-ой тәрбиесіне маңызды мән берген және жігіт тәрбиесінің бір өлшемі-шешендік деп есептеп, адамның жас кезіндегі негізгі белсенділігіне көңіл-күйі мен энергиясының ерекше орын алатындығын айтқан. «Тапқырлық-адамның тамаша (сәті) күйі, ондай жан мақсатына жетпей тынбайды»,-деген Бұқар жырау
Патриотизм – жырау шығармаларының негізгі өзегі болып саналады.
Бұқар-жырау // Дала әндері: Қазақ әдебиетінің антологиясы.М.,
1940 ж.
Бұқар-жырау // Поэзия жырау.Алматы, 1987 ж.
Шал ақын
(1748-1819)
Көкшетау облысында темір жол станциясы-Азатқа жақын жерде туған.Қазақтың ақындық дәстүрі осы Шал ақыннан бастау алады.Жыраудан ақынның айырмашылығы айналасындағы қоршаған адамдардың көптігі, көптің арасынан шығатындығы, әрқашан халықтың ішінде болатындығы.Шал ақын, 15 жасынан бастап ақын болған. Адам өмірі әртүрлі жастық даму кезеңдерінен өтетіндігі: нәресте, балалық, жастық, ержеткендік-ересектік, кәрілік-ойшыл ақынның тақырыптарының өзегі болған.Адамның ұлы жетістігі-денсаулық, еңбек және жанұялық өмірдегі жарастық, жылылық деп ұққан.Жас адамдарды үш түрге бөліп, оның әрқайсысына сипаттама берген.
Шал ақын.// Қазақ кеңес энциклопедиясы: 12.т. Алматы,
1978 ж.
М.Мағауин, Шал ақын // Кобыз и Копье. Алматы, 1970 ж.
Махамбет Өтемісұлы
(1804-1846)
Батыс Қазақстан облысының, қазіргі Орда ауданында дүниеге келген.Ауыл молдасынан білім алған.Бөкей ордасында хан ұрпағының 5 жыл тәрбиешісі болған.Жәңгір ханмен Махамбеттің келіспеушілігіне байланысты, 1829 ж. Махамбет Исатай Таймановтың оң қолы болып, хандарға қарсы шаруалар қозғалысының жетекшілерінің бірі, жауынгер жаршысы болды.Ақын жастардың әскери-дене тәрбиесіне үлкен мән берді, мінез бен ерікті тәрбиелеуге күш салу керектігін айтып, қорқақтық пен сатқындықты –арсыздық деп, халық алдында ( жуылмайтын) кетпейтін ұят ретінде жырлады. Махамбет өз жырларында өскелең ұрпақ тәрбиесінің міндеттеріне әлеуметтік мән беріп, ел мүддесі, еңбекші халықтың абыройы үшін күресті жастарға үндеп, тәрбие ісіне байланысты мәселелермен біріктіруге күш салды.
Утемисов М. Стихи. Алма-Ата. 1957 г.
Махамбет // Поэты Казахстана. Л. 1978 г.
Жарықбаев Қ.Б. Махамбет Өтемісұлы жастар тәрбиесі туралы. А. –1976 ж.
Дулат Бабатайұлы
(1802-1871)
Қазіргі Семей болысындағы, Аягөз ауданында туған. Аз уақыт молдадан дәріс алып, ақындық өнері ерте оянған, Дулат, өзінен бұрынғы ақын – жыраулардың мұраларынан сусындап өскен. Дулатқа Әл – Фараби мен Диуаниден мұра болған дәстүрлер тән, сондай – ақ ол, қазақ халқының көне тарихи аңыз - әңгімелері мен эпикалық ертегі – жырларын да өз толғауларына арқау ете білді.
Шығармаларында Дулат ізгілік пен зұлымдықтың, жақсылық пен жамандықтың арасындағы айырмашылықты ашуға тырысты. Дулаттың ұстаздық, тәлімдік пайымдарының негізгі арқауы осы.
Дулат Бабатайұлы. // Қазақ кеңес энциклопедиясы: 12 т.Т.2. Алматы, 1974 ж.
Дулат // Поэты Казахстана. Л., 1978 г.
Жарықбаев Қ.Б. Дулаттың тәрбие туралы ойлары //Қазақстан мектебі. 1973 ж. №2
№ 2 дәріс тақырыбы: ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейінгі ағарту мен білім беру жүйелері
Дәріс жоспары:
1. ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейінгі ағарту жүйелеріне сипаттама
2. ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейінгі білім беру жүйелерінің түрлері
Дәріс тезистері
XV ғ. ортасындағы алғашқы қазақ хандығындағы білім беру.
Күнделікті тұрмыстағы этникалық қазақ мәдениетін, тілін, салт-дәстүрін қалыптастыру.
Кешенді-қазақтың педагогикалық ойларының тұрмыста қолданыс табуы.
Әлеуметтік-этикалық және педагогикалық идеяларды, жаңа жариялаушы-ақындар мен жыраулардың аренаға шығуы.
Дала көшпенділерінің тәрбие құралдарын, формаларын, әдістерін және міндеттері мен мақсаттарының ерекшеліктерін әлеуметтік-экономикалық ерекшеліктерге сәйкес өңдеуі.
Қоғам адамның моральдық-психологиялық тұлғасын «сегіз қырлы, бір сырлы» етіп қалыптастырады.
Адамның негізгі этникалық құнды бағалары жарқырай түсті.
Этникалық өзіндік санасы қалыптасты.
Қоғамдық жүйедегі туыстық қатынас «Жеті ата» орнықты.
Әлеуметтік рулық-тайпалық психология: «у ішсең – руыңмен» қалыптасты.
Қазақтардың сипаттамасы «Ар-ұждан кодексі»: мал – жанымның, жан -арымның садағасы жинақталды.
Шешендік өнер мектебі: ақындар, жыраулар және бағалау критериі-өлшемі «өнер алды қызыл тіл» қалыптасты.
Қазақ-көшпенділерінің философиялық құнды киелі жүйесі: ер-азамат, ата-мекен, ел-жұрт, ана-тілі, табиғат-ана, бала-парызы, көрші-парызы және т.б. қалыптасты.
Халық сипаттамасындағы әлемді тану және түсіну қалыптасты: уақыт, кеңістік, өмір және өлім, қайырымдылық пен қатыгездік, қарыз бен парыз.
XVIII-XIX ғ. өзін сақтау идеясы орнықты.
VІ. Модуль Қазақстандағы ғылыми педагогикалық-психологиялық және ағартушылық идеялардың туындау кезеңі
Дәріс 3 сағат, тәжірибелік сабақ 2сағат, СӨЖ 6 сағат
№ 1дәріс тақырыбы: ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы педагогикалық-психологиялық идеялар мен ғылыми-педагогикалық ойлардың туындау кезеңі Дәріс жоспары:
1. ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы педагогикалық-психологиялық идеялар ға сипаттама
2. ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы педагогикалық-психологиялық ғылыми-педагогикалық ойлардың туындау кезеңіне түсінік беру
Дәріс тезистері
Шоқан (Мұхамед - Қанафия) Шыңғысұлы Уәлиханов
(1835-1865)
Қазіргі Семиозер ауданы Қостанай облысында, ірі феодал-сұлтан Шыңғыс Уәлиханов жанұясында, Құшмұрында туған . 1847-1853 ж.ж. Омск кадет корпусында оқыған, Сібір атты әскерінде қызмет еткен. Экспедицияларға (1855,1856-1857,1857) Орталық Қазақстан, Семей, Шығыс Қазақстан, Тянь-Шан, Ыстықкөл, Қытай т.б. жерлерге қатысқан.
Уәлиханов еңбектеріне 1857 ж. қызығушылық танытылып,назар аударылып, П.П.Семенов–Тянь-Шанскийдің ұсынысы бойынша оны Орыс География Қоғамының нақты мүшесі етіп сайлады.
Уәлиханов материалдары неміс, ағылшын, француз тілдеріне аударылып, еңбегі еленіп, Св.Владимир орденімен марапатталып, оған штабс-ротмистр атағы берілді.
1859-1861 ж.ж. Петербургте тұрды және 1861 ж. денсаулығына сәйкес отанына қайтып оралды.
Қазақ ағарту қозғалысының атақтысы, қазақ халқының прогреске, алдыға қарай, озық мәдениетке ұмтылуын армандады.
Ғалым-ағартушының бай рухани қазынасы, психологиялық-педагогикалық айтқандары «халықтың жаны, рухы туралы», ағарту, мәдениет, ғылым, Қазақстандағы білім мен оқуға қанағаттанбайтындығы туралы т.б.өте көп.
Ш.Уәлиханов идеялары Ы.Алтынсарин, А.Құнанбаев т.б. қазақ ағартушыларының еңбектерінде жалғасын тапты.
Валиханов Ч. Собр.соч: В 5 т.А.-А., 1961-1972
Валиханов Ч.Избр.произв., А.-А., 1958
Жарықбаев Қ.Б. Қазақстандағы психологиялық ойлардың дамуы А., 1968
Нуркатов А. Сын Века. А.-А., 1965
Тәжібаев Т.Г. XIX ғ. екінші жартысындағ Қазақстандағы педагогикалық ойлар.А., 1965
Ыбырай Алтынсарин
(1841-1889)
Қостанай облысы Затобол ауданында туған. «Қырғыз хрестоматиясы» (1879), «Қырғыздарға орыс тілін үйретуге бастапқы құрал»(1879) еңбектері бар. Соңғы жазған « Императордың орыс география қоғамына хаты» (1870, 1шығуы)және бұдан басқа да еңбектерінде ұлттық педагогика мен психологияға байланысты көркем ойларды табуға болады.
Алтынсарин Ы. Таңдамалы шығармалар. Алматы, 1955.
Алтынсариннің таңдамалы педагогикалық мұралары. Алматы, «Рауан», 1991.
Алтынсарин И. Избор. Произв. Алма-Ата, 1957.
Алтынсарин И. Собр. Соч.: В 3 т. Алма-Ата, 1975-1978.
№ 2 дәріс тақырыбы: ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы Қазақстандағы білім беру мен ағарту жүйесі
Дәріс жоспары:
1. ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы Қазақстандағы білім беру жүйесі
2. ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы Қазақстандағы ағарту жүйесіне сипаттама

Дәріс тезистері
Абай Құнанбаев
(1845-1904)
Ақын-ағартушы, қазақтың жазба әдебиетінің негізін салушы.Семей облысының Шыңғыс тауында ірі федолдың жанұясында дүниеге келген.Алғаш реет қазақ әдебиетінде нақты деректермен, жоғары адамгершілік деңгейде жанұяға, ата-аналық борышқа, жастар тәрбиесінеең бастысы әйел-анаға байланысты қарым-қатынастар туралы ойлар айтылды.Абай шығармаларында адамның табиғатқа,еңбекке, өмір сүруге қатысы, терең мазмұндалған, өлеңдерінің көпшілігі қоғамдық адамгершілік пен бұрынғы өткен салт-дәстүрлердің құрылымына түбірімен қайта қарауға арналған.Абай мұраларының ең маңыздысы «Қара сөздері»-оның көпжылғы ақыл-ойының жемісі-ақынның моралдық-философиялық, психологиялық-педагогикалық негізгі көзқарастарын ұсынады.

Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайұлының өлеңдері.Жинақ., 1909.
Абай Құнанбаев. Екі томдық шығармалар жинағы. 1-2 том, Алматы, 1977.
Абай (Ибраһим) Құнанбаев. Екі томдық шығармалар жинағы. Алматы, 1986.
Абай Кунанбаев. Слова назидания \ Пер. С.Санбаева. Алма-Ата, 1970.
Абай Кунанбаев. Избранное: Стихотворение, поэмы, слова назидания. М., 1981.
Абай Кунанбаев. Назидания Абая. Алма-Ата, 1983.
Шәкәрім Құдайбердиев
(1858-1931)
Семей облысының Абай аудынында жағдайлы көшпенділердің отбасында дүниеге келген. Шәкәрімнің әкесі Абайдың үлкен ағасы болды. 7жасында әкесіз қалған Шәкәрім атасы Құнанбайдың қолында тәрбиеленеді. Ауыл мектебінде оқыды. Жасөспірім кезінде Абайдың жанында болған, оның кеңесімен өнер мен ғылымға ден қойып, білім жолына түсті.
Шәкәрім арнайы оқу мекемесінде оқымаған, өзбетімен білім алған. Ол түрік, араб, персид, орыс тілдерін жақсы меңгерді. Классикалық Шығыс және қазақ поэзиясымен ғана шектелмей, орыс және Европа мәдениетінің үлгілерімен танысып, философияға, психологияға, этикаға, религияға-дінге байланысты еңбектерінде қолданған.
Қудайбердиев Ш. Отражение казахской жизни. Семипалатинск, 1972
Құдайбердиев Ш. Өлеңдер және поэмалар. Алматы, 1988
Құдайбердиев Ш. Таңдамалы: өлеңдері, дастандары. Алматы, 1988
Сұлтанмахмұт Торайғыров
(1893- 1920)
Белгілі қазақ педагогы, ағартушы- демократ, ақын ХХ ғ басында Павлодар губерниясында Баянауыл уездінде, кедей-шаруа жанұясында дүниеге келді.
Ауыл мектебінде, сосын Троицкі қаласында оқыды. Мұғалім болып жұмыс жасады, «Айкап» журналында қосымша әдебиетші болды.
Педагогтың өзіндік көзқарасы қалыптасты. Ол мұсылман мектептеріндегі діни оқуды сынға алды, қазақ жастарын орыс мектептерінде орысша оқуға шақырды. С.Торайғыров мұғалім, сабақты дұрыс түсіндіруі керек деп санайды. Мұғалім әдісі оқушыны оқуға итермелеуі қажет деді. Ақын-ойшыл бал тәрбиесіне, жанұядағы оқыту мәселесіне, оқу мен тәрбиеге ортаның әсеріне көп тоқталды. Осы оқу мен тәрбие – екі ұғымды тұтас қарастырды.
Торайгыров С. Избранное. Алма-Ата, 1958, 1971.
Торайғыров С. Шығармалары: 2 т. Алматы, 1967
Жарикбаев К.Б. Педагогические и психологические взгляды
С.Торайгырова // Казахстан мектеби. 1968. № 12.
Нургалиев О. Мысли Султанмахмуда о человеке и о его нравственных качествах // Казахстан мектеби. 1970. № 10.
УІІ.Модуль 1917-1990 ж.ж. Кеңестік кезең
Дәріс 4 сағат, тәжірибелік сабақ 2сағат, СӨЖ 7 сағат
№ 1 дәріс тақырыбы: Ұлы Отан соғысына дейінгі Қазақстандағы педагогика-психология ғылымдарының дамуы
Дәріс жоспары:
1. Ұлы Отан соғысына дейінгі Қазақстандағы педагогика-психология ғылымдарының дамуы
2. Ұлы Отан соғысына дейінгі Қазақстандағы педагогика-психология ғылымдарының дамуына әсер еткен ғұламалар мен олардың еңбектері
Дәріс тезистері
Халел Досмұхамедов
(1883-1939)
Атырау облысының, Қызылқоға ауданында туған. Қазақтың ғалым – дәрігері , фольклоршысы, публицист, педагог, қоғам қайраткері, Россия Ғылым Академиясының өлкетану бюросының корреспондент мүшесі (1924), профессор (1929). Оралдағы реаль училищесін бітірген соң, Санк-Петербургтегі әскери-медицина академиясын тәмәмдаған(1909) . 1920 жылдан республиканың мәдени – ағарту және ғылыми-педагогикалық өміріне белсене араласады.
1920-1925ж. Ташкенттегі халық ағарту институтында төраға, Орта Азия университетінің медицина факультетінде ординатор, Түркістан Республикасы және Мемлекеттік комитетінің баспа және ғылыми мекемелер ісі бойынша ғылыми комиссияның төрағасы қызметтерін атқарды.
1926-1930ж. Қазақ жоғарғы педагогика институтында (кәзіргі Абай атындағы АМУ) ректордың көмекшісі, проректор, профессор, педология кафедрасының меңгерушісі (осы институтта) болды. 1930-1938 ж. Воронежде ссылкада-айдауда болып , денсаулық сақтау және гигиена институтында бөлім басқарушысы болды. 1939 ж. репрессияға ұшырап , 1958 ж. қайтқаннан соң ақталды.
«Жаратылыстану», «Жануарлар»(1932), «Адам ағзасы», «Оқушылардың денсаулығын қорғау »(1925), «Жануартану»(1926) еңбектері бар.
«Қырғыздардың арасында оба мен күресу»(1918-1924) кітабы қазақ тілімен фонетиканың заңдылығына арналған. «Қазақ халқының ауыз әдебиеті» очеркі қазақ фолклорына қатысты теориялық мәселелермен идеяларға, сонымен қатар көшпенділердің этнопедагогикалық және этнопсихологиялық мұраларын талдауға арналған.
Досмұхамедов Х. Табиғаттану (Природоведение). Ташкент, 1922.
Досмұхамедов Х. Жануарлар (Зоология). М., 1928.
Досмұхамедов Х. Адамның тән тірлігі (Анатомия человека). Қызылорда-Мәскеу, 1927.
Досмұхамедов Х. Оқушы денсаулығын сақтау. Ташкент, 1925.
Досмухамедов Х. Казахско-русский словарь терминов по анатомии человека. Кзыл-Орда, Москва, 1927.
Досмухамедов Х.Казахская народная литература. Краткий очерк, Ташкент, 1928.
Профессор Халел Досмұқамед-ұлы // Х.Досмұқамед-ұлы. Аламан, А., 1991ж.
Ахмет Байтұрсынов
(1873-1938)
Қазақ филологиясының негізін салушы(тілтану және әдебиетке кіріспе), педагог ағартушы, мәдениет қайраткері қоғам қайраткері, Ахмет Байтұрсынов Торғай уезінде, Тосын селосы шаруа жанұясында дүниеге келген.
А.Байтұрсынов туған ауылында алғаш білім (араб жазуының негізінде)алды, кейін Торғай орыс – қазақ учелищесінде(1886-1891), Орынбор мұғалімдер семинариясында (1891-1895)оқыды.
1895ж. Байтұрсынов Ақтөбе, Қостанай, Қарқара уездерінде ауыл мектебінде, болыстық мектепте, қалалық екі сыныптық учелищелерде мұғалімдік – педагогикалық қызметте болды.
1909ж. Қарқаралы қаласында екі сыныптық орыс – қазақ училищесінде меңгеруші болып жұмыс жасап жүрген кезде, оппозицияға байланысты тұтқындап, Орынбор қаласына жіберді.
Қазақ жазуына өңдеме енгізіп, «Қырық мысал» (1909), «Маса» (1911) жинақтарын әзірлеп , қазақ халқының рухани өмірінен белгілі із қалдырды.
Ахмет Байтұрсынов өлкелік халық ағарту комиссариатында (1920-1921), Академиялық орталықтың председателі (1921-1922), халық ағарту комиссариатының ғылыми - әдістемелік кеңесіне мүше болып қызмет атқарады.
1921-1928 жылдары, қазақтың халықтық білім беру институтында (кино) қазақ тілімен әдебиетінен, мәдениет тарихынан дәріс береді .
1928-1929 жылдары Қазақ мемлекеттік университетінде профессор болды.
1929 жылы дәлелсіз, негізсіз 1934 жылға шейін тұтқындалып, Архангельскіде айдауда болды. 1937 ж. қайта тұтқындалып ату жазасына кесілді.
А.Байтұрсынов алғашқы қазақ әліппесінің авторы (оқу құралы. Орынбор,1912). Оның жазған қазақ жазуы - «жаңа жазу үлгісі» прогрессивті интеллегенцияның қолдауы мен 1924 жылы ресми түрде қабылданды. Біздің шет елдегі қандастарымыз әлі күнге Байтұрсынов графикасын-әрпін пайдаланады.
«Ана тілі құралы»еңбегі үш кітаптан(«фонетика», «морфология», «синтаксис») тұрады, қазақ тілінің грамматикалық және дыбыстық құрамын талдап, көрсеткен, лингвистикалық терминологияның негізін жасаған.
Оның әдістемелік жұмысқа байланысты «Қазақ тілі курсынан мазмұндама», «Грамматиканы оқытуға жетекшілік», «Сөйлеуді дамыту», «Жаңа әліппе» еңбектері, әр түрлі хрестоматиялары бар, бәрі де әлі күнге дейін қолданыста. «Әдебиет танудың негіздері», «Мәдениет тарихы» тәрізді ірі зерттеу жұмыстары, қазақ әдебиетінің теориясының маңызды мәселелерін қарастырды.
Байтұрсынов А. Әдебиет тану негіздері. Қызылорда, 1926 ж.
Байтұрсынов А. Тіл-құрал. Семей, 1921 ж.
Байтұрсынов А. Әліппе – белгілер жүйесі. // Жалын, 1998 №2.
Даутов С. Ахмет Байтұрсынов // Алматы ақшамы. 1989. 4 қаңтар.
Міржақып Дулатов
(1885-1935)
Талантты журналист, жазушы Міржақып Дулатов, қазіргі Қостанай облысының, Сарықопа деген жерінде туған. Алғашқы білімді ауыл мектебінде алған , сонан кейін екі сыныптық Торғай орыс – қазақ училищесіне 12 жасында түседі (1902), педагогикалық курсты аяқтаған соң, ауыл мектебінде мұғалім болып жұмыс істейді.
1909 жылы Уфа қаласында халықты ағарту, білім алуға шақырған және қазақ халқының қатал тағдыры жөнінде ашына айтқан өлеңдер жинағы - «Оян, қазақ!» шығады. Осы кітап үшін кейін ақын 1,5 жыл түрмеде отырады.
1910ж. Қазан қаласынан М.Дулатовтың «Бақытсыз Жамал»-романы, 1913 жылы «Азамат»-өлеңдер жинағы, Орынбор қаласында және 1915 жылы «Терме»-көркем публистикалық жинағы, Ташкент қаласында шығады. Бұл кітаптарда әйел тағдыры және өнер мен ағарту саласының мәні туралы айтылады.
1930 ж. сәуірде М.Дулатов тұтқындалып , 10 жылға кесім алады, лагердегі қиындықта, ауыр өмірді көтере алмай 1935 ж. 5 қазанда қайтыс болады. Қайтыс болғанан соң , ақталады. Жазушы және журналист М.Дулатов артына жастардың эстетикалық тәрбиесі туралы құнды ой – пікірлер қалдырды. Оның әдебиетке қалдырған мол мұрасы, қазіргі жастарды барлық жағынан тәрбиелеу ісінде өз әсерін жоймай, әлі күнге қолданылуда.
Дулатов М. Оян, қазақ: Таңд. Шығ. Уфа, 1909 ж.
Дулатов М. Азамат: Таңд. өлеңдері. Орынбор, 1913 ж.
Дулатов М. Терме: Әдеби-публицистикалық статьялар жинағы, 1915 ж.
Нәзипа Құлжанова
(1887-1934)
Қазақстандағы әйелдер көтерілісіне қатысқан, журналист, аудармашы, педагог, Орыс География қоғамының мүшесі. Торғай облысының Жанкелді ауданында туған . 1902ж. Қостанайдағы гимназияны бітірген. Одан кейін Орынбордағы мұғалімдер семинариясында оқыған. 1904ж. Семей семинариясында мұғалім болған. Қоғамдық және әдеби қызметкер болып жұмыс жасаған. 1920-1922 жылдары Ақмолада мұғалім, 1923-1929 жылдары «Әйел теңдігі»деп аталатын әдеби – көркем және қоғамдық – саяси журналға жауапты секретарь болды. Қазақстанның сол кездердегі баспаларында еңбектері жарияланып тұрды, орыс тіліндегі (В.Г.Корленко ., Б.А.Лавренева т.б.)көркем шығармаларды қазақша аударумен айналысты.
«Ана мен бала»(1927) қазақ әйелдеріне педагогикалық білім беру мен әйел тағдырына тоқталған . Бұл қазақ тілінде педагогикалық әдебиеттердің жоқ кездері болғандықтан, маңызды роль атқарады.
Құлжанова Н. Мектепке дейінгі тәрбие. Орынбор, 1923 ж.
Құлжанова Н. Ана мен бала. Қызылорда, 1927 ж.
Молдағали Жолдыбаев
(1888-1937)
Батыс Қазақстан облысының, Чапаев ауданында туған, педагог- әдістемеші, журналист, филолог – ғалым.
Ауыл молдасынан хат таныған, 1900 ж. Қарасу қаласындағы 6-жылдық орыс – қазақ мектебіне түскен. 1910 ж. Орынбордағы ауыл мектептері үшін ашылған мұғалімдерді даярлау курсын бітіреді. М.Жолдыбаевтің педагогтық қызметі 4-жылдық Жұбанышкөл мектебінде басталады. 1925 ж.жаңа «Жаңа мектеп»(кәзіргі «Қазақстан мектебі») журналына алғашқы редактор болады.
«Жаңа мектеп» журналының редакторы, педагогикалық – қоғамдық жетекшінің ролін атқарып, жас оқытушылардың ғылыми – теориялық, әдістемелік мәселелерін насихаттау ісін жүргізді. 1927-1932 жылдары, М.Жолдыбаев Академиялық орталыққа және Қазақ АССР-інің халық ағарту комиссариатының жанындағы оқу әдістемелік кеңеске председатель болып еңбек етті.
М.Жолдыбаев орта мектептерге арналған қазақ әдебиетінің «Әліппе» оқулығын жазды. Онда педагогикалық мәселелерге арналған 50 статья басылған, жарияланған.
Жолдыбаев М. Кеңес мектебінің негізі // Жаңа мектеп. 1927 ж. №10.
Жолдыбаев М. // Қазақ кеңес энциклопедиясы. 12 т. Т. 4. Алматы, 1975 ж.
Санжар Асфендияров
(1889-1938)
Ташкенте аудармашының жанұясында дүниеге келген. Ташкенте училищеде оқыған, 1912ж. Петербургте әскери – медициналық академияны бітірген. Алғашқы педагогикалық және медициналық институт құруға бастама көтергендердің бірі.
1935ж. шыққан «Қазақстанның өткені-бұрынғысы туралы материалдар» кітабының авторы.
С.Д.Асфандияров ағарту ісіне белсене қатынасты . Репрессияға ұшырады, кейін СОКП- тің ХХ-съезінен соң ақталды.
Асфендияров С.Д. Қазақ тарихының очерктері: қазақ мектептері үшін оқу құралы.Қызылорда, 1935 ж.
Асфендияров С.Д. Жаңатүрік әліппесі туралы // Қазақстанның халық шаруашылығы. 1930 ж. №11-12.
Асфендияров С.Д. Кунте П.А. Прошлое Казахстана в источниках и материалах: В 2 ч. Алма-Ата, 1935-1936 г.
Жүсіпбек Аймауытов
(1889-1931)
Павлодар облысы, Кереку уезі, Қызылту болысында кедей – шаруа жанұясында дүниеге келген.
Орыс-қазақ мектебін, Семей мұғалімдер семинариясын (1918)бітірген.
Ж.Аймауытов, жұмысшылардың «Интернационал»- ән-ұранын алғаш қазақ тіліне аударған аудармашы.
1924 ж. төрт және жеті жылдық мектеп мұғалімдеріне, педагогикалық оқу орындарына арнап «Педагогикалық жетекші» (Орынбор) оқу құралын жазады.
1926 ж. «Психология және мамандықты таңдау» (Москва) және«Психология» (Қызылорда - Ташкент) деген екі психология туралы кітап шығарады.
1929 ж. Қызылордада «Сабақ берудің кешендік жүйесінің әдістері» кітабы жарыққа шығады.
Ж.Аймауытовтың қазақ психологиясының терминологиясына қосқан мол мұрасы жоғары бағаланады.Оның этнопсихологияға, қазақ әдебиетіне және лингвистикаға (қазақ тілінің әдеби нормасын, стилін, эстетикалық суреттелуін, ұлттық үйлесімін құрушы)арналған көптеген еңбектері бар. Репрессияға ұшырап, тек 1988 ж. ақталды.
Аймауытов Ж. Педагогикалық жетекші. Орынбор, 1924ж.
Аймауытов Ж. Психология и выбор профессии. М., 1926 г.
Аймауытов Ж.Психология: Оқу құралы. Қызылорда; Ташкент, 1926 ж.
Аймауытов Ж. Методы комплексной системы преподавания. Кзыл-Орда, 1929г.
Аймауытов Ж., Мүсірепов Г. Жаңа ауыл. Оқулық.А., 1930 ж.
Мағжан Жұмабаев
(1893-1938)
Ақын, прозашы, аудармашы және педагог. Солтүстік-Қазақстан облысында Булаев ауданында туған. Туған ауылында бастауыш мұсылмандық білім алған. Уфадағы «Галия» медрессесін бітірген. Омскідегі мұғалімдер семинариясын (1913) аяқтаған.
1923-1927 ж.ж. Москва әдебиет институтын тамамдайды. 1927 жылдан педагогикалық қызметке тұтастай кіріседі. 1929 ж. біреулердің көрсетуімен-өшпенділігімен М. Жұмабаев 10 жылға сотталады, М.Горькийдің және Е.Пешкованың араласуымен 1936 ж. ерте босатылады. Түрмеден қайтып оралғанымен, қайтадан репрессияға ұшырайды. 1938 ж. 19 мартта ату жазасына бұйырылады. 1988 ж. ғана ақталады.
Ол Қазақстан педагогика ғылымының дамуына үлес қосты. Газеттер мен журналдарға жарияланған еңбектері мен публикациялары болды.Көптеген оқулықтар мен оқу құралдарын жазды: «Бастауыш мектептегі ана тілі» (1923), «Бастауыш мектепте ана тілін оқытудың әдістері» (1925), «Қатесіз жазуға үйрету» (1926), «Ересектерге арналған әліппе» (1929), «Педагогика» (1922). Оның әдістемелік еңбектері қырғыз тіліне аударылды.
Педагогика туралы М.Жұмабаевтің оқулығы, педагогикалық терминологияның құрылуына маңызды үлес қосты және педагогиканың негізін қалады.
М.Жұмабаев Педагогика: Оқу құралы. Ташкент, 1923 ж.
М.Жұмабаев Бастауыш мектепте ана тілін оқытудың әдістері. Қызылорда, 1925ж.
М.Жұмабаев Бастауыш мектептегі ана тілі. Ташкент, 1923ж.
Сакен Сейфуллин
(1894-1939)
Әдебиетші, қоғам қайраткері, педагог, республикадағы халықтық білім беру ісін ұйымдастырушы, Сәкен Сейфуллин Ақмола уезінде, Нілді болысында (кәзіргі Жезқазған облысы, Ақадыр ауданында)шаруа жанұясында дүниеге келген.
Орыс – қазақ бастауыш приход мектебінде , үш сыныптық қала училищесінде, Омскі мұғалімдер семинарияларында оқыған. Өз ауылында мұғалім болып жұмыс істейді.
Халық ағарту комиссариатының орынбасары(1922), Қазақ АССР-нің Халық комиссарлар кеңесінің төрағасы (1922-1925), ВЦИК а-ның (1922), Қазақ халық комиссариатының жанындағы Академиялық орталықтың төрағасы(1925), қызметтерін атқарған уақыттарда, оның халықтық білім беру мен ағарту саласындағы таланты айқын байқалып, жарқырай түсті.
С.Сейфуллин – педагогикалық институттармен, мектептерге арналған қазақ әдебиетінен «Қазақ әдебиеті» (1932)оқулығының авторы.
Қазақ мектептерінің 5-сыныбы үшін, «Көркем әдебиет»(1934), көп жылдар бойына қазақ әдебиеті пәнінен педагогикалық институттарға арналған, жалғыз оқулық болды. Оқулықта жүйелік, оқушы шамасына лайықтылық қағидалары сақталған. Қазақ әдебиетіне орыс, өзбек, қырғыз, тәжік т.б. ұлттардың шығармалары енгізіліп, оқушыларға олардың өмірі мен тұрмысы жайлы таныстырып, балаларды интернационализм сезіміне тәрбиелеген.
С.Сейфуллиннің поэзиясында педагогикалық бағыттағы : «Қазақ өнегесі»(1914), «Ағама»(1914), «Жас Қазақ»(1923), «Оқу»(1926), т.б. да өлеңдері бар. Оларды жас жеткіншектерді оқуға , білім алуға және ағарту ісінің мәні мен маңызын түсіндіруге арналған С.Сейфуллиннің көптеген ой – пікірі жинақталған.
Сейфуллин С. Таңд.шығ.: 6 т. Алматы, 1960-1964ж.ж..
Сейфуллин С. Хрестоматия по казахской литературе. Кзыл-Орда, 1932 г.
Сейфуллин С. Учебное пособие по казахской литературе для 5-го класса. Кзыл-Орда, 1982 г.
Камалиева К. Сакен Сейфуллин – видный деятель народного образования и просвещения. А.-А., 1969 г.
Камалиева К. С.Сейфуллиннің шығармашылық мұрасы және жастарды адамгершілікке тәрбиелеу . А., 1983 ж.
Бейімбет Майлин
(1894-1939)
Қазақ совет әдебиетінің негізін салушылардың бірі, халық ағарту саласында белгілі қызметкер, алғашқы оқулықтармен оқу құралдарының авторы, құрастырушы.
Қостанай обылысының, Таран ауданында, шаруа жанұясында дүниеге келген. Оқуды ауыл молдасынан бастаған, кейін Тройцкідегі Уазипа медірессесінде, Қостанай қаласындағы орыс – қазақ мектебінде, Уфа қаласындағы Галим медірессесінде жалғастырған.
Еңбек жолын оқытушы болып бастап, кейіннен халық ағарту ісінің болыстық бөлімін басқарады, Қостанай губерниясының халық ағарту бөлімінде инспектор болып қызмет істеді. Осы уақыттарда педагогикалық тақырыптағы әңгімелер, очерктер, еңбектер жаза бастады.
Алғашқы қазақ тіліндегі оқулықтардың құрастырушысы – Б. Майлин олардың тақырыптарын және мазмұнын анықтады.Онда «Сауатты аздарға арналған оқу кітабы»(1929), «Колхоз ауылы»(оқулық 4 оқу жылына есептелген) (1930), «Күш»(оқулық сауаты аздарға арналған) (1930), «Жаңаша оқы және жаз!» (1931)және Ғ.Мүсірепов пен А.Сыздықовпен бірігіп , «Сауатсыздарға арналған әліппе» (1935,1936)жазылды.
1939 жылы заңсыз түрде тұтқындалды және қайтыс болғанан кейін СОКП-тің 20-шы съездінен соң ғана ақталды.
Майлин Б. Собр. Соч.: В 4 т. Алма-Ата, 1960-1964.
Нұртазин Т. Б.Майлиннің шығармашылығы. А., 1966 ж.
Құдайберген Жұбанов
(1899-1938)
Белгілі ғалым – тюрколог, Қазақстандағы алғашқы профессорлардың бірі. Ақтөбе облысының, Темір ауданында туған. Алғашқы білімді ауыл молдасынан алған, кейін Орынбор қаласындағы «Хұсейін»медрессесінде оқыған. 1918ж. Електің екі сыныптық орыс училищесін аяқтады.
Ақтөбе губерниясының оқу бөлімінде және Темір уезінде, халықтық білім беру бөлімінде – мұғалім, Қазақ халық ағарту комиссариатында инспектор болды.
1928ж. Ленинград институтының шығыс тілдер факультетін, ал
1932ж. КСРО ҒА – ның тілдер институтындағы аспирантураны бітірді.
1932-1937 ж.ж – Абай атындағы Қазақ педагогика институтының қазақ тілі мен әдебиеті кафедрасының меңгерушісі болды.
Жубанов Х. О специфике слов-терминов // Учитель Казахстана.
1958. 10 апрель.
Шарафи Әлжанов
(1901- 1937)
Белгілі педагог, профессор. Қазақ кеңес педагогикасының дамуына қомақты үлкен үлес қосқан ғалым. 1929- 1930 жылдары Қазақ ағарту институтын (Қызыл- Орда қаласындағы) басқарды. 1932 ж. Н.К.Крупская атындағы Москвадағы коммунистік тәрбие Академиясының аспирантурасын бітірді.
«От колониально- царской школы к советской политехнической школе Казахстана»- еңбегі үшін, академия 1932 ж. оған педагогика теориясының доценті атағын берді. 1934-тен 1937 ж. дейін, ҚазПИ педагогика факультетінің деканы, профессор, педагогика кафедрасының меңгерушісі қызыметін атқарды. Бір мезгілде Қазақ ғылыми-зерттеу педагогика институтының директоры болды.
Кеңестік Қазақстанда алғашқы педагогика ғылымын ұйымдастырушылардың бірі болды. Республикадағы жоғарғы педагогикалық мектеп пен мектептегі білім беру ісіне белсене араласты. Қазақстандағы бұқаралық мектептерді зерттеу мақсатында ұйымдастырылған екі экспедицияға жетекшілік жасады. Марксистік-лениндік педагогика хрестоматиясы, оның жетекшілігімен қазақ тілінде шығарылды.
Альжанов Ш. Национальная школа на новом этапе // Просвещение национальностей. 1932. № 4.
Альжанов Ш. Проблема подготовки кадров в нацвузах // Просвещение национальностей. 1933. № 3.
Әлжанов Ш. Ауыл мектептерін политехнизациялау жолдары. А., 1934 ж.
Әлжанов Ш. Эстетикалық тәрбие негіздері// Ауыл мұғалімі.1937ж., №4.
Әлжанов Ш. Педагогикалық көзқарастар // Әдебиет майданы. 1934ж., №11-12
КЕҢЕСТІК СОҒЫСТАН КЕЙІНГІ КЕЗЕҢ
Спандияр Көбеев
(1878-1956)
Республикаға еңбегі сіңген мұғалім, жазушы, С.Көбеев 1878ж. Торғай облысының, Қостанай уезінде, Обаған болысында, кедей жанұяда дүниеге келген (кәзіргі Қостанай облысының, Боровской ауданында).
Ауыл мектебін және болыстық екі –сыныптық, орыс-қазақ мектебін бітірген.Кейін Ы.Алтынсариннің кеңесімен, Қостанайдағы педагогикалық екі сыныптық орыс-қазақ мектебіне түседі. 1901 ж. Торғай облысының Ырғыз уезінде, Кішіқұм болысында бастауыш мектептің оқытушысы болып қызмет істеді және өмірінің соңына шейін педагогикалық жұмысын үзбеді.
С.Көбеев, жалпы орта білім беру жүйесінде К.Д.Ушинский сияқты бірінші орынға ана тілін қояды. Ол сөйлеуге үлкен маңыз беріп, оны ойлауды дамыту мен тығыз байланыстырды.Сөйлеу–баланың ақыл-ойын және дене еңбегін тәрбиелейді деп қарастырды, ал қоғамдық пайдалы еңбек арқылы еңбек дағдысына үйретуге болады деді.
Көбеев С. Таңд.шығ. Алматы, 1960 ж.
Көбеев С. Жанұядағы бала тәрбиесі. Алматы, 1966 ж.
Жарықбаев Қ.Б. Қазақстандағы психология ғылымының дамуы. А., 1968 ж.
Ғали Бегалиев
(1887-1966)
Ғали Бегалиев, оқымысты педагог, әрі журналист. Ол Батыс Қазақстан облысы, Қазталав ауданында, шаруалар отбасында дүниеге келген. Жас кезінен Қазанның Мұхамедия медірессесінде, содан кейін Торғай қаласында орыс тілі курсын жалғастырады .
1912 – 1918ж.ж. Батыс Қазақстан облысында Ақбұлақ станциясында мұғалімдік қызметін атқарады. Еңбек мектебі үшін оқулықтар, оның ішінде өз тіліндегі оқулықтар жазды, оны қазақ оқушыларына арнады. 1920 – 1930ж.ж. Бөкеев губерниясының халықтық білім беру ісін басқарды. Орал педагогикалық училищесінде дәріс береді. Кейін Алматы қаласында «Еңбекші қазақ», «Қызыл ту» газеттерінде жұмыс істейді. 1931 – 1933ж.ж. Қазақ ССР-ның ағарту министрлік аппаратында инспекторлық қызымет атқарды. 1933ж. Москва қаласындағы аспирантураны бітіреді. Ғ.Бегалиев қазақша жұмыстармен бағдарламалардың авторы, ауызша және жазбаша сөйлеуді дамытуға байланысты айтқан ойлары мен көзқарастары, өз мәнін әлі күнге дейін жоғалтпай келеді. 70-ке тарта ғылыми оқулықтары мен қазақ мектептерінде оқушыларды оқыту мен тәрбиелеуге қатысты құнды пікірлері: «Оқушылардың сауатты жазуы», «Сауаттылыққа оқыту принциптері», «Оқыту мен жазуға үйрету туралы», «Орфография мен жазуға үйрету» т.б.
Бегалиев Г.Бастауыш мектептегі қазақ тілі әдісі.
Раиса Григорьевна Лемберг
(1888-1975)
Одесса қаласында туған, сондағы гимназияны бітіреді. Берлин университетінің медицина факультетінде оқиды. Петроград қаласында жұмысшылар мектебінде педагогикалық қызметін жалғастырып, дәріс береді, «Жаңа мектепке жол» журналына өзінің алғашқы қолжазбаларын жаза бастайды.
Р.Г.Лемберг А.И.Герцен атындағы Ленинград мемлекеттік педагогикалық институтында педагогика кафедрасын ұйымдастыруға ат салысады.
1937 жылдан өмірінің соңына дейін, Раиса Григорьевна Қазақстанда жұмыс істеді. Профессор, Абай атындағы Қазақ педагогика институтының педагогика кафедрасының меңгерушісі, 50 –ден артық ғылым кандидаттары мен докторларға жетекшілік жасаған, Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.
Р.Г.Лемберг дидактика мәселесіне маңызды үлес қосты және «Сабақтың құрылымы (Қазақстан мектебі материалдарында)» (1941), «Бастауыш мектептегі сабақ» (1948), «Сабақ әдістері» (1957), «Дидактикалық очерктер» (1960) тақырыптарына талдау жасады. «Дидактикалық очерктер» (1964) еңбегінде дидактикаға байланысты көп жылғы зерттеулерін талдап, Қазақстан мұғалімдерінің педагогикалық тәжірибелерін таратты., Р.Г.Лемберг көтерген идеялар бүгінде актуальды және көкейкесті мәселелердің бірі болып келеді, олар педагогикалық ынтымақтастық пен педагог- жаңашылдардың іс-әрекеттері мен әдістерінен көрініс табуда.
Лемберг Р.Г Над общим развитием школьников. Алма-Ата, 1941 г.
Лемберг Р.Г О работе классного руководителя. Алма-Ата, 1941 г.
Лемберг Р.Г. Закрепление знаний и умений на уроках. А.-А., 1941г.
Лемберг Р.Г Урок в начальной школе. Алма-Ата, 1948 г..
Лемберг Р.Г. Дидактические очерки. А.-А., 1964г.
Лемберг Р.Г. Вопросы психологии урока. //Ученые записки КазПИ им.Абая: Серия педагогических и психологических наук. Т.18.А.-А., 1958 г.
Әміржан Сытдықов
(1898-1984)
Белгілі қазақ педагогы, республикаға еңбегі сіңген мұғалім, Қазақстандағы педагогика ғылымы мен ағарту саласының негізін қалаушылардың бірі.Педагогикалық қызметін 1918 ж. бастауыш мектеп мұғалімі болып бастаған, 1924 ж. Москвадағы халықтық білім берудің Орталық институтын тамамдаған. Институтты аяқтаған соң, 1928 ж. шейін орта жалпы білім беретін коммуна мектебінде жұмыс істеген, содан соң Семейде инспектор-әдістемеші бөлімінің меңгерушісі болды. 1928-1943 ж.ж. - Қазақ ССР-ң Халық ағарту комиссариатында методист-инспектор, 1943 ж. өмірінің соңына дейін Ы.Алтынсарин атындағы ҒЗИ-да ғылыми қызметкер, директордың орынбасары, директор қызметтерін атқарды.
Оның алғашқы ғылыми еңбектері «Темір қазық» (Москва) және «Таң» (Семей) журналдарына жарияланды.
1930-ж.ж. ғалым-педагог, профессор Ш. Әлжановпен А.С. Сытдықов бірігіп, «Марксистік педагогиканың хрестоматиясын» екі томда шығарды.
А.С.Сытдықовтың қазақ педагогы және ағартушысына арналған «Ы.Алтынсариннің ағартушылық және педагогикалық идеялары» монографиясы республикадағы педагогика ғылымының дамуында үлкен маңызды роль атқарады.
Ол, озық орыс интеллигенциясы өкілдерінің педагогикалық идеялары мен прогрессивті көзқарастарын насихаттады.
Оның ғылыми еңбектері«Педагогикалық сөздік», «Ежегоднике БСЭ» және педагогика тарихының хрестоматиясы украин тілінде «Әлемдегі халықтық білім беру» кітабында жарияланды.Бастауыш сыныптарда ана тілінде сауаттылыққа үйретудің әдістемелік құралы және осы мәселеге арналған статьялары, республикалық «Халық мұғалімі», «Қазақстан мектебі»журналдарында жарық көрді.
Ғалым-педагогтың үлкен еңбегі педагогика және психология оқулықтарын ана тіліне аударуы болды. Профессорлар Б.М.Теплов пен К.Н.Корниловтың оқулықтарын аударды.
Сытдықов А. Психологиядағы оқу мен жазу туралы// Жаңа мектеп.1939 ж. №10.
Ситдыков А. Об учебном процессе и методах обучения в школах нового типа. Алма-Ата, 1946 г.
Ситдыков А. Педагогические идеи и просветительская деятельность И.Алтынсарина. Алма-Ата, 1969г.
Мұхтар Әуезов
(1897-1961)
Ғалым – педагог, қазақ кеңес әдебиетінің негізін қалаушылардың бірі, белгілі қоғам қайраткері. Ленинград университетінің тарих-филология факультетін (1928) бітіріп, Ташкент қаласындағы Орта Азия мемлекеттік университетінің шығыстану факультетінің, түріктану кафедрасындағы аспирантураны (1930) бітірді.
М.Әуезов, жастарды оқыту мен тәрбиелеу мәселесіне өзінің көп өмірін арнады. 1928 жылдан, 1930 ж. дейін Қазақ халық ағарту институтында және Ташкент қаласындағы орман шаруашылығы техникумында қазақ әдебиетінен дәріс берді , республикамыздағы алғашқы жоғары оқу орны-Абай атындағы ҚазПИ ашуды ұйымдастырушы болды. Өмірінің соңғы күніне шейін Қазақстандағы ірі оқу орталығы-С.М.Киров атындағы ҚазМУ қабырғасында педагогикалық қызметін жалғастырып келді. Совет Одағында КСРО халықтарының әдебиеті кафедрасында М.Әуезов алғашқы профессор- қазақ болып қазақ әдебиетінен дәріс оқыды.
Қызылордадан 1927 ж. шыққан, қазақ әдебиеті пәнінен алғашқы оқу бағдарламасы мен оқулықтың: «Қазақ әдебиетінің тарихы»; "Жаңа ауыл»: 2 кітап 11 баспалдақты қазақ балаларына, орыс тілін оқуға арналған, мектепке жазылды», Қызылорда, 1929; «Жеткіншек: оқу құралы», Қызылорда, 1930; т.б. авторы.
М.Әуезов еңбектері кең ауқымды өзекті мәселелерді қамтиды: ағарту, мәдениет, ғылым. Оның тарихи-педагогикалық зерттеулерінде 20-ы – 30-ы ж.ж. ҚазССР-гі жалпы білім беретін мектептерді дамыту мен қалыптастыру үрдісін талдады.
Әуезов М. Таңд.шығ.: 20 т. Алматы .
Ауезов М. Мысли разных лет.Алма-Ата, 1959 г.
Ауезов М. Программа и пояснительные записки для школ казахской трудовой молодежи. Кзыл-Орда, 1930 г.
А. Тайжанов, С Қалиев М.Әуезовтың педагогикалық көзқарастары. А., 1987 ж.
Қаныш Сәтпаев
(1899-1964)
Академик, ғалым, Қазақ ССР ғылым Академиясының алғашқы президенті.
Семей губерниясының, Павлодар уезінің, Аккөл болысында (қазіргі Баянауыл ауданы, Павлодар облысында), көшпенді- қазақ жанұясында туған. Павлодар қаласында орыс-қырғыз училищесін (1914), Семей оқытушылар семинариясын (1918)бітірді. 1921-1926 ж.ж. - Томскідегі технологиялық институттың тау-кен факультетінің студенті болды.
1941-1946 ж.ж. – КСРО ҒА Қазақ филиалының Президиумының председателінің орынбасары, 1946 ж. – өмірінің соңына шейін, ҚазССР ҒА президенті болды.
Қ.И. Сатпаевтің педагогикалық көзқарастары мен ойлары көлемділігімен, тәжірибелік бағыттылығымен және реализмімен айрықша ерекшеленеді. Олар халықтық білім беру жүйесі мен оның жеке бөлімдерінің теориясы мен практикасына байланысты.
Мичуриндік ботаника бағын, оқу мекемелерінің музейлері мен өлкетану кабинеттерін ұйымдастыруды, халық шығармашылығын, жергілікті диалектіні зерттеуді, аса дарынды балаларға арналған оқулықтар шығаруды, олардың ЖОО түсуіне жағдай жасауды, үлгерімі нашар баламен қатар орташа оқушылармен жеке жұмыс жүргізуді ұйымдастыру қажет деген ұсыныстарды білдірді.
Сатпаев К.И. Избранные труды: В 5 т. Т. 5: Статьи, публицистика и материалы к библиографии. Алма-Ата,1970 г.
Сатпаев К.И. Советы посвящаю вам, молодежь //Лениншил жас. 1950 г.
Сатпаев К.И. Наука и школа- близнецы // Казакстан мугалими. 1960г. 18 авг.
Сатпаев К.И. Школа и время. // Учительская газета. 1961г., 9 сентября.
Брагин А. Первый академик // Простор, 1974 г. № 12
Сәбит Мұқанов
(1900- 1973)
Жазушы, қоғамдық қайраткер, ғалым- педагог.
Батыс-Қазақстан облысы, Пресновск ауданында, «Жаманшұбар» қыстауында, көшпенді кедейдің жанұясында туған. Омскідегі педагогикалық курсты (1918) бітірді. Мұғалім болды.
1930 ж. С. Мұқанов қызыл профессура институтының әдебиет бөліміне түсті,
Б. Майлинмен бірігіп, «Ана тілі бойынша оқу кітабы», К. Бекхожинмен бірігіп, «Қазақ әдебиетінің хрестоматиясы»-оқушыларға арналған құралдарын шығарды.
С. Мұқанов - «ХХ ғ. қазақ әдебиеті», «ХV111-ХХғ.ғ. қазақ әдебиетінің тарихы очерктері» -ЖОО мекемелеріне арналған оқулықтардың авторы.
Мұқанов С. Қазақ әдебиетінің хрестоматиясы 8 сынып. А., 1937ж.
Мұқанов С. Қазақ әдебиеті: 8-сынып оқулығы. А.,1940 ж.
Мұқанов С. Қазақ әдебиеті: 9-сынып оқулығы. А., 1948 ж.
Мұқанов С. Қазақ әдебиетінің очерктері XVIII-XIX ғ.ғ., А., 1941ж.
Мұқанов С. Халық мұрасы. А., 1974 ж.
Езекиль Исаакович Ривлин
(1901- 1978)
Педагог, ғалым, академик. Витебскі қаласында қызметкердің жанұясында туды.. Гимназияны бітірді.1921 тен 1927 ж. шейін Я.М. Свердлов атындағы университетте оқыды, содан кейін, Шығыс еңбекшілерінің коммунистік университетінде сабақ берді
Осы жылдары тарихтан ғылыми-зерттеу жұмысын жүргізді.
1928 ж. ол Беларус мемлекеттік университетіне проректор болды, 1929 ж. - БССР халық ағарту ісінде орынбасар, 1930 ж. Белоруссия ОК Компартиясының ғылым және мәдениет бөлімінің меңгерушісі болды.Академия президиумының мүшесі және сол жылы, БСРО ҒА аспирантура институтының директоры қызметіне тағайындалды.
1933 ж. Қазақстан заңсыз репрессияға ұшырап келді.
Қазақстанда Жамбыл, Қызылорда қалаларында жұмыс жасады, Абай атындағы Қазақ педагогика институтында орыс тілі мен әдебиетінің әдістемесі кафедрасының меңгерушісі болды.
Көптеген статьялар мен қазақ мектептерінің 5-9 сыныптарында өтетін, орыс тілінің әдістемесі туралы оқу құралдарының авторы. Оның «Работа по книгам объяснительного и литературного чтения для V-V111 классов казахской школы» ( Р.С. Сверчковамен бірігіп жазған)- әдістемелік құралы, жас мұғалімдерге арналған 1967 ж. шықты, қазақ мектептерінде орыс тілі мен әдебиетін жүргізудің қысқаша курсы ретінде жарияланды. «Хрестоматия по русской литературе» -қазақ мектебінің VІІ сыныбына арналды, жалпы 20 дан астам кітабы баспадан шықты.
Ривлин Е. Народное образование в Кзыл-Ординской области в годы Советской власти. Кзыл-Орда, 1957г.
Ривлин Е. Из опыта работы по инспектированию преподавания русского языка в казахских школах // Из опыта преподавания русского языка в нерусских школах Казахстана. Алма-Ата, 1961 г.
Ривлин Е., Вечкутова Д. Русская литература: Хрестоматия для 7 класса казахской школы. Алма-Ата, 1971 г.
Ривлин Е., Сверчкова Р. Работа по книгам объяснительного и литературного чтения: для 5-8 классов казахской школы: беседы с молодыми учителями. А.-А., 1967 г.
Әлкей Марғұлан
(1904- 1985)
Қазақстанның ҒА академигі, қоғам қайраткері, ғалым - Ә.Марғұлан, Павлодар облысы, Баянауыл ауданында, малшы – шаруаның жанұясында дүниеге келген .
Ауыл мектебінде оқыған, кейін Барнауылдағы орыс мектебінен білім алады.
1919ж. Павлодар қаласында мұғалімдер курсына түсіп, туған ауылында жұмыс жасады.
1921-1929 жылдары, Семейдегі педагогикалық техникумда және Ленинградтағы Шығыстану институтында оқыды. 1938 жылдан бастап, Алматы қаласындағы Қазақстан ғылымдар Академиясының тарих және этнография институтында қызмет атқарды, археологиямен және этнография мен айналысты.
1930-шы жылдан бастап, қазақ жастарының мектептеріне арнап, бағдарлама, әдістемелік құралдар әзірлеп, Чернышевскийдің, Купринаның, т.б. шығармаларын аудара бастады. Х.Жұмалиевпен бірігіп, «Қазақ әдебиеті» оқулығын жазды. Көп жылдар бойына, қазақ ағартушы демократы Ш.Уалихановтың ғылыми және әдеби мұраларын зерттеу мен айналысты. Оның жинақтауымен, жетекшілік жасауымен 1962-1972 жылдар арасында Ш.Уалихановтың 5 томдық толық Академиялық жинағы шықты.
Ә.Марғұланның педагогикалық өмірінде республикалық маңызды орын алатын зерттеуі – фольклорға байланысты.
Ә.Марғұлан 5- томдық – «Қазақ ССР тарихы» еңбегінің авторларының бірі.
Маргулан А. О сценическом искусстве // Адебиет жане искусство. 1939 г. №11-12.
Марғұлан Ә. Шоқан және «Манас». Алматы, 1971ж.
Маргулан А. Древние эпические сказания. Алма-Ата, 1985 г.
Маргулан А. Ч.Валиханов по отзывам русских и западно-европейских ученых // Вестник АН КазССР. 1966 г. №10.
Әбдухамит Сембаев
(1905-1989)
Педагог, КСРО педагогика ғылым академиясының корреспондент мүшесі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор,Ә.Сембаев, Жезқазған облысы, Шет ауданы, Қарабұлақ совхозында туған. 1932 ж. Абай атындағы Қазақ педагогика институтының химия факультетін аяқтады.
1925ж. бастап, Ағарту Министерлігінде мұғалім, әдістемеші болып қызмет атқарды. Содан кейін, Қазақ ауылшаруашылығы институтында оқытушы, кейін директор (1940-1941), Қазақ ССР Ағарту Министрі (1941-1955), С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінде педагогика кафедрасының меңгерушісі (1955-1963) болды.
1963-1974 жылдары, Ы. Алтынсарин атындағы педагогикалық ғылыми-зерттеу институтын басқарды.
1975ж.- Абай атындағы Қазақ педагогика институтының педагогика кафедрасының профессоры болды.
1901-1917 жылдардағы Қазақстандағы халықтық білім беруді дамытумен 1917-ден 1960 жылдардың арасындағы, республикадағы мектеп құрылысының негізгі даму кезеңдеріне толық тоқталған, «Қазақ кеңес мектебінің тарихы жайлы очерктер» (1958), «Қазақстандағы кеңес мектептерінің даму тарихы» (1962), «Қазақстан мектептерінің тарихынан очерктер» (1972) деген ірі-ірі монографиясы мен еңбектері бар.
Ә.И. Сембаевтің көптеген еңбектері, Қазақстандағы ғылымдардың даму мәселелеріне арналған: қазақ-ұйғұр, орыс-қазақ мектептерімен байланысты; К.Д. Ушин скийдің, Н.К. Крупскаяның педагогикалық мұраларын зерттеуге байланысты .
Профессор А.И. Сембаев ғылым мамандарын даярлау ісіне аса зор көңіл бөлді, Қазақстандағы ондаған ғылым кандидаттарының диссертацияларына жетекшілік жасады.Ол – Қазақ педагогика институтында (қазіргі Абай атындағы университет), кандидаттық диссертация қорғайтын арнайы кеңес ұйымдастыруға белсене араласқандардың бірі.
Сембаев Ә.И. Қазақстан мектептерінің тарихынан очерктер. Алматы, 1958 ж.
Сембаев Ә.И. Қазақстандағы кеңес мектептерінің даму тарихы. Алматы, 1962 ж.
Сембаев Ә.И. Великий просветитель и демократ Абай Кунанбаев: К 120-летию со дня рождения // Советская педагогика. 1970 г. №8.С. 111-115.
№ 2 дәріс тақырыбы: Ұлы Отан соғысына дейінгі Қазақстандағы халықтық білім беру
Дәріс жоспары:
1. Ұлы Отан соғысына дейінгі Қазақстандағы халықтық білім беру жүйесіне сипаттама
2. Ұлы Отан соғысына дейінгі Қазақстандағы педагогика мен психология ғылымдарының дамуына үлес қосқан ғұламалар
Дәріс тезистері
Әуелбек Қоңыратбаев
(1905-1986)
Қызылорда облысының, Шиелі ауданында, Қызылту колхозында туған. Ташкент халықтық білім беру институтында, Бүкілодақтық коммунистік журналистика институтын, Абай атындағы Қазақ педагогика институтын бітірген.
Ол «Ұлы дидактика» Я.А.Коменскийдің, «Қорқыт ата кітабын», «ибн Возлаханның Волгаға сапары» еңбектерін қазақшаға аударған.
Ә.Қоңыратбаев өмірінің көбін, педагогикалық еңбекке, халық ағарту саласындағы істерге арнады.
Қоңыратбаев Ә. Тюркология және қазақ фольклоры. Алматы, 1983 ж.
Қоңыратбаев Ә. Қазақ әдебиетін оқыту әдістері. Алматы, 1981 ж.
Ахмет Жұбанов
(1906-1968)
Ақтөбе облысы, Мұғалжар ауданы, Қос – ақтам ауылында, орташа – шаруаның жанұясында дүниеге келген.
Орыс – қырғыз училищесін бітірген (1916). 1920 жылы еңбек жолы басталған. Халықтық мұғалімдер даярлайтын курсты бітіріп, туған ауылында мұғалім болып жұмыс істейді.
А.Жұбанов консерваторияны бітірген соң, Өнер академиясына аспирантураға түседі (1932).Қазақ ССР – нің ҒА академигі, өнертану ғылымының докторы, профессор – А.Жұбанов музыкалық педагогикаға үлкен үлес қосып, Қазақстандағы өнер мәдениетіне мол мұра қалдырды. Оның еңбектерінде жастардың тәрбиесі мен оқыту мәселелері, музыкалық қабілеттілік пен дарынды дамыту мен қалыптастыру жолдары көрсетілген.
Жұбанов А. Музыканың әліппесі. Қызылорда, 1933 ж.
Жубанов А. Творческая деятельность казахских народных композиторов. Алма-Ата,1942 г.
Жубанов А. Вехи казахского искусства. А.-А., 1958 г.
Жубано А. Первые шаги в мир музыки. А.-А., 1962 г.
Гизатов Б. Академик Ахмет Жубанов. А.-А., 1972 г.
Жұмалиев К. Ахмет Жұбанов. А., 1966 ж.
Төлеген Тәжібаев
(1910-1964)
Қазақстан ҒА академигі, профессор, республикадағы алғашқы педагогика ғылымының докторы, педагог – психолог, Оңтүстік Қазақстан облысындағы, Арыс ауданындағы Сүткент ауылында туған.
Шымкент педагогикалық техникумын (1928) және Н.К.Крупская атындағы коммунистік тәрбие Академиясын (1935)бітірген.
1939ж. «К.Д.Ушинский – Россиядағы педагогикалық психологияның негізін салушы» деген тақырыпта кандидаттық, (1962) докторлық диссертация қорғады.
1938-1940 жылдары, Абай атындағы Қазақ педагогика институтының психология және педагогика кафедрасын меңгерушісі болды, кейін, Қазақ ССР-нің халық ағарту комиссариатында бірінші орынбасар қызметін атқарды (1940-1942).
1944-1957 жылдары, КСРО-дің шеткі істер министрі, одан кейін, С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің ректоры, Қазақ ССР Министрлер Кеңесінің орынбасары болды.
1957-1961 жылдары, КСРО-ің Индиядағы елшісінің кеңесшісі, 1961-1964 жылдары, С.М.Киров атындағы ҚазМУ – нің педагогика және психология кафедрасының меңгерушісі болып жұмыс істеді.
Т.Тәжібаев республикалық педагогика қоғамының президенті, Қазақ ССР-нің орта арнаулы және жоғары білім беру Министрлігінде педагогика мен психология бойынша ғылыми - әдістемелік кеңестің төрағасы қызметтерін атқарды.
Тәжібаев Т. Психология және К.Д.Ушинскийдің педагогикалық психологиясы. Алматы,1948 ж.
Тажибаев Т. Абай о воспитании молодежи. Алма-Ата, 1954 г.
Тажибаев Т. Просвещение и школы Казахстана во второй половине Х1Х века. Алма-Ата, 1962 г.
Тәжібаев Т.Т. Абай Құнанбаевтің философиялық, психологиялық және педагогикалық көзқарастары. А., 1957 ж.
Тажибаев Т.Т. Развитие просвещения и педагогической мысли в Казахстане во второй половине XIX в., А.-А., 1958 г.
Тажибаев Т.Т. Педагогическая мысль в Казахстане во второй половине XIX в., А.-А., 1965г.
Жарикбаев К.Б. Ученый, дипломат, деятель. // Южный Казахстан, 1967г.1 августа.
Искаков Ж. Ученый, деятель, педагог. // Ленин жолы.1980 г.25февраля.
Малік Ғабдуллин
(1915-1973)

Әдебиетші-фольклорист, педагог, педагогика ғылымы Академиясының нақты мүшесі, Қазақстан ғылымына еңбегі сіңген қайраткер-М.Ғабдуллин Көкшетау облысы, Зеренді ауданы, Көпсалған (кәзіргі М.Ғабдуллн атындағы) ауылында туған.
Ауыл мектебінде және Көкшетаудағы балалар коммунасында, Алматыдағы рабфакта оқыған.
1935ж. Абай атындағы Қазақ педагогика институтын бітіреді.
Мұғалім кейін, Ұлттық мәдениет институтында ғылыми қызметкер болған.
Ұлы Отан соғысына қатынасқан, Кеңес Одағының батыры .
1946 жылдан – Қазақ ССР ҒА қазақ тілімен әдебиетіне, ҒЗИ директорының орынбасары, директоры, 1951 жылдан – Абай атындағы ҚазПИ – дің проректоры, кейін ректоры болды.
1963 жылдан, М.Әуезов атындағы әдебиет және өнер институтының ҒЗИ – да қазақ фольклоры бөлімін басқарды.
М.Ғабдуллин, республикадағы жалпы орта мектеп пен жоғары оқу орындарына арналған оқулықтардың авторы. Ол қазақ фольклорына байланысты мәселелерді зерттеп, өңдеді. Зерттеулері, жас жеткіншектерді оқыту мен тәрбиелеу туралы көптеген мәселелерді қамтиды. «Ата – аналардың бала тәрбиесі жайлы»(1966) кітабында, қазақ халық педагогикасының адамгершілік тәрбиесінің мәні мен сипаттамасын фольклорлық дәстүр арқылы көрсетеді.
Ғабдуллин М. Қазақ әдебиеті: пед.ЖОО студенттеріне арналған оқулық. Алматы, 1958 ж.
Ғабдуллин М. Қазақ әдебиеті: 8 сынып оқулығы.Алматы, 1960 ж.
Ғабдуллин М. Ата – аналардың бала тәрбиесі жайлы. Алматы, 1960 ж.
Ғабдуллин М. Досыма хат // Жұлдыз. 1983 ж. №6 .
№ 3 дәріс тақырыбы: Ұлы Отан соғысынан кейінгі 1990 ж. дейінгі Қазақстандағы педагогика-психология ғылымдарының дамуы
Дәріс жоспары:
1. Ұлы Отан соғысынан кейінгі 1990 ж. дейінгі Қазақстандағы педагогика ғылымының дамуы
2. Ұлы Отан соғысынан кейінгі 1990 ж. дейінгі Қазақстандағы психология ғылымының дамуы
Дәріс тезистері
Қартбай Бержанов
(1924-1976)
Батыс Қазақстан облысының, Тайпақ ауданында, Сайқұдық ауылында, кедей – шаруаның жанұясында туған. Педагог. Ата – анасынан ерте айырылған соң, 1934 жылдан бастап, балалар үйінде тәрбиеленген.
1935 жылдан бастап, Орал қаласындағы орта мектепте, сонымен қатар музыка мектеп интернатында оқыған.
1944ж. Абай атындағы ҚазПИ-дің тарих факультетінде оқуға түседі.Болашақ студент №12 қазақ орта мектебінде тарихтан сабақ беріп, музыкалық білімін П.И.Чайковский атындағы училищеде жалғастырды.
Институтты бітірген соң (1947), ҚазПИ-дің педагогика кафедрасына аспирантураға қалдырылады. Бұл кафедрада «Педагогика тарихы» курсынан дәріс береді.
1951 ж. Р.Г.Лембергтің жетекшілігімен, «Қазақстан мұғалімдерінің мәдени – ағарту және қоғамдық қызметтерінің тарихынан» деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады.
1965 ж. Ол «Ағарту аймағындағы орыспен қазақтың достығы » монографиясын аяқтап , 1966 ж. докторлық диссертациясын қорғады. Монографиясының кеңейтілген түрі «Ағарту аймағындағы халықтар достығы» деген атпен ұлғайтылып , жарық көреді.
1967 жылдан, өмірінің соңына дейін, ҚазМУ-дің педагогика және психология кафедрасына жетекшілік жасады.
Республикадағы педагог және психолог мамандар даярлау ісіне, көп еңбек сіңірді. Педагогика және педагогика тарихы курстарынан дәріс берді.
С.М.Мусинмен бірігіп, қазақ тілінде жоғары оқу орындары студенттеріне арнап, «Педагогика тарихы » оқулығын жазды.
Бержанов К. Русско-казахское содружество в развитии просвещения. Алма-Ата, 1965 г.
Бержанов К.,Мусин С. Педагогика тарихы: ЖОО арналған.Алматы, 1971ж.
Бержанов К. Из истории народного образования среди казахов в бывшем Туркестанском учебном округе // Казахстан мектеби 1964.№12.
Бержанов К.Б. Вопросы эстетического воспитания детей в семье. // Мадениет жане турмыс. 1960 г, №3
Бержанов К.Б. Из истории общественной и культурно-просветительской деятельности учительства Казахстана (1917-1941). А.-А., 1961г.
Мұратбек Хамраев
(1936-1983)
Ғалым – педагог, ақын, филология ғылымының докторы, профессор – М.Хамраев 1936ж. Алматы қаласында туған.
Мектепті бітірген соң, Орта Азия мемлекеттік университетінің шығыстану факультетінде оқиды.
1959ж.Қазақ ССР-нің Ғылым Академиясының тілтану институтының аспирантурасына түседі.
1961ж. кандидаттық, 1964ж. докторлық диссертацияларын қорғайды.
Ы.Алтынсарин атындағы педагогика ғылымының ғылыми – зерттеу институтында директордың орынбасары, оқу секретары болып қызмет істеді.
1977 жылдан өмірінің соңына дейін, Ташкенттегі К.Ниязи атындағы ПҒ ҒЗИ – да директор болды.
Ол, «9–сыныптарға ұйғыр әдебиеті» оқулығының, педагогика мәселелеріне арналған бірнеше монографиялардың: «Ұйғыр мектебі мен педагогикасы», «Өлмейтін сөздер ғасыры» т.б. авторы.
Оның онға тарта монографиясы мен оқулықтары және көптеген кеңес–шетел баспаларынан шыққан статьялары бар.
М.Хамраевтің еңбектерінің көпшілігі, жастарды тәрбиелеу мәселесіне арналған және сонымен қатар, үнемі түрік өлеңдерінің теориясымен айналысты.
1966ж. алғаш рет әдебиеттануда М.Хамраев – түрік тілдес әдебиеттің қысқаша сөздігін жазды, онда жаңа терминдерге түсінік беріп, орыс және басқа халықтардың ғылыми терминдерінің өзара әсеріне талдаулар жасады.
Хамраев М. Основы тюркского стихосложения. Алма-Ата, 1963 г.
Хамраев М. Теория и практика коммунистического воспитания.Ташкент,1981г.
Хамраев М. Уйгурская литература: Учебник для 9 класса уйгурской средней школы. Алма-Ата,1984 г.
Хамраев М. Вопросы педагогики и уйгурская школа: А.А.-1986 г.
Мадин Имаш Барғанович
5 желтоқсанда 1915 ж. Баянауыл ауданында, Павлодар облысында дүниеге келген.
Педагог, профессор (1980). 1939-1940 – Павлодардағы № 10 орта мектептің директоры, 1940 ж. ҚазПИ бітірген, Ұлы Отан соғысының ардагері. 1945-1948 ж.ж. – Қаз ССР Халық Ағарту Комиссариатында сырттай оқу бөлімінің бастығы, 1948-1952 ж.ж.- Қаз ССР Ағарту Министрлігінде республикалық ғылыми-әдістемелік кабинеттің директоры, 1953-1957 ж.ж.- аға оқытушы, 1958-1975 ж.ж. –оқу ісі жөніндегі проректор, 1975-1976 ж.ж.- педагогика кафедрасының доценті, 1977ж. – Қазақ қыздар педагогика институтының педагогика кафедрасының меңгерушісі.
Ғылыми зерттеулерінің негізгі бағыттары: сыртай оқыту жолымен педагог кадрларды даярлау, Казақстан педагогикасының тарихы.
Ленин, I дәрежелі Ұлы Отан соғысы ордендерімен, «Мадақ белгісі» және т.б. медалдармен мадақталған.
Мадин И.Б. Самостоятельная работа студентов заочного обучения. А.-А., 1964 г.
Мадин И.Б. Труд - великий воспитатель. А.-А., 1970 г.
Мадин И.Б Заочное педагогическое образование в Казахстане. А.-А., 1958 г.
Мадин И.Б. Развитие педагогической мысли в Казахстане за Советский период. А.-А., 1979 г.
VІІІ. Модуль. 1991 жылдан кәзірге дейінгі кезең
Дәріс 12 сағат, тәжірибелік сабақ 6сағат, СӨЖ 18 сағат
№ 1 дәріс тақырыбы: 1991 жылдан кәзірге дейінгі педагогика-психология ғылымдарының дамуы
Дәріс жоспары:
1. 1991 жылдан кәзірге дейінгі педагогика ғылымының дамуы
2. 1991 жылдан кәзірге дейінгі психология ғылымының дамуы
Дәріс тезистері
Надежда Дмитриевна Д.Хмель
Ғалым, педагог, педагогика ғылымының докторы (1987), профессор.
1928 ж. 20 июлде Украинаның Полтава облысында, Карлов ауданында, Варваровкада туған.
1950 ж . –ҚазПИ –ді бітірген, 1951-1953 ж.ж. – Қазақстан ОК инструктор ,1954-1962 ж.ж. – мұғалім, Алматы орта мектебінде завуч,1962 –дан ҚазПИ-дің педагогика кафедрасының оқытушысы, доцент.
Негізгі ғылыми зерттеу бағыты: мұғалімдерді даярлаудың кәсіптік-теориялық негізі , жалпы білім беретін мектептегі педагогикалық процесс.
Хмель Н.Д. Педагогический процесс как объект деятельности учителя. А.-А., 1978.
Хмель Н.Д. Информация и управленческие отношения в педагогическом процессе общеобразовательной школы. А.-А., 1982г.
Хмель Н.Д. Особенности управления педагогическим процессом в общеобразовательной школе. А.-А., 1986.
Құбағұл Бозайұлы Жарықбаев
1929ж. 20 октябрде Ақтөбе облысының Алға қаласында дүниеге келген.
Ғалым – педагог, психолог, педагогика ғылымдарының докторы (1982ж.), психология ғылымдарының докторы (2003ж.). 1946 ж. Ақтөбедегі оқытушылардың педагогика институтын бітірген, ҚазМУ (1951) «логика және психология» бөлімін тәмәмдаған.
1951-1958 ж.ж. Қызыл-Орда педагогика институтының ассистенті, 1958-1968 ж.ж. аға оқытушы, 1968-1977 ж.ж. доцент, Шымкент пединститутында кафедра меңгерушісі болды. 1977 жылдан 1980 ж.дейін ҚазМУ педагогика және психология кафедрасының доценті, 1980-1987 ж.ж. – ҚазМУ психология кафедрасының меңгерушісі, 1987 жылдан –осы кафедраның профессоры.
Ол алғашқы қазақша психология оқулығының авторы, үш рет басылған (1970, 1982, 1994ж.) және «этнопсихология» (1998ж.) оқу құралының авторы; қазақ және орыс тілінде (1995) шыққан «Қазақстандағы педагогикалық ойлардың антологиясының» бас редакторы.
Қазақстандағы психологиялық ойлар тарихы мен этнопсихология аумағындағы оның еңбектері отандық жалпы психология ғылымының бір тармағы болып табылады және жаңа бағытта дамуына мүмкіндік беріп келеді.Осы сүрлеумен, жоспармен және оның жетекшілігімен жұмыс жасайтын Қазақстандық жас ғалымдардың тұтас бір тобы бар. Ол «Ұлағат» журналының бас редакторы
Жарикбаев К.Б. Развитие психологической мысли в Казахстане. А,-А., 1968г.
Жарықбаев К.Б. Психология (оқулық). А., 1982 ж.
Жарықбаев Қ.Б., Қалиев С.Қ. Қазақстандағы педагогикалық ойлардың антологиясы А., 1995 ж.
Жарықбаев К.Б. Этнопсихология (оқу құралы). А., 1998ж.
К.Б. Жарыкбаев Казахские просветители о воспитании молодежи. А.,1965г.
К.Б. Жарыкбаев Абай Кунанбаев – выдающийся просветитель казахского народа. А., 1970
К.Б. Жарыкбаев Махамбет Утемисулы о воспитании молодежи. А., 1978.
К.Б. Жарыкбаев Из истории развития педагогической мысли в дореволюционном Казахстане. А., 1978.
К.Б. Жарыкбаев Отцовский завет – полезный совет. А., 1980.
К.Б. Жарыкбаев Проблемы обучения и воспитания в произведениях казахских просветителей. А.,1984.
К.Б. Жарыкбаев Национальные аспекты обучения и воспитания в Казахстане. А., 1990.
№2 дәріс тақырыбы: 1991 жылдан кәзірге дейінгі білім беру жүйесі
Дәріс жоспары:
1. 1991 жылдан кәзірге дейінгі білім беру жүйесіне сипаттама
2. 1991 жылдан кәзірге дейінгі білім беру жүйесінің ерекшеліктері
Дәріс тезистері
Күләш Құнантаевна Құнантаева
1931 ж. 3 марта Шығыс Қазақстан облысының, Ұлан ауданында, Никитенко селосында дүниеге келген.
Ғалым-педагог, педагогика ғылымының докторы (1981), профессор (1982).
ҚазҚызПИ 1952 ж.аяқтаған, 1952-1954 ж.ж. – мектеп мұғалімі болған, 1954-1956 ж.ж. Алматы обком комсомолында секретарь, 1959-1964 ж.ж. – Қазақстана ЛКЖО секретары, 1964-1967 ж.ж. Қаз ССР орта арнайы және жоғары білім министрінің орынбасары, 1967-1968 ж.ж. АШТПИ(АПИИЯ) оқу ісі жөніндегі проректоры, 1968-1984 ж.ж. – ҚазҚызПИ ректоры, 1984 ж. – осы институттың профессоры .
Негізгі ғылыми зерттеу бағыты: Қазақстандағы ұлттық білім берудің тарихы мен әйелдердің білім беруін дамыту мәселелері . «Халықтар достығы», «Мадақ белгісі» ордендері мен медалдардың иегері.
Кунантаева К.К. Пионерия Казахстана. А.-А., 1962г.
Кунантаева К.К. Воспитание учащихся на революционных и трудовых тьрадициях. А.-А., 1965г.
Кунантаева К.К. Внеучебные объединения учащихся. А.-А., 1974г.
Кунантаева К.К. К вершинам знаний (развитие женского образования в Казахстане (1920-1977 г.г.)). А.-А., 1978г.
Кунантаева К.К. Развитие народного образования в Казахстане.(1917-1990 г.г.). А.-А., 1997г., 1998г. (на казахском и русском языках).
А.Е. Абылқасымованың негізгі еңбектері:
Абылкасымова А.Е. Формирование познавательной самостоятельности студентов – математиков в системе методической подготовки в университете: - Дисс.докт.пед.наук. – Алматы, 1995.
Абылкасымова А.Е. Познавательная самостоятельность в учебной деятельности студента. Учебное пособие . А., 1998
Кушербаев К.Е.. Ахметов А.К., Абылкасымова А.Б., Рахимбек К.К. Стратегия развития высшего образования в РК. А.-А., Издательство Билим. 1998г. – 232
Садыков Т.С., Абылкасымова А.Е. Дидактические основы обучения в высшей школе. Учебное пособие . А., 2000г
Абылкасымова А.Е. и др. Научно-методические основы совершенствования содержания общего образования в РК.А.-А., 2001г
Садыков Т.С., Абылкасымова А.Е. Методология 12-летнего образования. Учебное пособие. А.-А., 2003.
Абылкасымова А.Е., Ушуров Е.А., Омарова Р.С. Развитие системы общего среднего образования в современном мире. Учебное пособие . А.-А., 2003.
Қожахметова К.Ж.
Қожахметова К.Ж. Халықтық педагогиканы зерттеудің кейбір ғылыми және теориялық мәселелері. А.,1993
Қожахметова К.Ж. Мектептің ұлттық тәрбие жүйесі: теория және практика. А.,1997
Қожахметова К.Ж. Казахская этнопедагогика: методология, теория, практика, - А., 1998,
№ 3дәріс тақырыбы: Педагогика және психология ғылымдарының тарихын зерттеуші ғалымдар
Дәріс жоспары:
1. Педагогика ғылымының тарихын зерттеуші ғалымдар мен олардың еңбектеріне сипаттама
2. Психология ғылымының тарихын зерттеуші ғалымдар жайлы
Дәріс тезистері
Серғазы Қалиұлы Қалиев
Қалиев Серғазы Қалиұлы 25.маусым 1929 жылы Шығыс Қазақстан облысындағы, Абай ауданында туған - педагогика ғылымының докторы (1996 ), 1949 -1983 ж. мектептерде мұғалім, мектеп директоры, инспектор, Қазақ темір -жол. басқармасының оқу орындары бөлімінің бастығы болды.
1983 – 1987 ж. Республикалық мұғалімдер білімін жетілдіру институты директорының орынбасары, Қазақстан Ғылым Академиясының Педагогика ғылымдары ғылыми зерттеу институтының қазақ тілін оқыту әдістемесі бөлімінің аға ғылыми қызметкері, педагогика теориясы мен тарихы бөлімінің меңгерушісі, 1987-1993 жылдар интернет директорының ғылым жөніндегі орынбасары, 1993-2000 жылдары Қазақ білім академиясының этнопедагогика лабораториясының меңгерушісінің қызметін атқарды.
2000 жылдан бастап, Қазақ білім академиясы педагогика ғылыми - зерттеу орталығының директоры.
Қазақ этнопедагогикасы саласында іргелі ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізіп, арнайы оқу бағдарламаларын құрастырған.
Қалиев 40-астам кітаптың, 250 ден астам ғылыми мақаланың авторы.
Қалиев Серғазы Қалиұлының басты еңбектері: «Үлгілі үйдің ұл-қызы». Алматы, 2000; «Қазақ этнопедагогикасының тарихы». Алматы, 2001; «Оқушылардың тұлғалық қасиеттерін дамытудың педагогикалық негіздері». Алматы,2001; «Қазақ этнографиясының теориялық негіздері мен тарихы». Алматы, 2003.
№4 дәріс тақырыбы: Жалпы педагогика мен психология туралы сұрақтармен айналысатын ғалымдар
Дәріс жоспары:
1. Жалпы педагогика туралы сұрақтармен айналысатын ғалымдар мен олардың еңбектері мен көзқарастары
2. Жалпы психология туралы сұрақтармен айналысатын ғалымдар туралы
Дәріс тезистері
Алмагүл Нагиевна Ильясова
Ильясова Алмагүл Нагиевна 1950 ж. Алматы қаласында туған.
Педагогика ғылымдарының докторы, профессор.
1971 ж. Қызылорда педагогика институтының филология факультетін бітірді.
1973 ж. Абай атындағы Қазақ педагогика институтының педагогика кафедрасында лаборант, 1979 ж. аға лаборант қызметтерін атқарды,1979 ж. желтоқсанынан кафедра оқытушысы болып тағайындалды
1986 -дан 1988 жылға дейін ҚазПИ педагогика кафедрасында нысанды аспирантурада ғылыми дайындықтан өтті. 1989 ж. кандидаттық диссертациясын педагогика ғылымынан «Қазахстандағы педагогика ғылымының даму және орнығу тарихы (1917-1988ж.ж.)» тақырыбында қорғады. Қорғағаннан кейін, аға оқытушы қызметіне тағайындалды, кейін педагогика кафедрасының доценті болды.
1991 жылдан 1993 ж. дейін педагогика кафедрасының әдістемелік кеңесінің жетекшісі. Кафедра оқытушыларының әдістемелік және педагогикалық шеберлік деңгейлерін жетілдіру мақсатында әртүрлі әдістемелік және әдіснамалық сипаттағы теориялық семинарлар ұйымдастырды.
Республикалық және университеттің оқытушы-профессорлар құрамында өтетін жыл сайынғы ғылыми-практикалық конференцияларға баяндамаларымен қатысып отырды.
1993 жылдары доценттік оқу атағын иеленді.Осы жылы Абай атындағы АМУ педагогика кафедрасының докторантурасына түсті.
1997 жылы«Қазақстандағы педагогикалық теориялардың дамуы (1900-1960)» тақырыбында докторлық диссертация қорғады.
АМУ педагогика кафедрасының ғылыми секциясын басқарады, 1998 ж. майынан әлеуметтік ғылым Академиясымен бірігіп, Абай атындағы АМУ –дің 70-жылдығына орай«Педагогика ғылымы және оның зерттеу пәні»- тақырыбында конференция ұйымдастырып, өткізді.
«Қазақстандағы педагогикалық теориялардың дамуы», «Қазақ педагогикалық энциклопедия сөздігі» монографияларының авторы, «Қазастандағы педагогикалық ойлардың антологиясы» жинағының авторы.
Аспиранттар, стажерлар, ізденушілердің кандидаттық диссертацияларына жетекшілік жасайды.
Әжес Петрович Сейтешев
Сейтешев Әжес Петрович – кәсіптік педагогиканың негізін салушы, КСРО ПҒА, ҚР ҰҒА академигі, РҒА құрметті мүшесі, ПБХЖМА(ВМАПО) нақты мүшесі, профессор; КСРО еңбегі сіңген ғылым қызметкері, ТМД елдерінің координациялық кеңесінің төрағасы, «Ұлт мамандарын даярлаудағы дифференциация және интеграция» мәселесі бойынша Абай атындағы ҚазҰПУ ғылыми консультант-кеңесшісі. Ғылыми мектебі бар, 48 доктор және 79 ғылым кандидатын даярлаған, 40-жылдан астам уақыт философия, социология, техника, геронтология, психология, экология, эргономика, гендік инженерия және педагогика салалары бойынша, ғылыми-зерттеу қызметімен айналысады; 58 монографиясы; 12 оқулығы, 200 кітабы және 10 000 ғылыми статиялары жарық көрген.
Ірі ғалым-педагог Әжес Петровичтің еңбектерінде, ХХІ ғасырдың жаңа адамы болудың- құрудың белгілі кезеңдері көрініс береді.Қазіргі кәсіптік психология және педагогиканың ғылыми негізі бойынша, құрылған үлкен зерттеу жұмысы осыған арналған.
Оның педагогикалық идеясы, кең аспектілі негізде қаланған. Негізгі идеясы жалпы педагогика мен психологияның маңызды бір дамыған тармағы қазіргі кәсіптік білім беруде кәсіпқой маманды қалыптастыруға және оның жалпы мәселелерін шешудегі ғылыми принциптерге арналған: және ұлт маманын әзірлеудің дифференцияциясы мен интеграциясы.
Профессор Сейтешев Әжес Петрович, қолөнер училищесін, техникумын, институтын өте жақсы бітірген, сонымен қатар аспирантураның күндізгі бөлімінде оқыған.Қазақ ұлттық аграрлық университетінің инженерлік педагогика кафедрасының меңгерушісі, профессоры, басшылардың білімін көтеру институтының профессоры, педагогикадан ҒЗИ меңгерушісі, оқытушы, оқу -өндірістік жұмыстары бойынша директордың орынбасары және техникалық училищенің директоры,
Психология ғылымының кандидаты, педагогикалық ғылымдардың докторы, ғылыми дәрежелері; аға ғылыми қызметкер , профессор, академик атақтары бар.
Профессор Ә. П. Сейтешев педагогика ғылымы мен кәсіптік білім беру аймағында терең білімі мен жоғары біліктілікті меңгерген.
Оқу мекемесінің тәжірибесіне енгізген, оның көптеген ғылыми әдістемелік, рационализаторлық өңдемелері бар.
Шебер болып жұмыс істей жүріп, оқу-өндірістік үрдістегі техникалық эстетиканы, НОТ және техникалық бейнелеу әрекетіне оқытудың жаңа жүйесін жетілдірді.
Өндіріске 4 өнертапқыштық және 28 рационализаторлық ұсыныс енгізді, моделі «Т-1 САП» токарлық станок құрастырды және жұмсақ темірді өңдеуге арналған резецті жасады, оған республикалық жүлде және КСРО Жоғары кеңесінің грамотасын алды. Жеке өзі 380 жас жұмысшы даярлады, оның екеуі Мемлекеттік жүлде иегері.
Бүкілодақтық кәсіптік техникалық білім беру жұмысшылары басшыларының білімін көтеру институтының филиалында профессор болып жұмыс істей жүріп, оқу бағдарламасын және оқыту жүйесін, проблемалық, эвристикалық, тапсырма әдістері және оқытудың блоктық жүйесі арқылы жетілдірді. Кейін Қазақ мемлекеттік аграрлық университетте жүріп, «инженер-педагогтың»арнайы моделін-үлгісін өңдеді, 12 жаңа оқу бағдарламасын және жүзге тарта оқу-әдістемелік, көрнекі құрал жазды.
Бұл кезеңде 8 оқулық жазды. «Кәсіптік педагогиканың негіздері», «Техникалық бейнелеу өнерін оқытудың жаңа жүйесі», «Жоғары мектеп педагогикасының ғылыми негізі» ЖОО негізгі оқу құралдары болып табылатын оқулықтарды жазды.
Ә.П. Сейтешевтің «Кәсіптік педагогиканың ғылыми негіздері мен әдіснамалық принциптері», «ЖОО жағдайында қазіргі маманның тұлғасын қалыптастыру мәселелері», «Қазақстан Республикасындағы білім беруді дамытудың теориясы мен практикасы», «Маманның диагностикалық моделінің әдіснамасы», «Ұлт мамандарын қалыптастырудың ғылыми-теориялық негізі және педагогика ғылымдарын дамыту» -еңбектері ғалымдар мен ЖОО және мектептегі тәжірибелі ұстаздардың, мамандардың жоғары бағасын алды
№ 5 дәріс тақырыбы: Этнопедагогика мен этнопсихологияны зерттеуші ғалымдар
Дәріс жоспары:
1. Этнопедагогика зерттеуші ғалымдар мен олардың еңбектеріне сипаттама
2.Этнопсихологияны зерттеуші ғалымдар туралы
Дәріс тезистері
Наурызбай Жұмағали Жүкеевич
Наурызбай Жұмағали Жүкеевич – педагогикалық ғылымдардың докторы, профессор, ЖОО ҒА академигі.
Қарағанды облысының, Жезқазған қаласының, Рудник селосында туған
Қарағанды мемлекеттік университетін (1972), Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетін (1998) бітірген.
Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Педагогическое руководство адаптацией учащихся к условиям ПТУ».
Докторлық диссертациясы: «Этномәдени білім берудің ғылыми-педагогикалық негіздері»тақырыбында.
Ж.Ж. Наурызбайдың ғылыми зерттеуі – белгілі бір этностың мәдениетінің көмегімен көпмәдениеттілікке тәрбиелеу үрдісі. Оның көзқарасы бойынша, қазіргі педагогтың міндетіне мәдени білім берудің обьективті заңдылықтарын ашу, мәдениеттануды меңгеруге бағытталған этнопедагогикалық көзқарастар жүйесімен аяқталатын логикалық құрылым, құралдарды іздеп табу енеді. Ж.Ж. Наурызбайдың ғылыми шығармашылығын оның барлық еңбектеріне қатысы бар бірнеше негізгі тақырыптарға жіктеуге болады:
- ұлттық мектептерді жетілдіру;
-мәдениеттілік жоспарына сәйкесті толеранттылықты меңгерген көпмәдениетті жеке тұлға қалыптастыру.
Оның мәдениеттану миссиясында негізгі рольді тіл атқарады. Бұл сұрақ еркін, егеменді мемлекеттегі жеке тұлғаның бостандығы мәселесімен байланысты.
Ж.Ж. Наурызбай –Ұлттық кеңестің мемлекеттік саясатына сәйкес, ҚР Президенті бекіткен және мақұлдаған (1996) «Қазақстан республикасының этномәдени білім беру» тұжырымдамасының авторы, № 3058 15 шілде 1996 жыл
Шәркүл Таубайқызы Таубаева
06.03.1947 жылы, Қызылорда облысы, Шиелі ауданы, Шиелі поселкісінде дүниеге келген. Абай атындағы Қазақтың педагогикалық институтының тарих факультетін 1969 жылы бітіріп, 1969-1971 жылдары Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданының, №3 орта мектеп-интернатының бастауыш сыныптары және тарих пәні мұғалімі болып істеді. 1971-1974 жылдар аралығында Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтының педагогика кафедрасының аспирантурасында білім алды, 1977-1985 жылдары Орталық мұғалімдер білімін жетілдіру институтының тарих және қоғамтану кабинетінің әдіскері, 1985-1986 жылдары сол институттың озат педагогикалық тәжірибені ендіру кабинетінің меңгерушісі, 1986-1987 жылдары Ы.Алтынсарин атындағы педагогика ғылымдарының ғылыми-зерттеу институтының педагогикалық зерттеулерді үйлестіру және ақпарат бөлімінің кіші ғылыми қызметкері, 1987-1991 жылдары Ы.Алтынсарин атындағы педагогика ғылымдарының ғылыми-зерттеу институтының педагогикалық зерттеулерді үйлестіру және ақпарат бөлімінің аға ғылыми қызметкері, ғылым жетістіктері мен озат педагогикалық тәжірибені ендіру бөлімінің меңгерушісі, ҚазКСР-і педагогикалық зерттеулерін үйлестірудің Республикалық кеңесінің ғылыми хатшысы болып қызмет атқарды. 1991-1993 жылдары Орталық мұғалімдер білімін жетілдіру институтының педагогика және психология кафедрасының аға оқытушысы болып істеді. 1993-1998 жылдары Ы.Алтынсарин атындағы Қазақ білім проблемалары институтының ғалым хатшысы, директордың ғылым жөніндегі орынбасары қызметін атқарды. 1998-2001 жылдары Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінің педагогика кафедрасының докторантурасында оқыды. 2001 жылы Ы.Алтынсарин атындағы Қазақ білім академиясы білім беруді ақпараттандыру зертханасының меңгерушісі болды. 2001-2003 жылдары Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті жалпы және этникалық педагогика кафедрасының доценті, осы университеттің 2003-2004 жылдары жалпы және этникалық педагогика кафедрасының профессоры, 2004-2006 жылдары әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің оқу-әдістемелік бірлестігі жанындағы Білім беру стандарттары, сараптама және креативті ақпарат орталығының жетекшісі болып істеді. 2006-2008 жылдары, Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институты педагогика және психология факультетінің деканы, 2008 жылдан осы уақытқа дейін, Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университеті оқу-әдістеме бірлестігі жөніндегі проректоры болып қызмет атқарады. 1991 жылы, Мәскеудегі педагогика ғылымдары академиясының жалпы педагогика институтында даярланған «Система деятельности институтов усовершенст-вования учителей по изучению, обобщению и использованию передового педагогического опыта» тақырыбында кандидаттық диссертациясын, 2001 жылы «Научные основы формирования исследовательской культуры учителя» тақырыбындағы докторлық диссертациясын қорғады, педагогика ғылымдарының докторы (2002ж.), профессор (2006ж), Қазақстан Педагогика ғылымдары академиясының академигі.
Негізгі ғылыми бағыты: озат педагогикалық тәжірибені жинақтау, мектеп мұғалімдерінің зерттеушілік мәдениетін қалыптастыру, педагогика-лық зерттеудің әдіснамасы мен әдістемесі.
Негізгі ғылыми еңбектері: «Передовой педагогический опыт». – Алматы: Республиканский изд. кабинет, 1997. - 120 с.; «Исследовательская культура учителя: методология, теория и практика формирования». – Алматы: Алем, 2000. -380 с.; «Исследовательская культура учителя: от теории к практике». – Алматы: Ғылым, 2001. - 350 с.; «Педагогический эксперимент». Краткий курс лекций. – Алматы: КазНУ им. аль-Фараби, 2000. – 120 с. (З.А.Исаевамен бірігіп); «Педагогическая инноватика как теория и практика нововведений в системе образования». Научный фонд. Книга 1. Алматы: Научно-изд. центр „Ғылым”, 2001.–266 с. (С.Н. Лактионовамен бірігіп); «Введение в методо-логию и методику педагогического исследования». –Туркестан, 2007.–190 с.; «Методология и методика педагогического исследования». – Астана: Дарын, 2009. – 190 с.; «Ғылыммен өрнектелген ғұмырбаян».- Алматы, 2007.- 80 б.
№ 6 дәріс тақырыбы: Кәсіптік педагогика мен психологияны зерттеуші ғалымдар
Дәріс жоспары:
1. Кәсіптік педагогика зерттеуші ғалымдар жайлы
2. Кәсіптік психологияны зерттеуші ғалымдар мен олардың еңбектері мен көзқарастары
Дәріс тезистері
Тоқмұқамет Сальменович Садықов
Садықов Тоқмұқамед Сальменович тарих ғылымының докторы (1983), профессор (1995).
Академиялық атағы: Қазақстан Республикасының ғылым академиясының корреспондент-мүшесі, Халықаралық жоғарғы мектеп академиясының академигі.
Алтай аймағындағы, Парфенов ауданының, Жоғары Өзен с. 1938 ж.туған. С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетін 1964 ж. бітірді. Мамандығы: тарих.
Қазақстан тарихы, психология, педагогика пәндерінің маманы.
Қысқаша еңбек биографиясы:
1964-1973 жылдары- ҚазМУ аспиранты, Алматы құрылыс техникумының оқытушысы болды; 1973-1987 жылдары- ҚазПТИ аға оқытушысы, ҚазССР Министрлер Кеңесінің төрағасының орынбасарының көмекшісі, Алматы шет тілдер институтының парткомитетінің секретары, АЗВИ кафедра меңгерушісі, ҚазССР жоғары және арнайы орта мектеп министрінің орынбасары; 1987 жылы-Қазақстан тарихы кафедрасының меңгерушісі, профессор, Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінің ректоры
5 доктор, 35 ғылым кандидатын даярлаған.
«Парасат» орденімен, «Астана» медалімен, Гете институтының Гете медалымен, Қазақстан Республикасының ғылымына еңбегі сіңген қызметкері атақтары және ҚазССР Жоғары Кеңесінің Мақтау грамотасымен мадақталған.
10 монографиясы, 300-ден астам публикациялары бар.
Негізгі ғылыми жұмыстары:
-Қазақстан Республикасының білім жүйесінің модернизациясының теориялық-әдіснамалық негізі;
-Қазақстан Республика қазіргі замандағы білім беруді дамыту және тұлға қалыптастырудағы ғылыми мәселелері;
-Жоғары мектеп психологиясының ғылыми негіздері-
тақырыптарына арналған.
Георгий Матвеевич Храпченков
Храпченков Георгий Матвеевич педагогика ғылымдарының докторы, Халықаралық академияның акмеология ғылымдарының академигі, Қазақстан Республикасының жаратылыстану ғылымдарының Академиясының академигі
Смоленск облысының, Рославл қаласында 1929 ж. туған.
С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің «Логика и психология» мамандығын 1953 ж. бітірді.
Храпченков Георгий Матвеевич педагогика тарихы мен педагогика саласындағы ірі маман.
Оның барлық еңбек әрекеті жоғары мектеппен байланысты. 1953-1962 жылдары, ол Қостанай педагогика институтында оқытушы болды; 1962-1963 жылдары- ҚазМУ аспиранты; 1967-1970 жылдары- Мурманск педагогика институтында педагогика және психология кафедрасының меңгерушісі; 1972-1986 ғылым бойынша директордың орынбасары; 1986-1991 жылдары- ПМНО кафедрасының меңгерушісі, педагогика кафедрасының доценті; ҚазМШТУ(ГУМЯ) педагогика және психология кафедрасының 1991 ж.меңгерушісі.
50-ден артық педагогика ғылымының кандидатын әзірледі. 70 тен астам жалпы ғылыми публикациялары , мен монографиялары бар.
Негізгі ғылыми еңбектері:
-Қазақстан мектеп тарихының очерктері (1901-1917 жылдар). (1972 ж.)
-Қазақстандағы халықтық білім берудегі ғылыми-педагогикалық сұрақтар. (1976 ж.)
-Қазақстан мектептеріндегі білім беру әдістері мен мазмұнын дамыту мәселелері (1983 ж.)

Уманов
Григорий Абрамович
Ғалым, педагог, педагогика ғылымының докторы (1970), профессор (1971).
1931 ж. Москва қаласында туған,1954 ж. ҚазМУ бітірген, 1954-1964 ж.ж. – Алматы қаласының арнаулы мектебінде мұғалім, кейіннен мектеп директоры болған, 1965 ж.-ҚазПИ-дің педагогика кафедрасының аға оқытушысы, профессоры, 1975 жылдан бастап осы кафедраның меңгерушісі қызметтерін атқарған.
Негізгі ғылыми зерттеу бағыттары: оқушылардың еңбек тәрбиесінің мәселелері және кәмелеттік жасқа толмағандардың құқық бұзушылығын болдырмау мәселелері.
Уманов Г.А. Педагогические проблемы развития профессионально-технического образования в Казахстане. А.-А., 1968.
Уманов Г.А. Вопросы индивидуальной воспитательной работы с учащимися. А.-А., 1969г.
Уманов Г.А. Система воспитательной работы в профессионально-технических училищах. А.-А., 1970г.
Уманов Г.А. Профессиональная ориентация учащихся в СССР. М., 1971.
Уманов Г.А. Воспитательная работа в профессионально-техническом учебном заведении. А.-А., 1975
Уманов Г.А. Мы и наши дети. А.-А., 1979г.
Ы.АЛТЫНСАРИН АТЫНДАҒЫ АРҚАЛЫҚ МЕМЛЕКЕТТІК ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ИНСТИТУТЫ
Факультет атауы факультеті
Кафедра атауы кафедрасы
«Бекітемін»
3928745153035Кафедра меңгерушісі
_______Есіргепова В.Ж.
«16» маусым 2017 ж.
хаттама №11
Тәжірибелік сабақтарды орындауға арналған әдістемелік нұсқаулық
Педагогика және психологияның дамуы тарихы
5В010300-Педагогика және психология мамандығына(-қтарына) арналған
Кафедра мәжілісінде қаралды
«16» маусым 2017 ж.
хаттама №11
№ 1 тәжірибелік сабақ тақырыбы: Педагогика және психологияның дамуы тарихы курсының әдіснамалық –теориялық негіздері
Тәжірибелік сабақтың тапсырмасы:
1. Шет елдік авторлардың тарихи-педагогикалық-психологиялық зерттеу жұмыстарын талдау
2. Россиядағы тарихи педагогикалық-психологиялық сипаттағы еңбектерді жіктеу
№ 2тәжірибелік сабақ тақырыбы: Қазақстандағы білім мен педагогика-психология ғылымдары тарихының жалпы әдіснамалық және тарихи негіздері
Тәжірибелік сабақтың тапсырмасы:
1. Қазақстандағы педагогика және психологияның дамуы тарихы курсының пәні мен міндеттерін нақтылау
2. Қазақстандағы білім мен педагогика-психология ғылымдары жүйесіндегі қазақ халық педагогикасын қайнар көздер арқылы зерттеуге түсінік беру
№ 3 тәжірибелік сабақ тақырыбы: Қазақстандағы педагогика-психология мен мектептің жалпы тарихы
Тәжірибелік сабақтың тапсырмасы:
1. Қазақстандағы педагогика-психология мен мектеп тарихының кезеңдеріне сипаттама
2. Қазақстандағы педагогика-психология мен мектеп тарихының кезеңдеріне сипаттама жасау
№4 тәжірибелік сабақ тақырыбы: Түрік кезеңі. VІ-Х ІV ғ.ғ. Қазақстан территориясындағы педагогикалық жазба ескерткіштер
Тәжірибелік сабақтың тапсырмасы:
1. ІV-Х ІV ғ.ғ. Қазақстан территориясындағы педагогикалық-психологиялық идеялар мен ойларды анықтайтын әлеуметтік-экономикалық, мәдени, тарихи негізгі (факторлар)қозғаушы күштерге сипаттама жасау
2. Орта Қазақстандағы ағарту мен білім беру жүйесіне түсінік беру
№ 5 тәжірибелік сабақ тақырыбы: Қазақ ақын-жырауларының кезеңдері (ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейін)
Тәжірибелік сабақтың тапсырмасы:
1. ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейінгі педагогикалық және психологиялық ойлар мен көзқарастарды айқындайтын негізгі әлеуметтік –экономикалық, мәдени, тарихи факторларға талдау жасау
2. ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейінгі ағарту мен білім беру жүйелерін талдау
№ 6 тәжірибелік сабақ тақырыбы: ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы педагогикалық-психологиялық идеялар мен ғылыми-педагогикалық ойлардың туындау кезеңі
Тәжірибелік сабақтың тапсырмасы:
1. ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы педагогикалық-психологиялық идеялар мен ғылыми-педагогикалық ойлардың туындау кезеңіне сипаттама жасау
№ 7 тәжірибелік сабақ тақырыбы: ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы Қазақстандағы білім беру мен ағарту жүйесі
Тәжірибелік сабақтың тапсырмасы:
1. ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы Қазақстандағы білім беру мен ағарту жүйесін классификациялау
№ 8 тәжірибелік сабақ тақырыбы: Ұлы Отан соғысына дейінгі Қазақстандағы педагогика-психология ғылымдарының дамуы
Тәжірибелік сабақтың тапсырмасы:
1. Ұлы Отан соғысына дейінгі Қазақстандағы педагогика-психология ғылымдарының дамуын талдау
2. Ұлы Отан соғысына дейінгі Қазақстандағы халықтық білім беруді жүйелеу
№ 9 тәжірибелік сабақ тақырыбы: Ұлы Отан соғысынан кейінгі 1990 ж. дейінгі Қазақстандағы педагогика-психология ғылымдарының дамуы
Тәжірибелік сабақтың тапсырмасы:
1. Ұлы Отан соғысынан кейінгі 1990 ж. дейінгі Қазақстандағы педагогика-психология ғылымдарының дамуына талдау жасау
№ 10 тәжірибелік сабақ тақырыбы: 1991 жылдан кәзірге дейінгі педагогика-психология ғылымдарының дамуы
Тәжірибелік сабақтың тапсырмасы:
1. 1991 жылдан кәзірге дейінгі педагогика-психология ғылымдарының дамуына тоқталып, жүйелеу
№ 11 тәжірибелік сабақ тақырыбы: 1991 жылдан кәзірге дейінгі білім беру жүйесі
Тәжірибелік сабақтың тапсырмасы:
1.1991 жылдан кәзірге дейінгі білім беру жүйесіне талдау жасау
№ 12 тәжірибелік сабақ тақырыбы: Педагогика және психология ғылымдарының тарихын зерттеуші ғалымдар
Тәжірибелік сабақтың тапсырмасы:
1.Педагогика және психология ғылымдарының тарихын зерттеуші ғалымдар мен олардың еңбектеріне талдау жасау
№ 13 тәжірибелік сабақ тақырыбы: Жалпы педагогика мен психология туралы сұрақтармен айналысатын ғалымдар
Тәжірибелік сабақтың тапсырмасы:
1.Жалпы педагогика мен психология туралы сұрақтармен айналысатын ғалымдарды іріктеп, жүйелеу
№ 14 тәжірибелік сабақ тақырыбы: Этнопедагогика мен этнопсихологияны зерттеуші ғалымдар
Тәжірибелік сабақтың тапсырмасы:
1.Этнопедагогика мен этнопсихологияны зерттеуші ғалымдар жайлы мәліметтер жинақтау, талдау
№ 15 тәжірибелік сабақ тақырыбы: Кәсіптік педагогика мен психологияны зерттеуші ғалымдар
Тәжірибелік сабақтың тапсырмасы:
1.Кәсіптік педагогика мен психологияны зерттеуші ғалымдарды жіктеп, талдау
«Педагогика және психологияның дамуы тарихы» пәннің оқу-әдістемелік қамтамасыз етілу картасы
№ Дәріс тақырыбы Оқулық және оқу құралы Электронды оқулық және оқу құралы Мәліметтердің электрондық базалары
1 Педагогика және психологияның даму тарихы курсының пәні мен міндеттері Н.Ә.:1-66 + +
2 Шет елдік авторлардың тарихи-педагогикалық-психологиялық зерттеу жұмыстары Н.Ә.:1-66 + +
3 Россиядағы тарихи педагогикалық-психологиялық сипаттағы еңбектер Н.Ә.:1-66 + +
4 Қазақстандағы педагогика және психологияның дамуы тарихы курсының пәні мен міндеттері Н.Ә.:1-66 + +
5 Қазақстандағы білім мен педагогика-психология ғылымдары жүйесіндегі қазақ халық педагогикасын қайнар көздер арқылы зерттеу Н.Ә.:1-66 + +
6 Қазақстандағы педагогика-психология мен мектеп тарихының кезеңдері Н.Ә.:1-66 + +
7 Қазақстандағы педагогика-психология мен мектеп тарихының кезеңдеріне сипаттама Н.Ә.:1-66 + +
8 ІV-Х ІV ғ.ғ. Қазақстан территориясындағы педагогикалық-психологиялық идеялар мен ойларды анықтайтын әлеуметтік-экономикалық, мәдени, тарихи негізгі (факторлар)қозғаушы күштер Н.Ә.:1-66 + +
9 Орта Қазақстандағы ағарту мен білім беру жүйесі Н.Ә.:1-66 + +
10 ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейінгі педагогикалық және психологиялық ойлар мен көзқарастарды айқындайтын негізгі әлеуметтік –экономикалық, мәдени, тарихи факторлар Н.Ә.:1-66 + +
11 ХV ғ. –ХІХ ғ. бірінші жартысына дейінгі ағарту мен білім беру жүйелері Н.Ә.:1-66 + +
12 ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы педагогикалық-психологиялық идеялар мен ғылыми-педагогикалық ойлардың туындау кезеңі Н.Ә.:1-66 + +
13 ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы Қазақстандағы білім беру мен ағарту жүйесі 14 Ұлы Отан соғысына дейінгі Қазақстандағы педагогика-психология ғылымдарының дамуы Н.Ә.:1-66 + +
15 Ұлы Отан соғысына дейінгі Қазақстандағы халықтық білім беру Н.Ә.:1-66 + +
16 Ұлы Отан соғысынан кейінгі 1990 ж. дейінгі Қазақстандағы педагогика-психология ғылымдарының дамуы Н.Ә.:1-66 + +
17 1991 жылдан кәзірге дейінгі педагогика-психология ғылымдарының дамуы Н.Ә.:1-66 + +
18 1991 жылдан кәзірге дейінгі білім беру жүйесі Н.Ә.:1-66 + +
19 Педагогика және психология ғылымдарының тарихын зерттеуші ғалымдар Н.Ә.:1-66 + +
20 Жалпы педагогика мен психология туралы сұрақтармен айналысатын ғалымдар Н.Ә.:1-66 + +
21 Этнопедагогика мен этнопсихологияны зерттеуші ғалымдар Н.Ә.:1-66 + +
22 Кәсіптік педагогика мен психологияны зерттеуші ғалымдар Н.Ә.:1-66 + +
«Педагогика және психологияның дамуы тарихы» пәннінен өзін-өзі бағалауға арналған сұрақтар / тестер / тапсырмалар / есептер / жаттығулар:
«Педагогика және психологияның дамуы тарихы» бойынша тест тапсырмалары:
1.Қазақстан педагогикасының тарихы зерттейді:
а) шет елдердегі педагогикалық ойлардың дамуын
б) тәрбие, оқыту, білім беру заңдылықтарын
с)ерте заманнан бүгінгі күнге дейінгі, педагогикалық ойлар мен мектептердің, педагогикалық жүйелердің туындауын
д) халықтардың педагогикалық мәдениетін
2. Қазақстан педагогикасының тарихы пәні:
а) тарихи санаға, педагогикалық мәдениетке тәрбиелейді, тарихи және бағдарлап ойлауға үйретеді, алдыға қойылған мәселелерді шешуге арналған қажетті нақты білім береді.
б) өскелең ұрпақты мәдениеттке тәрбиелейді, практика жүзінде ойлауға, қажетті сұрақтарды шешуді, логикалық тұрғыдан ойлауды үйретеді.
с) өскелең ұрпақты мемлекеттік белгілерді сыйлауға, Отанын, халқын сүюге, патриоттық сезімін жоғары ұстауға тәрбиелейді.
д) халықтың тарихи мәдениетін бағалауға, Қазақстан территориясында тұратын халықтарды үйретеді, тәрбиелейді және осыған қажетті білім береді.
3. «Қазақстан педагогикасының тарихы»пәнінің функциялары(қызыметтері):
а) әлеуметтік-мәдениеттік, тәрбиелеушілік, білім берушілік.
б) танымдық-эмоционалдық, дамытушылық, тәрбиелеушілік.
с) танымдық-теориялық, әлеуметтік, тапқырлық және болжамдық, критериальдық, тәрбиелеушілік.
д) мәдени-экономикалық, әлеуметтік, биологиялық.
4. «Қазақстан педагогикасының тарихы» курсының мазмұны мен оның құрылымына жаңаша қарау:
а) әлеуметтік-мәдениеттану тұрғысында
б) экономикалық тұрғыда
с) әлеуметтік-экономикалық тұрғыда
д) тарихи дәуір бойынша
5. «Қазақстандағы педагогикалық ойлар мен мектептер тарихы», Алматы 1998 кітабының авторы:
а) Қ.Жарықбаев және С.Қалиев
б) Г.М.Храпченков және В.Г.Храпченков
с) З.Абилова және К.Қалиева
д) Н.Д.Хмель және К.С.Успанов
6. Қазақстан педагогикасының тарихының қарастыратын зерттеулері:
а) ерте заманнан қазірге дейінгі Қазақстан республикасы мен Шығыс, Батыс, Солтүстік Америка елдеріндегі халықтардың педагогикалық ойлары мен мектептерінің тарихы
б) ұстаз бен оқушы психикасы, педагогикалық психология, мектепке дейінгі педагогика тарихы
с) жасөспірімдер психологиясы, физиология, бастауыш оқыту педагогикасы
д) мектепке дейінгі педагогика, жасөспірімдер психологиясы, педагогикалық психология
7.Алғашқы оқыту және тәрбиелеу туралы туындаған ойлар жазылған (6-8 ғ.) ертедегі түрік жазба ескерткіштері:
а) Алтын адам
б) Айша бибі мавзолейі
с) Қожа Ахмет Яссауи мавзолейі
д) Орхон-Енесей ескерткіштері
8. Ертедегі мәңгілік өмірді армандаған данышпан (9 ғ.):
а) Қорқыт ата
б) Асан Қайғы
с)Шал ақын
д) Бұқар жырау
9.Қандай дидактикалық, моральдық-этикалық шығармасы үшін Қараханид шахы Тавғаш Арыслан хан Бунгра-Текинге «Хас-Хаджиб» (жасырын министр) атағы берілді:
а) «Гүлістан-бит-түрік»
б) «Диван лұғат ат түрік»
с) «Диуани-хикмет»
д) «Құдатғу білік»
10. Жүсіп Баласағұн(11 ғ.) шығармасының стратегиялық мақсаты:
а) ғылым арқылы мемлекетті нығайту, басқару жүйесін жетілдіру, бақытқа жету жолын көрсету
б) практика арқылы өмірлік білім мен білікті жетілдіру
с) алған білімі арқылы дағды мен білікті жетілдіру
д)сенім, үміт және қайырымдылық адамдарды бір-бірін сүюге, түсінуге үйрету
11. Қазақстан педагогикалық ойлары тарихының «түрік» кезеңінің өкілдері:
а)Шоқан, Ыбырай, Абай
б) Асан Қайғы,Хайдар Дулати
с) Жүсіп Баласағұн, Әл-Фараби, Ахмет Яссауи
д) Қ.Жарықбаев , С.Қалиев
12 Шығыс Ренессанс дәуірінің жеке тұлғаны, өзін-өзі тәрбиелеуді, тәрбиені гармониялық жағынан дамыту идеясын жалғастырушы оқымысты-ойшылдары:
а) Әбу Насыр әл-Фараби, Жүсүп Баласағұн, А.Жүгінеки
b) Ы.Алтынсарин, М.Жұмабаев, Ж.Аймауытов
c) Вида-Фильтре, Ф.Рабле, Т.Мор
d) Ш.Уәлиханов, А.Құнанбаев, Ы.Алтынсарин
13. Қазақстан ойшылдарының қайсысы «екінші ұстаз» атағын алды ( Аристотелден кейін):
а) Ыбырай Алтынсарин
b) Жүсүп Баласағұн
c) Әбу Насыр әл-Фараби
d) Шәкәрім Құдайбердиев
14. Педагогика және акустика, эстетикалық тәрбие мәселелерін Әбу Насыр Әл- Фараби қай шығармасында жан - жақты қарастырады:
а) «Музыка жөніндегі үлкен трактат»
b) «Ғылымдарды топтастыру»
c) «Әлеуметтік этикалық трактат»
d) «Философиялық трактат»
15. «Оқыту»ұғымына ғылыми анықтама беруге (ниет қылған)тырысқан,дидактика және жүйелілік, ғылымилық, көрнекілік секілді дидактика принциптерімен шұғылданған орта ғасырдағы Қазақстан оқымыстысы:
а) Әлішер Науайи
b) Омар Хайям
c) Әбу Насыр әл-Беруни
d) Әбу Насыр әл-Фараби
16.Оқымысты - энциклопедист Әл–Фарабидің педагогикалық мұрасы «Математикалық трактат»:
а) оқу-әдістемелік құрал
b) геометриялық кітап
c) библиографиялық еңбек
d) монографиялық еңбек
17. «Диван лұғат ат түрік» түрік сөздігінің авторы:
а) Жүсуп Баласағұн
b) Махмұт Қашғари
c) Ахмед Юнаки
d) Сайф Сарай
18. «Диуани Хикмет» даналық кітабының авторы:
а) Қорқыт ата
b) Қожа Ахмет Яссауи
c) Шоқан Уәлиханов
d) Шал ақын
19. Көшпенділердің философы - (XV ғ.)Асан Қайғының негізгі педагогикалық ойлары:
а)әлеуметтік-тарихи, мәдени-бұқаралық;
b) әлеуметтік-саяси, психологиялық –адамгершілік;
c) қоғамдық- саяси, әлеуметтік-педагогикалық;
d) гармониялық-үйлесімділік, ойшылдық, адамгершілік, эстетикалық;
20. Жиенбет Жырау қандай тәрбие құралына мән береді ( XVI ғ. соңы – XVIIғ. бірінші жартысы):
а) үндеу, жазалау, ақ жарқындық, мадақтау;
b) ымдау, қиялдау, салыстыру, ұсыну;
c) көрсету, үлгі, мадақтау, жан-тәнімен берілу;
d) мысал, көрсету, жетелеу, сендіру.
21. 15-17ғ. қазақ ақын-жырауларын біріктіретін тәрбиенің жалпы мәселелері:
а) болашаққа бағыттылық, оптимизм, азаматтық тәрбие, әлеуметтік мәселелер;
b) белсенді щығармашылықтағы нарықтық жағдайларға бейімделген,қабілеттенген адамның мәселелері;
c) халықты мәдениеттілікке, эстетикаға тәрбиелеу, жақсы ісін мадақтау;
d) басқа халықтардың бір-бірімен сыйластығы, адамгершілік, азаматтық тәрбие мәселелері;
22. Ақтамберді жыраудың (1675-1768) ойынша адамгершілік тәрбиесі мен өзін-өзі тәрбиелеудің мақсаты :
а) халықты адамгершілікке тәрбиелеу, құрмет тұту, іс-әрекетінің практикалығын көздеу;
b) басқа халықтарды сыйлау, достықты мадақтау, ұлттардың бірлігі;
c) білімнің күші, оған ұмтылу, халық ісінің бірлігі;
d) халықтың мәдениетінде, ұлттық мәдениетті сақтауда, ұлттардың бірлігінде.
23 Батыр мен ханға назар аударту арқылы өзінің тәрбиелік идеясын бізге дейін жеткізген жырау:
а)Ақтамберді жырау;
b) Бұхар жырау;
c) Асан Қайғы;
d)Шалкиіз жырау;
24. Бұқар жыраудың педагогикалық ойын қарастыратын педагогиканың бөлімі:
а)әлеуметтік педагогика;
b) жеке тұлғаның тәрбие теориясы, таланты;
c) жалпы педагогика, әлеуметтік педагогика, геронтология;
d) мектептану, педагогика тарихы.
25.Шал ақынның (1746-1814) шығармашылығындағы адамның туғаннан кәртайғанға дейінгі аралықтағы жас айырмашылықтары түсінігі:
а) жеке тұлғалық өмірлік тәжірибесінің кеңеюі;
b) тұрмыстық көзқарасы;
c) ғылыми ықпалы;
d) халықтық даналықпен үндесуі.
26.Шалкиіз Тіленші ұлы (1465-1560) шығармаларында (қарастырған) қамтылған мәселелер:
а) көшпенді халықтың эстетикалық-адамгершілік нормалары;
b) көшпенді халықтың мәдени-эстетикалық нормалары;
c) көшпенді халықтың әлеуметтік-тарихи нормалары;
d) көшпенді халықтардың моралдық-этикалық нормалары.
27.Шал ақын (1746 - 1814) бөлген адамдардың түрлері:
а)құр – жан, тірі-жан, жігіт-жан;
b) сұлужан, еркежан, кербезжан;
c) әсемжан, жаманжан, жалқаужан.
d) еңбекқор, жалқау, немқұрайлы.
28. XVIII – XIX ғ.ғ.қазақ ақын-жырауларының педагогикалық көзқарастарының ортақтығы:
а)батырлардың күштілігін көрсету, халықтың әсерлі рухын мадақтауға ұмтылдыру;
b) адамдарды бірін-бірі түсінуге, құрметтеуге және жақсы көруге ұмтылдыру;
c) бодандық тәуелділік жағдайынан шығудың жалпы оптималды жолын көрсету,рухын көтеру, біріктіруге ұмтылдыру;
d) білімге, мәдениеттілікке, теңқұқылыққа, белсенді өмір сүруге ұмтылдыру.
29. Қазақстанның тарихи уақыт ықпалы мен экономикалық дамуының әсері туралы, жастардың тәрбиесі туралы айтатын Дулат Бабатайұлының (1802 - 1874) мұрасы:
а)көшпенділердің өмірін, мәдени мұрасын, практикалық білімін ұрпаққа жеткізу ;
b) жартылай көшпенді өмір, еңбектің тас және ағаш құралдары, мал шаруашылығы;
с)еңбек құралдарының өмірдегі практикалық маңызы, қартайғанша өмір сүру,жер шаруашылығы;
d)жер шаруашылығын, малшаруашылығын дамыту, сауда жүргізудің тәжірибесін алмасу.
30.Махамбет Өтемісұлының (1814-1846) барлық шығармаларындағы идея:
а)адамгершілік тәрбиесі;
b) әскери-патриоттық тәрбие;
c) діни тәрбие;
d) ұлттық тәрбие.
31. Қазақ халқының ұлы ағартушылары:Шоқан, Абай, Ыбырайды біріктіретін жеке тұлғаны қалыптастырудағы идея :
а) басқа халықтардан қазақ халқының айырмашылығы;
b) орыс және европа халықтарымен салыстырғандағы қазақ халқының артта қалуы ;
c) жеке тұлғаны қалыптастырудағы тәрбиенің шешуші ролі туралы;
d) қазақ халқының діндарлығы туралы.
32.Орыс және Европа халықтары арқылы,олардың шығармалары арқылы өз халқының «көзін ашқан»,шовинистікке,адамдық қасиетті төмендетуге қарсы күресті өз халқына танытуды мақсат тұтқан оқымысты-ағартушы:
а)Шәкәрім
b) Ыбырай
c) Шоқан
d) Абай
33. Қазақстандағы ғылыми-педагогикалық ойлардың туындауы:
а) XX ғ. І-жартысы;
b) XIX ғ. 2-жартысы;
c) XX ғ.
d) кеңес кезеңі
34. Торғайда Алтынсарин мектебі қай жылы ашылды:
а)1879 ж.
b) 1864ж.
с) 1889ж.
d) 1911ж.
35. Ыбырай Алтынсариннің (1841-1889) оқулықтары:
а)Қара сөздері.
b) Әліппе, тілге басшылық, оқытуға басшылық.
c) Қырғыз хрестоматиясы, орыс тілін қырғыздарға оқытудың бастауыш құралы (көмекші құрал).
d) Педагогика, психология.
36. Ы.Алтынсариннің педагог болып қалыптасуына әсер еткен ғалымдар:
а) Макаренко, Сухомлинский
b) Ломоносов, Новиков
c) Жұмабаев, Дулатов
d) Корф, Толстой, Ушинский
37. Ыбырай Алтынсарин алғаш Қазақстан жерінде ашқаны:
а) зайырлы мектептер;
b) орта мектептер;
c) діни мектептер;
d) жоғары мектептер.
38. Қырғыздарға орыс тілін оқытудағы Алтынсариннің жүйесі:
а) даярлық, практика, оқу, жазу, тілді қолдануға дағдыландыруды өңдеу;
b) оқуға дағдыландыру, әңгімелесу, орыс тілінде айтуды меңгерту;
c) жүйелілік, дұрыс жазу ережесін үйрету,оқыту;
d) дамытушылық, қарапайымнан күрделіге дейін оқу, жазуға дағдыландыру.
39. Ы.Алтынсарин –ұйымдастырған, қалыптастырған мектеп түрлері:
а) ауылдық бір сыныптық, қалалық бастауыш, кәсіптік- техникалық колледждер;
b) болыстық бір сыныптық, ауылдық, екісыныптық интернатымен учелищелер, кәсіптік-техникалық және ауылшаруашылық, бір сыныптық әйелдер мектептері;
c) ауылдық бастауыш сыныптар, болыстық орта сыныптар, кәсіптік бағдар институттары;
d) ауылдардағы, селолардағы, болыстардағы орта мектептер, кәсіптік-техникалық колледждер, білімін көтеру институттары.
40. Ы. Алтынсариннің « Қырғыз хрестоматиясының» құрамы:
а) 3-бөлім;
b) 4-бөлім;
c) 2-бөлім;
d) 6 бөлім.
41. Ы.Алтынсариннің «Қырғыз хрестоматиясының» жарық көруі:
а)1879 ж. Орынборда.
b) 1870 ж. Ташкентте.
с)1874 ж. Қызылордада.
d) 1860г., Уфада
42. Ы.Алтынсариннің (1841-1889) “Қырғыздарға орыс тілін үйретудің бастауыш құралы”еңбегінің жарық көрді (қашан,қайда):
а)1870қ.. Уфа
b) 1879 қ.. Орынбор
c) 1873қ.. Ташкент
d) 1875 қ.. Қызылорда
43. Ы.Алтынсариннің“Қырғыз хрестоматиясында” -тақпақтар,балалардың әңгімелері, ересектер мен балаларға арналған әңгімелер, ауыз әдебиетінің үлгілері –барлығы да қамтылған ба:
а) иә
b) жоқ
c) білмеймін
d) бұл бөлімдер басқа кітаптікі
44. Алтынсариннің (1841-1889) әдістемелік тәсіліндегі көздің, қолдың, естудің, тыңдаудың, тілдің, белсенділігі мен өзбеттілігін арттыруға үйрететін талаптары мына ғалымның ұсынған пікіріне ұқсас:
а) А.С.Макаренконың
b) К.Д.Ушинскийдің
c) С.Т. Шацкийдің
d) Н.Добролюбовтің
45. Ы.Алтынсариннің пікірінше, мұғалімнің тәрбие жұмысы мынадан басталуы қажет:
а) білім алғаннан бастап;
b) оқушымен қатынас орнатуын меңгерген күннен;
с) өзін-өзі тәрбиелеуден;
d) ата-ана мен басқарушылармен ортақ тіл табысқан кезден.
46. Алтынсариннің мұғалімнің жеке басына қоятын талаптары:
а) оқытудың рационалды әдістерін, педагогикалық тактыны меңгеру ;
b) пәндегі білімді, оқытудың жаңа әдістерін меңгеру,балаларға деген сүйіспеншілік;
c) балалармен жақсы қатынас орнату, жақсы көру, түсінісу, соған сәйкес білімі болуы;
d) озат педагогикалық тәжірибені меңгеру, балалармен ортақ тіл табысу, мұғалімнің мәдениетті мінез-құлқы.
47. Алтынсариннің мұғалім тұлғасынан көретіні:
а) балаларды қошеметтеуі, жақсы көруі,олардың барлық кемшіліктері мен біліктерін, іскерліктерін білуі;
b) оқушы жүрегінен жол табуы, жеке-дара ерекшеліктерін білуі, педагогикалық әдебиеттермен жұмыс жасауы;
c) балалармен қатынасын жолға қоюы, олардың барлық реніші мен қуанышын білуі;
d) балалармен ортақ тіл табыса алуы, бірге қуана білуі, қайғысын бөлісе алуы, олармен педагогикалық әңгіме жүргізуі.
48. Жеке тұлғаны қалыптастыру мәселесінде Шоқан, Ыбырай, Абайдың педагогикалық көзқарастарынан С.Торайғыровтың(1893-1920) көзқарасының айырмашылығы:
а) адам өмір сүретін ортаны қамтамасыз ету;
b) адамды тәрбие әдісімен қамтамасыз ету;
c) адамды тұқым қуалаушылықпен қамтамасыз ету;
d) адамның діни сенімге кіруін қамтамасыз ету.
49. Мектабтар- бұл:
а ) Ертедегі ортағасырлық бастауыш мұсылмандық мектептер.
b) Ертедегі орта ғасырлық, орта мұсылмандық мектептер.
c) Ертедегі орта ғасырлық, жоғары мұсылмандық мектептер.
d) Ертедегі орта ғасырлық, мектепке дейінгі мекемелер.
50. Мектабтардағы оқытудың ұзақтығымен (циклі) бөлінуі:
а) Көктемгі жазғы кезең (2-3 ай), екі жылдық.
b) Қысқы- күзгі кезең (4-6 ай), төрт жылдық.
c) Жазғы- күзгі кезең (4-5 ай), үш жылдық.
d) Көктемгі-жазғы- кезең (4-5 ай), төрт жылдық.
51. Мектабтарға балалар қай жастан қабылданды:
а) 5 жас
b) 3 жас.
c) 7 жас.
d) 11 жас.
52. Мектабтар және ондағы оқу процесін ұйымдастырудың ерекшеліктері:
а) Тегін оқыту емтихансыз және бітіргендігі туралы құжат берілмейді.
b) Оқытудың жартысы төлем ақымен, емтихан алынатын және бітіргендігі туралы куәлік берілетін;
c) Оқытуда тегін сынақтар мен емтихандар өткізілетін, курсты тыңдағандығы туралы куәлік берілетін;
d) Заттай төлем төлеу арқылы оқытылады, емтихан өткізілмейді, бітіргендігі туралы құжат берілмейді
53. Мектабтағы оқытудың негізгі түрі:
а) Жаттау жазу, оқу.
b) Оқу, жаттау, жүргізіп оқу.
c) Тақырыпты жүргізіп оқу, айту, жазу.
d) Айту, оқу, жаттау.
54.Медресе - бұл:
а) Орта- жоғарғы типті діни оқу орны.
b) Орта- жоғарғы типті типтік оқу орны.
c) Жоғарғы типті оқу орыны.
d) Жоғарғы типті діни оқу мекемесі.
55. Медресе- оқу мекемесі ретінде даярлайды:
а) Мәдениет қызметкерлерін, меңгерушілерді: библиотеканың, клубтардың, оқу залдарының қызметкерлерін.
в) Жоғары, рухани қызметкерлерді, судьяларды, мектеп моллаларын, мәдениет қызметкерлерін.
с) Діни мекемелердің оқытушыларын, тәрбиешілерін.
d) Діни уағыздаушылар, поптар, дьякондар.
56. Медресседегі оқыту уақытының тәуелділігі мынаған байланысты:
а) Төлем ақыға тәуелді, ұзақтығы1- 4 жыл.
в) Оқушының тілегіне байланысты, 1-10 жыл оқуы мүмкін.
с) Үлгірім жетістігіне байланысты оқыту ұзақтығы 15-20 жылға жалғасуы мүмкін.
d) Мемлекеттік қаржыға тәуелді, ұзақтығы 5-15 жыл.
57.Медреседегі оқу процесін ұйымдастырудың ерекшелігі:
а) Көркем әдебиет, орта ғасыр әдебиеті, орыс тілі, ағылшын тілі жүргізіледі
және аяқталғаны туралы арнайы құжат берілетін.
в) Орта ғасырлар тарихы, астрономия, философия, медицина пәні жүргізілетін, аяқталғаны туралы арнайы құжат берілмейді.
с) Әскери іс, қаруды қолдануды меңгеру, спорттық жаттығулар, ат спорты жүргізілетін, аяқтағаны туралы куәлік берілмейді.
d) Діни пәндерден басқа нақты және жаратылыс ғылымдары оқытылатын, аяқтағаны туралы құжат берілетін.
58. Абай (1845-1904) тыңдағанды ұмытпаудың қанша талабын, қай «сөзінде» анықтайды:
а) 22,3 талабын;
b) 44, 5 талабын;
c) 53,2 талабын;
d) 31, 4 талабын.
59. Абайдың (1845-1904)айтуынша ұят,бұзықтық:
а)маскүнемдік, наркомания, бейқамдық, салақтық,, жойып жіберу, ысырапшылдық;
b)бейқамдық, салақтық, кері кеткендік, босаңдық, жеңілойлылық, шегіне жеткенше құлдырау немесе құмарлықтың пайда болуы;
c) инабатсыздық, , әдепсіздік, жөнсіздік, ұрлыққа бейімділік, өсекшілдік, салдыр-салақтық;
d) айып, ұрлық, ұятсыздық, нас, ысырапшылдық.
60. Абай (1845-1904)қай «сөзінде» тәрбие процесіндегі өзіндік бақылау туралы айтады:
а)15
b) 20
c) 22
d) 40
61. Абайдың (1845-1904) адамгершілік пен оның мәні туралы көзқарастарының жүйесі:
а) әлеуметтік;
b) антропологиялық;
c) культурологиялық;
d) саяси.
62.XX ғ. басындағы Қазақстандағы педагогикалық ойлардың сипаттамалары:
а) әлеуметтік-радикальдық, феодалдық;
b) әлеуметтік-буржуазиялық, жеке меншік-саяси;
c) әлеуметтік-радикальдық және прогрессивті-демократиялық;
d) әлеуметтік-мәдени, саяси тұрақсыздық.
63.С.Торайғыровтың (1893-1920) жасты кезеңдерге бөліп, олардың әрқайсысына психологиялық сипаттама берген шығармасы:
а) «Адасқан өмір»;
b) «Шаруа»;
c) «Қара сөздер»;
d) «Үш анық».
64. С. Торайғыровтың (1893-1920) бөлген жас кезеңдері:
а) 0-10, 10-20, 20-45, 45-60 және жоғары;
b) 0-15, 15-30, 30-60 және 60-тан жоғары;
c) 0-10, 11-15, 15-30,30-70 және жоғары;
d) 0-5, 5-15, 15-45 және жоғары.
65. С.Торайғыров (1893-1920) бастаған идеялар:
а) тәрбие, орта және тұқым қуалаушылық және өмір сүру жағдайы;
b) өмір бойына тәрбиеге діни қатынас;
c) ортаға және адам белсенділігіне себепті-іздестіруші тәуелділік;
d) тәрбие, өзін-өзі тәрбиелеу, өзбеттілік және адам өмірінің белсенділігі.
66. Ш.Құдайбердиев (1858-1931) адамның ұлттық және жеке-дара ерекшеліктерінің негізіне жатқызады:
а) өмір сүру ортасын;
b) экогеографиялық өмір сүру ортасын;
c) тұқым қуалаушылық ерекшеліктерін;
d) діни түсінігін.
67. XIXғ.- XXғ.. басындағы Қазақстандағы педагогикалық ойлар мен мектептердегі негізгі ұйымдастырушылық және дидактикалық мәселелер:
а)орыс мектептеріндегі білім беру мазмұны мен оқыту әдістерін және жүйесін дамыту;
b) орыс-қазақ мектептеріндегі білім беру мазмұны мен оқыту әдістерін және жүйесін;
c) қазақ мектептеріндегі білім беру мазмұны мен оқыту әдістерін және жүйесін дамыту;
d) мектепке дейінгі білім беру мазмұны мен оқыту әдістерін және жүйесін дамыту.
68. XIX- XXғ.басындағы Қазақстандағы педагогика тарихында айқын байқалған ойлардың (көзқарастардың) соңғы үштігі:
а) қазақ интеллегенциясының ұлттық өзіндік санасының өсуі, қазақ мемлекетінің жандануы, мәдениет пен білімнің дамуы;
b) орыс-қазақ демократиялық интеллегенциясының ұлттық өзіндік санасының өсуі, осы халықтардың мәдениеті мен білімінің туындауы, мемлекет құруы;
c) қазақ-орыс саудагерлерінің ұлттық өзіндік санасының өсуі, жаңа тұрмыстық мәдениетті дамыту, базарлар ашу, сауда-саттықты арттыру және кеңейту;
d) орыс мәдениетінің өсуі мен дамуы,ұмытылған мәдени құндылықтардың туындауы, мәдени іс-шараларды жаңарту.
69. «Үш анық»шығармасының авторы:
а) Абай
b) Шоқан
c) Ыбырай
d) Шәкәрім
70. Ш. Құдайбердиевтің (1858-1931) «Үш анығын» ата:
а) үміт, сенім, махаббат;
b) шындық, сенім, жан;
c) қарапайымдылық, әділдік, қайырымдылық;
d) шындық, үміт, сенім.
71. Қазақстандағы кеңестік педагогика ғылымының негізін өңдеген, өз мақалаларында тәрбие мәселесіне үгіттеген,ХХ-ғасырдың 20-жылдарындағы Қазақстан педагогикасының ағартушылары:
а) Ы.Алтынсарин, Ж.Аймауытов, М.Жұмабаев;
b) В.Я. Струминский, В.Н. Архангельский, Н.Құлжанова;
c) М.Скаткин, Г.Щукина, Н.Хмель;
d) Ю.Бабанский, А.Болдырев, М.Скаткин.
72.Өзінің публикациялары арқылы 1818-1919 ж. Аристотельдің, Сократтың, Руссоның, Л.Толстойдың педагогикалық идеяларын қазақ тілінде таратуға үлкен үлес:
а) Ғұмар Қараш
b) Спандияр Көбеев
c) Сәбит Дөнентаев
d) Сұлтанмахмұт Торайғыров
73.М.Жұмабаевтің (1893-1938) ғылыми-публицистикалық оқулығы «Педагогиканың» алғаш жарық көруі:
а) 1930ж., Уфа және Орынбор қалаларында;
b) 1927ж., Омскі мен Орынборда ;
c) 1923 ж., Орынбор мен Ташкенте;
d) 1925ж.,Омскі мен Ташкенте.
74. М.Жұмабаевтің (1893-1938)ғылыми-публицистикалық оқулығының тарауы:
а) 15
b) 17
c) 10
d) 20
75. «Ана тілі» (1923),бастауыш сыныпқа арналған оқу құралы «Ана тілін оқыту әдістемесі» (1925), ересектерге арналған оқу құралы «Сауат ашу» (1928), «Ересектерге арналған әліппе» (1929) атты педагогикалық мұралардың авторы:
а) Ж.Аймауытов (1889 - 1931);
b) М. Жұмабаев (1883-1938);
c) М.Дулатов (1885-1935);
d) С.Мұқанов (1920-1985).
76. М.Жұмабаев (1883-1938) « Бастауыш мектептегі ана тілі» (Ташкент, 1923) еңбегінде уақыт талабына сәйкес бастауыш мектептің негізін белгіледі:
а) арнайы, еңбек міндеттері, міндетті 4-жылдық бастауыш мектепте ана тілінде оқыту;
b) арнайы,бастауыш мектеп үшін орыс тіліндегі ақыл –ой міндеттері;
c) арнайы,орыс тілінде оқытатын орта мектеп оқушылары үшін математикалық міндеттер мен жаттығулар;
d) арнайы, орыс-қазақ тілдеріндегі бастауыш, орта мектептің оқушылары үшін логарифмдік жаттығулар.
77. М.Жұмабаев мына оқулықтардың авторы:
а) Психология
b) Педагогика
c) Физиология
d) Этнопедагогика
78.А.Байтұрсыновтың оқулық кітаптары:
а)Қырғыз хрестоматиясы.
в) Қырғыздарға орыс тілін оқытуға басшылық.
с) Әліппе, оқытуға жетекшілік.
d) Ересектерге әліппе.

79.М.Дулатовтың мектепке арналған оқулықтары:
а) Арифметика, Ана тілі.
в) Мектепке дейінгі тәрбие.
с) Психология.
d) Қиын балалар.
80.Қазақстандағы кеңестік кезеңдегі (1917-1991 ж.) педагогика ғылымының дамуына үлес қосқан ағартушылар:
а)Т.Тәжібаев, Ш.Әлжанов, Р.Г.Лемберг, А.Сембаев, М.Мұқанов.
b) М.Жұмабаев, И.Есенберлин, М.Дулатов, А.Әлімжанов
c) А.Құнанбаев, Ш.Уәлиханов, Ы.Алтынсарин, А.Байтұрсынов
d) А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев, Ж. Аймауытов
.81. Ж.Аймауытовтың педагогикалық шығармалары:
а) Қырғыз хрестоматиясы, Қырғыздарға орыс тілін оқытуға басшылық.
в) Комплекстік оқыту жолы, Тәрбиеге жетекшілік.
с) Ересектерге әліппе.
d) Әліппе, Тілге жетекшілік, Оқуға басшылық.
82. «Мектепке дейінгі тәрбие» 1923 ж. шыққан кітаптың авторы:
а) Н.Хмель.
в) Г.Щукина.
с) М.Жұмабаев.
d) Н.Құлжанова.
83. 1931ж. бастап Қазақстандағы педагогика ғылымының толығымен көшкені:
а) марксистік-лениндік әдіснамалық негіз;
b) социалистік-коммунистік әдіснамалық негіз;
c) әлеуметтік-адамгершіліктің әдіснамалық негізі;
d) империалистік – буржуазияның әдіснамалық негізі.
84. 30-жылдардың басында «Ликбез мектептеріне арналған әдістемелік құрал», «Қиын балалар», «Мектеп топтарын жинақтау»еңбектері жарыққа шыққан ғалым- педагогтар:
а) А.Макаренко, В.Сухомлинский;
b) А.Сытдықов, С.Балаубаев;
c) Р.Лемберг, Ш.Әлжанов;
d) Г.Щукиной, Н.Хмель
85.Кеңестік Қазақстанның педагогика ғылымының алғаш ұйымдастырушыларының бірі, «Патшалық, бодандық мектептерден Қазақстанның кеңестік саяси мектебіне дейін» зерттеуінің авторы:
а) Қ.Жарықбаев (1928)
b) С.Қалиев (1929)
c) М.Мұқанов (1920-1985)
d) Д.Ш.Әлжанов (1901-1937)
86.С.Көбеевтің (1878-1956) көп жылғы педагогтық жұмысы жазушы-педагогтың мына еңбектерінде қамтылды:
а) «Ересектерге арналған әліппе»
b) «Орындалған арман», «Педагогиканың кейбір мәселелері»
c) «Әліппе», «Тілге басшылық», «Оқытуға басшылық»
d) «Қырғыз хрестоматиясы», «Қырғыздарға орыс тілін үйретудің бастауыш құралы»
87. КСРО халықтарының педагогикалық ойлары тарихының және теориясының мәселелері бойынша оқымысты, педагог, публицист:
а) Р.Лемберг (1883-1973)
b) А.Сембаев (1905-1989)
c) А.Сытдықов (1898-1983)
d) Ш.Әлжанов (1901-1937)
88.К.Д. Ушинскийдің, Н.К. Крупскаяның педагогикалық мұраларын,орыс-қазақ,қазақ-ұйғыр.қазақ мектептерінің даму және қалыптасу тарихын зерттеуші ғалым-педагог:
а) А.Сембаев
b) А. Макаренко
c) Ш.Әлжанов
d) А.Сытдықов
89.Ірі мемлекет қайраткері, алғашқылардың бірі болып, қазақ халқының психологиялық-педагогикалық бай мұрасына зер салып, ғылыми көзқарасын аударған, «XIX ғ.екінші жартысындағы Қазақстандағы педагогикалық ойлар мен ағартудың дамуы»еңбегінің авторы:
а) М.Мұқанов (1920-1985)
b) Т.Тәжібаев (1910-1964)
c) И.Л.Стычинский (1896-1964)
d) А.П.Нечаев (1870-1948)
90. 50-80-жылдардағы советтік Қазақстанда педагогиканың мына салалары бойынша пәрменді зерттеу дамыды:
а) оқытудың педагогикалық үрдісі, тәрбиелеу және дамыту;
b) дамыту үрдісі, қалпына келтірушілік, қайта оралту;
c) дидактика, тәрбие жұмысының әдісі және мектептану;
d) мұғалімнің мінез-құлық мәдениеті, педагогикалық такт және педагогикалық қабілет.
91. Белгілі кеңестік қазақстан педагогы, дидакт, «Мектептегі оқыту әдістері, сабақтың құрылымы, сабақтың әдістері жайлы дидактикалық очерктер»еңбегінің авторы:
а) М.Жұмабаев (1893-1938)
b) Р.Лемберг (1883-1975)
c) М.Мұқанов (1920-1985)
d) Т.Тәжібаев (1910-1964)
92. Қазіргі Қазақстандағы ғалым-педагог, педагогика ғылымының докторы, профессор, тұтас педагогика теориясының авторы:
а) М.Скаткин
b) Г.Щукина
c) Н.Хмель
d) Н.Құлжанова
93. Қазіргі Қазақстандағы педагогика ғылымындағы жаңа теориялық бағыт:
а) әлеуметтік және саяси;
b) валеологиялық, жанұялық;
c) этнопедагогикалық, көпмәдениеттілік;
d) дидактикалық, тарихи.
94.Этнопедагогика – ғылымы бұл :
а) халықтың мәдениеті туралы
b) салт-дәстүр туралы
c) халық педагогикасы туралы
d) тәрбиенің әлеуметтік тәжірибесі жайлы
95. «ҚР этномәдени білім беру» тұжырымдамасының өңделуі:
а) 1999.
b) 2000.
c) 1996.
d) 2001.
96. ҚР этномәдени білім беру мақсаты қалыптастырады:
а) жеке тұлғаны жан-жақты дамытуды;
b) көпмәдениетті жеке тұлғаны;
c) тарихи саналы жеке тұлғаны;
d) лингвистикалық санадағы жеке тұлғаны.
97.Этнопедагогика теориясын өңдеуші қазіргі таңдағы қазақстандық ғалымдар:
а) Ш.Уәлиханов, Ы.Алтынсарин;
b) А.Байтұрсынов, М.Дулатов;
c) Қ.Жарықбаев, С.Қалиев;
d) М.Дулатов, Ш.Құдайбердиев
98.Халық тәрбиесінің ерекше әдістері -
а) мақалдар,мәтелдер;
b) әңгіме, ертегі;
c) мадақтау мен жазалау;
d) үлгі-мысал, жаттығу.
99.Халық педагогикасының негізгі қағидалары:
а) талап пен кезеңдерінің бірлігі;
b) мәдени тұлғалылығы, табиғилығы, халықтығы;
c)үздіксіздігі, жүйелілігі;
d) ана тілін тірек етуі.
100. Этномәдени білім мен тәрбие -
а) уақыттың көрінісі;
b) уақытша қажеттілік;
c) әлеуметтік-мәдени қажеттілік;
d) жоғалтқанды толықтыру.
101.Грециядағы олимпиада ойындарымен салыстырылатын ақындар-айтысы жазылған «Қазақ даласындағы саяхаттағы хаттар мен күнделіктер» еңбегінің авторы:
а) Я.Янушкеевич
b) С.Гросс
c) Б.Залесский
d) М.Поло
102. Қазақстанға жер аударылған, 8 жыл Семейде тұрған, революционер-демократ, этнографиялық ««Қырғыздардың құқықтық дәстүрлерін»зерттейтін материалдар » еңбегінің авторы :
а) С.Гросс
b) М.Поло
c) Я.Янушкеевич
d) Б.Залесский
103. Қазақ халқының салт-дәстүрлерін зерттеуге үлес қосқан орыстың тұтқын – офицерлері :
а) Ф.С.Ефремов, И.Г.Андреев, С.Матвеев.
b) А.Гумбольд, С.А.Вамбери, С.Гросс.
c) Я.Янушкеевич, С.Гросс, Б.Залесский
d) П.Рычков, А.Покровский, А.Левшин
104. Қазақ халқының салт-дәстүрлерін зерттеуге үлкен үлес қосқан орыстың ғалым-саяхатшылары:
а) А.Гумбольд, С.А.Вамбери, С.Гросс.
b) Я.Янушкеевич, С.Гросс, Б.Залесский
c) А.Покровский, А.Левшин, В.В. Радлов, Н.Л.Зеланд, Н.М. Ядринцев
d) П.Рычков, А.Левшин, А.Гумбольд
105. «Парижден Астраханға дейін»еңбегінің авторы,қазақтардың дәстүрлі қарым-қатынас түрі - ойын тәрбиесі екенін ерекшелеп көрсеткен белгілі француз жазушысы:
а) А.Дюма;
b) Т.Аткинсон;
c) Д.Кеннан;
d) О.Бальзак
106.Қай жылы эксперименталды лаборатория дүниеге ең алғаш рет өз жұмысын бастады?
А) 1885
В) 1868
С) 1879
Д) 1889
Е) 1850
107. Сыртқы энергияны жүйке процесіне қосушы перифериялық бөліктерде орналасқан физиологиялық тетік:
А) Анализатор
В) Еңдеуші жүйке
С) Аффектік жүйке
Д) Қозғаушы тетіктер
Е) Рецепторлар
108. Сезім мүшелерінің тітіркендіргіштерге біртіндеп икемделуі
А) Синестезия
В) Адаптация
С) Табалдырық
Д) Сезімталдық
Е) Сенсибилизия
109 Бұрын қабылдау негізінде жаңа бейнелер жасауды қамтамасыз ететін психикалық үрдіс
А) Ойлау
В) Қабылдау
С) Ес
Д) Қиял
Е) Түйсіктер
110. Қиын жағдайларда туындайтын нервтік психикалық күштену
А) Стресс
В) Құмарлық
С) Сезім
Д) Эмоция
Е) Көңіл - күй
111. Адамның мақсатқа орай кедергілерді жеңумен өз қылық әрекеттерін қолдап, реттей білу қасиеттері
А) Қабілет
В) Темперамент
С) Ерік
Д) Мінез
Е) Сезім
112. Холерик қай типке жатады:
А) Аралас тип
В) Баяу, күшті тип
С) Әлсіз
Д) Күшті, ширақ, қозғалғыш
Е) Күшті тип, ұстамсыз
113. Қабілеттілік деген не?
А) Өэгермелі қасиеттер жиынтығы
В) Жүре пайда болатын қасиеттер жиынтығы
С) Туа бітті байқалатын қасиеттер жиынтығы
Д) Өмір сүру ортасында қалыптасқан қасиеттер
Е)Іс-әрекеттер тиімділігін қамтамасыз ететін қасиеттер жиытығы
114. Жалпы психология құрамына тән емес сала бұл:
А) психологиялық таным теориясы
В) жеке адам психологиясы
С) психологиялық даму теориясы
Д) өнертану
Е) психикалық процестер жайлы оқу
115. Жеке адам дәрежесіне көтерілудің негізгі көзі
А) Қоршаған орта
В) Өтен әулет тәжірибесі
С) Гендік бағдарлама
Д) Жаратылыстан тыс күш
Е) Нәсілдік белгілер
116.Әеуметтік норма:
А) Конвенциалды мінез
В) Тұқым қуалаумен берілетін
С) Өлеңмен пайда болады
Д) Туған мінезді алатын
Е) Мемлекетпен басқарылады
117. Топтағы реттелген ішкі жүйе
А) Ассоциация
В) Міндеттер тобы
С) Оқу
Д) Ұжым
Е) Топтар
118. Түйсік қандай байқау формаларына жатады?
А) Психикалық күйлер
В) Тұлға қасиеттері
С) Психикалық үрдістер
Д) Физиологиялық үрдістер
Е) Химиялық реакциялар
119. Заттар мен құбылыстардың барлық қасиеттерімен және бөліктерінің бейнесі
А) Ес
В) Ой
С) Қиял
Д) Түйсіну
Е) Қабылдау
120. Ересек адамдардың алғашқы қабылдауындағы еске сақтаудың көлемі:
А) кездейсоқ
В) шексіз
С) 7+(-) 2 бірлікте
Д) заңдылықтың көрінбеуі
Е) орташа 10 объектімен теңдігі
121.Төмендегілердің қайсысы ойлау түріне жатпайды?
А) Сөздік-логикалық
В) Көрнекі-бейнелі
С) Шығармашылық
Д) Көрнекі-қозғалысты
Е) Ұзақ мерзімді
122.Сөйлеудің саналы әрекетке айналуы үшін қажет фактор
А) Дыбыстың жеткізілуі
В) Форма өрнектілігі
С) Мазмұн айқындығы
Д) Мақсаттың нақтылығы
Е) Айтылу әдістері
123.Интуитивті ойлау:
А)Эвристикалық кезең
В) Жоғарғы бағыт беруде қолданылатын кезең
С) Шешудегі барлық логикалық кезеңдерден өтеді
Д) Жылдамдық, бағытб беру, эвристикалық кезең
Е)Эгоцентр
124. Жаңаша үйлестірімде ескі білімді еске түсіру жолымен, бұрын қабылданбаған заттарды жаңадан құру
А) Елестету
В) Ойлау
С) Түйсіну
Д) Қабылдау
Е) Ес
125. Зейіннің көлемі бұл...
А) бір уақытта қабылданатын объектілер саны
В) зейіннің бір объектіден екіншге ауысуы
С) бірнеше әрекеттердің бір уақытта орындалуы
Д) зейіннің ұзақ уақытқа сақталуы
Е) сананың объектіге шоғырлану деңгейі
126. Мінез психикалық көріністің қай тобына жатады:
А) Эмоциональды- ерікті процесс
В)Физиологиялық процесс
С) Жеке тұлғаның қасиетіне
Д) Психикалық процесс
Е) Психикалық күй
127. Мінездің физиологиялық негізі
А) сигнал системалары
В) нышандар
С) анализатор
Д) темперамент
Е) рецептор
128. Топтағы өзара жеке тұлғалар арасындағы қатынастарды зерттеу әдісі
А) контентті талдау
В) интроспекция
С) корреляция
Д) социометрия
Е) шкалалау
129. Топтық ұжым ретінде сипаттайтын критерийі болып саналмайды
А) топ мақсатын қоғам мақсатымен байланыстылығы
В) топтың мүшелерінің саны
С) топтық қабілеті барлық мүшелерге толық гармонды дамумен қамтамасыз етеді
Д) топтың мүшелерінің ұжымдық құндылықты және мақсатты қабылдау
Е) олармен оғамның функцияларын орындау
130. « Жұлдыздар», «жоғары бағаланғандар», «менсінбегендірілгендер», «оқшауланғандырылғандар»:
А) социометриялық статустардың әртүрлілігі
В) әлеуметтік құрам
С) жеткіншектердің бір- біріне берген келемеж аттары
Д)топтардың элементтері
Е) әлеуметтік роль
131. Психика тек адамға ғана тән деген тұжырымды кімдер ұстанады?
А) биопсихизм
В) антропопсихизм
С) гилопсихизм
Д) панпсихизм
Е) нейропсихизм
132. Амнезия:
А) Шартты рефлекс
В) Психикалық үрдіс
С) Психикалық іс-әрекет
Д) Өткен нәрселердің естен шығып кетуі
Е) Еске сақтау
133. Уақыты өткен қабылданған ақпаратты еске түсіруді жақсарту:
А) Эйдетизм
В) Шеткі эффект
С) жылдамдату
Д) Гиперболизация
Е) Реминисценция
134. Вербалды коммуникация – бұл процестің іске асуы немен байланысты?
А) ым
В) мимика
С) қалып
Д) сигнал
Е) тіл
135. Шынайылық элементтерін алмастыру арқылы шындықтың жүзін өзгертетін, қиял өнімі:
А) Ингибация
В) Фантазия
С) Фантом
Д) Елестер
Е) Арман
136. Еріктік сапаға жатпайды:
А) Тұрақтылық
В) Мақсатқа ұмытушылық
С) Өзбеттілік
Д) Принципшілдік
Е) Саналылық
137. Жеке тұлғаның адамдарға, іс - әрекетке, өзіне, қоршаған ортаға тұрақты қатынасы:
А) Эмоция
В) Темперамент
С) Қабілет
Д) Назар аудару
Е) Мінез

138. Тұрақты, әртүрлі жағдайларда қайталанып отыратын индивидтің мінез-құлық ерекшелігі аталады.
А) Жеке тұлға ерекшеліктері
В) Мінез-құлық партнері
С) Когнитивті диссонанс
Д) Жеке тұлғаның сипаты
Е) Реверберация
139. З.Фрейд қай бағыттың негізін қалады?
А) гештальт психологиясының
В) бихевиоризмнің
С) ассоциативті психологияның
Д) психоанализдің
Е) гуманистік психологияның
140. Өңдеуші анализаторлар қызметі:
А) Анализаторларды әрекетке келтіру
В) Импульстік қозғау салу
С) Орталық жүйкеге жеткізу
Д) Сыртқы әсерді жүйкеге қосу
Е) Ми қабығындағы талдау
141. Қарым-қатынастағы қабылдау және бір-бірін бағалау:
А) Коммуникация
В) Апперцепция
С) Интеракция
Д) Интерференция
Е) Перцепция
142. Іс-әрекет компоненттерінің сыртқы және ішкі қарым-қатынасы:
А) кездейсоқ сипат алып жүруі
В) өзара келіспеушілік сипат
С) оларды автоматты түрде жеткізу
Д) жүйелі сипатта болу
Е) тұрақсыздығы
143. Бірлескен іс-әрекетті қажетсінетін адамдар арасындағы байланыс дамуының көп жоспарлық үрдісі:
А) үйірлік
В) өзара қарым-қатынас
С) қарым-қатынас
Д) социум
Е) коммуникация
144. Иллюзия дегеніміз:
А) өзіне-өзі көңілі толмау
В) фрустрация
С) қате қабылдаулар
Д) психикалық ауытқу
Е) ойдан шығу
145. Экстрорецептік түйсіктер қызметі:
А) Дене теңдестігін орнату
В) Қоршаған ортамен үздіксіз қозғалысты орнату
С) Организм тұрақтылығын сақтау
Д) Дененің кеңістіктегі қалпын бақылау
Е) Организмнің ішкі процестер жөніндегі ақпартаттар жеткізу
146. Оқиға мен заттың бірігуі ретіндегі қоршаған әлемнің бейнесі осы процестің нәтижесі болып табылатын сенсорлы ақпартты өңдеу процесі:
А) Қабылдау
В) Қиял
С) Түйсік
Д) Зейін
Е) Ес
147. Қоршаған әлем жөніндегі ақпаратты еріксіз және ерікті түрде еске түсіру:
А) Эмоция
В) Ес
С) Назар
Д) Еске түсіру
Е) Түйсіну
148. Екі адамның сөйлесуі:
А) Диалог
В) Жазбаша сөйлеу
С) Ауызша сөйлеу
Д) Сыртқы сөйлеу
Е) Ішкі сөйлеу
149. Қажетті ақпаратты іріктеп алуды жүзеге асыру, әрекет бағдарламаларын таңдауды қамтамасыз ету және олардың өтуін үнемі қадағалау:
А) Ес
В) Қиял
С) Түйсік
Д) Қабылдау
Е) Зейін
150. Жүйке жүйесінің қасиеттері бойынша флегматик типі:
А) Күшті, инертті
В) Күшті, қозғыш
С) Әлсіз
Д) Теңгерілмеген
Е) Күшті, қозғалғыш
151. Р.С.Немов қарым-қатынасқа қабілеттілікті қалай жүйелейді?
А) Әлеуметтік-сертті
В) Табиғи
С) Лингвистік
Д) Теориялық
Е) Тәжірибелік
152. Қабілеттер ажыратылады:
А) Потенциалды және актуальды
В) Ішкі және сыртқы
С) Ерікті және еріксіз
Д) Күшті және әлсіз
Е) Актив және пассив
153. Психоанализдің зерттеу негізі:
А) Жүйке
В) Санадан тыс құбылыс
С) Ассоциация
Д) Жүріс-тұрыс
Е) Бейне
154. Сыртқы заттық әрекеттердің ішкі ақыл-ой әрекетіне ауысуы қалай аталады?
А) интерференция
В) интериоризация
С) интроспекция
Д) интерракция
Е) интроверсия
155. Қарым-қатынаста бірін-бірі қабылдауы және бағалауы қалай аталады?
А) коммуникация
В) конформ
С) хабар алмасу
Д) перцепция
Е) интеракция
156. Жануарлар психикасының ерекшелігін қарастыратын психология саласы:
А) Спорт психологиясы
В) Зоопсихология психологиясы
С) Жалпы психология
Д) Арнайы психология
Е) Жас ерекшелік психологиясы
157. Психика қандай негізгі қызмет атқарады?
А) Өмірлік маңызды мәселелерді ағзаға хабарлау
В) Ішкі мүшелер іс-әрекетін реттеу
С) Бейнелеу және іс-әрекет пен мінез-құлықты реттеу
Д) Ағза рекцияларын
Е) Бір күйден екінші күйге өту
158. Сезімдерді еске қалдыру естің қай түріне жатады?
А) Оперативтік
В) Образдық
С) Қозғалыс
Д) Эмоциялық
Е) Сөз логикалық
159. Ойлау үрдісінің қабылдаудан өзгешелігі:
А) Нақты заңдылықты
В) Қатынастарды ашады
С) Жанама танытады
Д) Мәнді жалпылайды
Е) Кездейсоқтыққа негізделеді
160. Зейін дегеніміз:
А) Жанама таным
В) Сана шоғыры
С) Ырықсыз
Д) Болмысқа қатынас
Е) Жалпылай таным
161. Стресс:
А) Күшті әсерлерден ширығу формасы
В) Жаны ашушылық сезім білдіру процесі
С) Адамның рухани күйі
Д) Психиканың байқалу формасы
Е) Нервтік импульс
162. Мақсатқа жету жолында кездесетін қиындықтар тудыратын адамның күйі:
А) эйфория
В) фрустация
С) құмарлық
Д) аффект
Е) қайғы
163. Әрбір іс әрекет түрінде қандай да бір қабілеттің бар болуы дәлел болады:
А) іс-әрекеттің өзіндік ерекшеліктерінің жеке дара орындалуы
В) іс-әрекетке берік қызығушылықтың жоқ болуы
С) бұл іс-әрекеттің орындалуы үлкен энергетикалық шығын
Д) оқытудың төменгі типінің іс-әрекетпен сәйкестігі
Е) байланыстың бағыттылықпен үйлеспеуі
164. Педагогикалық психологияның құрылымы?
А) педагогикалық өзара әрекеттесу психологиясы
В) мұғалім психологиясы
С) білім беру психологиясы, тәрбие психологиясы, даму психологиясы
Д) білім беру психологиясы, тәрбие психологиясы, мұғалім психологиясы
Е) даму психологиясы, оқыту психологиясы
165. Қарым-қатынастың вербальды емес құрамы болмайды:
А) көзқарас
В) мимика
С) сөйлеу
Д) кеңістік
Е) пантомимика
166. Партнерға тұлғалық пайда алу мақсатында жабық әрекеттерге қолданады:
А) оппонент
В) рецепиент
С) манипулятор
Д) коммуникатор
Е) әңгімелесуші
167. Адамдардың нақты өмірлерінің оқиғаларынан сюжетті қайта жаңғыратын әңгімелермен, ертегілердегі ойын мынадай:
А) сюжетті ойын
В) белгі ойын
С) интериоризация
Д) заттық ойын
Е) рольдік ойын
168. Төменде берілген түйсіктердің қайсылары рецепторлардың негізгі түрлеріне сәйкес келеді:
А) дәм сезу, контрасты сезу, есту, иіс сезу, сипап сезу
В) есту, жылыны сезу, вибрацияны сезу, түр-түсті сезу
С) дем сезу, сезімталдық, есту, иіс сезу, тепе-теңдікті сезу
Д) көру, дәм сезу, есту, иіс сезу, сипап сезу
Е) иіс сезу, контрасты, вибрацияны, қашықтықты сезу
169. Иллюзия дегеніміз:
А) фрустрация
В) психикалық ауытқу
С) қате қабылдаулар
Д) өзіне-өзі көңілі толмау
Е) ойдан шығу
170. Қысқа уақыттық ес әрекетінің нақты міндеттерін орындауға байланысты естің түрі:
А) образдық ес
В) қозғалыс ес
С) оперативтік ес
Д) сөз-логикалық ес
Е) эмоциялық ес
171. Ересек адамдардың алғашқы қабылдауындағы еске сақтаудың көлемі:
А) Кездейсоқ
В) Шексіз
С) 7+(-) 2 бірлікте
Д) Заңдылықтың көрінбеуі
Е) Орташа 10 обьектімен теңдігі
172. Зат пен әрекеттің арасындағы қатынас туралы пікірді құрайтын логикалық ойлау формаларының бірі:
А) Ақылмен бекіту
В) Түсінік
С) Салыстыру
Д) Типтеу
Е) Ой жүгірту
173. Адамның ойлауын сипаттайтын ерекшелікті таңда:
А) Затқа тікелей үздіксіз әрекет ету және сезім органдарындағы көрінісі
В) Тілдің міндетті түрде қатысуымен көрінетін жанама түрдегі әрекет
С) Жеке заттың қасиеті мен материалдық әлемнің бейнесінің көрінуі
Д) Зат пен әрекеттің жиынтығы
Е) Өткен тәжірибенің сезім түріндегі көрінуі
174. Елестету – бұл:
А) анализ және синтез
В) еңбек әрекеті арқылы туатын прцесс
С) бұрын болғанды ояту
Д) келешектен алдын-ала таң қалу
Е) қабылдау түрінен шектен шығу
175. Жекелік – типологиялық ерекшеліктер бұл:
А) Елес
В) Нышан
С) Іс-әрекет
Д) Темперамент, мінез, қабілет
Е) Түйсік-қабылдау
176. Процестендіру:
А) Типтік жағдайдағы мінез-құлық шаблоны
В) Баланың мінез-құлық нормаларына қайту
С) Санадан қажет емес ойларды шығару
Д) Өзіне сын көзбен қарау
Е) Басқаға өзін ұқсату
177. Организм негізгі генотопы арқылы танылуы мүмкін емес адам ерекшелігі:
А) анатомиялық құрылымы
В) мінез бітістері
С) темпераменті
Д) жүйке жүйесінің динамикасы
Е) физиологиялық ерекшелігі
178. Жас ерекшелігі психологиясының зерттейтіні:
А) Адамдардың мінез-құлқы мен психикасының тұқым қуалаушылық механизмдерін
В) Адамның түрлі өмір сүру кезеңдеріндегі даму ерекшеліктерін
С) Адамдармен өзара әрекетте және қарым-қатынаста пайда болатын құбылыстар
Д) Адамдардың мінез-құлықтық және психологиялық айырмашылықтар
Е) Оқыту мен тәрбиелеудің психологиялық негіздерін
179. Ұжым ретінде топты бағалау критериі бола алмайды:
А) Қоғамдық функцияларды орындауы
В) Топ мүшелерінің саны
С) Топ мүшелерінің толық үйлесімді дамуын қамтамасыз ететін топтың қабілеті
Д) Қоғам мақсатына топ мақсаттарының сәйкестілігі
Е) Топ мүшелерінің ұжымдық құндылықтары мен мақсаттарын қабылдауы
180. Топтың ұжым ретінде сипаттайтын критериі болып саналмайды
А) Топ мақсатының қоғам мақсатымен байланыстылығы
В) Топтың қабілеті барлық мүшелерге толық гармонды дамумен қамтамасыз етеді
С) Олармен қоғамның функцияларын орындау
Д) Топтың мүшелерінің ұжымдық құндылықты және мақсатты қабылдау
Е) Топ мүшелерінің саны
181 Жануарлар психикасының ерекшелігін қарастыратын психология саласы.
А) Жалпы психология
В) Жас ерекшелік психологиясы
С) Спорт психологиясы
Д) Зоопсихология психологиясы
Е) Арнайы психологиясы
182 Психикалық бейнелеудің жоғарғы деңгейі
А) Сана
В) Ес
С) Эмоция
Д) Сезім
Е) Зейін
183 Түйсіктің түрін басқаларынан ажырататын дара негізгі қасиеті
А) Сезімталдығы
В) Мекенлігі
С) Сапасы
Д) Қарқыны
Е) Ұзақтығы
184 Есте қалдырған материалды шексіз есте сақтаудың түрі
А) Оперативтік
В) Эйдетикалық
С) Ұзақ мерзімді
Д) Қысқа мерзімді
Е) Механикалық
185 Ерік-жігер актысының құрылысына жатпайды
А) Армандау
В) Мативтердің күресі
С) Мақсат қою
Д) Проблеманың жегілуі
Е) Еріктің күшеюі
186 Мінез дамуына негіз болар психологиялық қасиет:
А) Темперамент
В) Қабілет
С) Көңіл
Д) Нышан
Е) Ерік
187 Жеке тұлға дамуынын динамикасына бағдарланған, тұрақты қалаулар мен мотивтер жүйесі:
А) Мінез-құлық
В) Қабілеттер
С) Мативация
Д) Темперамент
Е) Бағыттылық
188 Шығармашылық қабілет дамуының жоғарғы сатысы
А) Дарындылық
В) Тұқым қуалау арқылы бе,рілетін қабілет
С) Нышан
Д)Данышпандылық
Е) Талант
189 Психоаналитикалық теориясының негізін салушы
А) А.Адлер
В) Э.Фромм
С) Э.Фрейд
Д) К.Юнг
Е) К.Хорни
190 Жұмысты күшіне қарамай істейтін,бәріне араласатын, қозғалысы шектен тыс, ашушаң темперамент – бұл:
А) сангвиник
В) аралас тип
С) холерик
Д) флегматик
Е) меланхолик
191 Психологиялық ықпалдар қарым-қатынас процесіне тәсіл бола алмайды:
А) Манипуляция жасау
В) Дәрежелеу
С) Сендіру
Д) Көндіру
Е) Жұғу
192 Адамның танымдық белсенділігін ұйымдастырушы әрекет түрі:
А) қарым-қатынас
В) ойын
С) еңбек
Д) мінез-құлық
Е) оқу
193 Өзін-өзі сынау, қарапайымдылық, өзімшілдік бұл:
А) Өз-өзіне қатынас жүйесі
В) Әрекеттер
С) Жеке адамның заттарға қатынасы
Д) Іскерлік
Е) Басқаларға қатынасы
194 Қабылдау астарында жатқан уақытша жүйе байланыстарының негізі:
А) Субъективтік таным
В) Организм қасиеті
С) Нәсілдік
Д) Тылсым күш
Е) Объектив шындық
195 Заттар мен құбылыстардың белгілері мен қасиеттерінің жиынтығының тұтас, тікелей көрінісі – бұл:
А) Қабылдау
В) Қиял
С) Ес
Д) Сенсорика
Е) Апперсепция
196 Аналогия дегеніміз не?
А) Бірнеше пікірден жаңа пікір шығару
В) Мәселенің мәнісін түсіну
С) Бір зат туралы мақұлдау
Д) Жалпыдан жекеге жүретін ой
Е) Ұқсастық бойынша ой қорытындысы
197 Бір текті заттардың, құбылыстардың ортақ қасиеттерін оймен біріктіру:
А) Салыстыру
В) Жалпылау
С) Анализ
Д) Абстракция
Е) Нақтылау
198 Психологияда сөйлеудің мына түрі бөлінбейді:
А) Еріксіз
В) Аффективті
С) Драмалық
Д) Ауызша
Е) Эпилогты
199 Адам тілінің пайда болуы, қалыптасуы және психологиялық ерекшеліктері жайлы ғылым:
А) психодиагностика
В) психоанализ
С) психотехника
Д) психолингвистика
Е) психогенетика
200 Елестетудің негізгі түрлеріне жататындар:
А) Эмоцианалдық
В) Көз алдына елестету
С) Абстрактілік
Д) Арман
Е) Нақты
201 Адамның танымдық әрекетіне жатпайтын психологиялық категория:
А) Ойлау
В) Зейін
С) Сезім
Д) Қиял
Е) Түйсік
202 Шыдамдылық деген не?
А) Шығармашылықпен жұмыс істей білу
В) Қорқынышты жеңу
С) Түрлі әсерлерге берілмей, көңіл-күйін басқара білу
Д) Тапсырманы дер уақытында орындау
Е) Әрекеттерін, сезімдерін тежей білу
203 Гуманистік психология теориясының негізін қалаған:
А) Брунер
В) Маслоу
С) Пиаже
Д) Торндайк
Е) Фрейд
204 Тұлғалық норманы саналы қабылдайтын және топтың қоғамдықмаңызды әрекеттердің құндылығы, А.В. Пнтровскийдің айтуы бойынша көрінісі:
А) Конформ
В) Топ ішілік сендіру
С) Ұжымдық
Д) Статустық
Е) Референттік
205 Табысқа жету қажеттігіне қолдау қуат беруші мінез бітісі:
А) Еріксіздік
В) Күмәншілдік
С) Күдікшілдік
Д) Қорқақтық
Е) Тәуекелдік
206 Гиппократтың Гуморальды теориясы бойынша холерикке қандай сұйықтық сәйкес келеді?
А) Шырын
В) Қан
С) Сары және Қара өт
Д) Қара өт
Е) Сары өт
207 Тұлға аралық қарым-қатынас кезінде жетекшіге (лидерге) сөзсіз бағыну стилі:
А) Ұжым
В) Әміршілдік
С) Конфронтация
Д) Аффект
Е) Демократиялық
208 Ұжымның топ ретіндегі маңызды белгісі:
А) Топтың қоғамдық маңызды әрекеттердің мақсаты, көпшілікке тұлғалық маңызды етеді.
В) Эмпатия
С) Топ мүшелерінің эмоционалъды тартылысы.
Д) Алътруизм
Е) Контактінің бірізділігі
209 Адамның өз борышын орындауы неге тәуелді?
А) Сезімге
В) Ерікке
С) Танымға
Д) Мінез
Е) Қабілетке
210 Меланхолик типін атаңыз:
А) Күшті, баяу
В) Әлсіз тип
С) Аралас тип
Д) Күшті, ширақ
Е) Күшті, ұстамсыз
211 Жеке тұлғаның адамдарға, іс-әрекетке, өзіне, қоршаған ортаға тұрақты қатынасы:
А) Эмоция
В) Назар аудару
С) Темперамент
Д) Міез
Е) Қабілет
212 Мінез:
А) Ой тәсілі
В) Психикалық күй
С) Психикалық қасиет
Д) Таным процесі
Е) Қимыл әрекет
213 Қабілет бұл:
А) Нышандар
В) Жеке тұлғаның даралық ерекшеліктері
С) Білім,іскерлік,дағды
Д) Дарындылық
Е) Жемісті іс-әрекетті қамтамасыз ететін жеке тұлғаның жеке даралық психологиялық ерекшеліктері
214 Емдік дәрілердің Адамның психикалық жағдайына ықпалын белгілеуші психологияның түрі:
А) Тифлопсихология
В) Нейропсихология
С) Психотерапия
Д) Фермакопсихология
Е) Паталогиялық психология
215 Сананың рұқсатынсыз санадан тыс өтетін актілер немесе әрекеттер:
А) операциялар
В) дағдылар
С) бағыт-бағдар
Д) автоматизмдер
Е) құбылыстар
216 Мақсатқа жетуге бағытталған процесс:
А) Операция
В) Іс-әрекет
С) Мотив
Д) Біліктілік
Е) Жаттығулар
217 Стереотипизация – бұл:
А) Тәжірбиеде немесе басқалармен бірлесу арқылы белгіні жалпылау жатады
В) Аттракцияны құру
С) Өзін басқалардай көру
Д) Қажетті еместі санадан шығару
Е) Басқалардың көзімен өзін көру
218 Сыртқы нақты іс-әрекеттің саналық ішкі әрекетке айналуы:
А) Идеалды операциялар
В) Интериорезация
С) Тысқы көрініс
Д) Проприорезация
Е) Экстериорезация
219 Объектінің ерекшеліктеріне қарай зейінді шоғырландыру:
А) есту
В) көрермен
С) еріктіден кейін
Д) еріксіз
Е) ерікті
220 Адамның барлық психикалық іс-әрекетінің негізі болатын психиканың көріну формасы
А) ерік
В) мінез
С) темперамент
Д) қабілет
Е) ес
221 Қоршаған ортаны шын қабылдаудың бұзылуы:
А) Тұтастық
В) Таңдаушылық
С) Иллюзия
Д) Рецепция
Е) Депривация
222 Естің ассоциялық теориясының авторы:
А) Торндайк
В) Павлов
С) Спиноза
Д) Декарт
Е) Аистотель
223 Ішкі болжам, ойлау тапсырмаларына нықтайтын шешім:
А) Ақылға бекіту
В) Шығармашылық
С) Инсайд
Д) Синтез
Е) Жалпылау
224 Заттың немесе көріністің жалпы немесе бар белгілерін ойша біріктіруіне байланысты ойлау операциясы:
А) Анализ
В) Синтез
С) Жалпылау
Д) Теңестіру
Е) Абстракциялау
225 Сурет, схемалар негізінде образдарды жасауда көрінетін елестің түрі:
А) еріксіз
В) қайта құру
С) шығармашылық
Д) галлюцинация
Е) ерікті
226 Зейіннің ауысуы...
А) зейіннің бір объектіден екіншіге ауысуы
В) зейіннің ұзақ уақытқа сақталуы
С)бірнеше әрекеттердің бір уақытта орындалуы
Д) бір мезгілде қабылданатын объектілер саны
Е) сананың объектіге шоғырлану деңгейі
227 Жоғалғанды уайымдау, бірдеңеге қажеттілікті қанағаттандыра алмау – бұл:
А) Қайғы
В) Ұят
С) Шаттығу
Д) Қорқу
Е) Ыза
228 Интроспекция келесі сөздің синонимі:
А) психика
В) терапия
С) белсенділік
Д) өзін-өзі белсендіру
Е) өзін-өзі бақылау
229 Түйсік дегеніміз – бұл:
А) импульс
В) сигнал, белгі
С) заттар мен құбылыстардың жеке-жеке қасиеттерінің миымыда бейнеленуі:
Д) рефлекс
Е) тітіркену
230 Хабарды еске түсірудің жеңілдігі:
А) хабардың ортаңғы мағынасын еске түсіру
В) контексті ескерілуі
С) жеке алынған материалды еске түсіру
Д) басқалардың арасынан хабар элементін тану
Е) нақты сұраққа жауапты еске түсіру
231 Бихевиоризмнің негізін салушы:
А) Дж.Уотсон
В) В.Келер
С) Б.Спиноза
Д) Э.Торндайк
Е) Э.Толмен
232 Мақсатсыз есте сақтау және жаңғырту қалай аталады?
А) ұзақ мерзімді ес
В) оперативті ес
С) ырықсыз ес
Д) ырықты ес
Е) қысқа уақыттық ес
233 Ой формалары:
А) Ойын,еңбек,оқу
В) Ұғым,пікір,ой қорытындылары
С) Бақылау, өмірбаян,индукция,эксперимент
Д) Ұмыту,сезгіштік,жалпылау,қызығу
Е) Дүниетану,адаптация,анализ
234 Зейін түрлерін атаңыз:
А) Ырықты,ырықсыз,үйреншікті
В) Сезгіштік,иллюзия,адаптация
С) Ұмыту,сезгіштік,жалпылау
Д) Ұғым,пікір,ой қорытындылары
Е) Көру,есту, иіс сезу, дәм сезу
235 Депрессия бұл:
А) Эмоция
В) Көңіл-күйдің төмендеуі
С) Қиял
Д) Нышан
Е) Іскерлік
236 Адамның сыртқы және ішкі қиыншылықтарды жеңумен бвйланысты өз мінез құлық іс әрекетін саналы реттеуі:
А) Ойлау
В) Қатынас
С) Бақылау
Д) Аффеккт
Е) Ерік
237 Жүйке жүйесі әлсіз тип қалай аталады?
А) Меланхолик
В) Флегматик
С) Сангвиник
Д) Аралас тип
Е) Холерик
238 Әрбір іс әрекет түрін қандай да бір қабілеттің бар болуы дәлел болады
А) оқытудың төменгі типінің іс-әрекетпен сәйкестігі
В) байланыстың бағыттылықпен үйлеспеуі
С) іс-әрекеттің өзіндік ерекшеліктерінің жеке дара орындалуы
Д) бұл іс-әрекеттің орындалуы үлкен энергетикалық шығын
Е) іс-әрекетте қызығушылықтың жоқ болуы
239 Экспериментті психологияның лабаратория әлемін алғаш рет Лейпциг қаласында В.Вундт қай жылы ашты?
А) 1878
В) 1879
С) 1889
Д) 1869
Е) 1857
240 Мінез-құлықтың туа берілетін формасы:
А) үйрету
В) рефлекс
С) әдет
Д) дағды
Е) инстикт
241 Дайын қорытынды түрдегі мақсатты делелденбеген вервальды әрекет қандай әрекет тәсілі болады:
А) Көндіру
В) Манипуляция жасау
С) Мода
Д) Сендіру
Е) Жұғу
242 Партнердің өз мақсатына жету үшін қарайтын қатынас түрі:
А) Примитивтік
В) Рухани
С) Конвенцияльды
Д) Ойын
Е) Іскерлік
243 Топтағы реттелген ішкі жүйе:
А) Топтар
В) Ассоциация
С) Ұжым
Д) Міндеттердің тобы
Е) Оқу
244 Тері түйсінуі нешеге бөлінеді?
А) 4
В) 1
С) 6
Д) 3
Е) 2
245 Жүйкенің ауруға шалдығуынан бұрмаланған бейнелер туындау құбылысы:
А) иллюзия
В) аккомодация
С) галлюцинация
Д) сенсибилизация
Е) апперцепция
246 Сөздік-логикалық ес:
А) Көрнекі бейнелерді есте сақтау
В) Нәрселер түсін есте сақтау
С) Адамның бастан өткен сезімдерін есте сақтау
Д) Дыбыстарды есте сақтау
Е) Сөздік, абстракциялық материалды есте сақтау
247 Маңызды қасиеттерді бейнелейтін ойлаудың формасы:
А)Ұғым
В) Оперативтік
С) Қозғалыстық
Д) Визуалды
Е) Аудиалды
248 Ойлаудың реподуктивтік түрі:
А) Интуитивті
В) Практикалық
С) Теориялық
Д) Шығармашылық
Е) Қайта жаңғырту
249 Бала ойлауындағы эгоцентристік көрінеді:
А) Әлемдегі өз көзқарасымен көруге қабілетсіздік
В) Аз өнімділік
С) Қиялдау
Д) Аңқаулық
Е) Инфантильділік
250 Адамның жоғарғы инабатты, жасампаздық өмірінің негізі:
А) Генді программа
В) Тума қасиеттер
С) Әлеуметтік құнды салт бағыттар
Д) Нәсілдік белгілер
Е) Болмыстан тыс ықпал
251 А.Е.Личко бойынша мінездің акцентуациялық типі:
А) Лабильді тип
В) Демонстративті тип
С) Истерандті тип
Д) Сенситивті тип
Е) Конформды тип
252 Жинақтылық, ұқыптылық:
А) жеке тұлғаның заттарға деген қатынасын сипаттайды
В) адамның өз-өзіне деген қатынасының жүйесі
С) қарым-қатынастағы көрініс
Д) басқаларға деген қатынасының көрінісі
Е) іс-әрекетке деген қатынас
253 Детерминизм принципін енгізген кім?
А) Декарт
В) Вундт
С) Вольф
Д) Аристотель
Е) Демокрит
254 Партнерді қабылдау және бағалау қатынастың қай жағы болады:
А) Өзара әрекет
В) Комуникативті
С) Перцептивті
Д) Информация алмасу
Е) Интерактивті
255 Топтық әрекетті қоғамдық мақсатпен меңгерген топ:
А) Корпорация (бизнесмендер тобы)
В) Бандиттік топ
С) Кездейсоқ топ
Д) Ұжым
Е) Топ
ГЛОССАРИЙ
Кешкі(ауысымдық)
орта жалпы білім беру
мектептері- КСРО-гі жалпы білім беретін оқу мекемелерінің бір түрі, үзіліссіз толық орта білім береді. КСРО-ң 15 июль 1943 ж. «мекемелерде жұмыс жасайтын жеткіншектерді оқыту туралы» шешіміне сәйкес жеткіншектерді өндірістен бөлмей оқытуға арналған, мектеп құрылды. 1944 ж. бұл мектептер жұмысшы жастар мектебі болып өзгерді; кейін осының негізінде ауыл жастарының мектебі құрылды ( КСРО-ң 6 июнь 1944ж. «ауыл жастарының кешкі мектебін ұйымдастыру туралы»шешімі бойынша).
Болыстық училищелер- Россиядағы бастауыш мектептер, ауыл басқармалары мен мемлекеттік палаталар үшін писар-көшірмешілер даярлады. 1830ж. шыққан бұйрыққа сәйкес, мемлекеттік ерекше салықтың есебінен әр болысқа біреуден мекеме ашылды.
Сенбілік мектептер- ересектерге арналған жалпы білім беретін мектептер(жұмысшылар, шаруалар, қолөнершілер, қызметкерлер), сабақ жексенбі күндері ғана жүреді; мектепішілік білім жүйесіндегі мекемелердің бірі.
Жаппай оқыту- нақты жастағы барлық балаларға жалпы білім беретін мектеп, ең аз мөлшерге, көлемге сәйкес келетін(азғантай ғана) білім беріледі.
Қалалық училище - революцияға дейінгі Россияда және кейбір шет елдерде қалалық шағын буржуазия мен қызметкерлердің балаларына арналған жоғары типтегі оқу мекемесі болды. Қалалық училищеге жетіге толған балалар ғана алынды.Олар 6 жыл бойына «құдай заңын», әдебиет пен жазу, орыс тілі және шіркеулік, славияндық оқу, арифметика, практикалық геометрия, география және отандық тарих және физика, сызу, сурет, гимнастиканы оқыды. Оқушылар мұнымен қоса кейбір қолданбалы білім мен қолөнерді меңгерді. Қалалық училища 1-сыныптық, 2-,3- және 4-сыныптық болуы мүмкін. Қалалық училищелерде оқу ақылы, оқу ақысын халықтық училищенің инспекторлары жергілікті жағдайға байланысты шешіп, округ попечителі қолдап отырды. Қалалық училищені бітіруші түлектердің білім алуды жалғастыру құқығы шектеулі болды. Олар төменгі кәсіптік мектептер мен 1 және 2 жылдық педагогикалық курстарға түсе алатын болды.
Екі сыныпты бастауыш
училище- 5-6 жылдық оқу мерзіміне созылатын жоғары типті мектеп. Оқыту жеке болды.Алғашқы үш жыл 1-сынып деп аталып, толығымен бастауыш мектеп курсына сәйкес еді, 4-5 жыл 2-сынып курсын құрады: орыс тілі, арифметика, бастауыш геометрия, табиғаттанудың бастапқы білімі, физика, геометрия, тарих, сызу жүргізілді.
Жадид мектебі
( арабша джадид - жаңа)- XIX ғ. 80-жылдары XX ғ. басында Поволжье, Приуралье және Сібір және кейбір Орта Азия мен Әзербайжан жерінде тараған жаңа әдісті мектабтар мен медресселер еді; сауаттылыққа оқыту, жаңа мұсылман мектептерінде дыбыстық әдіс бойынша өз тілдерінде жүргізілді.Құран араб тілінде оқылды, орыс тілі мен арифметика, география туралы мәліметтер берілді.
Шағын кешенді мектеп- мұғалім бір мезгілде бірнеше сыныппен жұмыс жасайтын бастауыш мектеп. 1-кешенді мектепте барлық сыныпта 1 мұғалім жұмыс жасайды; 2-кешенді мектепте екі мұғалім, әрқайсысында екі сыныптан болады; 3-кешенді мектепте – 3 мұғалім, біреуі 2 сыныпқа және екі мұғалімде бір-бір сыныптан болады.
Жалпы білім беретін орта
еңбек мектебі- КСРО-гі орта мектеп, 7 ден 17-18 жасқа дейінгі балаларға арналған тегін оқыту мен тәрбиелеу. 1-10-і (11) сыныптар, және 9-10-ы (11-ы) сыныптар құрамымен бөлінді.
Орта мектеп - оқу мекемесі, жалпы және арнайы орта білім беретін мектепті жалпы білім беретін орта мектеп деп атады Ұлы Отан соғысынан кейін «РСФСР еңбек мектептерінің ортақ ережесі» (1918) сәйкес тұтас мемлекеттік жалпы білім беру 9-жылдық мерзімде оқыту болып құрылды. 1919 жылы жұмысшылар факультеті – ерекше орта мектеп типі ашылды.1932/33 оқу жылында жалпы білім беретін орта мектеп 10-жылдық болып ұйымдастырылды. Ұлы Отан соғысы жылдарында жаңа орта мектеп типтері шықты – суворов училищесі, сол сияқты жұмысшы жастар және ауыл жастары мектептері болды.
Еңбек мектебі - баланың белгілі кешендік еңбек дағдылары арқылы дене, адамгершілік, эстетикалық тәрбиелерді беруге болатын мектеп.
Сабақ- қазіргі кездегі мектептегі оқытуды ұйымдастырудың негізгі формасы.
Оқушыларды сыныпқа жас шамалары мен таным қабілеттері бойынша топтастырып, пәндерді тұрақты оқу кестесі арқылы, алма кезек оқытуды ұйымдастыру-сыныптық-сабақ жүйесі болып табылды.Сыныптық-сабақ жүйесі-ұжымдасу үрдісіне сай ,оқушыларға білім берумен қатар, олардың рухани-адамгершілік қасиеттері мен ақыл-ой қабілеттерін дамыту мақсатын көздейді.Сабақ-күрделі психологиялық және дидактикалық процесс, онда оқушылармен педагогикалық қарым-қатынас жасау және тәрбиелеу міндеттері іске асырылады. Сабақта оқушылардың санына қарай, жалпы ұжымдық, топтық және жеке-дара оқу формалары қолданылады.
Оқытушылар
институттары- жалпы білім беретін мектептің орта сыныптарына сабақ беретін мұғалім әзірлейтін педагогикалық оқу мекемесі. Оқытушылар институтының құрамындағы бөлімдер: физика-математика, жаратылыстану-география, тарих, тіл мен әдебиет, ал кейбірінде дене тәрбиесі бөлімдері де бар. Оқытушылар институттары жалпы орта не педагогикалық біліммен оқуға қабылдайды(1934-1937 ж.ж. кейбір оқытушы лар институттары оқуға 7-жылдық біліммен қабылдады). Оқу-тәрбие жұмыстары негізінен, педагогикалық институттардың типтерінің негізінде құрылды.
Шіркеу-приход
мектептері – Революцияға дейінгі Россиядағы бастауыш мектеп. 1884 ж. «Шіркеу-приход мектептерінің ережесі» бекітілді, соның негізінде мектептің екі түрі құрылды: бір сыныптық (екі жылдық) және екі сыныптық(төрт жылдық). Бір сыныптықта: құдай заңы, шіркеу әндері, оқу, жазу және арифметиканың бастапқы мәліметтері берілді. 20 ғ. басында шіркеу-приход мектептеріндегі оқыту ұзартылды: бірсыныптық 3-ж. шейін, екі сыныптық - 5 жылға дейін.
Село жастарының мектебі- КСРО-і жалпы орта білім беретін өндірістен қол үзбей оқытатын оқу мекемесі. 1944 ж. 15 маусымында бекітілген КСРО «Село жастарының кешкі мектебін ұйымдастыру туралы» қаулысына сай құрылды. 1958 ж. кешкі (сменалық) орта жалпы білім беретін мектеп болып өзгерді.
Фабрика-завод мектептеріндегі
білім беру(ФЗО)- КСРО –гі кәсіптік – техникалық оқу мекемесі. КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының бұйры ғының негізінде мемлекеттік еңбек резервтер інің жүйесінде 1940 ж. 2 октябрде жұмысшы ма мандар даярлау үшін құрылды (алдымен көмір, тау-кен, металлургия, мұнай кәсіпорны және құрылыс істері), оқу мерзім, 6 ай.
Фабрика-завод мектептеріндегі
(ФЗУ) оқулар- мемлекеттік еңбек резервтерінің жүйесі құрылғанға дейінгі, қазіргі кәсіптік-техникалық мектептердің негізгі типі (1940).
Мектеп – интернат- КСРО-і жалпы білім беретін мектеп(көбінесе 8 - жылдық), балалар оқиды және сонда тұрады (бір бөлігі жексенбі және демалыс күндерін үйлерінде өткізеді). Мектеп – интернаттар 1956 жылдан СОКП-ң XX съезінің шешімі бойынша құрыла бастады.
Адъюнктура - әскери оқу орындарында жоғарға білікті ғылыми педагогтық кадрлар даярлау нысаны;
Академия– -мамандықтардың бір-екі топтары бойынша жоғарғы және жоғарғы оқу орнынан кейінгі білім берудің кәсіптік оқу бағдарламаларын іске асыратын, ғылыми-зерттеу қызметін және педагогтық қызметті, кадрлардың біліктілігін арттыруды және қайта даярлауды жүзеге асыратын оқу орны;
Атаулы степендия – тиісті білім беру бағдарламаларын ойдағыдай меңгерген, ғылыми-зерттеу жұмыстарымен айналысатын, оқу орнының қоғамдық, мәдени және спорттық өміріне белсене қатысатын неғұрлым қабілетті, білім алушыларды көтермелеу үшін, жеке немесе заңды тұлғалар тағайындайтын стипендия;
Бакалавр – жоғары білім берудің тиісті білім беру бағдарламаларын меңгерген, адамдарға берілетін академиялық дәреже;
Бейін алды даярлық – білім алушының жеке білім беру траекториясының негізгі орта білім беруді таңдауын, мақсатты педагогикалық қолдау;
Бейінді оқыту- білім алушылардың мүдделерін, бейімділігі мен қабілеттерін ескере отырып, оқытуды саралау және процесі, білім беру процесін ұйымдастыру;
Болашақ халықаралық
Стипендиясы – Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан Республикасы азаматтарының, шетелдік оқу орындарында, күндізгі оқыту нысанында, оқуы және мемлекеттік ғылыми ұйымдар мен жоғарғы оқу орындары ғылыми қызыметкерлерінің әлемнің жетекші, жоғарғы оқу орындарында, ғылыми орталықтары мен зертханаларында тағылымдамадан өтуі үшін тағайындайтын степендиясы;
Білім алушыларды аралық
аттестаттау – білім алушылардың бір оқу пәнін, оны зерделеп бітіргеннен кейінгі, бір бөлігінің немесе бүкіл көлемінің мазмұнын меңгеру сапасын бағалау мақсатында жүргізілетін рәсім;
Білім алушыларды
қорытынды
аттестаттау - тиісті білім беру деңгейінің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартында көзделген, оқу пәндерінің көлемін, олардың меңгеру дәрежесін айқындау мақсатында жүргізілетін рәсім;
Білім беру гранты – кәсіптік білім алуға төлеу үшін, Қазақстан Республикасының заңнамасымен белгіленген штаттарымен, білім алушыларға берілетін ақшаның нысаналы сомасы;
Білім беру қызметі– білім беру субъектілерінің мақсаты, педагогтік негізделген, дәйекті өзара іс-қимылы барысында жеке адамды оқыту, дамыту және тәрбиелеу міндеттері шешілетін процесс;
Білім беру мониторингі – білім беру процестерін жүзеге асырудың жай-күйін және нәтижелері мен шарттары өзгеруінің серпінін, білім алушылар контингентін, білім беру ұйымдары желісін жүйелі түрде байқау, талдау, бағалау және болжау;
Білім беру саласындағы
уәкілетті орган – білім беру саласындағы басшылықты және сала аралық үйлестіруді жүзге асыратын, Қазақстан Республикасының орталық атқарушы органы;
Білімберу сапасын
бағалаудың
ұлттық жүйесі – білім беру сапасының мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарттарына, жеке адамның, қоғам мен мемлекеттің қажеттіліктеріне сәйкестігін белгілеудің институционалдық құрылымдары, рәсімдері, нысандары мен әдістерінің жиынтығы;
Білім беру туралы құжаттарды
нострификациялау – басқа мемлекеттерде, халықаралық немесе шетелдік оқу орындарында (олардың филиалдарында) білім алған адамдарға берілетін құжаттардың баламалығын айқындау мақсатында жүргізілетін рәсім;
Білім беру ұйымдарын
аккредиттеу – білім беру қызыметтерінің сапасы туралы объективті ақпарат беру және оны жетілдірудің тиімді тетіктерінің бар екенін растау мақсатында, аккредиттеу органының, олардың белгіленген талаптар мен стандарттарға сәйкестігін тану рәсімі;
Білім беру ұйымдарын
мемлекеттік аттестаттау- білім беру ұйымдары көрсететін білім беру қызметтерінің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарт талаптарына сәйкестігін бақылау мақсатымен жүргізілетін рәсім;
Гимназия- білім алушылардың бейімділігі мен қабілетіне сәйкес бастауыш, негізгі орта және жалпы орта білім берудің гуманитарлық бейіндері бойынша жалпы білім беретін оқу бағдарламаларын іске асыратын оқу орны;
Докторантура- жоғарғы оқу орындары мен ғылыми ұйымдарда біліктілігі жоғарғы ғылыми және ғылыми- педагог кадрлар даярлау нысаны;
Доцент, профессор- тиісті жоғарғы оқу орны беретін, академиялық атақтар, жоғарғы оқу орнының немесе ғылыми ұйымының өтініші бойынша, білім беру саласындағы уәкілетті орган беретін ғылыми атақтар;

Приложенные файлы

  • docx 9447906
    Размер файла: 639 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий